Home

Actueel

Kerken

Over ons

Word donateur

Webwinkel

Contact

Filter :

01-09-17

Twee ton subsidie voor negen Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken krijgt een kleine twee ton subsidie van het Rijk voor het onderhoud van negen van haar 49 kerkgebouwen in de komende zes jaar. De subsidie is afkomstig uit de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM). Om het werk volledig te kunnen uitvoeren, dient de Stichting een even groot bedrag zelf op tafel te leggen.
De kerken waarvoor subsidie is toegezegd zijn die van Bears, Leeuwarden-Huizum, Jouswier, Gorredijk-Kortezwaag, Olterterp, Oostrum, Uitwellingerga, Wier en Dedgum. Het grootste subsidiebedrag is toegezegd voor de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum (€ 43.077), het kleinste voor Jouswier (€ 9.957). In totaal is er voor deze negen kerken € 186.204 subsidie beschikbaar in de periode 2018-2023.
Het plafond van de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten, de maximale subsidiabele kosten die kunnen worden ingediend, ligt op 3% van de herbouwwaarde per zes jaar. Voor dit cluster van negen kerken heeft de Stichting 2,3% aangevraagd.
Als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud mag de Stichting de subsidie geclusterd, dus voor groepen van kerken aanvragen. Vorig jaar kreeg de Stichting € 692.141 subsidie toegezegd voor een cluster van 26 kerken.



03-08-17

€50.000 van Súdwest Fryslân herbestemming Dedgum

De gemeente Súdwest Fryslân draagt 50.000 euro bij aan de herbestemming van de kerk van Dedgum. Daarmee komt de restauratie en herbestemming een belangrijke stap dichterbij.
De gemeente ziet de aanvraag van de Stichting Alde Fryske Tsjerken als "een unieke kans om met een relatief lage bijdrage zowel een dorpshuis te realiseren in een dorp die deze faciliteit niet heeft, als om een monumentale kerk in stand te houden", zo schrijft het college van Burgemeester en Wethouders.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is blij met dit gebaar. ,,Cultuurfondsen zullen eerder willen helpen als ook de overheden meebetalen", reageert directeur Gerhard Bakker. ,,Eerder heeft de Provincie al drie ton toegezegd voor de restauratie. Nu is er ook een overheidsbijdrage voor de herbestemming."
Voor de restauratie van de kerk is in totaal (voor toren en schip) zo'n 550.000 euro nodig, voor de herbestemming ruim 200.000 euro. Voor het tekort worden de cultuurfondsen benaderd en is de Stichting een actie crowdfunding begonnen. Zo zijn de donateurs in juni gevraagd om een extra bijdrage over te maken. ,,Dat heeft al meer dan 10.000 euro opgeleverd", aldus een opgetogen Bakker.

Het Friesch Dagblad besteedde op donderdag 3 augustus 2017 aandacht aan het besluit van B&W van Súdwest Fryslân om subsidie beschikbaar te stellen voor de herbestemming van de kerk van Dedgum.

Wilt u ook een steentje bijdragen? Lees dan hier verder.



01-07-17

Zomerprogramma van Tsjerkepaad en Alde Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft ook dit jaar weer samen met de Stichting Tsjerkepaad een folder voor toeristen uitgegeven. In de folder werd een aantal bijzondere zomeractiviteiten onder de aandacht gebracht. De folder is verspreid onder de grotere, drukker bezochte campings en in hotels.

De Stichting Tsjerkepaad heeft ook dit jaar de zomeropenstelling geregeld van 250 kerken in heel Friesland op zaterdagmiddag in de periode van 1 juli tot en met 9 september (open monumentendag). Zo'n uitgebreide openstelling van kerkgebouwen komt nergens in Nederland voor. De 250 kerken die meededen aan Tsjerkepaad, staan vermeld in de gids Tsjerkepaad 2017 die in de deelnemende kerken te koop was en bij tal van VVV's.

Het zomerprogramma vermeldde een groot aantal activiteiten en exposities in de periode 24 juni tot en met 16 september (open monumentendag). Elders op onze website vindt u tips voor allerlei prachtige wandel- en fietsroutes.

Sleuteladressen
Onze 49 kerken kunnen het hele jaar door bezocht worden. Als de deur op slot zit, kan de sleutel worden opgehaald bij het sleuteladres. Naast de voordeur hangt een bordje met een QR-code voor meer informatie.

Bijzondere activiteiten

Vrijwel permanent opengestelde Alde Fryske Tsjerken



01-07-17

Alle inscripties op grafzerken en rouwborden op een rij

Wie als toerist of als liefhebber een kerk bezoekt, vraagt zich soms af welke namen er nou precies vermeld staan op de grafzerken, rouwborden en avondmaalsbekers. Voor deze geïnteresseerden heeft Hessel de Walle op internet een uitgebreide database gebouwd, waar alle beschikbare informatie per kerk is ondergebracht. Nieuw is dat Hessel de Walle de informatie per kerk nu ook als PDF aanbiedt. Heeft u plannen om een bepaalde kerk te bezoeken? Download dan eerst de PDF met inscripties vanaf de site van Hessel de Walle.

Veel mensen denken dat er op op het puntje van elke kerktoren een haan hoort te staan. Dat is lang niet altijd het geval. Soms heeft de windvaan de vorm van een zeilschip, een paard of een engel met een bazuin. Ook dit valt terug te zoeken op internet. Pim Brascamp biedt een overzicht van alle windvanen in heel Nederland. Een overzicht van alle windvanen in Friesland die niet de vorm van een haan hebben, verscheen in december 1996 in ons toenmalige Publicatie nummer 53 van de hand van Sytse ten Hoeve. Pim Brascamp heeft deze informatie uiteraard allemaal netjes in zijn website verwerkt, onder vermelding van de bron.

Liefhebbers van Friese kerkorgels weten de website van Organum Frisicum wel te vinden en te waarderen. Daarop wordt een groot aantal orgels beschreven. Onder de knop AUDIO zijn opnamen te beluisteren die Omrop Fryslan in diverse kerken gemaakt heeft, bijvoorbeeld van het orgel in onze Groate Kerk van Sint Jacobiparochie.

Zoekt u een kerkbeschrijving? Dan kunt u elders op deze website terecht. Deze beschrijvingen zijn gemaakt door de vrijwilligers van onze excursiecommissie.

Zoekt u een fiets- of wandelroute? Ook daar kunt u elders op deze website voor terecht.



27-06-17

Staten nemen motie aan voor extra steun Alde Tsjerken

Provinciale Staten van Fryslân heeft woensdag 28 juni 2017 een motie van de FNP aangenomen om het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken te steunen met een extra bijdrage van € 200.000. De motie kreeg een breed politiek draagvlak.

Vóór de motie stemden FNP, ChristenUnie, CDA, PvdA, VVD en SP. Tegen stemden D66, GroenLinks, PVV en 50Plus. De motie wordt ingediend bij de behandeling van de Kadernota 2018 van de Provincie Fryslân. Via deze Kadernota heeft Provinciale Staten een budget van € 20 miljoen te verdelen, dat gereserveerd is voor de tweede helft van de huidige collegeperiode 2016-2019.
De Stichting heeft in haar Beleidsplan 2017-2020 aan de Provincie gevraagd om de jaarlijkse subsidie van € 200.000 te verhogen tot € 350.000. Dit in verband met de toename van het aantal kerkgebouwen dat de Stichting in eigendom heeft. In 2009, toen de subsidie voor het laatst verhoogd werd, waren dat er 38. Inmiddels heeft de Stichting 49 kerken in eigendom.
De Stichting pleit er al jaren voor om de subsidie te laten meegroeien met het aantal kerken, legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Het aantal kerken is met 25% gegroeid, maar de subsidie is gelijk gebleven. Dat gaat steeds meer knijpen. Wij zijn dan ook blij dat de Staten de motie van de FNP zo breed gesteund hebben."

Structurele verhoging
De Stichting had liever gezien dat de subsidie structureel verhoogd werd, aldus Bakker. ,,Dat is jammer genoeg niet mogelijk via de Kadernota, die alleen incidentele middelen te verdelen heeft. Uiteindelijk hebben we natuurlijk liever deze € 200.000 als incidenteel budget bovenop onze jaarlijkse subsidie, dan dat we nog langer moeten wachten op een structurele subsidieverhoging. Met deze twee ton hebben we in 2018 en 2019 in ieder geval een ton per jaar extra te besteden. Dat maakt het mogelijk om het personeelsbestand enigszins uit te breiden.”
,,We geven de hoop niet op dat de subsidie ooit toch eens structureel zal worden verhoogd”, aldus Bakker. ,,Dat is een vast agendapunt in ons jaarlijkse overleg met de gedeputeerde. Johannes Kramer gaf in november aan dat hij zeer te spreken is over het vele werk dat de Stichting doet.”
,,De provincie ziet ons als een belangrijke factor omdat we zo veel kerkgebouwen in stand houden én actief gebruiken, met de inzet van zes part time medewerkers (3,5 FTE) en ruim 250 vrijwilligers. Daarbij hebben we het niet alleen over het behoud van 49 kerken, maar ook over de leefbaarheid van die dorpen in regio’s met krimp en vergrijzing, de bevordering van het cultuurhistorisch toerisme en een impuls in de werkgelegenheid in de monumentenzorg.”
Bakker is blij dat het College van Gedeputeerde Staten erkent dat de Stichting een structurele subsidieverhoging nodig heeft. ,,In de bijlage 'Groslijst Statenvoorstellen' bij de Kadernota 2018 schrijven GS dat ze 'de ontwikkeling herkennen dat steeds meer (monumentale) kerken niet meer beheerd kunnen worden'. En dan volgt: 'Van belang is dat dit een structurele verhoging behelst'. Dat standpunt is veelbelovend."
In de FNP-motie wordt aan Gedeputeerde Staten gevraagd om in de loop van 2017 en 2018 met de Stichting Alde Fryske Tsjerken te overleggen over een mogelijke structurele oplossing van het probleem van een sterke toename van het uitvoerende werk. ,,De oplossing moet bezien worden in het bredere kader van oplossingen voor de structurele geldkrapte bij onderdelen van het provinciale erfgoedbeleid, staat in de motie. De FNP vraagt aan GS om daar eind 2018 over terug te rapporteren aan Provinciale Staten. Dat zijn toch hele duidelijke afspraken", aldus Bakker.



16-06-17

Fietsen en wandelen langs oude Friese kerken

Voor liefhebbers van oude Friese kerken zijn er op internet tal van fiets- en wandelroutes te vinden. Op deze pagina bieden we een kleine selectie aan. Heeft u een tip voor een mooie route? Mail die naar info@aldefrysketsjerken.nl en wij plaatsen hem erbij.

Merk Fryslân
De bomen zijn groen, de lammetjes zijn geboren en de bloemen staan weer in bloei. Het is het perfecte moment om lekker op pad te gaan. En wel naar Friesland. De afwisseling van terpen, kerken, bossen, meren en niet te vergeten de Waddenkust zijn het perfecte decor voor een fiets- of wandeltocht. Ontdek wat het eigenzinnige Friesland te bieden heeft, op de fiets of te voet! Op de website van Merk Fryslân is een groot aantal fietsroutes te vinden, bijvoorbeeld de Menistepaadroute (22 km) langs onze kerken in Sint Annaparochie en Sint Jacobiparochie, maar ook verhuurpunten van fietsen.

Fietsnetwerk
De website Fietsnetwerk heeft onlangs een route van 42 km uitgezet langs Friese kerken. Vanuit Leeuwarden is de route het makkelijkst op te pakken bij Ritsumazijl. De tocht voert langs een aantal kerken van onze stichting, in Blessum, Boksum, Bears en Baaium. De kerk van Bears wordt vrijwel permanent opgesteld via bezoekerscentrum Uniastate Bears. Met een kleine omleiding kan ook de kerk van Jorwert bezocht worden. Op alle kerken van de Stichting is een gevelbord aangebracht met het sleuteladres en een QR-code die verwijst naar de betreffende pagina van de kerk op onze website. Wilt u naar binnen, neem dan vooraf even contact op met het sleuteladres, om teleurstellingen te voorkomen. Download de route hier. Een fiets huren kan bij Fiets Point op het NS-station Leeuwarden.

Tsjerkepaad
De Stichting Tsjerkepaad coördineert de openstelling van 250 Friese kerken in de zomer. Tien weken lang zijn deze kerken geopend op zaterdagmiddag van 13.00 tot 17.00 uur. Op de website van Tsjerkepaad zijn ook een aantal fiets- en wandelroutes te downloaden. De fietsroute Aldeboarn-Engwirden bijvoorbeeld voert langs onze kerken in Haskerdijken en Terband. De fietsroute Nieuwehorne-Katlijk komt langs ons kerkje in Katlijk. Van Dokkum vertrekt een fietsroute langs onder andere de kerken van Wetsens, Hantumhuizen, Foudgum, Bornwird, Raard en Sibrandahus. De fiets- en wandelroutes zijn te vinden op de pagina met downloads van Tsjerkepaad.

Waddenwandelen
Waddenwandelen heeft 1200 km aan wandelroutes te bieden. Er wordt een flink aantal routes voor dagwandelingen aangeboden. Bijvoorbeeld de route 'Rond de terpen' (15,5 km) die onder andere langs onze kerk in Hegebeintum voert. De route 'Van stad naar wad' (16 km) voert van Dokkum naar Holwerd langs onder andere onze kerken in Foudgum en Holwerd.
Op de website zijn ook aantrekkelijke arrangementen te vinden, bijvoorbeeld 'Overnachten in Santiago aan het Wad' van De Jacobshoeve in Sint Jacobiparochie, mooi te combineren met een bezoek aan onze Groate Kerk.
Kijk verder op de website van Waddenwandelen. Er is ook een app die gratis kan worden gedownload, zodat je de routes op je smartphone kunt gebruiken.

Historische wandelpaden
Landschapsbeheer Fryslan heeft een netwerk ontsloten langs vijftig historische voetpaden in noordoost Friesland: 400 kilometer in totaal. De paden of restanten ervan zijn waar mogelijk hersteld en verbonden met bestaande wandelmogelijkheden. Zo ontstaan nieuwe, volwaardige routes. Deze bijzondere wandelroutes voeren deels over oude voetpaden als kerken-, jaag- en schoolpaden en in onbruik geraakte handels- en pelgrimsroutes. Bij het samenstellen van het netwerk is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van rustige (onverharde) wegen en fietspaden. Gedeeltelijk lopen de wandelpaden over boerenland en door natuurgebieden. De routes zijn terug te vinden op de website van Historische Wandelpaden, bijvoorbeeld deze bij Oostrum en Jouswier.

Swalkrûtes
Sinds eind jaren tachtig van de vorige eeuw bestaan de wandel- en fietsroutes met de naam Swalkrûtes (‘swalkje’ is Fries voor rondzwerven). Het doel van deze routes is om de kleine dorpen onder de aandacht te brengen bij fietsers en wandelaars. Zij stimuleren de kleinschalige recreatie en daarmee de levendigheid in de dorpen. De omschrijvingen van de dorpen en de routebeschrijvingen zijn aangeleverd door vrijwilligers van dorpsbelangen. Door de betrokkenheid van de lokale deskundigen ontdekt u plekken die normaal voor een buitenstaander geheim zouden blijven. Er zijn onder meer routes uitgezet vanuit Hantumhuizen, Jelsum-Koarnjum, Katijk, Rottevalle en Ter Idzard waarbij het wandelen mooi te combineren is met het bezoek aan onze kerk ter plaatse. Op alle kerken van de Stichting is een gevelbord aangebracht met het sleuteladres en een QR-code die verwijst naar de betreffende pagina van de kerk op onze website. Wilt u naar binnen, neem dan vooraf even contact op met het sleuteladres, om teleurstellingen te voorkomen.



08-06-17

Waddenfonds subsidieert plan Santiago aan het Wad

De Stichting Santiago aan het Wad krijgt subsidie van het Waddenfonds voor de uitvoering van haar plannen om in 2018 zo veel mogelijk pelgrims naar Sint Jacobiparochie te laten komen. Donderdag 8 juni worden de plannen toegelicht in de Groate Kerk van Sint Jacobiparochie.

Het Waddenfonds heeft in totaal drie miljoen euro toegekend aan acht duurzame projecten in het Waddengebied. Het geld maakt deel uit van een totale investering van 6,7 miljoen euro in de drie waddenprovincies Groningen, Fryslân en Noord-Holland. Van de twintig aanvragen zijn er acht gehonoreerd. Het project 'Nacht aan het Wad' krijgt 445.000 euro.
'Nacht aan het Wad' komt voort uit het Feel the Night programma van architecte Nynke-Rixt Jukema. Keunstwurk is penvoerder van dit project, waarbij onder onder andere een 'starbarn' (sterren-observatorium) wordt voorzien op het recreatieterrein bij Zwarte Haan. Bij de realisatie van deze blijvende nachtlocatie wordt nauw samengewerkt met de gemeente het Bildt en provincie Fryslân, de Stichting Santiago aan het Wad, Sense of Place, Landschapbeheer Friesland, Planetarium Eise Eysinga Franeker en de Volkssterrenwacht Burgum. Lees meer over het project Feel the Night op de website van Keunstwurk.

Santiago aan het Wad
De Stichting Santiago aan het Wad kan met het geld van het Waddenfonds haar plannen verwezenlijken voor een aanpassing van het pelgrimsinformatiecentrum in het voorportaal van de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie, het laten maken van een film over het Friese landschap waar de pelgrim doorheen trekt, het organiseren van een Jacobusfestival op de naamdag van Jacobus (25 juli 2018) in en rond de Groate Kerk van Sint Jacobiparochie, het ontwikkelen van een netwerk van refugio's (slaapplaatsen) en het laten digitaliseren van de pelgrimsroutes.
Het Nederlands Genootschap van Sint Jacob organiseert in dit kader in samenwerking met de Stichting Jabikspaad Fryslân een 'Camino der Lage Landen', een estafette door Nederland, waarbij de pelgrims in 2018 langs drie routes naar het Noorden kunnen wandelen. Lees meer over de Camino-estafette op de website van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Via die website kan ook een pelgrimspas worden gedownload.
Voorzitter Joost Bol van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob steunt de plannen van harte: "Velen van ons hebben bijzonder goede herinneringen aan de Camino der Lage Landen ter gelegenheid van het vijfentwintigjarig bestaan van het Genootschap in 2011. Regelmatig hoorden we dat we nog zoiets zouden moeten doen, maar we hebben bewust gewacht op een gelegenheid die een dergelijke activiteit waardig zou zijn. We denken dat dit idee van de Friese pelgrims ter gelegenheid van 'Leeuwarden Culturele hoofdstad van Europa' de juiste impuls daarvoor is. Bas Brouwer, die ook de Camino der Lage Landen organiseerde, is bereid om deze camino vorm te geven. Onze regio's zijn enthousiast om er weer de 'couleur regional' in te brengen en een aantal werkgroepen levert ook graag een bijdrage. 2018 wordt dus een jaar om naar uit te kijken!"

Pelgrimscentrum
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is als mede-oprichter van de Stichting Santiago aan het Wad blij met de toekenning van de subsidie van het Waddenfonds. ,,Dit is een prachtige impuls voor het pelgrimeren", vindt directeur Gerhard Bakker. ,,Het versterkt de rol die de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie al zo veel jaren met glans vervult. Het pelgrimscentrum wordt nog verder ingevuld en steeds aantrekkelijker om te bezoeken. Maar heel Fryslân kan hiervan profiteren. Dit project beoogt structurele verbeteringen op te leveren van de infrastructuur voor pelgrims, die blijvend zijn en ook na 2018 nog hun publiek zullen blijven trekken."
De bezoekcijfers van Santiago de Compostella blijven maar stijgen, benadrukt Bakker. ,,Tot en met mei van dit jaar is er in Santiago de Compostella al weer een plus van 13% genoteerd. Sceptici denken dat pelgrimeren een hype is die wel weer over waait. Het tegendeel lijkt waar te zijn. Ook in Sint Jacobiparochie ziet het Genootschap de bezoekcijfers alleen maar toenemen van mensen die zich willen laten informeren over de camino naar Santiago de Compostella."
Het pelgrimsinformatiecentrum in De Groate Kerk van Sint Jacobiparochie is iedere tweede en vierde zaterdag van de maand geopend van 11.00 tot 15.00 uur.

Lees hier verder over de geschiedenis van het project Santiago aan het Wad.



01-06-17

Excursie 1 juli 'Rome en Reformatie' in Woudsend

De Stichting Alde Fryske Tsjerken en de Stichting Tsjerkepaad verzorgen op zaterdag 1 juli gezamenlijk een middagexcursie naar Woudsend. Daar bevindt zich de enig overgebleven rooms-katholieke schuilkerk van na de Reformatie. Een uitgebreid artikel over de Friese schuilkerken is te vinden in het juni-nummer van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken', dat op 21 juni verzonden wordt aan de donateurs.

Het middagprogramma begint om 13.30 uur in de Sint Michaëlkerk, een schuilkerk uit 1792 (Merkstrjitte 11). Na de ontvangst om 13.30 uur door voorzitter ds. Gerrit Groeneveld van de Stichting Tsjerkepaad wordt er uitleg gegeven over de kerkhistorie van Woudsend door Herman Deden.
Woudsend heeft vier kerken, waarvan de RK- en de PKN-kerk nog altijd actief worden gebruikt. De voormalige gereformeerde kerk wordt sinds 1999 bewoond door een particulier en de voormalige doopsgezinde kerk is al sinds 1969 in gebruik als restaurant It Ponkje. In 1337 werd in Woudsend het Karmelklooster opgericht. De protestantse kerk is daar naar vernoemd.
Na de uitleg van Herman Deden kunnen de deelnemers van deze excursie op eigen gelegenheid kennis maken met de historische dorpskern van Woudsend, met behulp van een routekaart die wordt uitgereikt.
De RK- en PKN-kerk zijn beide geopend ter bezichtiging van 13.00-17.00 uur. In de Sint Michaëlkerk is een mini-tentoonstelling ingericht over pater Titus Brandsma. In de Karmelkerk is een expositie ingericht met houtsculpturen van René Smeets rond het thema 'de man van Nazareth'. Ook de molens van Woudsend zijn te bezichtigen.
In de protestantse Karmelkerk (Ald Tsjerkhôf 2) bespeelt Klaas Booy om 14.45 uur het orgel. De middag wordt om 16.30 uur afgesloten met een muzikaal optreden van Louiza Saitova, zangeres afkomstig uit Tsjetsjenië (nu woonachtig in Woudsend) in de protestantse kerk 'De Karmel'.
Deze middag rondom het jaarthema “Rome en de Reformatie” wordt georganiseerd door de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met de Stichting Alde Fryske Tsjerken en vrijwilligers uit beide kerken van Woudsend.

