Home

Actueel

Kerken

Over ons

Word donateur

Webwinkel

Contact

08-11-17

Kort verslag donateursbijeenkomst 2017 in Balk

De jaarlijkse donateursbijeenkomst bracht zaterdag 4 november 2017 ruim tachtig donateurs en belangstellenden naar zalencentrum De Treemter in Balk. Bij de lezing van prof. dr. Sible de Blaauw over de Friese schilder van kerkinterieurs Jacob Ydema waren nog eens twintig familieleden van Jacob Ydema extra aanwezig. Aansluitend was er een kort bezoek aan de Sint Ludgeruskerk van Balk, waar heel bijzondere kruiswegstaties van Jacob Ydema te vinden zijn.

Sible de Blaauw plaatste de muurschilderingen en beschilderde ramen van Jacob Ydema in historisch perspectief. Veel mensen kennen de gewelfschilderingen uit onze kerk in Britsum wel. Na de Reformatie is veel moois verdwenen achter "protestantse" witkalk. Toen de rooms-katholieke kerk in de tweede helft van de negentiende eeuw haar zichtbare positie in de samenleving terugkreeg (na jarenlang in schuilkerken bijeen te zijn gekomen), volgde een golf van (veelal neogothische) nieuwbouw kerken, waarin ook de kerkelijke muur- en glasschilderkunst weer een kans kreeg.
De Friese boerenzoon Jacob Ydema (1901-1990) uit Greonterp, als kunstenaar rond 1924 opgeleid aan Rijksacademie in Amsterdam, kreeg in de jaren 1935-1945 een groot aantal opdrachten in Friesland, onder andere in Bakhuizen, Rijs (kapel Mooi Gaasterland), Sleat, Woudsend, Leeuwarden (Sint Jozef pension), Nes (Ameland), Balk en Sint Nicolaasga. Buiten Friesland onder andere in Barger Oosterveld, Steenwijksmoer (beide Drenthe), Doetinchem, Breda (1955) en Jennings (Louisiana, USA, 1956-1957).
De kruiswegstaties die Ydema in de jaren 1941-1944 in de Sint Ludgeruskerk in Balk schilderde, zijn heel bijzonder. In plaats van de 14 gebeurtenissen als losse scènes te schilderen, maakte hij er een doorlopende band langs de noord- en de zuidmuur van, die hij ook nog eens aanvulde met een aantal extra scènes.
De afbeeldingen op de noord- en zuidmuur hebben een nogal verschillende schildersstijl. Daarom dacht de parochie op basis van onderzoek van deskundigen dat er twee verschillende schilders aan hadden gewerkt. Sible de Blaauw toonde aan dat Jacob Ydema beide zijden heeft geschilderd, en dat hij een 'stijlpluralist' is.
"Dat is compleet nieuw voor mij", reageerde Rinke Huitema, locatieraadslid voor bouwzaken, die de bezoekers onder leiding van Sible de Blaauw verwelkomde. "Dat betekent dat we de tekst aan de muur ook zullen moeten aanpassen."
Een van de opvallendste extra scènes is een voorstelling van een groep mensen die elk een kruis dragen. "Daarmee nodigt Ydema de kijker uit om zichzelf met het verhaal te identificeren. Ieder mens draagt een kruis. Opvallend detail is dat de pastoor in het groepje er duidelijk niet onder gebukt gaat, de rest wel."

Publicaties
Het opkomende talent van de jonge Jacob Ydema werd herkend door de bekende kunsthistoricus Frits van der Meer uit Bolsward, die tweemaal een publicatie wijdde aan Ydema. De eerste publicatie was naar aanleiding van de schilderingen die Ydema in 1937 in de voormalige schuilkerk van Woudsend aanbracht. Een tweede artikel publiceerde hij in 1975 in de Publicatieband van de Stichting Alde Fryske Tsjerken over de glasvensters die Ydema maakte voor de r.-k Sint Nicolaaskerk in Sint Nicolaasga.
Ydema behoorde tot de belangrijke groep van schilders die in het Interbellum, tussen de twee wereldoorlogen in, een groot aantal kerken beschilderden. Hij werkte zonder vooraf een ontwerptekening te maken, en schilderde uit z'n hoofd rechtstreeks op de muren en gewelven. Dit wordt ook wel "de genade van de steiger" genoemd; alleen een diepgelovige schilder kan - staande in de traditie - zoiets in één keer opzetten.
Begin jaren zestig was het voorbij met het beschilderen van r.-k. kerkinterieurs. De nieuwbouw van de Heilige Franciscus van Assisi in Franeker (1961-1962) vormde een laatste stuiptrekking, in de woorden van Sible de Blaauw. Onder invloed van het Tweede Vaticaanse Concilie wilden de gelovigen alles maar uit de kerken verwijderd hebben. "Er vond in de jaren zestig een nieuwe beeldenstorm plaats, die misschien nog wel heftiger was dan die van de Reformatie."
Voor Jacob Ydema was het doek als scheppend kunstenaar in kerken toen gevallen. Hij stortte zich op een studie culturele antropologie, hoewel hij in de periode 1975-1988 nog heel wat vrij werk maakte.

Clemenskerk Ameland
De schilderingen van Ydema in de Sint Clemenskerk in Nes op Ameland zijn bij de brand in 2013 grotendeels verloren gegaan. Alleen in de gewelfschelpen van de apsis zijn wat restanten bewaard gebleven en intussen zorgvuldig gerestaureerd, tot grote vreugde van Sible de Blaauw. De Sint Clemenskerk heeft na de brand een nieuw samenhangend kleurenprogramma gekregen van de hand van Randolph Algera uit Heerenveen, wat in zekere zin als een "wederopleving van de kerkelijke monumentale kunst in Friesland" kan worden beschouwd. De Sint Clemenskerk wordt 25 november 2017 opnieuw ingewijd door de bisschop van Groningen-Leeuwarden.

Download hier de power point presentatie van prof. dr. Sible de Blaauw.