Kerken open vanaf 13.00 uur.
Entree: gratis



23-05-17

Grote belangstelling open middag Westernijtsjerk

Ruim honderd mensen bezochten zaterdag 20 mei 2017 de open dag ter gelegenheid van de renovatie van het interieur van de kerk van Westenijtsjerk. De bezoekers konden met eigen ogen zien dat het resultaat van de opknapbeurt er mag zijn.

Na een openingswoord van voorzitter Jan Bosselaar van de Plaatselijke Commissie Westernijtsjerk lichtte directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken toe welke werkzaamheden in de laatste maanden van 2016 zijn verricht. De renovatie van het interieur was vooral nodig vanwege houtrot in en zwam onder de vloer aan de noordzijde. De banken en vloer aan de noordzijde en de herenbanken zijn eruit daarom uit geweest om hersteld te worden en alle banken, het peischot en de lambrisering zijn opnieuw geschilderd. Een klein deel van de banken is verwijderd, waardoor de herenbanken beter tot hun recht komen.

Grafzerk Jeppema
Tijdens de werkzaamheden kwam onder de houten vloer van het middenpad een grafzerk van rode Bentheimer zandsteen tevoorschijn. Deze is schoongemaakt en blijft in zicht. Melle Koopmans van de grafschriftencommissie van het Genealogysk Wurkferbân van de Fryske Akademy gaf uitleg over de grafzerk. Deze blijkt zeer bijzonder te zijn en één van de oudste van Ferwerderadiel.
Op de zerk staan de namen op van vader Feije en zoon Sypt Jeppema. Zij woonden rond 1500 op de Jeppemastins. De kerk van Westernijtsjerk werd in de dertiende eeuw waarschijnlijk gesticht door de familie Jeppema. De kerk staat namelijk in de zuidelijke hoek van het terrein waar in de middeleeuwen de familie Jeppema een stins, later een state, bezat.
Vrij vertaald staat er op de zerk: In ’t jaar ons Heren juni 1400 zes ende negentig stierf Feya Jeppama. In ’t jaar 1500 ende negen op Sint Anthonis (= 17 januari) avond stierf Sypt Jepama één pater noster (= onze vader).
Feye en Sypt Jeppema worden in bepaalde bronnen ook wel met de achternaam Unema genoemd, omdat ze uit die familie afkomstig waren. Maar omdat ze op Jeppema woonden, kregen ze tevens de aanduiding Jeppema, zoals destijds vaker voorkwam.
Het wapen op de zerk is van de familie Goslinga met linksboven een halve adelaar, rechtsboven een ster, rechtsonder een wassenaar (maan) en linksonder lelies. Volgens Melle Koopmans waren de families naar alle waarschijnlijkheid vroeger aan elkaar gelieerd.
Volgens grafstenenkenner Hessel de Walle, die een database beheert met alle grafschriften in Friesland, is de Jeppema-zerk de 56ste grafzerk van vóór 1500 in Friesland. Van die 56 zerken zijn er 35 bestemd voor de adel, 13 voor geestelijken en 8 onduidelijk. De Jeppema-zerk is in de database terug te vinden onder boeknummer 9698 (zoek op 'Westernijkerk').

Permanente expositie
De Plaatselijke Commissie is zeer ingenomen met de renovatie en met de vondst van de zerk, want zij had al het plan om een permanente expositie in te richten over de historie van Jeppemastate en de kerk. De zerk voegt daar een prachtig en tastbaar element aan toe. Om de expositie, met onder andere een maquette van Jeppemastate, te kunnen realiseren zijn de afgelopen tijd diverse fondsen aangeschreven.
Tijdens de renovatie werden onder de vloer en achter de lambrisering meer ontdekkingen gedaan, zoals een tegelvloer, een in 1604 dichtgezette doorgang en nissen in de muur. Deze zijn niet meer in het zicht, maar foto's ervan kunnen dit jaar tijdens Tsjerkepaad worden bekeken. Een twaalftal oude muntjes die onder de vloer gevonden zijn, worden getoond in een vitrine.

Cheque
Restauratiebedrijf Sytse Douwe van der Vegt en schildersbedrijf Noordhoek, die de werkzaamheden hebben uitgevoerd, verrasten de Plaatselijke Commissie met het aanbieden van een cheque van € 500. Deze zal worden besteed aan de permanente expositie.
De eerstvolgende activiteit van de Plaatselijke Commissie Westernijtsjerk is een lezing over de bijzondere geschiedenis van Weeshuis Tjallingastate in Westernijtsjerk op vrijdagavond 23 juni. (Met dank aan Titia Jippes.)



19-05-17

Acht alde Fryske tsjerken schitteren in Under de Toer

Acht kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken krijgen een rol in het project Under de Toer in het kader van Leeuwarden Friesland Culturele Hoofdstad van Europa 2018. Het gaat om de kerken van Boksum, Britswert (samen met Wiuwert), Haskerdijken, Huizum, Katlijk, Kortezwaag, Ter Idzard en Wetsens.

Donderdag 18 mei 2017 presenteerde Under de Toer in de Grote Kerk van Leeuwarden de 32 deelprojecten. In het project draait het allemaal om verhalen van onder de toren. Verhalen die in de loop van de tijd zijn verzameld, die al generaties bekend zijn, of in het nu ontstaan, die de mensen verbindt of opnieuw verrassen.
De 32 verhalen van Under de Toer komen tot leven in een vorm waarop ze nog niet eerder zijn verteld; door unieke samenwerking tussen kunstenaars en de gemeenschap krijgen ze een nieuw karakter.
Vanaf 1 januari 2018 ontvouwt zich hierdoor een verrassend landschap van theater, muziek, performance en beeldende kunst, gedragen door de "mienskippen" onder de 32 torens.

Prachtig resultaat
Acht van de 32 projecten spelen zich af in of bij onze Alde Fryske Tsjerken. Een prachtig resultaat, vindt directeur Gerhard Bakker. ,,Ik vind het sowieso al geweldig dat de Culturele Hoofdstad opent met Under de Toer, in het laatste weekend van januari. De aandacht van alle internationale gasten wordt meteen gevestigd op kerken. Hoe mooi kun je het bedenken?"
Dat een kwart van de kerken die meedoen eigendom is van de Alde Fryske Tsjerken, spreekt Bakker aan. ,,Het laat zien dat onze kerken leven. De dorpen gaan er met ontzettend veel plezier mee aan de slag. Zelfs in een klein dorp als Wetsens weten ze het voor elkaar te krijgen, als enige in de regio noordoost Friesland trouwens."
Bakker genoot van de voorproefjes die donderdag 18 mei in de Grote Kerk geboden werden. ,,Het bruiste daar van enthousiasme. Al die 32 dorpen hebben er zin in. Wat een creativiteit! Echt geweldig.Friesland laat zich van z'n beste kant zien."

Acht projecten
Wie meer wil weten over de 32 projecten kan op de vernieuwde website van Under de Toer rondkijken. Op deze pagina vindt u de linkjes naar de acht projecten in onze kerken.



12-05-17

Alde Fryske Tsjerken stapt over op duurzame energie

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft besloten om de energie voor haar kerken voortaan gecentraliseerd in te kopen via de energiecoöperaties van Noordelijk Lokaal Duurzaam (NLD). Donderdag 11 mei werd het contract hiervoor getekend in Hantumhuizen. Diezelfde avond werden de Plaatselijke Commissies geïnformeerd over deze nieuwe ontwikkeling.

,,Lokale energiecoöperaties spannen zich in om de energie duurzaam en in de eigen omgeving op te wekken. De winst gaat niet naar aandeelhouders in het buitenland, maar vloeit terug naar de regio. Dat spreekt ons aan", legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,In vergelijking met de huidige 49 individuele contracten gaat deze centrale inkoop ons een besparing van circa 10 procent opleveren. Bovendien scheelt het ons veel administratief werk. In plaats van een of twee facturen voor gas en elektriciteit per maand per kerk krijgen we nu twee keer per jaar een verzamelfactuur, naast de jaarlijkse eindafrekening per kerk."

Cheque
De Stichting kreeg in Hantumhuizen een symbolische cheque ter waarde van 2025 euro aangeboden. Door klant te worden via een energiecoöperatie, investeer je in duurzame projecten bij jou in de buurt, legde directeur Jaap Hoekzema van de NLD uit. Ieder lokaal initiatief krijgt namelijk per klant een vaste bijdrage van € 75,- per jaar van NLD. Door over te stappen op een duurzame-energieleverancier genereer je dus geld voor je eigen stad, dorp of wijk.
Voorzitter Marga Waanders van de Friese koepel Us Koöperaasje zette ook haar handtekening onder de cheque. Waanders is in het dagelijks leven burgemeester van Dongeradeel. Zij sprak haar waardering uit voor de stap van de Stichting Alde Fryske Tsjerken richting duurzame energie. ,,De energietransitie komt er aan. Het is mooi dat de Alde Fryske Tsjerken daar haar steentje aan wil bijdragen."

Samenwerking
De samenwerking met NLD zal de komende maanden nader worden uitgewerkt. ,,Bij het juni nummer van ons magazine Alde Fryske Tsjerken wordt een folder van NLD meegestuurd aan onze 3800 donateurs. Wie dat wil kan zelf ook overstappen en lid worden van een energiecoöperatie in de buurt. De NLD gaat ons verder helpen met onderzoek naar energiebesparingen bij onze kerken."
Het contact met de NLD kwam tot stand via een van de vrijwilligers van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, Rein de Wolff, die tevens bestuurslid is van energiecoöperatie Doniawerstal. In het juni nummer van ons magazine Alde Fryske Tsjerken publiceren we een interview met hem.



22-04-17

Erfgoedcafé over kerkvloeren 18 mei in Sint Annaparochie

Het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân houdt donderdag 18 mei een Erfgoedcafé in onze Van Harenskerk in Sint Annaparochie over het onderwerp “vloeren in de kerk”.

Na bijdragen over archeologie en de kerkvloer en grafzerken in relatie tot het interieur (van o.a. Albert Reinstra van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), zal vanuit een technische invalshoek worden stilgestaan bij dilemma’s als:
  • comfort versus monumentale waarden
  • archeologie versus toegankelijkheid
  • liturgisch versus functionaliteit
Dit in de vorm van een aantal cases in de Friese situatie waar het soms wel en soms niet gegaan is zoals het zou moeten.
Het Erfgoedcafé is bedoeld voor de ambtenaren van de Friese gemeenten met monumentenzorg in het pakket. Gezien dit specifieke onderwerp zijn ook de (technische) medewerkers van de organisaties die werkzaam zijn op het gebied van kerkrestauraties, van harte uitgenodigd. Opgave via: dbloemhof@monumentenzorg.frl

Driezum
Volgens een bericht in het Friesch Dagblad (zaterdag 22 april 2017) ligt de restauratie van de hervormde kerk van Driezum al enige tijd stil ligt. Het is wachten op de vergunning van de gemeente Dantumadiel voor het aanleggen van een betonnen vloer in de kerk. Er liggen negatieve adviezen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en welstandsorganisatie Hus & Hiem. Lees meer op de website van de Hervormde Gemeente Driezum.




19-04-17

Verantwoordingsbijeenkomst Van Harenskerk

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft woensdag 19 april een "verantwoordingsbijeenkomst" gehouden voor alle mensen die een extra bijdrage hebben overgemaakt voor het herstel van de zerkenvloer in de Van Harenskerk in Sint Annaparochie.

De Stichting deed in de zomer van 2016 een beroep op haar donateurs om een extra gift over te maken. Bij de restauratie was onder de houten vloer een prachtige collectie zerken tevoorschijn gekomen. In goed overleg met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de monumentencommissie van de provinciale welstandsorganisatie Hûs & Hiem en de gemeente het Bildt is besloten om de zerken niet weer onder de houten vloer te laten verdwijnen, maar om ze opnieuw als vloer te gaan gebruiken. De extra giften zijn gebruikt om de meerkosten hiervan te dekken.
Bij de heropening van de kerk op woensdag 26 oktober 2016 beloofde de Stichting dat er in het voorjaar van 2017 een aparte bijeenkomst voor de gulle gevers gehouden zou worden. Een kleine vijftig bezoekers kregen woensdag 17 april een prachtig programma aangeboden.

Constructief probleem
Architect Harmen Grunstra uit Bolsward vertelde welke werkzaamheden er hebben plaatsgevonden. De verzakking van de zerken onder de houten vloer zorgde voor een constructief probleem. Ze waren zo ernstig verzakt dat daar niet met goed fatsoen een nieuwe houten vloer op te funderen viel. Het was mede een reden om de zerken weer naar boven te halen, en opnieuw als vloer te gaan gebruiken.
Op aandringen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Hus & Hiem zijn de zerken zo veel mogelijk op dezelfde plek blijven liggen als ze werden aangetroffen, zo legde Grunstra uit. ,,Het is altijd een ingewikkeld proces om de wensen en belangen op elkaar af te stemmen, maar we zijn er goed uitgekomen met elkaar."

Intermezzo
Zanger/dichter Hein Jaap Hilarides zorgde voor een muzikaal intermezzo. Hij speelde onder meer zijn nieuwe nummer "Gûl dyn tranen", wat menig aanwezige tot ontroering bracht. ,,Zo'n kerk is en blijft een geweldige ruimte waarin dit soort intieme muziek op een prachtige manier tot z'n recht kan komen", reageerde directeur Gerhard Bakker.

Mysterie van de ridderzerk
Historicus dr. Kees Kuiken vertelde in zijn lezing over de verschillende graven in en rond de kerk. De zestiende eeuwse zerk waarop een ridder in harnas is afgebeeld, is en blijft nog steeds een mysterie. Onlangs deed Kuiken opnieuw onderzoek naar het ruitvormige familiewapen op de zerk. Mogelijk gaat het om het wapen van de familie Van der Meijde uit het Zuidhollandse Ameide? Download hier de lezing van Kees Kuiken.

Foto's
Boven: Harmen Grunstra
Hieronder:
- De Van Harenskerk
- Kees Kuiken bij de ridderzerk
- De verzakte zerken zoals die vorig jaar onder de houten vloer tevoorschijn kwamen
- Werk aan de nieuwe fundering voor de zerkenvloer



19-04-17

'Skûlje yn Jorwert' opnieuw te zien in Jorwert

De Redbadtsjerke in Jorwert is in april van dit jaar opnieuw het toneel van de voorstelling 'Skûlje yn Jorwert' van Jan Arendz en Marijke Geertsma. Er zijn nog kaarten te koop. Kijk voor de volledige speellijst op de website van J&Mteaterwurk.

Bas van Gelder begon in 1940 als predikant in Jorwert. Kort na de Tweede Wereldoorlog nam hij afscheid. Over zijn bijzondere belevenissen in de oorlogsjaren hield hij een dagboek bij. Dat werd in 2014 onder de titel Nachtboek van een kerkuil uitgebracht door de Friese Pers Boekerij, met een voorwoord van de huidige predikant van Jorwert en Nijkleaster, ds. Hinne Wagenaar. Dit dagboek vormt de basis voor het toneelstuk van Jan Arendz en Marijke Geertsma.

Op de website van J&M Teaterwurk is het volgende te lezen: "Alhoewel het er in eerste instantie op lijkt dat Jorwert weinig zal merken van de Duitse bezetting, in vergelijking met Leiden waar hij vandaan komt, gaat ook in Jorwert de oorlog een rol spelen. De dominee, die moet onderduiken (in zijn eigen kerk), wordt verraden en opgepakt en naar de gevangenis in Leeuwarden gebracht. Jorwert is een hechte gemeenschap, maar in dit dorp wonen behalve verzetsmensen, ook mensen die de filosofie van Hitler aanhangen. Het is een kleine gemeenschap, die prachtig wordt gadegeslagen en beschreven door een dominee die van buiten Friesland in Jorwert komt te wonen en te werken in de oorlogsjaren. Het zijn juist deze jaren, waarin menselijke eigenschappen zich scherper profileren.

Wij ontvangen jullie met koffie en thee in café 'Het Wapen van Baarderadeel'. Daarna wandelen we door Jorwert, zodat jullie een beetje inzicht en begrip krijgen van het dorp in die oorlogsjaren. Tijdens de wandeling bekijken we een tentoonstelling van speciaal materiaal uit die tijd. Als we na drie kwartier terug zijn in het café, neemt de dominee (Jan Arendz) iedereen mee naar de kerk van Jorwert voor de voorstelling."

De première van de reprise was op vrijdag 7 april 2017. De laatste voorstelling is op zaterdag 30 april 2017. Kaarten kunnen besteld worden via de website van J&Mteaterwurk.



12-04-17

Veel belangstelling afsluiting project Hegebeintum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft donderdag 6 april het project funderingsherstel kerktoren Hegebeintum afgesloten. Ruim vijftig mensen die een financiële bijdrage hadden geleverd aan de crowdfunding, waren aanwezig op de “verantwoordingsbijeenkomst”.

Het hadden er nog wel meer kunnen zijn, denkt directeur Gerhard Bakker , maar van lang niet alle gevers is het gelukt om hun adres te achterhalen voor een persoonlijke uitnodiging.
De bezoekers werden getrakteerd op een gevarieerd programma. Bouwhistoricus Frank van der Waard liet aan de hand van foto’s nog eens zien wat hij aantrof toen de archeologen de voet van de toren hadden uitgegraven. Onder de toren uit 1717 ontdekte hij een oudere fundering, uit de dertiende eeuw. Die dateert uit dezelfde tijd dat het tufstenen schip van de kerk werd verlengd met baksteen; dat is één bouwfase geweest, aldus Van der Waard.

Libbene Stiennen
Na de bouwtechnische toelichting op de geschiedenis van de toren bracht Piter Wilkens een drietal liederen van zijn programma “Libbene Stiennen” ten gehoren. Dit muzikale intermezzo werd door velen op prijs gesteld. Wilkens zong onder meer het nummer “De dowestien”, waarin hij een stuk tufsteen sprekend ten tonele voert. Een toepasselijk lied, omdat het schip van de kerk van Hegebeintum voor driekwart gebouwd is van tufsteen.
Als derde onderdeel van het programma vertelde voorzitter Rits van der Ploeg van de Stichting Rekreaasje en Toerisme over de nieuwbouwplannen voor het bezoekerscentrum De Terp. Voor de nieuwbouw is een aanvraag ingediend bij het Waddenfonds.

Een soort reünie
Directeur Bakker merkte dat de bijeenkomst voor velen een soort reünie was. ,,De mensen die iets extra’s hebben overgemaakt voor het funderingsherstel, zijn allemaal betrokken op deze kerk. Het was grappig om te zien hoeveel mensen elkaar kenden van vroeger. Ik sprak met een echtpaar uit Gorredijk dat vertelde dat ze afstammen van één van de drie kerkvoogden wier naam vermeld staat in het zilveren doopschaaltje dat in het Fries Museum bewaard wordt. Iemand anders had de kerk getekend toen hij op de TU Delft studeerde. Zijn vrouw had jarenlang als gids voor de VVV groepen begeleid bij een bezoek aan onder andere Hegebeintum. Zo had eigenlijk iedereen wel een bijzondere band met deze kerk.”
Nu het project funderingsherstel voltooid is, hoopt Bakker dat velen de weg naar Hegebeintum zullen weten te vinden. ,,In het bezoekerscentrum is één van de stoeltjes te zien die in de betonnen fundering verwerkt is. En er zijn tijdens het werk veel foto’s gemaakt, zodat iedereen kan terugkijken hoe het geweest is. De scheuren tussen de toren en de buitenmuren zoals die achter het orgel op de kraak te zien zijn, hebben we laten zitten. Die gaan we niet dichtmaken, zodat de bezoeker kan blijven ervaren hoe erg de toren aan het verzakken was.”



29-03-17

Nieuwe gevelbordjes met QR-code op alle 49 Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerke heeft in het voorjaar van 2017 de gevelbordjes op al haar 49 kerkgebouwen vervangen. Op het nieuwe bordje is een aangepaste versie van het logo afgedrukt, het sleuteladres en een zogeheten QR-code. Alle overige borden zijn van de gevels verwijderd.

Door de QR-code met de smartphone in te lezen worden bezoekers gelinkt met de website van de Stichting Alde Fryske Tsjerken met alle informatie over het betreffende kerkgebouw. Bij veel kerken is op de website ook een telefoonnummer en soms zelfs nog een tweede sleuteladres te vinden, naast het sleuteladres dat op het gevelbordje staat.
De QR-code is een vierkante geblokte barcode die in 1994 werd ontwikkeld door een Japans bedrijf. Inmiddels is dit alternatief voor de streepjescode op tal van plekken terug te zien, zoals in tijdschriften en op bushaltes. De nieuwe bordjes werden in maart voor het eerst gepresenteerd tijdens de overname van de kerken van Koarnjum en Jelsum.

Blauwwit / oranjewit
Op enkele kerken is nog wel het blauw-witte schildje blijven zitten of is het nieuwe oranje-witte schildje aangebracht. Dat betreft met name kerken waarvan de toren in eigendom is van een andere eigenaar, veelal de gemeentelijke stichting monumentenbehoud, zoals in Dongeradeel.
Het blauw-witte schildje is in het leven geroepen tijdens de Haagse Conventie van 1954 en duidt een pand aan dat in oorlogstijd beschermd moet worden en kan dus ook voorkomen op moderne panden zoals belangrijke archieven, bibliotheken en musea. De herkenbaarheid van de objecten door dit schildje moet leiden tot eerbiediging van het erfgoed door strijdende partijen tijdens gevechtshandelingen. Het is een internationaal herkenningsteken, dat reeds in vredestijd kan worden aangebracht op bepaalde rijksmonumenten, en waarvan uiterlijk, vorm en gebruik zijn vastgelegd in 1954.
Het oranje-witte schildje is in 2014 geïntroduceerd voor gebouwen met de status van Rijksmonument. De Stichting Alde Fryske Tsjerken vindt het echter belangrijker dat voor de bezoeker meteen zichtbaar is dat het haar eigendom is, dan dat het een Rijksmonument is. Vooral ook omdat alle kerken van de Stichting sowieso de status van Rijksmonument hebben. Daar hoeft dus geen enkele twijfel over te bestaan.

ANWB-borden
In het verleden is op een aantal kerken van de Stichting een bruin ANWB-bord aangebracht met steun van het Zimmermann-fonds. Deze borden blijken niet bestand tegen zonlicht te zijn en worden in de loop der jaren steeds moeilijker leesbaar. Het is voor de Stichting te arbeidsintensief om die borden 'bij de tijd te houden'.
In de loop der jaren werden onze kerken steeds meer een kerstboom met duizend ballen, zo veel borden hingen er aan. Steeds weer kwam de vraag of er niet nog een bord opgehangen mocht worden. Om wildgroei tegen te gaan heeft het bestuur van de Stichting besloten een restrictief beleid te voeren en om in principe maar een bordje, ons eigen bordje toe te staan.
De Plaatselijke Commissies die de kerken namens de Stichting beheren, wordt de gelegenheid geboden om langs het voetpad naar de kerk of bij het toegangshek naar het kerkhof een vitrinekast met informatie te plaatsen. Die ruimte wordt al op veel plaatsen benut.
Voor de geïnteresseerde bezoeker is er nu een eenduidig bord, met moderne QR-code. Tachtig procent van de Nederlanders bezit al een smartphone, zo blijkt uit onderzoek. Ook voor veel ouderen wordt het steeds vanzelfsprekender om daar gebruik van te maken.
De gevelbordjes die de Stichting heeft laten ophangen, zijn bovendien ook nog eens goedkoper en relatief makkelijk te vervangen als ze in de loop der jaren van kleur zouden verschieten. De Stichting is er van overtuigd hiermee een toekomstbestendige beslissing te hebben genomen, aldus directeur Gerhard Bakker.



28-03-17

Kerken Koarnjum en Jelsum in eigendom overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft donderdag 30 maart 2017 de kerkgebouwen van Koarnjum en Jelsum overgenomen van de Hervormde Gemeente Britsum-Cornjum-Jelsum. Bijzonder is dat het benodigde instandhoudings- en exploitatiefonds beschikbaar is gesteld in de vorm van landerijen.

De bijeenkomst begon om half acht in de kerk van Jelsum. Na de toespraak van de voorzitter van de kerkenraad F. Kuipers, een kort optreden van het kerkkoor en een bedankwoord van kerkrentmeester Y. Tamminga gingen de ruim vijftig aanwezigen naar de kerk van Koarnjum. Daar werd de bijeenkomst voortgezet. Allereerst werd de akte van overdracht gepasseerd door notaris mr. Siebe Swart.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken betaalde een symbolische euro voor de beide kerken samen. Tamminga overhandigde vervolgens de sleutels van de kerken aan voorzitter J. Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Die sprak de aanwezigen toe, waarna hij de Plaatselijke Commissie installeerde die de kerken gaat beheren. Voorzitter G. Veldman van de Plaatselijke Commissie legde uit wat de plannen zijn.

Genoveva en Nicolaas
De Sint-Genovevakerk van Jelsum dateert uit de twaalfde eeuw. Met name in de noordmuur zijn de kenmerken van de Romaanse bouwstijl nog goed te herkennen. In de kerk is een aantal banken uit de zestiende eeuw bewaard gebleven. In 1660 kwamen er nieuwe banken. De preekstoel dateert uit 1703. In het tongewelf bevinden zich gesneden rozetten met de symbolen van het lijden van Christus; één van de weinige nog overgebleven middeleeuwse gewelfversieringen in Fryslân.
De Sint-Nicolaaskerk van Koarnjum is in 1873 in eclectische stijl gebouwd ter vervanging van een bouwvallig geworden vroeg-middeleeuwse kerk. In het koor hangen drie zeventiende-eeuwse borden met de tien geboden (vernieuwd in 1853), de geloofsbelijdenis (1608) en het onze vader (1603). Op het tiengebodenbord zijn de wapens van de families Van Goorle en Martena aangebracht. Ook de preekstoel komt uit de oude kerk en stamt uit de achttiende eeuw. De kerk had aan de noordzijde een aparte ingang voor de adellijke bewoners van de naastgelegen buitenplaats Martenastate.

Plaatselijke Commissie
De kerken van Koarnjum en Jelsum zijn in beheer gekomen bij één Plaatselijke Commissie. De kerken worden nog 34 keer per jaar gebruikt voor de eredienst. De Plaatselijke Commissie wil de kerken gaan gebruiken voor concerten, exposities en dergelijke. Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, maar ook voor "inspirerend vergaderen" op een bijzondere locatie.
De meegeefsom die door de Hervormde Gemeente beschikbaar is gesteld voor het toekomstige onderhoud, bestaat uit een aantal hectares land. Uit de pachtinkomsten kan het onderhoud van de beide kerken en het gebruik door de kerkelijke gemeenschap worden betaald.

Kerk 48 en 49
Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn dit de 48ste en 49ste kerk die zijn overgenomen in het 47-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was op 20 maart 2017: de dorpskerk van Zurich.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is in 1970 opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen in dorpen waar het kerkelijk draagvlak te klein is geworden, en om in overleg met de dorpsbewoners te zoeken naar nieuw gebruik. Bovendien spant de Stichting zich in om publieke belangstelling te wekken voor kerkgebouwen in het algemeen.



23-03-17

Kanselbijbel ligt in Ferhaal fan Fryslân in Fries Museum

De kanselbijbel van Britsum die in de zomer van 2016 terug in het bezit van de Stichting Alde Fryske Tsjerken kwam na een diefstal uit het kantoor vijftien jaar geleden, is opgenomen in de expositie "Ferhaal fan Fryslân" in het Fries Museum in Leeuwarden. De met zilverbeslag versierde bijbel is door de Stichting in langdurig bruikleen gegeven.

De terugkeer van de kanselbijbel van Britsum trok in de zomer van 2016 veel media-aandacht. Naast regionale kranten en Omrop Fryslân schreven ook de landelijke dagbladen De Telegraaf en Trouw erover. De bijbel werd vijftien jaar geleden bij een brute inbraak in het toenmalige kantoor van de Stichting gestolen. Het boek dook op in een veilinghuis in Alkmaar. Dankzij oplettende cultuurliefhebbers werd de Stichting gealarmeerd. Na tussenkomst van de recherche van Alkmaar kwam de kanselbijbel op 24 augustus weer terug naar Fryslân.
De Stichting is blij dat het Fries Museum zich over dit unieke exemplaar heeft willen ontfermen, zegt directeur Gerhard Bakker. ,,Het is jammer als zo'n bijzonder object in een kluis ligt te verstoffen. Tentoonstelling in de kerk van Britsum achten wij te riskant; of er zouden daar kostbare aanvullende beveiligingsmaatregelen getroffen moeten worden. Het Fries Museum heeft toegezegd dat de kanselbijbel permanent wordt tentoongesteld, in ieder geval tot 2019."
De bijbel ligt in de expositie "Ferhaal fan Fryslân" op het 'eiland' waar ook een grietmansportret hangt, vertelt conservator Marlies Stoter. De tekst wijst op de nauwe band tussen bepaalde adellijke families met het bestuurlijke en kerkelijke leven in de dorpen waar ze hun deftige huizen bewoonden.

Lezing in Britsum
Stoter doet onderzoek naar de geschiedenis van de kanselbijbel. Afgesproken is dat zij haar bevindingen te zijner tijd zal presenteren op een lezing in de kerk van Britsum.



20-03-17

Alde Fryske Tsjerken heeft kerk Zurich overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op maandag 20 maart 2017 de hervormde kerk van Zurich overgenomen van de Protestantse Gemeente Witmarsum-Pingjum-Zurich. Bijzonder is dat het vruchtgebruik van enkele hectares land beschikbaar wordt gesteld voor de exploitatie van de kerk na de overdracht.

De dorpskerk van Zurich is gebouwd in 1864, ter vervanging van een kerk die in 1772 werd gesloopt. De toren van de oude kerk bleef staan. Deze werd in 1913 ingrijpend aangepast toen de kerk van buiten werd gerestaureerd.
De kerk van Zurich is weliswaar een vrij jong gebouw, maar is qua vormgeving een buitenbeentje onder de kerken van de “collectie Fryslân”. Het heeft het karakter van de in de kerkbouw vrij zeldzame neorenaissance stijl. Stedenbouwkundig is de kerk met het kerkhof van groot belang voor het dorp Zurich. De kerk verkeert nog nagenoeg in de oorspronkelijke staat.

Plaatselijke Commissie
De kerk is na de overdracht in beheer gekomen bij een Plaatselijke Commissie. Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, concerten en (familie)­bijeenkomsten.
Met de Protestantse Gemeente is overeengekomen dat die jaarlijks een bedrag overmaakt voor het gebruik van de kerk, in ruil voor vijf kerkdiensten. De Protestantse Gemeente betaalt deze exploitatievergoeding uit de opbrengsten die zij heeft van verpachte landbouwgronden die bij de kerk van Pingjum en Zurich hoorden.

Kerk nummer 47
Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken was dit de 47ste kerk die werd overgenomen in het 47-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was in 2016 (Wetsens).
De Stichting Alde Fryske Tsjerken werd in 1970 opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen die hun religieuze functie verloren, en om in overleg met de dorpsbewoners te zoeken naar nieuw gebruik. Bovendien spant de Stichting zich in om publieke belangstelling te wekken voor kerkgebouwen in het algemeen.



18-03-17

Druk bezochte excursie langs Hijum, Koarnjum en Goutum

Onze voorjaarsexcursie langs de kerken van Hijum, Goutum en Koarnjum bracht zaterdag 18 maart 2017 weer veel mensen op de been.

Voor de commissie die onze excursies organiseert, is het iedere keer weer een verrassing hoe groot de belangstelling is. Het aantal deelnemers dat met de bus meegaat, is natuurlijk vooraf wel bekend. Maar hoeveel mensen er op eigen gelegenheid bij de kerken langs komen, is afwachten. Deze keer waren het opvallend veel mensen, zo was de inschatting van voorzitter Piet Wouda van de excursiecommissie. Zeker wel tegen de tweehonderd.
Toen de bus bij de Agneskerk in Goutum arriveerde, bleek hij een lekke band te hebben. Terwijl de deelnemers binnen naar het verhaal van Teake van Popta van de excursiecommissie luisterden, moest de buschauffeur de lekke band laten oppompen om de bus even later om te wisselen voor een ander exemplaar. Daardoor liep het busprogramma enige vertraging op. Uiteindelijk is het toch gelukt om de busreizigers op de afgesproken tijd van vijf uur op het station in Leeuwarden af te zetten.
In de Nicolaaskerk van Koarnjum vertelde Liuwe van der Meer van de excursie in het kort iets over de kerk, om vervolgens uit te wijden over het naastgelegen slot Martenastate. Hij liet onder andere beelden van de oude state zien, die eind negentiende eeuw gesloopt werd omdat de eigenaar het onderhoud niet meer kon bekostigen. De Nicolaaskerk van Koarnjum wordt eind maart 2017 door de Hervormde Gemeente Britsum-Cornjum-Jelsum, tegelijk met de Genovevakerk van Jelsum overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
De voormalige hervormde kerk van Hijum, die ook vernoemd is naar de heilige Nicolaas, is al sinds 1975 in eigendom van de Stichting kwam. Hier legde Wijnand Dijkstra van de excursiecommissie uit dat Nicolaas de beschermheilige van zeevaarders was. Ooit lagen Koarnjum en Jelsum aan de kust van de toenmalige Middelzee.
In de kerk van Hijum was tevens een stand ingericht van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, waar bezoekers terecht konden met hun vragen. Zonder verwarming was het er knap koud.
De kerk van Hijum wordt beheerd door vrijwilligers van onze Plaatselijke Commissie. Twee van hen waren de hele middag aanwezig. In de afgelopen jaren heeft de kerk van Hijum het nodige onderhoud gekregen. Duidelijk te zien was dat de komende jaren het interieur nog wel een beurt nodig heeft, met name ten aanzien van het stucwerk. De kerk van Hijum wordt weinig gebruikt, en was nog niet eerder bezocht door de excursiecommissie.
De dag werd afgesloten met een orgelconcert van Take Beukema in de Nicolaaskerk van Koarnjum. Toen was de bus inmiddels al weer vertrokken naar Leeuwarden, om de busreizigers op tijd af te kunnen zetten bij het station. Een twintigtal mensen genoten van het orgelspel. Een mooie afsluiting van een bijzondere middag.



17-03-17

Mariakerk in Boer krijgt harmonium uit 1894

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft het te grote kerkharmonium van Boer ingeruild voor een instrument dat meer geschikt is voor het begeleiden van de gemeentezang. Het nieuwe instrument is donderdag 16 maart 2017 bezorgd door harmonium restaurateur Louis Huivenaar uit Dieren.

In de Mariakerk van Boer stond sinds iets meer dan een eeuw een zogenaamd drukwindharmonium van de Franse bouwer Rudolphe-Debain. Het werd in 1909 overgenomen van de Doopsgezinde Gemeente in Balk, die het rond 1895 naar Nederland haalde. Het instrument werd in 2008 tijdens de restauratie van de Mariakerk in Boer overgebracht naar de werkplaats van Louis Huivenaar. Die concludeerde dat een volledige restauratie noodzakelijk was.
Voor de Stichting was het prijskaartje van € 50.000 echter een onoverkomelijke barrière. ,,Zeker als je bedenkt dat de marktwaarde een paar duizend euro is”, legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Plannen om een aparte stichting voor de fondswerving op te richten, zijn helaas niet van de grond gekomen. Hoe bijzonder de Rudolphe-Debain ook is, we hebben er nu toch afscheid van genomen. Het is een exoot. Die hoort niet thuis in Fryslân. Het was de enige in de hele provincie. Het instrument was ook veel te groot voor het kerkje van Boer.”
De Rudolphe-Debain is ingeruild voor een zuigwindharmonium uit 1894 van de American Organ Company. ,,Dat was de fabriek van Jilles van der Tak uit Rotterdam die harmoniums bouwde van 1859 tot 1930”, legt Louis Huivenaar uit. ,,Dit is geschikt voor gebruik in de huiskamer, maar ook prima voor een kleine kerk met een goede akoestiek zoals in Boer.”
Volgens een recente boekuitgave over de geschiedenis van de American Organ Company adverteerde dit bedrijf veel in het Noorden, onder andere in de Leeuwarder Courant. ,,Dit type komt hier veel vaker voor en is absoluut toereikend voor het begeleiden van de gemeentezang.”
De Mariakerk van Boer werd in 1975 tegelijk met de kerken van Peins, Schalsum en Zweins overgenomen van de toenmalige hervormde streekgemeente Ried-Schingen, die toen nog acht kerken bezat. De huidige Protestantse Streekgemeente Ried-Schingen, waaronder ook de dorpen Slappeterp en Dongjum vallen, kerkt afwisselend in de acht kerken en dus ook een paar keer per jaar in Boer.



31-01-17

Ruim tachtig aanmeldingen voor Under de Toer

In 2018 staan de Frriese kerken volop in de belangstelling tijdens Leeuwarden Culturele Hoofdstad. Eén van de hoofdonderdelen van het programma is het project 'Under de Toer', dat zich afspeelt in en rond Friese kerken. De première is op zondag 28 januari in de Grote Kerk in Leeuwarden, tijdens het openingsweekend wanneer gasten vanuit heel Europa naar Leeuwarden zullen komen om daar getuige van te zijn.

Under de Toer presenteert 30+1 bijzondere verhalen, die in kerken zijn geboren. Deze verhalen vormen het vertrekpunt voor manifestaties waarin kunstenaars samenwerken met de gemeenschap in dertig Friese dorpen. Samen verbeelden ze de mooiste verhalen die het waard zijn opnieuw verteld te worden.
De aanduiding +1 verwijst naar de hoofdvoorstelling die Under de Toer zelf organiseert in de Grote Kerk in Leeuwarden. In die kerk vindt op 28 januari de première plaats, tijdens het openingsweekend van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken vindt het zeer bijzonder dat Leeuwarden 2018 wordt geopend met Under de Toer. ,,Dit betekent dat er meteen vanaf het begin aandacht zal zijn voor de Friese kerken", aldus directeur Gerhard Bakker.
Bij de voorstelling die regisseur Jos Thie en tekstschrijver Bouke Oldenhof aan het uitwerken zijn voor de Grote Kerk, zal verwezen worden naar de dertig dorpen waar ook een kunstzinnige manifestatie zal plaatsvinden. ,,Voor de Friese dorpen is het een geweldige kans om zich te profileren en aandacht te vragen voor hun kerk. Natuurlijk vindt elk dorp dat juist hun kerk de mooiste/belangrijkste/bijzonderste is; welk dorp is er niet trots op haar eigen oude kerk?"

Kerken SAFT
Een tiental dorpen waar kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken staan heeft een plan ingediend bij de jury die de verhalen selecteert. De jury is nu een aantal weken in beraad om de ruim 80 plannen te bespreken. ,,Half april wordt duidelijk welke 30 dorpen aan de slag kunnen met het budget dat Under de Toer beschikbaar stelt. We zijn bijzonder benieuwd welke verhalen er uiteindelijk verteld zullen worden."



24-01-17

Restauratie orgel Jorwert in volle gang

In december 2016 is Orgelmakerij Bakker & Timmenga uit Leeuwarden begonnen met de restauratie van het Albertus van Gruisen-orgel (1799) in de Sint-Radboudkerk van Jorwert. Zowel het pijpwerk als de kas worden onder handen genomen. In de week van 23 januari zijn er steigers rond het orgel geplaatst. Daarmee worden de guirlandes en bekroningen bereikbaar gemaakt, die hersteld moeten worden.

In 2013 vroeg de Plaatselijke Commissie van Jorwert die de kerk namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken beheert, of het orgel gerestaureerd kan worden. De kerk wordt regelmatig gebruikt door de Protestantse Streekgemeente Westerwert, die tevens kerkdiensten houdt in Bears, Jellum en Weidum.
In opdracht van de Stichting heeft orgeladviseur Theo Jellema uit Leeuwarden een restauratieplan gemaakt. Nadat de provincie Fryslân in 2015 een subsidie van 50.000 euro toezegde, zijn vorig jaar de cultuurfondsen aangeschreven. Die hebben voldoende toegezegd om tot uitvoering te kunnen overgaan. De Stichting draagt zelf maximaal 10% bij vanuit het Orgelfonds dat in 2013 kon worden gesticht dankzij een grote gift van een donateur uit Leeuwarden.

VEKA-lade
Het orgel van Jorwert kreeg in 1913 nieuwe klavieren. In 1956 werd het instrument gerestaureerd door W. van Leeuwen. Die bracht een nieuwe vinding, de VEKA-lade, in het orgel aan. Volgens Jellema is het orgel goed bewaard gebleven. Het Van Gruisen-pijpwerk is nog integraal en niet-geretoucheerd aanwezig.
De VEKA-lade die Van Leeuwen in tientallen orgels in het hele land installeerde en die vrijwel overal tot klachten leidde, functioneert in Jorwert al bijna zestig jaar zonder problemen. Overleg met Bakker &Timmenga en met orgeldeskundige Rudi van Straten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft dan ook tot de beslissing geleid om de VEKA-lade in Jorwert te laten zitten.
De restauratie die in december 2016 is begonnen, richt zich met name op het herstel van de kas en de optimalisering van de speelaard en registreerbaarheid. Het pijpwerk hoeft alleen herstel waar sprake is van beschadigingen. De intonatie van beide tongwerken, sterk verlopen na zestig jaar, zal weer op orde worden gebracht.

Albert van Gruisen
Albertus van Gruisen (1741-1824) bouwde zeven orgels in Fryslân: Reduzum (1785, later gewijzigd), Sloten (1786, met gebruikmaking van een eerder orgel van Jan Harmens), Warga (1787, in 1870 gesloopt), Heerenveen (1790, in de 21e eeuw naar Spanje verhuisd), Jorwert (1799), Marssum (1803) en Hallum (1811).

Eerdere orgelrestauraties
De Stichting Alde Fryske Tsjerken liet eerder de orgels van Sint-Jacobiparochie (1983), Blessum (1995), Terband (2003), Hegebeintum en Zweins (2004), Boksum (2011-2013) en Leeuwarden-Huizum (2015) restaureren.



18-01-17

Provincie zegt ton toe voor kerktoren Dedgum

De Provincie Fryslân heeft in december 2016 een subsidie van 100.000 euro toegezegd voor de restauratie van de kerktoren van Dedgum. De Stichting Alde Fryske Tsjerken hoopt in het vierde kwartaal van 2017 te kunnen beginnen.

De kerk van Dedgum staat er slecht bij. Tijdens de najaarsexcursie van 2016 hebben onze donateurs het met eigen ogen kunnen zien. Geen andere kerk in Fryslân heeft op dit moment zo'n grote onderhoudsachterstand als die van Dedgum.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken nam de kerk op 21 november 2014 over van de Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum. De middelen die de Stichting meekreeg, waren niet toereikend om snel tot restauratie over te kunnen gaan.
Met de dorpsbewoners van Dedgum is gesproken over nieuwe gebruiksmogelijkheden. Naast de maandelijkse kerkdiensten wil Dedgum graag dat de kerk als dorpshuis gebruikt kan worden. Hiervoor heeft architectenbureau Kijlstra & Brouwer uit Beetsterzwaag een plan uitgewerkt.
Het eerste deel van het plan behelst de restauratie van de kerktoren. Hiervoor heeft de Provincie Fryslân in december 2016 een subsidie van 100.000 toegezegd. De totale kosten van de torenrestauratie worden begroot op circa 250.000 euro.
Voor de restauratie van het schip is nog eens ruim drie ton nodig. Deze werkzaamheden wil de Stichting bij voorkeur in 2018, direct aansluitend op de restauratie van de toren, laten uitvoeren. Om dat mogelijk te maken is er nog veel geld nodig.

Herbestemming
Het plan voor de restauratie en herbestemming is maandag 17 januari 2017 gepresenteerd aan wethouder Mirjam Bakker van de Gemeente Súdwest Fryslân. De komende maanden vindt nader overleg plaats om te kijken wat er mogelijk is.

Crowdfunding
De Stichting hoopt dat er voor de kerk van Dedgum net zo'n succesvolle actie voor crowdfunding kan worden gevoerd als voor het funderingsherstel in Hegebeintum. In november vorig jaar kon de Stichting bekendmaken dat een donateur die anoniem wil blijven, een bedrag van 30.000 euro heeft geschonken voor de restauratie van de kerk van Dedgum. Wilt u ook helpen om de restauratie te bespoedigen? Neem dan contact op met onze directeur, de heer Gerhard A. Bakker.

Ga hier naar de speciale actiepagina voor Dedgum.



02-01-17

Een markt voor Friese kerken

Er staan op dit moment zes kerkgebouwen in Friesland te koop. Dat blijkt uit een snelle rondgang op internet. Op deze pagina is het actuele aanbod te vinden. Gratis en belangeloos. Tips en aanvullingen zijn welkom op info@aldefrysketsjerken.nl

De Stichting Alde Fryske Tsjerken ontvangt regelmatig verzoeken om informatie over leegstaande kerken in Friesland die te koop staan. Laten we allereerst een misverstand uit de weg ruimen dat kennelijk bij sommigen leeft. De kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn niet te koop! Wij nemen alleen maar kerkgebouwen met de status van Rijksmonument in eigendom over, met als doel om dit cultuurhistorisch waardevolle erfgoed te behouden voor de toekomst. In samenspraak met de dorpsbewoners zoeken we naar nieuwe gebruiksmogelijkheden, waarbij de publieke functie zo veel mogelijk behouden kan worden.

In enkele gevallen is het gelukt om een duurzame herbestemming te vinden:
Allingawier: in gebruik bij de Aldfaers Erf Route
Bears: verhuurd aan Stichting Poarte en Uniastate Bears
Hegebeintum: verhuurd aan Stichting Rekreaasje en Toerisme Ferwerderadiel
Raard (D): in gebruik als Museum Oerka Irene Verbeek
Sint-Jacobiparochie: verhuurd aan Stichting Kultureel Sintrum De Groate Kerk

De overige kerken van de Stichting zijn in beheer van onze Plaatselijke Commissies en kunnen via hen worden gehuurd voor concerten, exposities, huwelijken, begrafenissen en overige (familie)bijeenkomsten. Wilt u een van onze kerken huren, kijk dan eens onder de knop 'Kerken'. Door het filter aan de linkerkant van de pagina te gebruiken, krijgt u steeds de kerken die voldoen aan een bepaald selectiecriterium. Als u bijvoorbeeld 'bruiloftsfeest' aanklikt, krijgt u een overzicht van alle kerken die zich lenen voor een bruiloftsfeest.

Vrije markt
Het beleid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is er op gericht om de overgenomen kerken niet te vervreemden. De Stichting ziet derhalve geen taak voor zich weggelegd om te bemiddelen. Wie een kerk wil kopen, kan zich oriënteren op de vrije markt. Enkele makelaars noemen zich gespecialiseerd in “religieus erfgoed", zoals de kantoren Redres en Reliplan.
Een snelle oriëntatie op internet leert dat er op dit moment (september 2017) zes kerkgebouwen in Friesland te koop staan. De bedragen die hieronder genoemd worden, zijn afkomstig van de websites van de betreffende makelaars. De Stichting Alde Fryske Tsjerken is hiervoor niet verantwoordelijk of aansprakelijk te stellen. Tips en aanvullingen zijn welkom op info@aldefrysketsjerken.nl

Reliplan
In Drachtstercompagnie staat een voormalig kerkje te koop met naastgelegen woning. De vraagprijs is € 385.000 k.k. (september 2017).

Redres
De voormalige gereformeerde kerk van Koudum (Verlengde Hoofdstraat 15) staat in de etalage bij Redres (vraagprijs april 2017: € 579.000 k.k; februari 2016: € 695.000 k.k.).

Funda
Bij bedrijfsmakelaardij Funda staan de voormalige hervormde kerk aan de Fok in Heerenveen te koop en de voormalige gereformeerde kerk aan de Burgemeester Falkenaweg. De prijs van de hervormde kerk aan de Fok 48 is € 350.000 (april 2017). De vraagprijs van de gereformeerde kerk is € 1.450.000 (april 2017. In oktober 2015 was dat nog € 1.680.000).

KKG
Bij het Kantoor der Kerkelijke Goederen staat de voormalige gereformeerde Foarhûstsjerke in Wommels te koop bij inschrijving. De inschrijfformulieren dienden op dinsdag 13 juni 2017 te worden ingeleverd.

Burgwerd
Een kerk die sinds 2011 bij Redres in de etalage stond, is de tot woning verbouwde voormalige rooms-katholieke kapel van Burgwerd (vraagprijs maart 2013: € 399.000; mei 2015: € 369.000). In april 2016 staat deze kapel niet meer op de website van Redres te koop, maar op "Oozo". De vraagprijs was in februari 2016 nog steeds € 369.000, maar bedraagt sinds april 2016 weer € 399.000.

Recent verkocht
  • Op de website Huispedia stond lange tijd het in 2000 tot woonhuis verbouwde gereformeerde kerkje van Boazum (Waltawei 17) te koop. Gunning zou plaatsvinden per 1 september 2017 of zo veel eerder of later in nader overleg. Eerder werd dit kerkje aangeboden via makelaardij Boonstra voor € 450.000 (mei 2014).
  • De voormalige gereformeerde Kerk (bouwjaar 1888) van Wons was volgens een bericht in de Leeuwarder Courant van 5 juni 2015 al drie jaar geleden verkocht. In april 2017 stond de kerk nog steeds op internet te koop (vraagprijs € 350.000).
  • Het Reformatorisch Dagblad meldde op 27 november 2015 dat de doopsgezinde gemeente De Lytse Streek twee kerkgebouwen te koop had gezet. Het ging om de doopsgezinde kerken in Itens en Franeker. De Vermaning van Itens was al eerder verkocht (Friesch Dagblad 15 juli 2016). Nu is ook de Vermaning van Franeker verkocht aan een particulier die er in wil gaan wonen, aldus de Leeuwarder Courant (30 maart 2017).
  • De Gereformeerde Kerk van Nes-Wierum in Nes is via bemiddeling van het Kantoor der Kerkelijke Goederen verkocht aan Rinsma Invest BV in Driezum, meldt het Friesch Dagblad (18 februari 2017).
  • De voormalige rooms-katholieke Sint Wirokerk in Easterwierrum stond samen met de pastorie te koop voor € 470.000 (prijs maart 2014). De kerk is inmiddels verkocht door iemand die er in wil gaan wonen. De koper heeft de pastorie in de verkoop gezet.
  • De Rooms-Katholieke Kerk aan de Kerkstraat 10 (bouwjaar 1938) in Makkum is in januari 2017 verkocht aan de zogeheten Algemene Kerk, meldt Omrop Fryslân op 24 januari 2017. De kerk behoudt dus z'n religieuze functie.
  • De voormalige gereformeerde Zilverstraatkerk in Franeker is aan een particulier verkocht, die er een woning van wil maken, zo meldt de Leeuwarder Courant (17 januari 2017).
  • De voormalige doopsgezinde kerk van Sint Annaparochie, die verbouwd is tot pannenkoekenrestaurant De Struverij, heeft een nieuwe eigenaar. Het restaurant is heropend op 26 november 2016.
  • Sinds november 2011 stond de hervormde kerk van Jirnsum te koop. Eind 2016 is er een koper gevonden die de kerk wil verbouwen tot woning, zo meldt Omrop Fryslân (7 januari 2017). Op 17 maart 2017 heeft de officiële overdracht plaatsgevonden aan bouwbedrijf De Timmermanstjoender uit Garyp.
  • De voormalige gereformeerde kerk van Appelscha stond korte tijd te koop op Funda. Lees meer over de achtergrond van de verkoop op de website van het Reformatorisch Dagblad (9 oktober 2015). Begin juli 2016 wordt de kerk gesloopt, meldt het Friesch Dagblad (15 juli 2016). De kerk wijkt voor woningbouw.
  • De doopsgezinde kerk van Itens is verkocht aan de Hervormde Gemeente Itens-Hinnaard. Volgens het bericht in het Friesch Dagblad (15 juli 2016) wilde de koper "ongewenste ontwikkelingen" voorkomen. Er zouden plannen zijn om een bierbrouwerij te vestigen in de Vermaning van Itens. ,,Wij willen niet dat er dingen gebeuren die niet passen in Itens", zegt kerkvoogd Douwe Willemsma tegen het Friesch Dagblad.
  • De voormalige gereformeerde kerk van Hijum met aangebouwde woonruimte stond sinds april 2014 via Funda te koop. Toen was de vraagprijs nog € 158.500. In mei 2015 bedraagt de vraagprijs € 148.500. Medio november 2015 meldt de website van Funda: 'verkocht onder voorbehoud'. De kerk stond in februari 2016 niet meer op Funda aangeboden, maar nog wel bij makelaardij Kingma (ook hier met de mededeling "onder voorbehoud verkocht"). Medio juni 2016 is de kerk van de website van Kingma verdwenen.
  • De voormalige gereformeerde kerk It Pypke in Augustinusga is volgens het Friesch Dagblad (28 januari 2016) verkocht aan de gebroeders De Wal in Surhuisterveen, inclusief orgel, kosterswoning en pastorie.
  • Bij bureau Reliplan heeft de Pieter Stuyvesantkerk van Peperga lange tijd te koop gestaan (vraagprijs: € 225.000 / januari 2014). Medio november 2015 is de kerk uit de etalage van Reliplan verdwenen. De Heerenveense Courant meldt op 16 juni 2016 dat het kerkje is gekocht voor vijf projectontwikkelaars uit de Randstad, die er een nieuwe bestemming voor zoeken.
  • De voormalige remonstrantse kerk in Workum (Noard 66) is mogelijk verkocht. Deze tot woning omgebouwde kerk heeft jaren op de website van Funda te koop gestaan. In februari 2012 bedroeg de vraagprijs € 669.000. De prijs daalde in maart 2013 naar € 579.500, in januari 2014 naar € 529.000 en in augustus 2014 naar € 495.000. Medio november 2015 is de kerk uit de etalage van Funda verdwenen.
  • De doopsgezinde kerk (Fermanje) van Jirnsum heeft sinds juli 2014 een nieuwe eigenaar gevonden. Lees een interview met de nieuwe eigenaren op de website van dorpsbelang Jirnsum.
  • De in 1849 gebouwde Sint Martinuskerk aan de Grote Dijlakker 41 in Bolsward werd tot voor kort gebruikt door Christelijke Muziekvereniging Oranje. Volgens het Friesch Dagblad (1 augustus 2015) is het pand verkocht en komen er nu drie appartementen in. De verbouwing is vooral inpandig en de voorkant blijft intact.
  • De voormalige gereformeerde kerk van Arum heeft te koop gestaan bij Reliplan, maar is in het voorjaar van 2015 verkocht aan een kunstenaar die eerder op Terschelling in een kerk gevestigd was.
  • De gereformeerde Koepelkerk van Leeuwarden is in het voorjaar van 2015 verkocht aan de eigenaar van het bedrijfsverzamelgebouw Emmastate (Emmakade 59).
  • Volgens de Leeuwarder Courant (18 mei 2015) is de Pelikaankerk in Leeuwarden tegen een marktconforme prijs verkocht aan de PeliKoepelwijk, een afsplitsing van de Protestantse Gemeente Leeuwarden in wording.
  • De gereformeerde kerk van Rinsumageest heeft zeven jaar te koop gestaan bij bureau Redres. De vraagprijs bedroeg aanvankelijk € 290.000. In april 2015 was de prijs gezakt tot € 195.000. Volgens het Friesch Dagblad (9 mei 2015) is de kerk verkocht aan een ondernemer die er een bed & breakfast in wil vestigen.

Adviesteam Fryske Tsjerken

Het herbestemmen van kerken gaat niet vanzelf. Kerkeigenaren die besloten hebben de kerk te verkopen of initiatiefnemers die een kerk in gebruik willen nemen, kunnen sinds 2012 een beroep doen op het Deltateam Fryske Tsjerken. Met ingang van 1 januari 2016 is deze taak overgeheveld naar het Kenniscentrum Herbestemming Noord, een samenwerkingsverband van het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân en haar partners in Groningen en Drenthe, en het bureau DBF in Grou. Sindsdien wordt gesproken van het Adviesteam Fryske Tsjerken. Meer informatie vindt u op de website van de provincie.



01-01-17

Onze kerken zijn te bezoeken via sleuteladressen

De 49 prachtige kerken die eigendom zijn van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, zijn het hele jaar door te bezoeken. Als de deur op slot zit, kan de sleutel worden opgehaald bij het sleuteladres.

Vroeger hing er aan elke kerk een bordje met daarop het sleuteladres van de kerk. In deze tijd van internet zijn de sleuteladressen heel makkelijk te vinden op onze website. Zoek onder de knop 'Kerken' de kerk die u wilt bezoeken. Aan de linkerkant van de betreffende pagina vindt u onder meer het sleuteladres. In sommige gevallen is dat de huurder van de kerk, zoals in Allingawier, Bears, Hegebeintum, Raard (D), Swichum en Sint-Jacobiparochie.
Wilt u zeker weten dat u de kerk van uw keuze kunt bezoeken, bel dan even van tevoren met het sleuteladres of de contactpersoon. Daarmee voorkomt u onnodige teleurstellingen.
Het sleuteladres is overigens niet degene die de kerk verhuurt. Daarvoor kunt u de contactpersoon bellen of mailen.
Wilt u alle sleuteladressen bij elkaar in één document? Klik dan hier. En stel uw eigen route samen.
Wie een smartphone bezit, kan sinds het voorjaar van 2017 gebruik maken van de QR-code op het bordje naast de voordeur (zie foto).

Permanente openstelling
De 49 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken worden merendeels beheerd door vrijwilligers, de zogeheten Plaatselijke Commissies. Deze beheerscommissies bestaan uit gemiddeld drie tot vijf personen. Daarmee is het wel duidelijk dat de kerken niet permanent opengesteld kunnen worden onder toezicht van vrijwilligers. Vandaar dat bezoekers gevraagd wordt om even de sleutel op te halen op het sleuteladres.
Enkele kerken zijn wel degelijk het hele jaar door opengesteld, zoals Boksum, Jorwert en Hantumhuizen. In die dorpen zijn vrijwilligers aanwezig die 's ochtends de deur willen openzetten en aan het eind van de middag weer sluiten. Veelal zijn dit kerken binnen dorpen waar de bewoners redelijk toezicht vanuit hun woning kunnen houden.
In veel andere dorpen is dit helaas niet mogelijk vanwege het risico van vandalisme en diefstal. Soms is het dorp ook gewoon te klein, zodat een dagelijkse openstelling een te zware belasting zou vormen.
Een aantal kerken is verhuurd. De bezoektijden van deze kerken vindt u op de website van de huurders. De kerk van Hegebeintum is vrijwel het jaar rond te bezoeken, via bezoekerscentrum De Terp, evenals de Mariakerk in Bears, via Uniastate. Het Irene Oerka Verbeek Museum in Raard (D) is van april tot en met november te bezoeken. Het pelgrimsinformatiecentrum van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob in het voorportaal van De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie is twee zaterdagen per maand geopend.

Tsjerkepaad
Liefhebbers van Friese kerken kunnen in de zomermaanden hun hart ophalen tijdens Tsjerkepaad. Gedurende tien weken zijn dan 250 (van de in totaal 780) Friese kerken op zaterdagmiddag geopend van 13.00 tot 17.00 uur. De Stichting Tsjerkepaad geeft ieder jaar een gids uit met alle kerken die meedoen. Samen met de Stichting Alde Fryske Tsjerken geven zij een folder uit met Zomeractiviteiten, die verspreid wordt via hotels, campings en musea. Op de website van Tsjerkepaad zijn allerlei wandel- en fietsroutes te donwloaden.
In geen andere provincie in Nederland worden in de zomermaanden zo veel kerken tegelijk opengesteld. De Stichting Tsjerkepaad kan dan ook niet genoeg worden geprezen voor dit opmerkelijke initiatief. Het toont de vriendelijke gastvrijheid die de Friese kerkgemeenschappen willen uitstralen. De vrijwilligers die de kerken op zaterdagmiddag bemensen, doen dat uit gedrevenheid voor de kerk als historisch erfgoed én vaak ook uit spirituele motieven (openheid naar belangstellenden toe).

Culturele Hoofdstad 2018
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is met de vrijwilligers van haar beheerscommissies in gesprek over verruiming van de openstelling in 2018, als Leeuwarden de Culturele Hoofdstad van Europa is. Medio 2017 start de Stichting een campagne om vrijwilligers uit de wijde omgeving van onze kerken op te roepen om mee te helpen bij de openstelling. Het streven is er op gericht om de kerken dan van maart tot en met oktober open te stellen op zaterdag en wellicht ook zondagmiddag. Dit betekent dat de Plaatselijke Commissies flink versterkt moeten worden. Heeft u belangstelling? Neem dan contact op met de betreffende beheerscommissie, via de contactpersoon op de website.



29-11-16

Donateur schenkt ton voor behoud twee kerken

Een donateur uit het zuidwesten van Fryslân heeft de Stichting Alde Fryske Tsjerken honderdduizend euro geschonken voor het behoud van twee kerken. Het grootste gedeelte van het bedrag gaat naar het instandhoudingsfonds voor de kerk van Raard (D), zodat het toekomstige onderhoud van dit kerkje is veiliggesteld. De rest van het bedrag mag worden gebruikt voor de restauratie van de kerk van Dedgum.

De schenking kwam totaal onverwacht voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken. ,,Het stond zo maar op onze bankrekening”, vertelt directeur Gerhard Bakker. Samen met voorzitter Jan Kersbergen heeft hij de schenkers thuis bezocht. Ze willen niet met name genoemd worden en ook hun woonplaats moet geheim blijven.
Bakker: ,,Het blijkt een donateur van het eerste uur te zijn, die meteen bij de oprichting in 1970 zich heeft aangemeld. Hij vertelde dat ze altijd heel gewoon en sober hebben geleefd. In overleg met de kinderen is besloten dit bedrag aan de Stichting te schenken. Anders zou een groot deel naar de fiscus gaan. De Stichting is een culturele Algemeen Nut Beogende Instelling. Wie aan ons schenkt, hoeft geen successierechten te betalen.”
De liefde voor de Friese kerken zit diep bij de schenker, heeft Bakker gemerkt. ,,Hij zei: wat is Fryslân nog als de kerktorens uit het landschap zouden verdwijnen?” Er zijn ook religieuze motieven. ,,Deze donateur is nog van de generatie die het kerkgebouw heel sterk beleefde als 'huis van God'. Nu de kerken krimpen en moeten bezuinigen, wordt er minder waarde gehecht aan gebouwen en wordt het theologisch accent van het gebouw naar de gelovigen verschoven. De stenen worden minder belangrijk. In dat opzicht is het prachtig dat deze schenkers willen helpen om de toekomst van onze kerken veilig te stellen.”

Raard (D)
De kerk van Raard (D) is 1979 door de Stichting overgenomen met een instandhoudingsfonds van 17.500 gulden (€ 7.941,15). Van dit bedrag is inmiddels niets meer over. De schenking die nu is binnengekomen wordt geparkeerd in een nieuw instandhoudingsfonds. Het is de bedoeling dat daar niet op wordt ingeteerd, maar dat het rendement wordt gebruikt ten behoeve van het benodigde eigen aandeel op het onderhoud. Voor iedere euro die de Stichting uitgeeft aan onderhoud, moet de helft (50%) als eigen aandeel op tafel worden gelegd.

Dedgum
De kerk van Dedgum is in 2014 overgenomen met een instandhoudingsfonds van € 225.000. Daarvan moet € 100.000 gereserveerd worden om met het rendement daarvan het toekomstige onderhoud te kunnen betalen. De overige € 125.000 kan de Stichting inzetten voor de restauratie. ,,De totale kosten van restauratie en herbestemming tot dorpshuis worden geraamd op € 750.000. Van de provincie vragen we dit jaar € 120.000 voor de restauratie van de toren en volgend jaar € 150.000 voor het schip van de kerk. Verder doen we onderzoek naar andere subsidiemogelijkheden. De bijdrage van deze donateur komt daarbij als geroepen”, aldus Bakker.



16-11-16

Kerstconcerten in Alde Fryske Tsjerken: keus genoeg

Tijdens de weken voor Kerst zijn er veel kerstactiviteiten in onze kerken. Een volledig overzicht is te vinden in onze agenda. We lichten graag een aantal dingen uit dit overzicht:

Op zondag 11 december geeft het Roder Meisjeskoor een concert in de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie, Tijdstip: 15.30 uur

Op vrijdag 16 december treedt het koor Rolling home uit Sneek, met de bekende muzikant Tseard Nauta, op in de kerk van Rottevalle. Tijdstip: 20.00 uur

Op vrijdag 23 december is er een kerstconcert met kerstvertelling in de dorpskerk van Huizum. Tijdstip: 20.00 uur

Op zaterdag 24 december treedt sopraan Tetsje van der Kooi met haar programma Kryst yn ’e Wrâld op in de Terbandster tsjerke. Tijdstip: 20.00 uur

Op zaterdag 24 december treedt Trio Garmoniya op in de Ioannis Teatertsjerke in Wier. Tijdstip: 20.00 uur

Klik hier voor de volledige agenda



23-10-16

Project Under de Toer zet verhaal van de kerk centraal

Het project Under de Toer van regisseur Jos Thie en schrijver Bouke Oldenhof zet tijdens Leeuwarden Friesland Culturele Hoofdstad 2018 het verhaal van de kerk centraal. Donderdag 18 mei wordt bekend gemaakt welke dorpen mee mogen doen.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is blij met het project. ,,Het is een unieke kans voor 32 Friese dorpen om zich met het verhaal van hun eigen kerk aan de bezoekers, die hopelijk van heinde en verre komen, te presenteren", zegt directeur Gerhard Bakker.
De Stichting is zijdelings betrokken bij het project Under de Toer. Op zondag 23 oktober 2016 vond de presentatie plaats in de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum, een van de 49 kerken die eigendom zijn van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. ,,De vrijwilligers die de Dorpskerk van Huizum namens de Stichting beheren, staan te trappelen om in 2018 iets te doen met het verhaal van Slauerhoff", weet directeur Bakker. ,,Ze zijn super enthousiast, en dat is wel nodig want de organisatie van Under de Toer verwacht wel iets van de deelnemende dorpen."
Voor de 32 dorpen die mee mogen doen aan Under de Toer, ligt een budget van 12.000 euro klaar. De inzendingen worden beoordeeld door een jury. ,,Onze impresario Reina Hilarides zit daar namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken in", legt Bakker uit.

Unieke kans
Hij hoopt dat veel Friese dorpen de kans zullen grijpen om mee te doen. ,,Her en der wordt wel gemopperd dat Leeuwarden 2018 van bovenaf komt, dat de 'mienskip' onvoldoende ruimte krijgt. In dit project, dat financieel mede mogelijk wordt gemaakt door het Prins Bernhard Cultuurfonds, krijgt de mienskip juist alle kans! Een dorp dat met elkaar - van onderop - een mooi plan bedenkt om het verhaal van de eigen kerk tijdens Leeuwarden 2018 uit te dragen, kan als het ware een bonus verdienen van 12.000 euro!"
Bakker hoopt dat ook een aantal dorpen meedoet waar kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken staan. ,,Huizum is sowieso enthousiast met Slauerhoff ("Alleen voor Huizum heb ik nog een zwak"). Maar hopelijk zijn er meer dorpen die samen met de vrijwilligers die onze kerken beheren, aan de slag willen richting 2018. Ik ben ontzettend benieuwd met welke bijzondere verhalen de bezoekers in 2018 verrast zullen worden."



11-10-16

Heropening Van Harenskerk Sint Annaparochie

Na een bijzondere restauratie is de Van Harenskerk in Sint Annaparochie op woensdag 26 oktober 2016 officieel heropend. De bijeenkomst werd bezocht door ruim tachtig belangstellenden, onder wie burgemeester Gerrit Krol en wethouder Nel Haarsma van de gemeente het Bildt.

De officiële openingshandeling werd verricht door directeur Kris Callens van het Fries Museum. Na het woord van welkom door voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en een toelichting op de restauratie door architect Harmen Grunstra, onthulde Callens de grafzerk van Steven Dirks, een notabele uit Sint Annaparochie die leefde in dezelfde tijd als Saskia van Uylenburgh en wellicht ook haar huwelijk met schilder Rembrandt van Rijn in 1634 heeft meegemaakt. Dat huwelijk vond plaats in de voorganger van de huidige kerk die dateert uit 1684. Van die voorganger is maar weinig bewaard gebleven en meegenomen naar de nieuwe Van Harenskerk. Eigenlijk alleen een paar psalmborden en het torenuurwerk.
De grafzerken die dit voorjaar bij de restauratie van het interieur onder de houten vloer van de Van Harenskerk tevoorschijn kwamen, komen ook uit de vorige kerk. ,,Via deze zerken kom je Rembrandt en Saskia heel dicht op de huid", aldus directeur Gerhard Bakker. ,,Je kunt nu de graven zien van mensen die in hun tijd hier in Sint Annaparochie geleefd hebben. Vaak worden bij restauraties de oude zerken maar gauw weer onder de houten vloer teruggestopt om meerkosten te voorkomen. Omdat hier een belangrijk stuk Bildtse geschiedenis weer zichtbaar gemaakt kon worden, hebben wij besloten de zerken opnieuw als vloer te gaan gebruiken."

Verzakking
Architect Harmen Grunstra uit Bolsward legde uit dat er niet alleen een cultuurhistorische, maar ook (en vooral) een constructietechnische reden was om de zerken als vloer te gaan gebruiken. ,,De houten vloer rustte namelijk op stapeltjes stenen (poeren) die op de grafzerken waren gemetseld. De grafzerken zelf waren ernstig aan het verzakken en lagen schots en scheef. Het is een klein wonder dat de kerkgangers nooit door de houten vloer gezakt zijn. Als we de vloer terug hadden willen aanbrengen, dan zou die niet zo maar op de zerken gefundeerd kunnen worden, want dat verzakken gaat maar door. Dan zou je over vijftig jaar weer een probleem hebben."
Er waren heel wat besprekingen voor nodig om uiteindelijk tot de huidige oplossing te komen, vertelde Grunstra. ,,De zerken liggen zo veel mogelijk op dezelfde plek als waar ze gevonden zijn; er hoefden er maar een paar verplaatst te worden. Zo lagen ze dus ooit ook in de kerk waarin Rembrandt en Saskia trouwden."
Projectleider Peter de Haan van Saskia 400 deed nog eens de bijzondere geschiedenis van Saskia van Uylenburgh uit de doeken. Hij riep de Plaatselijke Commissie Sint Annaparochie op om mee te doen aan het project Under de Toer in het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018. ,,Jullie hebben hier goud in handen. Iedereen is stinkend jaloers op jullie. Een paar jaar geleden is hier al eens het huwelijk van Rembrandt en Saskia nagespeeld. Froukje de Jong-Krap heeft een prachtig boek over haar geschreven. Jullie hebben zelf al eens een tentoonstelling ingericht. Met relatief weinig moeite valt daar een prikkelend project van te maken voor de toeristen van 2018."
Vrijwilligers
Voorzitter Teake Brandsma van de Plaatselijke Commissie gaf een toelichting op een drietal grafzerken die nu aan het licht zijn gekomen. Hij beloofde Peter de Haan om diens suggestie nog eens te bespreken met zijn vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie.
De Van Harenskerk staat vermeld in het eerder dit jaar verschenen boek met de honderd mooiste Kerkinterieurs in Nederland. ,,Dat betekent dat we allicht meer bezoekers zullen krijgen. Om de kerk vaker open te kunnen stellen, zijn er echter meer vrijwilligers nodig. Die zijn van harte welkom. Misschien kan ook de gemeente het Bildt daaraan denken als ze bezigheden zoekt voor uitkeringsgerechtigden. Wij zouden die hier met veel plezier ontvangen en begeleiden."
De onthulling van de grafzerk van Steven Dirks werd voorafgegaan door een solo op bugel van Lisanne Terpstra, die het laatste deel speelde van het stuk Intrada van Otto Ketting (1958). Pietrix Rozendal zong het Saskia-lied, op orgel begeleid door Eerde Kalsbeek. Die verzorgde ook een muzikaal intermezzo, met het stuk Magnificat quinti toni van Johann Pachelbel (1653-1705).

Fondswerving
De restauratie van de Van Harenskerk is financieel mogelijk gemaakt door bijdragen van:
  • Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (subsidieregeling BRIM)
  • Provincie Fryslân (subsidieregeling restauratie monumenten)
  • Gemeente het Bildt
  • Stichting Bildtse Belangen
  • Stichting Carelshaven in opheffing
  • Stichting Reginafonds
  • Gravin Van Bylandt Stichting
  • Prins Bernhard Cultuurfonds
  • Koninklijke Smilde Fonds
  • Meindersma-Sybenga Stichting
  • Stichting Bouwcultuurfonds Friesland
  • Dr. Hendrik Muller's Vaderlandsch Fonds
  • Bredius-Stichting
  • Een Amsterdams fonds dat anoniem wil blijven
  • Extra bijdragen van onze donateurs t.b.v. het zerkenplan

Een fraaie toeristische Rembrandt & Saskiaroute die onder meer Grote Kerk in Leeuwarden (dooplocatie Saskia) met de Van Harenskerk (trouwlocatie) in St. Annaparochie verbindt is hier te downloaden.

In het voorjaar van 2017 vindt een aparte bijeenkomst plaats voor alle donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken die in de zomer van 2016 een extra bijdrage hebben overgemaakt voor het zerkenplan.






29-09-16

Nieuwe campagne: Til de kerken naar de toekomst

Til de tsjerken nei de takomst ta. Dat is het motto van de nieuwe donateurwervingscampagne die de Stichting Alde Fryske Tsjerken in de laatste week van september van 2016 is begonnen. De campagneleus is ontleend aan één van de liedjes die Piter Wilkens schreef voor het programma "Libbene Stiennen" ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan van de Stichting in 2015. In het Nederlands luidt de slogan 'Til de kerken naar de toekomst'.

De start van de campagne wordt in de laatste week van september en de eerste week van oktober gemarkeerd met een radiospotje op Omrop Fryslân. Daarin roept Piter Wilkens als een ware ambassadeur de Friezen op om donateur te worden van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Wilkens vindt het belangrijk dat de Friese kerken blijven bestaan. Hij draagt de Stichting Alde Fryske Tsjerken een warm hart toe, en heeft dan ook om niet meegewerkt aan de totstandkoming van het spotje. U kunt het radiospotje hier beluisteren.

Wilt u donateur worden? Klik dan hier. Fijn dat u ons wilt helpen om de oude Friese kerken in stand te houden!

De campagneleus is afkomstig uit het liedje "Komme en gean" van de CD "Libbene Stiennen":
  • Minsken komme en gean
  • En litte sa har tsjerken stean
  • Opgeande, delgeande tiid
  • Dat is wat de minsken liedt
  • Mar dit gebou sil wer in funksje ha
  • Kom, til de tsjerken nei de takomst ta

De CD "Libbene Stiennen" ligt klaar voor alle nieuwe donateurs.
U kunt de CD hier ook gewoon los bestellen.
Het tekstboekje kan vanaf deze website worden gedownload.



19-09-16

Goede sfeer bij najaarsexcursie

Onze najaarsexcursie op zaterdag 1 oktober heeft weer een groot aantal mensen op de been gebracht die de kerken van Dedgum, Hindeloopen en Blauwhuis bezochten. Naast de bus kwamen flink wat bezoekers op eigen gelegenheid de kerken bezichtigen.
De deplorabele staat van de kerk van Dedgum maakte diepe indruk op de bezoekers. Het gebouw wacht al jaren op restauratie. In 2017 zal eerst de toren worden aangepakt, het jaar daarna het schip van de kerk. De kerk krijgt een nieuwe functie als dorpshuis.
Teake van Popta van de excursiecommissie pleitte in zijn lezing voor de terugkeer van het poortje van de Aylva's uit 1707. Het poortje dat bij de sloop van de vorige kerk werd overgedragen aan het Fries Museum, bevindt zich nu in het Eysingahuis in Leeuwarden.
In de hervormde kerk van Hindeloopen kregen de bezoekers een uitleg over het gebouw van Jannie Zweed, die voor de gelegenheid in Hindelooper klederdracht gehuld was. Wijnand Dijkstra van de excursiecommissie bespeelde het orgel.
In de rooms-katholieke Sint Vituskerk van Blauwhuis werd de inleiding verzorgd door Sytse Kooij van de excursiecommissie. Samen met koster John Weel verzorgde ze tevens de rondleidingen. Vocaal ensemble Cantado uit Drachten bracht - heel sfeervol - enkele Maria-liederen ten gehore.

Bekijk hier het filmpje dat GPTV maakte van de kerk van Blauwhuis.



06-09-16

Zeven ton subsidie voor Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft zeven ton subsidie toegezegd gekregen voor de instandhouding van 26 kerkgebouwen in de periode 2017-2022. Als eigenaar dient de Stichting een even groot bedrag als eigen bijdrage op tafel te leggen om in totaal voor € 1,4 miljoen aan onderhoud te kunnen laten uitvoeren.

Als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud mag de Stichting subsidie in clusters (groepen) aanvragen. Het gaat in dit geval om de 23 kerken waarvoor in 2010 € 1,2 miljoen subsidie was toegezegd voor de periode 2011-2016, aangevuld met drie kerken die de Stichting in die periode in eigendom heeft overgenomen: Kortehemmen, Baaijum en Haskerdijken.
De subsidie is toegekend door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed vanuit de subsidieregeling Instandhouding Monumenten (BRIM). Deze regeling is niet bedoeld voor restauraties. Het Rijksbudget daarvoor is gedecentraliseerd naar de Provincies. De Stichting zal deze maand twee aanvragen indienen bij de Provincie, voor de kerktoren van Dedgum en het orgel van Britsum.



25-08-16

Kerk Hegebeintum op 7 september officieel heropend

Op woensdag 7 september 2016 is de gerestaureerde kerk van Hegebeintum officieel heropend, in aanwezigheid van bijna tachtig genodigden. Directeur Gerhard Bakker onthulde bij die gelegenheid dat de huidige toren uit 1740 is gebouwd op de fundering van een oudere toren uit 1300, die ook al verzakt is. De geschiedenis heeft zich in Hegebeintum dus herhaald!

Na het funderingsherstel in 2016 is in de eerste helft van dit jaar de toren zelf gerestaureerd. Toen dat klaar was, is ook het interieur nog opgeknapt. De werkzaamheden konden kort na de bouwvak worden voltooid. Alles ziet er nu weer prachtig uit. De kerk kan er weer vele jaren tegen.

De toespraken van 7 september

Bezoekscentrum
De kerk van Hegebeintum wordt beheerd door de Stichting Rekreaasje en Toerisme yn Ferwerderadiel (R&T), die ook eigenaar is van Bezoekerscentrum De Terp onderaan de terp (Pypkedyk 4, Hegebeintum). Deze stichting verzorgt vanuit het bezoekerscentrum rondleidingen naar de terp en de kerk. De Stichting Alde Fryske Tsjerken is bijzonder dankbaar voor alle steun die zij tijdens het restauratieproces heeft gekregen van R&T. Er is fantastisch samengewerkt rond de start, de open dagen, educatief bezoek van scholen en het bezoek van diverse prominenten achter de schermen.

Alle gevers op een rij
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is alle gevers bijzonder erkentelijk. De werkzaamheden werden financieel mogelijk gemaakt door:
  • Mevrouw Yke Wierda, onze (aanvankelijk anonieme) weldoener uit Den Haag
  • Provincie Fryslân
  • Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (BRIM)
  • Gemeente Ferwerderadiel
  • Hervormde Gemeente Blije Hegebeintum
  • Donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken
  • Diverse cultuurfondsen
  • Bezoekers van de kerk c.q. bezoekerscentrum De Terp
  • En vele anderen
Voor alle mensen die een extra gift hebben overgemaakt organiseert de Stichting Alde Fryske Tsjerken in het voorjaar van 2017 nog een aparte bijeenkomst. Zij kunnen daarvoor dus nog een uitnodiging tegemoet zien!



24-08-16

Recherche Alkmaar brengt gestolen bijbel Britsum terug

De recherche van Alkmaar heeft woensdag 24 augustus 2016 de kanselbijbel van Britsum terugbezorgd, die vijftien jaar geleden werd gestolen bij een inbraak in het toenmalige kantoor van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De bijbel dook vlak vóór de zomervakantie op bij een veilinghuis in Alkmaar.

Op verzoek van de Officier van Justitie heeft de politie Alkmaar de Stichting Alde Fryske Tsjerken in contact gebracht met de man die de bijbel ter veiling aanbod. Met hem is overeenstemming bereikt over een vergoeding. Over de hoogte daarvan zijn geen mededelingen gedaan.
De Stichting kwam de kanselbijbel op het spoor dankzij een kunstkenner in Noord-Holland. Die merkte de bijbel op in de catalogus van het veilinghuis. Hij tipte de Hervormde Gemeente Britsum-Cornjum-Jelsum, die tot 1980 eigenaar was van de kerk van Britsum. In dat jaar werd de kerk overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken, inclusief de volledige inventaris.
De kerkrentmeester die de tip binnenkreeg, waarschuwde de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Die schakelde een advocaat in om de bijbel terug te krijgen. Op diens verzoek nam de politie van Alkmaar de bijbel in beslag, om de herkomst te kunnen onderzoeken.
De Britsumer bijbel is in 1714 uitgegeven door Jacob en Pieter Keur te Dordrecht en Pieter Rotterdam te Amsterdam. De bijbel is aan de kerk geschonken door de families Burmania en Eysinga; hun familiewapens zijn aangebracht op de zilveren schildjes op de omslag.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft al haar kerken verzekerd bij Donatus, inclusief de inventarissen. De Stichting heeft in 2001 van Donatus een vergoeding ontvangen. Met de verzekeraar is afgesproken dat de kosten van verwerving in mindering komen op het te restitueren, eerdere uitgekeerde bedrag.
De Stichting bewaart de teruggekeerde bijbel voortaan op een veilige plaats, aldus voorzitter Jan Kersbergen. Over het waar en hoe zijn geen mededelingen gedaan.

Bijbel Westhem
Bij de inbraak in het kantoor aan de Zuidergrachtswal werd ook nog een andere kanselbijbel meegenomen, die van Westhem. Daar is nooit meer iets van gehoord. De Stichting hoopt dat ook die ooit nog een keer boven water komt.

Radio 1 schonk vanochtend aandacht aan deze zaak. U kunt het gesprek met directeur Gerhard Bakker hier terugluisteren.
Ook Omrop Fryslân was erbij en maakte een reportage.

Hieronder kunt u de reportage zien die GPTV maakte:





20-08-16

Verantwoordingsbijeenkomst extra giften Hantumhuizen

Dankzij extra bijdragen van onze donateurs kon in de Sint Annakerk van Hantumhuizen een keuken en toilet worden aangebracht. De actie die we vorig jaar juni voerden, leverde in totaal ruim 12.000 euro van ruim 500 donateurs op. Op dinsdag 30 augustus hebben we laten zien wat er met hun extra donatie gebeurd is.

Voorzitter Reinder Prins van de Plaatselijke Commissie Hantumhuizen bedankte alle donateurs voor hun steun, en legde uit wat de plannen van de Plaatselijke Commissie zijn. De Sint Annakerk wordt onder meer verhuurd aan het Frysk Oekumenysk Wurkferban Dongeradiel. Iedere derde zondag van de maand is er een Friestalige kerkdienst in Hantumhuizen. Een jaar of acht jaar geleden vroeg het FOWD al eens om gebruiksvoorzieningen. Toen was daar geen geld voor. Gesprekken met de gemeente Dongeradeel en de provinciale afdeling Plattelandsprojecten leverden niets op. De uiteindelijke oplossing werd gevonden door een beroep te doen op de donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
Bouwkundige Willem de Graaf vertelde tijdens de bijeenkomst over de onderhoudswerkzaamheden die hebben plaatsgevonden in het kader van de subsidieregeling BRIM, en over de inbouw van een sober keukenblokje in de consistorie en een toilet in de hal van de kerk. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door Bouw- en Restauratiebedrijf Dijkstra De Graaf uit Engwierum.
Hoofdmoot van het programma was een lezing van Liuwe van der Meer van onze excursiecommissie. Hij zette in een boeiende lezing, die werd ondersteund door tal van prachtige beelden, de geschiedenis van de Sint Annakerk in perspectief tot de romanogotiek.
Het muzikale intermezzo is het programma werd verzorgd door organist Harm Kloppenburg. Hij speelde onder meer een variatie op Amazing Grace in een arrangement van Martin Mans.
Onder de aanwezigen waren onder meer de zus van mevrouw De Jong-Tolsma die de Stichting heeft bedacht in haar testament. Een deel van haar nalatenschap is gebruikt voor het herstel van de kerk van Hantumhuizen. Ook was pastor Visser aanwezig namens de Protestantse Gemeente Hantum c.a., waar het dorp Hantumhuizen onder valt. Een bericht van verhindering werd ontvangen van het college van Burgemeester en Wethouders van Dongeradeel, omdat die op dinsdagmiddag vergaderen, maar ons wel "een hele fijne bijeenkomst" toewensten. De verste reis om de bijeenkomst in Hantumhuizen mee te maken, werd ondernomen door een echtpaar met Friese wortels uit Wijk bij Duurstede. De catering werd deze middag verzorgd door de beheerder van dorpshuis It Tiksel.

Lees hier de toespraak van Reinder Prins



05-07-16

Alde Tsjerken steunt project Santiago aan het Wad

In 2018 zo veel mogelijk pelgrims naar Friesland halen. Dat is in het kort de doelstelling van de recent opgerichte Stichting Santiago aan het Wad. In plaats van Santiago de Compostella als eindbestemming wordt in 2018 het Friese dorp Sint-Jacobiparochie gepromoot. Het Nederlands Genootschap van Sint Jacob ondersteunt dit plan, evenals de gemeente het Bildt en de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

In 2018 is de Friese provinciehoofdstad Leeuwarden een jaar lang Culturele Hoofdstad van Europa. Gehoopt wordt op honderdduizenden extra bezoekers. Zij krijgen een veelzijdig programma aangeboden. Santiago aan het Wad is één van de initiatieven die in de marge van het officiële programma worden ontwikkeld.

Pelgrimeren is hot, zegt secretaris Gerko Last van de Stichting Santiago aan het Wad. In de eerste vier maanden van dit jaar zijn er al 29.207 mensen aangekomen in de kathedraal van Santiago de Compostella. Dat is een historisch record. In het laatste 'heilige jaar' 2010 bleef de teller na vier maanden steken op 28.278. Gemiddeld komen er nu dagelijks 800 pelgrims aan.

Wie naar Santiago de Compostella wil pelgrimeren, kan zich in drie informatiecentra van het Nederlands Genootschap van Santiago laten informeren: in Utrecht, het Brabantse Vessum en het Friese Sint Jacobiparochie. Dit laatste pelgrimsinformatiecentrum is in april 2011 geopend in het voorportaal van De Groate Kerk, eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Het idee om in 2018 zo veel mogelijk pelgrims naar Friesland te laten lopen, is inmiddels omarmd door het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Voormalig penningmeester Bas Brouwer van het Genootschap is toegetreden tot het bestuur van Santiago aan het Wad. In 2011 was hij medeorganisator van de 'Camino der Lage Landen', die het Genootschap ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan organiseerde.

Alle twaalf afdelingen van het Genootschap organiseerden toen wandeltochten in estafette vorm, die in totaal zo'n 3300 mensen op de been bracht. Op dit moment hebben elf van de twaalf afdelingen hun medewerking toegezegd om in 2018 zo veel mogelijk mensen naar het Noorden, richting Sint-Jacobiparochie te laten wandelen, aldus Brouwer.

Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken is het project Santiago aan het Wad een prachtige kans om De Groate Kerk van Sint Jacobiparochie nationaal op de kaart te zetten, zegt directeur Gerhard Bakker. De Groate Kerk is één van onze paradepaardjes, en functioneert al meer dan dertig jaar heel succesvol als cultureel centrum voor de gemeente het Bildt. Met het pelgrimsinformatiecentrum in het voorportaal is de kerk nóg interessanter geworden, ook voor gewone toeristen die niet van plan zijn om naar Santiago te pelgrimeren.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken steunt het initiatief dan ook financieel, samen met het Nederlands Genootschap van Sint Jacob, de gemeente het Bildt en de Stichting Bildtse Belangen. Er is een enthousiaste groep van vrijwilligers bereid gevonden om de verschillende planonderdelen uit te werken. Het gaat om vijf plannen, die los van elkaar uitgewerkt worden.

'Camino der Lage Landen': Landelijke pelgrimsestafette vanaf de Nederlandse zuidgrens tot aan de Friese waddenkust, georganiseerd door het Nederlands Genootschap van Sint Jacob (februari - 25 juli 2018). Fryslân wordt via drie routes benaderd, respectievelijk vanuit west-, midden- en oost-Nederland. Deelnemers ervaren de afwisseling in cultuurlandschap onderweg. Vooral Fryslân als deltaregio van het Wadden Wereld Erfgoed - van 'woud' naar 'wad' - kent een hoge mate van landschappelijke diversiteit binnen een provincie.

Internationaal Jacobsfestival op 25 juli 2018: Feestelijke afsluiting van de Camino der Lage landen in Sint Jacobiparochie en Zwarte Haan. Culturele promotie van Fryslân als doel van pelgrimeren.

Stimulering van refugio's en verblijfsarrangementen: Laagdrempelige, blijvende faciliteiten langs pelgrimsroutes in Fryslân (cultuurhistorische, toeristisch, overnachting, eten & drinken).

Uitgave en digitalisering van route-informatie: Nieuwe informatieservice wordt ontwikkeld die kan worden aangeboden via internet en mobiele telefoon.

Vernieuwing ontvangstfaciliteiten Pelgrimsinformatie centrum: In de Groate Kerk is nu het Pelgrimsinformatiecentrum gevestigd. Dit centrum wordt vernieuwd en uitgebreid, met onder meer een tochtportaal voor in de Groate Kerk en een permanente film-/foto-expositie over pelgrimeren in Fryslân voor bezoekers.

Meer informatie is te vinden op: www.facebook.com/santiagoaanhetwad




28-06-16

Knielende ridders keren terug naar kerk Holwerd

De Stichting Alde Fryske Tsjerken krijgt van het Fries Museum in Leeuwarden twee beelden van knielende ridders in bruikleen, die in de zeventiende en achttiende eeuw op het graf van de adellijke familie Van Aylva in de hervormde kerk van Holwerd hebben gestaan. Daarmee gaat een laatste wens van oud-bestuurslid Sytse ten Hoeve in vervulling.

De ridderbeelden kennen een roerige geschiedenis. Ze zijn vermoedelijk in de Franse tijd uit de kerk verwijderd, hebben jarenlang op de stoep van de boerenhoeve Noord-Kleffens in Raard (D) gestaan, zijn in de negentiende eeuw aan het Friesch Genootschap geschonken, zijn jarenlang in de binnentuin van het Fries Museum aan de Turfmarkt tentoongesteld en liggen sinds een paar jaar opgeslagen in het museumdepot in Nuis.

Een laatste wens
Met de terugkeer van de ridders naar Holwerd gaat een lang gekoesterde wens van wijlen Sytse ten Hoeve in vervulling. Al bij de overdracht van de Willibrorduskerk aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken in 2008 pleitte hij als lid van het Algemeen Bestuur ervoor om de ridders terug te halen naar Holwerd.
Ten Hoeve heeft achter de schermen intensief meegewerkt aan een bruikleenverzoek, dat hij onderbouwde met een historische beschrijving van de unieke beelden. Op 1 januari 2016 overleed hij. De toezegging van het Fries Museum dit voorjaar heeft hij niet meer kunnen meemaken.
Het is de bedoeling dat de ridders in de tweede helft van dit jaar naar Holwerd overgebracht worden.

Magazine
Een uitgebreid artikel over de knielende ridder en mevrouw Van Aylva staat in het nieuwste nummer van het blad 'Alde Fryske Tsjerken', dat op 20 juni 2016 is verschenen. De bijdrage van Sytse ten Hoeve is bewerkt en aangevuld door drs. Albert Reinstra, bouwhistoricus bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Wilt u een gratis kennismakingsexemplaar van ons blad 'Alde Fryske Tsjerken' ontvangen? Stuur dan een mailtje naar info@aldefrysketsjerken.nl



18-06-16

Werkzaamheden aan interieur kerk Hegebeintum

De kerk van Hegebeintum kon in juni 2016 niet worden bezocht. In opdracht van de Stichting Alde Fryske Tsjerken vond een opknapbeurt van het interieur plaats. Er is met name gewerkt aan het stucwerk op de onderste meters van de binnenmuren. Het bezoekerscentrum De Terp in Hegebeintum bleef gewoon geopend. Er worden excursies naar de terp verzorgd voor het gereduceerde tarief van € 1,50. Kijk voor de meest actuele informatie op de website van Bezoekerscentrum De Terp.

Het streven is er op gericht om de werkzaamheden voor de zomervakantie af te ronden. De officiële heropening van de kerk staat gepland voor eind augustus of september.



17-06-16

Jaarverslag Alde Fryske Tsjerken 2015 online

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft het Jaarverslag 2015 online gezet. Ook de jaarrekening over vorig jaar is nu online te vinden. Datzelfde geldt ook voor de jaarrekening van het Stipefûns Alde Fryske Tsjerken.
In het Jaarverslag wordt teruggekeken op het bijzondere jaar 2015, waarin de Stichting het 45-jarig bestaan mocht vieren. Dit gebeurde onder meer met een bijzondere expositie in het Fries Natuurmuseum. Ook werden verschillende kerken gerestaureerd. Hoogtepunt was de aanpak van de scheefzakkende toren van Hegebeintum.

U kunt de verslagen inzien door te klikken op onderstaande links:
Jaarverslag 2015
Jaarrekening 2015 Stichting Alde Fryske Tsjerken
Jaarrekening 2015 Stipefûns Alde Fryske Tsjerken



05-06-16

CD 'Libbene stiennen' in Wetsens gepresenteerd

In een volle Sint Vituskerk in Wetsens is zondag 5 juni de CD 'Libbene Stiennen' van Piter Wilkens gepresenteerd. De Friese troubadour overhandigde het eerste exemplaar aan schrijver Bouke Oldenhof. Samen met regisseur Jos Thie werkt Oldenhof aan het project 'Ûnder de toer', dat in 2018 de Friese dorpskerk met z'n bijzondere verhalen centraal stelt in het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad. Maandag 6 juni werd bekend dat dit project een bijdrage van een half miljoen euro krijgt van het Prins Bernhard Cultuurfonds. Naast een permanente voorstelling in de Grote Kerk in Leeuwarden hopen Jos Thie en Bouke Oldenhof nog eens dertig voorstellingen in Friese dorpskerken te kunnen realiseren in samenwerking met de dorpsbewoners.
De CD werd in Wetsens gepresenteerd omdat dit de 46ste kerk is die aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken is overgedragen, en omdat de bekende Friese schrijver Rink van der Velde daar begraven ligt. Een spontane verrassing tijdens de presentatie was het voordragen van een gedicht over de kerk van Wetsens dat geschreven is door Eppie Dam, door diens partner Lienke Boot.

U kunt de CD 'Libbene Stiennen' heel gemakkelijk bestellen via deze website.



19-05-16

Zerkenvloer Van Harenskerk Sint Annaparochie hersteld

Bij de restauratie van de Van Harenskerk in Sint Annaparochie is onder de houten vloer een dertigtal grafzerken tevoorschijn gekomen uit de zestiende tot en met de achttiende eeuw. Na overleg met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, welstandsommissie Hûs & Hiem en de gemeente het Bildt heeft de Stichting Alde Fryske Tsjerken besloten de zerken in het zicht te brengen en opnieuw als vloer te gaan gebruiken. Op zaterdag 4 juni was er in het kader van de Dag van de Bouw open huis. Daar kwamen 253 bezoekers op af.

Dat er zich onder de houten vloer van de Van Harenskerk een groot aantal grafzerken bevond, was al langer bekend. Er zijn handgeschreven aantekeningen bewaard gebleven van geschiedschrijver Hartman Sannes van de restauratie in 1940, toen de vloer ook open lag. Sannes publiceerde de grafschriften in 1952 in de reeks 'Grafschriften tussen Flie en Lauwers', deel II.
Niet bekend was hoe de zerkenvloer er nu, ruim 75 jaar later, bij lag. Na de restauratie van alle banken langs de muren van de kerk was het herstel van de houten vloer in het midden, tussen de vier zuilen die het dak dragen, het laatste wat er nog moest gebeuren. ,,Toen de planken verwijderd waren, kwamen de zerken voor het eerst sinds driekwart eeuw weer in het licht", vertelt directeur Gerhard Bakker. ,,Het was voor ons een grote verrassing hoe goed de zerken bewaard zijn gebleven. Toen ons bestuur er kennis van nam, was meteen duidelijk dat we er iets mee zouden moeten doen."

Verrijking
De Stichting nodigde de gemeente het Bildt, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Hûs & Hiem uit om te komen kijken. ,,Iedereen was het er over eens dat het een verrijking van het cultuurhistorische verhaal van de Van Harenskerk zou opleveren als de zerken zichtbaar blijven. Op basis daarvan kon architect Grunstra het restauratieplan aanpassen en Bouwbedrijf Julianus uit Marssum berekenen hoeveel extra geld er nodig zou zijn."
De Plaatselijke Commissie van Sint Annaparochie, die de Van Harenskerk beheert namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken, is blij met de oplossing. Bakker: ,,Dit brengt een belangrijk stuk van de geschiedenis van het Bildt naar boven. In de kerk ligt bijvoorbeeld Steven Dirks (†1661) begraven, de eerste Bildt-boer die als 'edelman' in de Friese Statenvergadering in Leeuwarden zat, zo weet ik van historicus Kees Kuiken."
Steven Dirks leefde in de tijd dat Rembrandt van Rijn met Saskia van Uylenburgh trouwde (1634) in de oude kerk die op dezelfde plek stond. De huidige, achthoekige Van Harenskerk werd gebouwd in 1682.

Meerkosten
De Stichting Alde Fryske Tsjerken hoopt dat haar donateurs en anderen een extra bijdrage willen leveren voor het weer zichtbaar maken van de zerkenvloer. De meerkosten bedragen ongeveer € 35.000. ,,Bij het juni–nummer van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken' zullen wij een oproep doen om een extra donatie over te maken. De uitvoering van het werk kan daar niet op wachten. Het zou wel mooi zijn als onze donateurs en andere kerk- en historieliefhebbers ons hier een stukje bij zouden kunnen helpen."
Een eerste bijdrage werd reeds ontvangen van een donateur uit Leeuwarden, die zijn verjaardagsgasten om een bijdrage voor dit doel heeft gevraagd. Dat leverde het prachtige bedrag van € 710 op.



09-04-16

Alde Fryske Tsjerken neemt kerk Wetsens over

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft vrijdag 8 april 2016 de hervormde kerk van Wetsens overgenomen van de Protestantse Gemeente Dokkum-Aalsum-Wetsens. Bijzonder is dat de overname mogelijk wordt gemaakt door een financiële bijdrage van een particulier.

De Protestantse Gemeente Dokkum-Aalsum-Wetsens zette de kerk aanvankelijk te koop. Hoewel er een koper gevonden was, heeft de Protestantse Gemeente toch medewerking willen verlenen aan overdracht aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken toen het echtpaar Willem en Trudy van Riemsdijk bereid bleek om bij te dragen aan het benodigde instandhoudingsfonds. ,,Het is voor het eerst in de 45-jarige geschiedenis van de Stichting Alde Fryske Tsjerken dat een particulier meebetaalt aan het instandhoudingsfonds", aldus directeur Gerhard Bakker. ,,Dat maakt deze overname uniek."

Twaalfde eeuw
De tufstenen kerk van Wetsens dateert uit de eerste helft van de twaalfde eeuw en was oorspronkelijk gewijd aan Sint-Vitus. De toren stortte in 1842 tijdens een kerkdienst in. Er was toen geen geld om de toren te herbouwen. In plaats daarvan kwam een driezijdige sluiting van gele Friese steen, met een klokoverhuiving tegen de gevel. De westgevel met deze klokkenstoel is eigendom van de gemeentelijke Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel.
In het interieur zijn sporen zichtbaar die bewijzen dat er ooit gewelven aanwezig waren. Het interieur is in 1836 vernieuwd. De preekstoel, het doophek en de banken dateren waarschijnlijk uit die tijd. Het orgel is afkomstig uit Sappemeer en werd in 1933 in Wetsens geplaatst.

Plaatselijke Commissie
De kerk is na de overdracht in beheer gekomen bij een Plaatselijke Commissie. Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, concerten en (familie)­bijeenkomsten. De Plaatselijke Commissie heeft inmiddels een website geopend en een pagina op Facebook, inclusief een uitgebreid fotoverslag van de feestelijke bijeenkomst.
Voor de Stichting is dit de 46ste kerk die wordt overgenomen in het 45-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was in 2014 ( Dedgum).
De Stichting Alde Fryske Tsjerken werd in 1970 opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen die hun religieuze functie verloren, en om in overleg met de dorpsbewoners te zoeken naar nieuw gebruik. Bovendien spant de Stichting zich in om publieke belangstelling te wekken voor kerkgebouwen in het algemeen.

Bekijk hier de reportage van Omrop Fryslan.



26-02-16

Voorjaarsexcursie naar Swichum, Wirdum en Warstiens

De voorjaarsexcursie gaat op zaterdag 19 maart 2016 naar de kerken van Swichum, Warstiens en Wirdum. De excursie is voor iedereen toegankelijk. U kunt zich hiervoor aanmelden als u met de bus mee wilt. Wie met eigen vervoer bij de kerken langs wil gaan, is van harte welkom.

De dertiende-eeuwse Nicolaaskerk in Swichum was oorspronkelijk gewijd aan Nicolaas van Myra. De romaanse kerk staat op een terp die voor een groot deel aan het begin van de twintigste eeuw is afgegraven. De kerk heeft prachtige rondboogvensters, een piscina, een hagioscoop, een weggewerkt poortje en een zadeldaktoren. Bij de laatste restauratie is op een overgebleven stompje van een steunbeer aan de koorzijde een dekplaat aangebracht met de tekst: 'hier stond een beer, hij is niet meer'. De kerk laat allerlei sporen zien van de geschiedenis van de familie van Viglius van Aytta.

De zaalkerk van Warstiens is in eclectische stijl gebouwd in 1882. Het ontwerp is gemaakt door de Leeuwarder architect H.H. Kramer. De kerk is gebouwd ter vervanging van een middeleeuwse kerk. Hierbij is de traditionele oost-west oriëntatie volledig omgekeerd. Als enige kerk in Fryslân staat de toren niet aan de west- maar aan de oostzijde van de kerk. Een deel van Warstiens is beschermd dorpsgezicht.

De aan Sint Martinus gewijde kerk van Wirdum dateert uit de dertiende eeuw, hoewel tufsteen in de noordmuur nog sporen laat zien uit de twaalfde eeuw. De kerk heeft een tijdlang twee torens gehad. De tufstenen westtoren is in de achttiende eeuw gesloopt om gebruikt te kunnen worden in de cementindustrie. Hierdoor ontstond de bijnaam: 'tuorkefretters' (torenvreters). Opvallend is dat de toren die nu nog resteert, tegen de zuidmuur is gebouwd.

Het bijzondere interieur kenmerkt zich door een fraai orgel en enkele indrukwekkende grafzerken in verschillende stijlen van zerkbeeldhouwkunst. In de noordelijke kapel ligt een zandstenen gotische priesterzerk.

In één van de kerken zal een (kort) concert plaatsvinden.

Meld u nu aan voor de Voorjaarsexcursie.




16-02-16

'Toneelmeesters' te gast bij Alde Fryske Tsjerken

Woensdag 17 februari 2016 is het programma 'Toneelmeesters' te gast bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken. In de uitzending praat presentator Arno van der Heyden met impresario Reina Hilarides van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en met 'toneelmeester' Peter Popken van de Dorpskerk in Leeuwarden-Huizum. Van der Heyden brengt een bezoek aan de Dorpskerk in Huizum en aan Kultureel Sintrum De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie - allebei kerken waarin zeer regelmatig culturele activiteiten worden georganiseerd. De klassieke gebouwen vormen sfeervolle decors voor concerten en lezingen.

De uitzending is voor het eerst te zien op woensdag 17 februari vanaf 17.30 uur op Podium.TV en gaat daarna elke twee uur in de herhaling, maar kan later ook online teruggekeken worden via de volgende link: http://www.podium.tv/nl/201602171732
Podium.TV is de sport- en cultuurzender van het Noorden. Podium-TV is in heel Noord-Nederland via de kabel te ontvangen (Ziggo: kanaal 35; Caiway: kanaal 39; KabelNoord: kanaal 19).



03-02-16

Present op Dag van Noord-Nederlandse Archeologie

De Stichting Alde Fryske Tsjerken was met een stand aanwezig op de Dag van de Noord-Nederlandse Archeologe die op zaterdag 19 maart 2016 gehouden werd in het gebouw van Tresoar in Leeuwarden.

De Stichting heeft regelmatig te maken met archeologie. Wanneer een kerk gerestaureerd wordt, komt de archeologie al snel om de hoek kijken. De afgelopen jaren zijn onder andere waarnemingen gedaan in de kerken van Boer, Wier en Foudgum. Dat levert soms verrassende vondsten op. Variërend van oude en jonge munten tot zeldzame scherven middeleeuws glas. En van estriken van oudere vloeren tot stukken steen van een oudere kerk op de zelfde plek.
In Foudgum werd bij de restauratie in 2015 een zeldzaam wierookvat van roodbakkende klei gevonden (zie foto). Uit de provincie Groningen zijn twee vergelijkbare vondsten bekend (Ezinge en Sauwerd). Het wierookvat uit Foudgum was het eerste dat in Fryslân opdook.

Hegebeintum
De Stichting heeft in 2015 de kerktoren van Hegebeintum gered. De toren was al jaren aan het verzakken, en dreigde om te vallen. Er is een ondergrondse tafel van beton aangebracht, waar de toren nu stevig op staat. De werkzaamheden zijn uitgevoerd met financiële steun van een vermogende particulier, de Provincie Fryslân en een succesvolle crowdfundingsactie.
Voorafgaand aan de werkzaamheden heeft het Rijk boringen laten verrichten. Die kunnen iets vertellen over de opbouw van de terp Hegebeintum. Tijdens het funderingsherstel zelf is archeologisch onderzoek verricht door RAAP. Over de bevindingen wordt later dit jaar gerapporteerd.
De Stichting heeft op de Dag van de Noord-Nederlandse Archeologie informatie verstrekt over de archeologische waarnemingen die gedaan zijn in de kerken van Wier, Haskerdijken en Foudgum, en verschillende vondsten getoond. Op een laptop waren foto's te zien van het archeologisch onderzoek in Hegebeintum.



28-01-16

POM-status voor Stichting Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is door minister Bussemaker van OC&W aangewezen als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud (POM). ,,Het is een erkenning voor het werk dat wij met een betrekkelijk kleine organisatie (3,2 fte) en ruim 250 vrijwilligers doen voor de instandhouding van 45 kerken in Fryslân”, reageert een verheugde voorzitter Jan Kersbergen. ,,Dit is de kroon op al onze inspanningen in de afgelopen 45 jaar.”

Volgens de adviescommissie van de Raad voor Cultuur voldoet de Stichting Alde Fryske Tsjerken aan alle beoordelingscriteria. Eerder waren er twijfels bij de financiële positie. Die zijn er nu niet meer. Ook is de adviescommissie ervan overtuigd geraakt, na verklaringen van verschillende deskundigen, dat de Stichting zorgvuldig met monumenten omgaat.
Voorzitter Kersbergen is erkentelijk voor alle steun die de Stichting gekregen heeft in de aanvraagprocedure. ,,Niet alleen architecten, Bond Heemschut en de voormalige directeur van Hûs & Hiem zijn achter ons gaan staan, ook de vorige gedeputeerde Jannewietske de Vries en de huidige Johannes Kramer. We zijn blij dat de Raad voor Cultuur en de minister zich hebben laten overtuigen.”

Minder rompslomp
De status heeft als voordeel dat de Stichting verlost wordt van veel administratieve rompslomp bij de aanvraag en verantwoording van subsidies, vult directeur Gerhard Bakker aan. ,,Bovendien krijgen POM's voorrang bij de verdeling van de subsidies, maar daar is het ons niet om te doen. Wij hopen dat de minister het advies van de Raad voor Cultuur overneemt om het criterium dat je op papier moet aantonen dat je vijf jaar goed bezig bent geweest, verder te versoepelen. Dat is veel stimulerender voor al die organisaties die met veel vrijwilligersinzet ontzettend veel doen voor monumentenbehoud, zoals de Raad voor Cultuur ook stelt.”
De Stichting verwacht dat de procedure bij de bestuursrechter tegen de afwijzing van de tweede aanvraag nu snel kan worden afgerond.

Lees meer over de POM-status op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.



27-01-16

'Nachtboek van een kerkuil' op het toneel in Jorwert

De Redbadtsjerke in Jorwert wordt in april en mei van dit jaar het toneel van een zeer bijzondere voorstelling. Onder de titel 'Skûlje yn Jorwert' brengen Jan Arendz en Marijke Geertsma het oorlogsdagboek Nachtboek van een kerkuil van ds. Bas van Gelder tot leven.

Bas van Gelder begon in 1940 als predikant in Jorwert. Kort na de Tweede Wereldoorlog nam hij afscheid. Over zijn bijzondere belevenissen in de oorlogsjaren hield hij een dagboek bij. Dat werd in 2014 uitgebracht door de Friese Pers Boekerij, met een voorwoord van de huidige predikant van Jorwert en Nijkleaster, ds. Hinne Wagenaar. Dit dagboek vormt de basis voor het toneelstuk van Jan Arendz en Marijke Geertsma (J&Mteaterwurk).

Op de website van J&M Teaterwurk is het volgende te lezen: "Alhoewel het er in eerste instantie op lijkt dat Jorwert weinig zal merken van de Duitse bezetting, in vergelijking met Leiden waar hij vandaan komt, gaat ook in Jorwert de oorlog een rol spelen. De dominee, die moet onderduiken (in zijn eigen kerk), wordt verraden en opgepakt en naar de gevangenis in Leeuwarden gebracht. Jorwert is een hechte gemeenschap, maar in dit dorp wonen behalve verzetsmensen, ook mensen die de filosofie van Hitler aanhangen. Het is een kleine gemeenschap, die prachtig wordt gadegeslagen en beschreven door een dominee die van buiten Friesland in Jorwert komt te wonen en te werken in de oorlogsjaren. Het zijn juist deze jaren, waarin menselijke eigenschappen zich scherper profileren.

Wij ontvangen jullie met koffie en thee in café 'Het Wapen van Baarderadeel'. Daarna wandelen we door Jorwert, zodat jullie een beetje inzicht en begrip krijgen van het dorp in die oorlogsjaren. Tijdens de wandeling bekijken we een tentoonstelling van speciaal materiaal uit die tijd. Als we na drie kwartier terug zijn in het café, neemt de dominee (Jan Arendz) iedereen mee naar de kerk van Jorwert voor de voorstelling."

De première is op vrijdag 8 april 2016. De laatste voorstelling is op zaterdag 14 mei 2016. Kaarten kunnen besteld worden via de website van J&Mteaterwurk.



19-01-16

Restauratie Van Harenskerk officieel van start

De restauratie van de Van Harenskerk in Sint Annaparochie is woensdag 20 januari officieel van start gegaan. Wethouder Boukje Tol van de gemeente het Bildt heeft samen met secretaris Jan Doede Niemeijer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en voorzitter Teake Brandsma van de Plaatselijke Commissie Sint Annaparochie het bouwbord onthuld.

Het restauratieplan is uitgewerkt door Grunstra Architecten BNA uit Bolsward. De werkzaamheden worden uitgevoerd door Julianus Ambachtelijke Bouwers BV uit Marssum. De totale begroting bedraagt drie ton.
Om te voldoen aan de voorwaarden van de provinciale subsidie is het werk begin december al begonnen aan de buitenzijde van de kerk. Binnen de kerk is Julianus begin januari aan de slag gegaan, zodat de geplande kerst- en oudjaarsvieringen eind december nog in de Van Harenskerk konden plaatsvinden.

Vloer verzakt
Het grootste gedeelte van het werk bestaat uit de restauratie van de vloer, die ernstig verzakt was. Daarvoor moeten alle eikenhouten banken verwijderd worden, die langs de muren van de achtkantige kerk staan opgesteld. Julianus is begonnen aan de westzijde. De banken zijn zo veel mogelijk in hun geheel geheel losgemaakt en opgesteld in het middelste vierkant van de kerk, tussen de zuilen, waar normaliter losse stoelen staan.
Bij het openleggen van de vloer zijn aan de westzijde vier grafzerken gevonden, en een aantal brokstukken. Deze zijn geïnventariseerd door deskundige Hessel de Walle. Ook historicus Kees Kuiken, die de geschiedenis van het Bildt heeft geboekstaafd, is al ter plaatse geweest.
Kees Kuiken zal bij de officiële start van de restauratie aanwezig zijn. Dan zal ook al wel iets verteld kunnen worden over de eerste gevonden stenen.

Fondswerving
De Stichting Alde Fryske Tsjerken nam de Van Harenskerk in eigendom over op 13 oktober 2012. De Stichting Bildtse Belangen en de gemeente het Bildt hebben bij die gelegenheid financiële steun toegezegd voor de restauratie die nu wordt uitgevoerd. Dat de aanvang van het werk zo lang op zich heeft laten wachten, heeft te maken met de financiering. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed stelde pas in 2014 subsidie beschikbaar. Daarna kon pas begonnen worden met de fondswerving voor het ontbrekende deel. Het werk wordt mede mogelijk gemaakt door financiële bijdragen van de Provincie Fryslân, het Prins Bernhard Cultuurfonds, de Stichting Carelshaven in opheffing, diverse andere fondsen en donateurs en belangstellenden.



16-01-16

Na funderingsherstel nu ook restauratie toren Hegebeintum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken gaat op korte termijn beginnen met de restauratie van de kerktoren van Hegebeintum. Na het funderingsherstel dat in 2015 heeft plaatsgevonden, kan in het eerste kwartaal van 2016 ook de toren zelf aangepakt worden. De werkzaamheden zijn gegund aan Bouwbedrijf Van der Werff uit Dokkum.
De plannen voor de restauratie van de kerktoren van Hegebeintum maken onderdeel uit van het BRIM-project 2011-2016 voor 23 van onze 45 kerkgebouwen. Het funderingsherstel dat vorig jaar heeft plaatsgevonden, was daarin niet voorzien. Die werkzaamheden konden in de tijd naar voren gehaald worden dankzij bijdragen van mevrouw Yke Wierda, de Provincie Fryslân en een succesvolle crowdfunding campagne. Nu de toren op een ondergrondse tafel van het beton is geplaatst, kan de restauratie van de toren zelf alsnog beginnen.
De werkzaamheden van het funderingsherstel zijn nog niet volledig afgerond. De komende weken moet ook nog het kerkhof aan de westelijke zijde, rond de kerktoren, worden opgehoogd. Er wordt 120 kubieke meter grond aangebracht. Doel is om de rondgang rond het kerkhof op een gelijke hoogte te krijgen. Tevens wordt het grove grind op het pad vervangen door een laag schelpen.



05-01-16

Algemeen bestuurslid Sytse ten Hoeve overleden

Op nieuwjaarsmorgen is Sytse ten Hoeve uit Nijland overleden, lid van ons algemeen bestuur, op de leeftijd van zeventig jaar. Sytse was van 1975 tot 2006 directeur van het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek. In 1981 kwam hij voor het eerst in het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Na twintig jaar trad hij af om vijf jaar later, in 2006, weer terug te komen. Op 10 december was hij nog aanwezig bij de laatst gehouden vergadering van het Algemeen Bestuur in de Hippolytuskerk in Olterterp.
Als bestuurslid heeft Sytse ten Hoeve een onschatbare bijdrage geleverd aan het werk van de Stichting, zegt voorzitter Jan Kersbergen. Maar ook als auteur heeft hij een grote bijdrage geleverd aan het onderzoek naar en de kennis over de Friese kerken. Van zijn hand verschenen vele artikelen in ons blad, aanvankelijk 'Publicaties' genoemd, later 'Keppelstok' en op dit moment 'Alde Fryske Tsjerken'. In het decembernummer konden we nog een artikel over de preekstoel van Menaldum plaatsen, naar aanleiding van de vondst van de ontwerptekeningen van die preekstoel in de archieven.
Zijn kennis van het kerkelijk erfgoed was werkelijk fenomenaal, zoals onder meer bleek uit zijn inbreng als lid van de stuurgroep van het inventarisatieonderzoek dat de Stichting Alde Fryske Tsjerken in 2009-2010 in opdracht van de Provincie Fryslân verricht heeft, en dat resulteerde in het rapport Tink om 'e Tsjerken. In 2014 publiceerde hij het boek De Nicolaaskerk van Nijland, een monografie over de kerk in zijn woonplaats, gebaseerd op tientallen jaren studie. Tijdens de donateursbijeenkomst van 18 oktober 2014 vertelde hij daar nog uitgebreid over. Bij die gelegenheid is bijgaande foto gemaakt.
Zijn gezondheid liet al lang te wensen over, maar vooral de laatste jaren waren zwaar. Niettemin deed de Stichting nooit tevergeefs een beroep op hem en bleef zijn inzet onverminderd groot. Hij had nog vele plannen waaraan hij helaas door zijn te vroege overlijden niet is toegekomen. We zullen zijn persoon, zijn kennis en zijn grote inzet node missen.

Namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken
Jan Kersbergen, voorzitter
Gerhard A. Bakker, directeur

Lees hier het artikel dat het Friesch Dagblad op maandag 4 januari 2016 over Sytse ten Hoeve publiceerde.



23-12-15

Twee bijzondere legaten voor Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft twee bijzondere legaten gekregen voor in totaal € 465.000. Een deel van het geld wordt gebruikt om restauratieprojecten mogelijk te maken. Het overgrote deel wordt toegevoegd aan het instandhoudingsfonds van de Stichting. Van het rendement van dit fonds wordt in de toekomst het eigen aandeel van het onderhoud betaald.

De Stichting heeft € 300.000 euro ontvangen uit de nalatenschap van mevrouw Pauline Marie Dijkema (6 maart 1920 – 7 mei 2014). Haar vader was van 1917 tot 1921 predikant in Hegebeintum. Zij heeft haar hele leven lang een bijzondere band gehad met kerken in Fryslân, en met die van Hegebeintum in het bijzonder. Een nalatenschap aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken was voor haar daarom vanzelfsprekend.
Mevrouw Dijkema heeft bepaald dat minstens een derde van haar nalatenschap besteed moet worden aan de kerk in Hegebeintum. De Stichting geeft daar graag gehoor aan. Directeur Gerhard Bakker: ,,We hebben dit jaar actie gevoerd om de verzakking van de toren van Hegebeintum tegen te gaan. Mochten we onverhoopt met een tekort blijven zitten, dan komt deze bijdrage als geroepen.''

Grafmonument Hero Elzes
Een deel van de nalatenschap is inmiddels gebruikt voor de restauratie van het grafmonument van haar broertje Hero Elzes Dijkema, die in 1918 op tweejarige leeftijd in Hegebeintum overleed. Tussen de stukken van mevrouw Dijkema bevond zich de aantekening dat dit grafje na haar overlijden wel geruimd mocht worden. Uit dankbaarheid voor het legaat heeft de Stichting besloten om het graf te behouden en de verantwoordelijkheid voor de instandhouding ervan over te nemen.

Hantumhuizen
Het tweede legaat is afkomstig van mevrouw De Jong-Tolsma. Het gaat hierbij om een bedrag van € 165.000. Conform de wens van de nabestaanden is een deel van dit geld meteen gebruikt voor een specifiek project, in dit geval de restauratie van de Sint Annakerk van Hantumhuizen, die maart 2015 werd afgerond. Het resterende deel wordt toegevoegd aan het instandhoudingsfonds.

Het leeuwendeel van de nalatenschappen die de Stichting ontvangt, gaat sinds enkele jaren naar het instandhoudingsfonds dat nodig is voor de financiering van het eigen aandeel van het onderhoud. Omdat de Rijkssubsidie flink gedaald is, moet de Stichting een steeds groter aandeel van het onderhoud zelf betalen. Dat wil de Stichting bij voorkeur doen vanuit het rendement van het eigen vermogen. Dat betekent dat er bij de huidige rentestand een fonds nodig is van ongeveer € 20 miljoen.

Schenkingen en legaten 2014
Een overzicht van alle schenkingen en legaten groter dan € 500 wordt jaarlijks gepubliceerd in ons magazine. De lijst van 2014 is gepubliceerd in Alde Fryske Tsjerken nummer 13, december 2015.



05-12-15

Volle kerk in Jorwert bij 3e Regnerus Steensmalezing

Vrijdag 18 december heeft Justin Kroesen de 3e Regnerus Steensmalezing uitgesproken in de Radboudkerk van Jorwert. Hij maakte onder de titel 'Vroomheid in hout en steen' de balans op van een halve eeuw onderzoek naar historische kerken.

De Regnerus Steensmalezing werd de afgelopen drie jaar georganiseerd door vier organisaties die een sterke band hadden met Regnerus Steensma: de Rijksuniversiteit Groningen, de Stichting Alde Fryske Tsjerken, de Stichting Oude Groninger Kerken en het Karmelklooster in Drachten.
Een jaar na het plotselinge overlijden van Regnerus Steensma (op 13 december 2012) werd de eerste lezing gehouden in het Karmelklooster in Drachten, over kloosters, het onderwerp waarop Regnerus Steensma afstudeerde. Vorig jaar vond de tweede lezing plaats in de kantoorkerk van de Stichting Oude Groninger Kerken over 'kerk en moderne kunst', een tweede aandachtsgebied waarin Regnerus Steensma zich verdiept had. Dit jaar was de derde lezing gericht op zijn onderzoek naar historische kerkgebouwen.
De lezing werd uitgesproken door dr. Justin Kroesen, die Regnerus Steensma aan de Rijksuniversiteit opvolgde als docent aan het Instituut voor Christelijk Cultureel Erfgoed. Omdat hij op 1 januari 2016 in een nieuwe functie aan de Universiteit van Bergen (Noorwegen) begint, droeg zijn lezing tevens het karakter van een afscheidscollege.
Na een woord van welkom van voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, die kort de loopbaan van Justin Kroesen belichtte en ook het filmpje liet zien dat Justin Kroesen maakte van de kerk van Hegebeintum, volgde een muzikaal intermezzo van Piter Wilkens. Hij speelde vier nummers uit zijn programma 'Libbene stiennen'.

Een samenvatting van de 3e Regnerus Steensmalezing is te vinden in het Friesch Dagblad van zaterdag 19 december 2015. Het Reformatorisch Dagblad schreef een uitgebreide reportage over het afscheid van Justin Kroesen, 's ochtends eerst met een symposium in Groningen en 's middags met de 3e Regnerus Steensmalezing in Jorwert. De Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden publiceerden de lezing in verkorte vorm als opiniebijdrage.

Bij zijn afscheid kreeg Justin Kroesen een kunstwerk van Frans Ram aangeboden, dat het kerkje op de terp van Hegebeintum verbeeldt. Foto: Reformatorisch Dagblad/Sjaak Verboom

Lees hier de volledige toespraak.

Lees hier het verslag in het Reformatorisch Dagblad

Lees hier het verslag in het Friesch Dagblad



23-11-15

Nieuw nummer magazine 'Alde Fryske Tsjerken'

Donderdag 17 december is het nieuwe nummer van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken' verschenen, met daarin artikelen over de in 1940 gesloopte Galileërkerk in Leeuwarden, de 17e-eeuwse preekstoel van Menaldum, de Terbantster Tsjerke, het funderingsherstel in Hegebeintum en het project 'Nieuw leven voor oude kerken'. In het hart van het blad is zoals altijd het katern met Stichtingsnieuws te vinden.

Wilt u een gratis kennismakingsnummer ontvangen? Stuur dan een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl

Of wordt meteen donateur. Dat kan heel gemakkelijk via deze website geregeld worden. Klik hier.

Afbeelding: Historisch Centrum Leeuwarden/Ch. Gombaud




20-11-15

Gerestaureerd orgel Huizum weer in gebruik genomen

Het gerestaureerde orgel in de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum is vrijdag 11 december 2015 opnieuw in gebruik genomen. Het orgel is gerestaureerd door orgelbouwer Bakker & Timmenga uit Leeuwarden, na advies van orgeladviseur Theo Jellema.

De opdracht voor de restauratie van het orgel was al op 17 december 2012 verstrekt, door de vorige eigenaar van de Dorpskerk, de Protestantse Gemeente Leeuwarden-Huizum. De Dorpskerk werd op 29 november 2013 in eigendom overgenomen door de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Onderdeel van de 'bruidsschat' was het eigen aandeel in de restauratiekosten dat de Protestantse Gemeente al had gereserveerd.
Dat de start van de restauratie nog een jaar op zich liet wachten, hangt samen met computerproblemen binnen de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Daardoor lukt het maar steeds niet om de BRIM-beschikking die was afgegeven aan de Protestantse Gemeente Leeuwarden-Huizum, over te zetten op naam van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
Al met al heeft de restauratie een klein jaar geduurd. Directeur Bert Yedema van Bakker & Timmenga vertelde tijdens de feestelijke overdracht van het gerestaureerde orgel aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken, dat er drie problemen zijn aangepakt. Allereerst is de schade door de tijd hersteld, met name lekkage aan de blaasbalg. Ten tweede is de schade door het gebruik aangepakt, vooral de slijtage aan mechanieken, registers en klavieren. En ten derde zijn een aantal aanpassingen uit de jaren vijftig ongedaan gemaakt.

Ouder aroma
Het orgel is in 1849 gebouwd door de derde generatie van de gebroeders Van Dam uit Leeuwarden, zo vertelde adviseur Theo Jellema voor hij liet horen hoe het orgel nu klinkt. Bij de bouw werd gebruik gemaakt van ouder pijpwerk. Dat geeft dit orgel een bijzondere klank, "een ouder aroma". Het orgel onderging in de twintigste eeuw enige wijzigingen, de laatste daarvan in 1954-1956.
Jellema vertelde de "minder verstandige wijzigingen" uit 1955 nu weer ongedaan zijn gemaakt. Het instrument telt 756 pijpen. Het vormt een scharnierpunt in de ontwerpgeschiedenis van de gebroeders Van Dam, omdat in dit orgel voor het eerst gebruik is gemaakt van zogeheten 'tussentorens' in het front. In plaats van de gebruikelijke drie torens met daar tussen twee velden telt dit orgel vijf torens en vier velden. Dat is een revolutionaire verandering geweest, benadrukte Jellema. Kort na het orgel van Huizum werkte Van Dam dit nieuwe motief nog veel grootser uit in de orgels van Grou en Witmarsum.

Orgelprogramma
Als derde spreker vertelde voorzitter Peter de Haan van de Plaatselijke Commissie Huizum tijdens de feestelijke bijeenkomst wat de plannen zijn nu het orgel gerestaureerd is. Onderzocht wordt onder meer of er een speciaal orgelprogramma kan worden opgesteld, met steeds weer een andere organist.
De Plaatselijke Commissie van Huizum, die het gebouw namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken beheert, organiseert een groot aantal activiteiten in de Dorpskerk. Zij vonden Theo Jellema bereid om aansluitend op de feestelijke overdracht nog een extra concert te geven van een uur, waarin hij werken speelde van Bernardo Storace, Domenico Zipoli, Pablo Bruna, Antonia de Caberzon, Claude Ballestre, Jean-Jaques Beauvarlet-Charpentier, Max Reger en Johann Sebastian Bach.

Foto: Fred ter Elst



19-11-15

Piter Wilkens verlengt tournee 'Libbene stiennen'

De tournee die Piter Wilkens afgelopen najaar met het programma 'Libbene stiennen' gemaakt heeft langs vijf Alde Fryske Tsjerken, krijgt in 2016 een vervolg. Er komt tevens een CD van het programma.

Piter Wilkens is dik tevreden over de vijf voorstellingen die hij afgelopen half jaar ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken gegeven heeft in Holwerd, Jorwert, Schurega, Leeuwarden-Huizum en Sint-Jacobiparochie. Na de lovende recensies van het Friesch Dagblad en de Leeuwarder Courant over de première in Holwerd zaten de kerken steeds vol.
Diverse andere Plaatselijke Commissies van de Stichting Alde Fryske Tsjerken hebben hem inmiddels gevraagd of hij ook in hun kerk wil optreden. Wilkens gaat graag op die uitnodigingen in. De voorstelling is op 24 januari te zien in Olterterp, op 31 januari in Dedgum, op 7 februari in Britswert, op 20 maart in Haskerdijken, op 3 april in Rottevalle en op 24 april in Boksum.

'Piter geeft de kerk terug'
Directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken roemt de liedjes van Piter Wilkens. ,,Piter geeft de kerken terug aan de Friese samenleving. Sinds de jaren zestig zijn veel mensen met de rug naar de kerk komen te staan. Wilkens is in zijn liedjes in staat om te laten zien dat geloof – waarin dan ook - nog altijd van waarde is en dat de kerken het verdienen om meegenomen te worden naar de toekomst. Met name de laatste regel van het refrein van het lied 'Komme en gean' raakt mij: “Kom, til de tsjerke nei de takomst ta." Dat hoor ik als een opdracht voor alle Friezen. Help mee om de kerkgebouwen een toekomst te geven."
Volgens Piter Wilkens heeft het verzoek om een programma over kerk en natuur te schrijven, nieuwe wegen geopend. “Hij kon nu opeens allerlei ideeën en thema's kwijt waarvoor hij eerder geen plek had in zijn voorstellingen. Kijk naar zijn lied over de monniken, wat die niet allemaal voor Fryslân betekend hebben. En heb jij wel eens ooit een stuk tufsteen horen zingen?"
De Stichting krijgt veel positieve reacties. ,,We hebben Piter Wilkens gevraagd om nieuwe doelgroepen te bereiken. Aan de kaartreserveringen kunnen we zien dat er veel mensen bij zijn geweest die geen donateur zijn. We begeven ons dus buiten vertrouwde wegen. Dat is best een waagstuk. Gezien de grote belangstelling voor deze vijf voorstellingen heeft het goed uitgepakt."

Cadeau voor Friese samenleving
Bakker noemt 'Libbene stiennen' een cadeau aan de Friese samenleving. ,,De Friese taal is door Piter Wilkens verrijkt met vijftien prachtige nieuwe liedjes over kerk, geloof en natuur. Dat cadeau bieden we de Friezen graag aan, voor alle steun die wij nu al weer 45 jaar ontvangen. Met dank aan de Friese cultuurfondsen die ons jubileumproject Goddelijk Groen mogelijk hebben gemaakt."

De CD "Libbene stiennen" verschijnt in de eerste helft van 2016. Wie belangstelling heeft kan een e-mail sturen naar info@aldefrysketsjerken.nl met in het infoveld "CD Piter Wilkens".



15-11-15

Tweede helft betonvloer toren Hegebeintum gestort

De kerktoren van Hegebeintum is weer veilig. Op vrijdag 13 november 2015 is de tweede helft van de betonvloer gestort, waarop de toren is komen te staan. ''Laat de herfststormen nu maar komen", verzucht een opgeluchte directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De komende weken is aannemer Van der Werff uit Dokkum nog druk met de verdere afwerking binnen en rond de toren. De heropening staat gepland voor het eerste kwartaal van 2016.



15-11-15

Experiment met verwarmde kussens in kerk Jorwert

Nijkleaster gaat experimenteren met een nieuwe manier van verwarmen. Tijdens de vieringen in de Redbadtsjerke in Jorwert wordt niet de hele ruimte verwarmd, maar krijgen de bezoekers een verwarmd kussen om op te zitten. De verwarmde kussens zijn een moderne variant op de ouderwetse stoof, waarmee kerkgangers vroeger hun voeten warmden.

De kussens zijn ontworpen door Teun van Leijsen van het bedrijf Stoov. Het idee ontstond toen hij alleen woonde en het hele huis warm stookte. “We vinden het zo normaal om overal te stoken. Daarbij gaat er veel warmte verloren. Dat is zonde. In plaats daarvan kun je beter naar de bron kijken en mensen verwarmen”, zegt Van Leijsen op de website van Nijkleaster.

Hij ontwierp het systeem vijf jaar geleden. Inmiddels zijn de eerste Stoov-kussens in gebruik op verschillende plaatsen, onder meer in de horeca. De Stoov-kussens worden nu ook ingezet in de kerk van Jorwert, die eigendom is van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en die regelmatig gebruikt wordt door de Protestantse Gemeente Westerwert en Stifting Nijkleaster.

De kerkzaal wordt regelmatig gebruikt door bezoekers die minder dan een uur in de kerk zitten. Het verwarmen van het hele gebouw is op dat soort momenten te duur. Met Stoov hoopt Nijkleaster een passende, zuinige en milieubewuste oplossing te hebben gevonden. Nijjkleaster heeft duurzaamheid als een van de belangrijke speerpunten.

De kussens worden draadloos opgeladen in een speciaal daarvoor ontwikkelde, verrijdbare kast en kunnen ieder gewenst moment gepakt worden om als verwarming te dienen. Omdat er gebruikt gemaakt worden van zwak stroom (tot 12V) zijn er geen risico's aan verbonden. Nijkleaster is bijzonder benieuwd naar de ervaringen van de bezoekers die in de kerk komen en denkt dat ook andere kerken in de omgeving belangstelling hebben voor deze oplossing.



12-11-15

Eerste Friese kerk op protestantsecultuurschatten.nl

De kerk van Hegebeintum is de eerste Friese kerk die is opgenomen op de site www.protestantsecultuurschatten.nl. In een bijzonder filmpje wordt de geschiedenis én het interieur van de kerk op de hoogste terp van Nederland beschreven door dr. Justin Kroesen van het Instituut voor Christelijk Cultureel Erfgoed van de Rijksuniversiteit Groningen.

In 2012 nam dr. Justin Kroesen het initiatief tot het ontwikkelen van een filmserie over de vele verhalen die de interieurs van oude protestantse kerken ons vertellen. In 2013 en 2014 is een drietal films ontwikkeld en geproduceerd door programmamaakster dr. Shanti van Dam van Valuemedia uit Utrecht. In september is een film over Hegebeintum gemaakt. De film is begin november online gezet.

Kroesen koos voor de kerk in Hegebeintum vanwege de bijzondere locatie op de terp, het rijke interieur van de kerk – er hangen maar liefst zestien rouwborden aan de muren – en de actualiteit: op dit moment wordt de scheefzakkende toren van de kerk op een bijzondere manier gered.

Over het bijzondere interieur van de kerk zegt Kroesen in de film: ,,De wanden van de kleine kerk zijn vrijwel compleet behangen met maar liefst zestien rouwborden en -kassen, en daarmee is Hegebeintum recordhouder in Noord-Nederland. Ze herinneren aan de bewoners van de Harstastate, een versterkt steenhuis ten oosten van het dorp. Met hun uitbundige heraldiek geven ze de kleine kerk bijna het karakter van een private slotkapel. Van de ooit monumentale state is slechts een restant bewaard gebleven, zodat we de adellijke cultuur nu alleen nog in de kerk kunnen beleven.''

De Stichting Alde Fryske Tsjerken, eigenaar van de kerk van Hegebeintum, heeft met liefde en enthousiasme meegewerkt aan de film. ,,We zijn trots op deze bijzondere kerk, en vinden het prachtig dat de kerk nu ook online op deze mooie manier aandacht krijgt'', zegt directeur Gerhard Bakker. “Hegebeintum verdient het om landelijk aandacht te krijgen. Vrijwel nergens is zo'n grote collectie rouwborden bewaard gebleven als hier. Boven de preekstoel bevinden zich resten van de oudste fresco's van Fryslân, dat is ook iets wat maar weinig mensen weten."

Bent u al donateur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken? Nee? Klik dan hier en ontvang twee keer per jaar ons prachtige magazine.







07-11-15

Open dag bij kerktoren Hegebeintum groot succes

De toren van Hegebeintum staat tijdelijk op één been. Dat is een noodzakelijk – en spannend – onderdeel van het werk om het scheefzakken van de Beintumer toer tegen te gaan. Het werk is zo uniek dat het bezoekerscentrum De Terp in Hegebeintum iedereen de mogelijkheid heeft gegeven het werk te komen bekijken. Afgelopen zaterdag 7 november was er een Open Dag, die door meer dan 200 mensen is bezocht. De Open Dag was daarmee een groot succes.

Het gebeurt zelden dat een scheefzakkende toren wordt 'gered'. Ook de techniek waarmee het gebeurt is bijzonder. De kerktoren wordt op een ondergrondse 'tafel' gezet, bestaande uit een betonnen 'tafelblad' met daaronder vijftien poten van 12 meter lang. De techniek is uitgedacht door ingenieursbedrijf Wassenaar in Haren en wordt uitgevoerd door bouwbedrijf Van der Werff uit Dokkum.

Om de betonnen vloer te kunnen gieten, moet er uit de onderkant van de toren een laag verwijderd worden. Dat is aan de zuidkant inmiddels gebeurd. Aan de noordkant vindt dat momenteel plaats. De stenen worden weggeslagen; op die plek worden ijzeren stoeltjes geplaatst. Dat heeft als gevolg dat de toren tijdelijk 'op één been staat'.

Bij het bezoekerscentrum komen geregeld mensen langs die het werk willen bekijken. Dat is in verband met de veiligheid niet wenselijk. Daarom werd er een speciale Open Dag georganiseerd. Rondleiders beklommen met groepen de terp om uitleg te geven over de werkzaamheden. Ook was er de mogelijkheid om de prachtige kerk van Hegebeintum, onder meer beroemd vanwege de zestien unieke rouwborden, van binnen te bekijken.

Bent u al donateur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken? Nee? Klik dan hier en ontvang twee keer per jaar ons prachtige magazine.



05-11-15

Scholieren Ferwerderadiel bezoeken Hegebeintum

Een kleine 130 leerlingen van de groepen 7 en 8 van zes basisscholen uit Ferwerderadiel brachten donderdag 5 november 2015 een bezoek aan het funderingsherstel van de kerktoren in Hegebeintum.

Bezoekerscentrum De Terp had een bus ingehuurd om de verschillende groepen van school te halen en na een educatief bezoek aan Hegebeintum weer terug te brengen. De kinderen kregen uitgebreid uitleg over de werkzaamheden.

Voorzitter Rits van der Ploeg van de Stichting Rekreaasje & Toerisme Ferwerderadiel sprak tegenover een journalist van Omrop Fryslan de ambitie uit om het bezoekerscentrum te vernieuwen, naar aanleiding van de terugkomst van de negen meter lange boorkern die eerder dit jaar uit de terp is getrokken en die nu wordt geconserveerd. Wanneer de boorkern precies terugkomt, is nog niet bekend. Maar het is wel een goede gelegenheid om het bezoekerscentrum te moderniseren om jaarlijks 10.000 bezoekers te kunnen trekken, aldus Van der Ploeg.

Zaterdag 7 november houdt bezoekerscentrum De Terp een open dag van 10.00 tot 16.30 uur. De entree is dan gratis.



01-11-15

Jubileumjaar afgesloten met Piter Wilkens in Sintjabik

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft de jubileumactiviteiten ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan op zondag 1 november 2015 afgesloten met een sfeervol concert van Piter Wilkens in De Groate Kerk van Sint Jacobiparochie. Het was de vijfde keer dat Piter Wilkens het programma 'Libbene Stiennen' ten gehore bracht in een oude Friese kerk. Directeur Gerhard Bakker kon in zijn welkomstwoord bekendmaken dat het niet de laatste keer was. Verschillende Plaatselijke Commissies van de Stichting Alde Fryske Tsjerken hebben gevraagd of Piter Wilkens ook bij hen wil komen optreden.

Verlenging tournee Libbene Stiennen
Wilkens heeft inmiddels besloten om zijn tournee te verlengen. De volgende data zijn inmiddels bekend: zondag 24 januari in de Hippolytuskerk van Olterterp, zondag 31januari in de kerk van Dedgum, zondag 7 februari in de St. Joriskerk Britswert, zondag 20 maart in De Kapelle Haskerdijken en zondag 3 april in de Doarpstsjerke van Rottevalle. Aanvangstijd 15.30 uur, entree € 12,50. Zie de Uitagenda voor meer informatie.

CD
De Stichting onderzoekt nog of er ook een CD kan worden gemaakt van het programma 'Libbene Stiennen'. Enkele tientallen mensen lieten in De Groate Kerk hun naam en adres achter op de intekenlijst. Wilt u ook intekenen? Mail dan naar info@aldefrysketsjerken.nl Zodra besloten is of de CD inderdaad gemaakt zal worden, ontvangt u nader bericht.

De voorstelling 'Libbene Stiennen' kreeg meteen bij de première op 20 september in Holwerd al opmerkelijk positieve recensies in de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad. Lees hier een verslag van Wiep Koehoorn van het concert op 1 november in de Groate Kerk van Sint Jacobiparochie.

Wilt u het boekje met de liedteksten bestellen? Mail dan naar info@aldefrysketsjerken.nl De prijs is 5 euro inclusief verzendkosten (zo lang de voorraad strekt).

De tournee van Libbene Stiennen langs de kerken van Holwerd, Jorwert, Schurega, Leeuwarden-Huizum en Sint-Jacobiparochie is mede mogelijk gemaakt door het Feitsma Fûns en de Douwe Kalma Stichting.

Bent u al donateur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken? Nee? Klik dan hier en ontvang twee keer per jaar ons prachtige magazine.



18-10-15

Kerkhoven centraal tijdens donateursbijeenkomst 2015 in Terband

De donateursbijeenkomst van 2015 werd op zaterdag 17 oktober gehouden in de Terbantster Tsjerke. Vanwege het jubileumthema "kerk en natuur" was landschapsarchitecte Els van der Laan van bureau Noordpeil uit Sneek gevraagd om iets te vertellen over haar onderzoek naar de 45 kerkhoven rond onze oude Friese kerken.

Van der Laan deed dit onderzoek in opdracht van Stichting De Nieuwe Kijk en de Provincie Fryslân. Ze heeft met name gekeken naar de plaats van de kerk en het kerkhof binnen het dorp door de eeuwen heen. Studie van oude kaarten leverde onder meer als nieuw inzicht op dat veel kerken gebouwd zijn in relatie tot een nabij gelegen stins of state, bijvoorbeeld in Blessum en Augsbuurt. Maar ook in Westernijtsjerk zijn de contouren van het terrein van Jeppemastate ten noorden van onze kerk op de kaart nog goed te herkennen. Te zien is dat de verbrede weg naar Holwerd (N357) gedeeltelijk over het voormalige state terrein is aangelegd, en dat er pal vóór de kerk een lelijk opslagterreintje voor aardappels en suikerbieten is aangelegd.
Ook de romanogotische kerk van Sibrandahûs is ooit gebouwd voor, of misschien zelfs wel in opdracht van de bewoners van de naastgelegen state, Sterkenburg. Nog veel bekender is natuurlijk de Mariakerk in Bears, die bij Uniastate hoorde. De contouren van het afgebroken kasteeltje Uniastate zijn in de jaren negentig van de vorige eeuw naar een ontwerp van kunstenaar Beb Mulder teruggebracht in een stalen staketsel.

Bomen
De landschapsarchitecte uit Sneek heeft in haar onderzoek ook gekeken naar de afscheidingen tussen kerkhof en omgeving. Soms is dat in de vorm van een hek (Marsum), haag (Goïngaryp), muur (Oldeberkoop), pad (Boazum), gracht (Nijland), een ring van bomen (Stiens) of een combinatie van een en ader. Lang niet altijd is de kerk dus omgeven door bomen, zoals veel mensen geneigd zijn te denken. Op de oudste tekeningen van kerken, zoals die van de bekende achttiende-eeuwse tekenaar Stellingwerff, kwam Van der Laan zelfs helemaal géén bomen tegen. Als je al wat begroeiing ziet, dan lijkt het geriefhout. Kerken zijn gebouwd om gezien te worden. Het lijkt iets van relatief recente tijden dat ze zijn "ingepakt" door bomen.
Van der Laan benadrukte dat bomen geen eeuwig leven hebben. Als de bomen rond een kerkhof aan het einde van hun levensduur zijn gekomen, is het verstandig om na te denken wat er mee moet gebeuren. Het restaureren van bomen is duur, en verlengt de levensduur maar relatief beperkt. Dat kerkrentmeesters soms oude bomen laten rooien en jonge bomen aanplanten, zoals bijvoorbeeld in de jaren negentig in Ginnum gebeurd is, begrijpt ze dan ook maar al te goed.
Van der Laan liet foto's zien van verschillende kerken die omgeven zijn door knotwilgen (Blessum, Augsbuurt). Doordat de wilgen regelmatig geknot worden, blijft de kerk goed zichtbaar in het landschap. Dat spreekt haar meer aan dan bijvoorbeeld de kerk van Hijum, die in de winter goed te zien is maar in de zomer verstopt zit achter het groen.
Directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken gaf aan dat de Stichting zich bescheiden opstelt in dezen. De Stichting heeft maar zes kerkhoven in eigendom, de overige 39 kerkhoven zijn eigendom van de kerkelijke gemeente ter plaatse. ,,De Stichting Alde Fryske Tsjerken kan de eigenaren van de kerkhoven natuurlijk niet dicteren wat zij zouden moeten doen. Soms vragen we heel vriendelijk of er misschien gesnoeid kan worden, zoals onlangs nog in Hegebeintum. Daar zijn we de kerktoren op een ondergrondse tafel van beton aan het zetten. Als je vanuit Ferwert komt, kun je het kerkje niet zien vanwege de begroeiing die er aan de westkant pal voor staat. Dat vinden we jammer. Hopelijk wil de Hervormde Gemeente Blije Hegebeintum daar toch eens werk van maken."

Provinciaal beleid
Van der Laan vertelde dat zij naar aanleiding van het onderzoek naar de kerkhoven van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, een nieuwe subsidieaanvraag bij de Provincie Fryslân wil indienen om het project een vervolg te kunnen geven. In het provinciale beleid, zoals dat is vastgelegd in de nota Grutsk op 'e Romte (uit 2012) worden kerken en kerkhoven niet genoemd. Kerkhoven behoren niet tot de 'structuren' waar de Provincie zich druk om maakt.
Ook in de definitie van 'groen erfgoed' zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed die heeft geformuleerd, komen kerkhoven niet voor. Het zou toch jammer zijn als de kerkhoven uiteindelijk verloren gaan.
Nu al zie je dat kerkrentmeesters soms kiezen voor funeraire efficiëntie en kostenbeperkingen. Sfeervolle toegangspaden worden soms veranderd in betonnen "landingsbanen", zoals bij de Terbantster kerk gebeurd is. Grafmonumenten worden geruimd als nabestaanden de grafrechten niet meer betalen, óók die van bekende adellijke families.
Steeds meer mensen laten zich cremeren. Dat betekent dat het maatschappelijk draagvlak voor begraven kleiner wordt. Hoog tijd om werk te maken van het kerkhof, zoals beoogd wordt met het 'Levend erfgoed' van prof. Bart Ramakers van de Rijksuniversiteit Groningen.

Groene kerkhoven
Kijk voor de power point presentatie van Els van der Laan over het project Groene Kerkhoven op de website van Noordpeil.



16-10-15

Eerste helft vloer gestort onder toren Hegebeintum

Donderdag 15 oktober is de zuidelijke helft van de betonvloer gestort die de nieuwe fundering gaat vormen onder de kerktoren van Hegebeintum. Op de foto hiernaast is goed te zien dat de toren scheef staat. Op de foto's hieronder is te zien dat de betonvloer al zo ver is uitgehard dat er op gelopen kan worden.
Aannemersbedrijf Van der Werff uit Dokkum is vrijdag 16 oktober meteen begonnen met de werkzaamheden aan de noordelijke helft van de toren. Op de foto rechtsonder hakt Theo het gat in de muur waarin het eerste stoeltje voor de noordelijke helft geplaatst zal worden. Zie ook de fotoreportage op de Facebookpagina van Bouwebedrijf Van der Werff.



11-10-15

Kerktoren Hegebeintum staat tijdelijk op één been

De kerktoren van Hegebeintum staat tijdelijk op één been. In de afgelopen weken heeft bouwbedrijf Van der Werff uit Dokkum een laag van zestig centimeter aan stenen weggehakt uit de zuidelijke helft van de toren. Steeds als er een blok stenen was weggehakt, werd er een "stoeltje" geplaatst om de druk op te vangen. Sinds anderhalve week staat de zuidelijke helft alleen nog maar op "stoeltjes".

Afgelopen week heeft de ijzervlechter daar betonijzer doorheen gevlochten. Komende week wordt daar een bekisting rond getimmerd. Daar wordt vervolgens beton in gestort. Vanaf dat moment staat de zuidelijke helft van de toren op een betonnen vloer, die ondersteund wordt door twaalf meter lange palen die rond de toren de terp in zijn geboord.

Het uitharden van de betonnen vloer duurt een week. Daarna wordt het hele proces nog een keer herhaald bij de noordelijke helft van de toren. Begin december moet het werk voltooid zijn, en staat de kerktoren van Hegebeintum op zijn ondergrondse "tafel" van beton.

Het plan voor het funderingsherstel is uitgedacht door ingenieursbureau Wassenaar. De techniek om een deel van de toren tijdelijk op "stoeltjes" te zetten is een jaar of dertig geleden ook al eens toegepast bij de kerktoren van Midwolde in Groningen.

Lees hier het verslag uit de Leeuwarder Courant van 30 september 2015.



06-10-15

Kerk Peins heropend met pop up galerie Claudy Jongstra

De kerk van Peins is vrijdag 9 oktober 2015 officieel heropend met een tweedaagse pop up galerie van Studio Claudy Jongstra uit Spannum. In het voorportaal van de kerk van Peins is een sobere keuken- en toiletvoorziening aangebracht.

Burgemeester Fred Veenstra van de gemeente Franekeradeel zei trots te zijn dat het werk van Claudy Jongstra niet alleen te zien is in Leeuwarden, Den Haag, Berlijn en Washington, maar ook in Peins. Hij sprak de hoop uit dat Claudy Jongstra nog lang van het kerkje gebruik zal maken.

Voorzitter Khoji Wesselius van de Plaatselijke Commissie bedankte de gemeente Franekeradeel, de provinciale afdeling Plattelandsprojecten en ook de Stichting Alde Fryske Tsjerken voor de gezamenlijke investering in het voorportaal. Hij was zeer te spreken over het feit dat het werk kon worden uitgevoerd door bedrijven uit het dorp en de directe omgeving. Hij benadrukte dat de Plaatselijke Commissie graag wil samenwerken met dorpsbelang en het dorpshuis.

Claudy Jongstra bedankte iedereen die de verbouwing heeft helpen mogelijk te maken. Zij kondigde aan tweemaandelijks een activiteit in het kerkje te willen organiseren. Na de tweedaagse pop up galerie wil ze in november een pop up diner in het kerkje organiseren.

Claudy Jongstra houdt zich al twintig jaar bezig met het ontwerpen en vervaardigen van textiele werken. Haar wandtapijten en wandbekledingen kenmerken zich in een sterke expressieve kwaliteit door het gebruik van natuurlijke materialen en plantaardige kleuren, maar ook in compositie. De pop up galerie in het kerkje in Peins was de eerste keer dat er een tentoonstelling was met zo'n grote diversiteit van haar kunst van de laatste tien jaar Veel mensen maakten zaterdag 10 oktober van de gelegenheid gebruik om haar werk te bewonderen. Wie wilde, kon ook werk aanschaffen.

De catering werd tijdens de opening en de pop up galerie verzorgd door de medewerkers van haar project Farm of the world. Er was veel vraag naar de potten met eigen gemaakte chutney.

Lees hier de toespraak van burgemeester Fred Veenstra van Franekeradeel.





05-10-15

Mooi boekje over 300 jaar kerk in Schurega

Over de geschiedenis van het kerkje van Schurega is een prachtig boekje verschenen van de hand van Roel Visser. Zondag 4 oktober 2015 werden de eerste exemplaren aangeboden aan directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en wethouder Hans Broekhuizen van de gemeente Heerenveen. De burgerlijke gemeente is eigenaar van de dakruiter en de westgevel van het kerkje. De Stichting Alde Fryske Tsjerken is sinds 1972 eigenaar van de rest van de kerk.

Tijdens een feestelijke bijeenkomst in het kerkje van Schurega vertelde Roel Visser uitgebreid over de totstandkoming van het 108 pagina's tellende boekje, waarin niet alleen de geschiedenis van het kerkje maar ook van het dorp Schurega uit de doeken wordt gedaan. Best wel een tragische geschiedenis, liet Visser zien. In 1517 stonden er zo'n zeven boerderijen op een rij ter hoogte van het kerkje op een paar honderd meter van de Schoterlandseweg, plus nog een stuk of vijf boerderijen aan de andere kant van de Schoterlandseweg. In de loop der eeuwen zijn vrijwel alle boerderijen "verhuist" richting de Schoterlandseweg.
Sinds 1973 heeft de gemeente Heerenveen de naam Schurega laten vervallen uit de dorpsnaam Jubbega-Schurega. Daar kwamen toen geen bezwaren tegen van de bewoners. Roel Visser, die zelf geboren werd op de boerderij tweehonderd meter westelijk van het kerkje, vindt dat jammer. Hij hoopt dat het dorp zich bij de gemeente sterk zal maken voor de terugkeer van de naam Schurega.
Wethouder Broekhuizen reageerde dat hij uitziet naar een eventueel petitionnement van de dorpsbewoners. Hij complimenteerde de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie Schurega voor hun inzet voor het behoud van dit stukje erfgoed, en riep iedereen op om het kerkje ook zo vaak mogelijk te gebruiken, bijvoorbeeld voor huwelijksfeesten (25 jaar enzovoorts). De inkomsten die daarmee gegenereerd worden, kunnen maar al te goed gebruikt worden voor het behoud van het kerkje.

Bezielde plek
Aansluitend op de inleiding van Roel Visser ging directeur Bert Looper van Tresoar nog wat dieper in op de geschiedenis van het kerkje. Hij sloot aan bij het artikel over het kerkhof van Smallebrugge, dat hij de dag ervoor publiceerde in de zaterdagbijlage van het Friesch Dagblad, waarin hij het kerkhof van Smallebrêge typeert als een "bezielde plek". Ook het kerkje van Schurega ziet hij als zo'n bezielde plek, en dan zelfs eentje die het verdient om te worden opgenomen in de Canon van de Friese geschiedenis en ook vaderlandse geschiedenis.
Toen de voorganger van het huidige kerkje in 1579 werd opgeleverd, werd het ingewijd in afwezigheid van de bisschop, vertelde Looper. Dat het "niet van de bisschop is gewijd", zoals het in de stukken staat, is volgens hem van landelijk belang. In de zestiende eeuw begon Luther met zijn reformatie, wat de Rooms-Katholieke Kerk probeerde te keren met een contrareformatie. De bouw van een kerkje in Schurega door de parochies van Jubbega en Schurega past in dat plaatje, waarbij de roomse kerk met de nieuwbouw van kerken probeerde de hervormingen tegen te gaan. De bouw van het kerkje werd acht jaar eerder begonnen en het had voor de hand gelegen dat het ingewijd zou worden door de Friese bisschop Cunerus Petri, die in 1561 was benoemd en geïnstalleerd in Leeuwarden. De oplevering van het kerkje heeft bisschop Cunerus Petri echter niet mogen meemaken, want hij werd in 1578 afgezet en verbannen. Dat verklaart waarom het kerkje een jaar later "niet van de bisschop werd gewijd".
Het jaar 1579 is bovendien bekend van de Unie van Utrecht en de vorming van de republiek der Nederlanden, het afscheid van Spanje en het katholicisme. Looper vermoedt dat het kerkje van Schurega het enige in heel Nederland is dat katholiek gebouwd werd, maar in gebruik werd genomen "in een tijd dat alles anders werd". Alleen daarom al verdient het een plaats in de Canon van de Friese en vaderlandse geschiedenis.
Looper besprak nog vier andere punten waarom het kerkje van Schurega zo bijzonder is. Wellicht wordt zijn lezing ooit nog eens verder uitgewerkt gepubliceerd. Looper roemde overigens de kwaliteit van het boekje: "het behoort tot de betere in de soort en de auteur heeft absoluut schrijftalent". Het boekje is voor € 13,95 te koop bij de Plaatselijke Commissie Schurega.

Piter Wilkens
Als geschenk voor de 300ste verjaardag van het kerkje kon directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken de plaatselijke beheerscommissie en alle mensen in de omgeving het concert van Piter Wilkens aanbieden, dat zondag 11 oktober 2015 plaatsvindt in Schurega. "Alle andere concerten van Piter Wilkens vinden plaats in onze grotere kerken, maar voor het jarige Schurega hebben we natuurlijk graag een uitzondering gemaakt."
Kaarten voor het concert zijn te bestellen via de website van de Harmonie, en via de Plaatselijke Commissie Schurega. De laatste kaarten worden zondag 11 oktober aan de kassa van de kerk verkocht.

Programma najaar 2015
Zondag 11 oktober: Piter Wilkens, 14.30 uur
Zondag 25 oktober: Wiltsje fan Paessens, 14.30 uur
Zondag 1 november: Fryske tsjinst m.m.v. Ulbe Zwaga en Grietje Kingma, 9.30 uur
Zondag 1 november: Zang en Vriendschap, 14.30 uur
Zondag 8 november: Roon Staal, 14.30 uur
Zondag 22 november: lezing Karst Berkenbosch, 14.30 uur
Vrijdag 18 december: Kerst... m.m.v. Our Choice, 20.00 uur



02-10-15

Donateursbjieenkomst 17 oktober in kerk Terband

De jaarlijkse donateurs bijeenkomst wordt dit jaar gewijd aan het thema jubileumthema 'kerk en natuur'. Na het vergadergedeelte verzorgt Els van der Laan van bureau Noordpeil uit Sneek een lezing over het onderzoek dat zij samen met Landschapsbeheer Friesland uitvoert naar de kerkhoven van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Zij zal ook vertellen over de betekenis van de kerk in het landschap.

Programma
Het programma van de donateursbijeenkomst ziet er als volgt uit:
13.30 uur inloop met koffie/thee
14.00 uur aanvang vergadering / woord van welkom door voorzitter Jan Kersbergen
14.10 uur vergadering / actualiteiten en ontwikkelingen door directeur Gerhard Bakker
15.30 uur lezing Els van der Laan, bureau Noordpeil, over 'kerkhoven in het groen'
16.00 uur gesprek hierover met de aanwezigen
16.30 uur sluiting vergadering
Daarna: nazit met hapje en drankje

Verslag
Een kort verslag van deze donateursbijeenkomst kunt u elders op deze website lezen.



21-09-15

Lovende recensies 'Libbene stiennen' Piter Wilkens

De première van de tournee 'Libbene stiennen' van Piter Wilkens heeft lovende recensies gekregen in de Leeuwarder Courant en in het Friesch Dagblad. Het concert kreeg de voltallige vijf sterren van recensent Jacob Haagsma (LC). Arjan Hut (FD) spreekt van ,,in bysûnder undernimmen mei sterke ferskes yn in fertroude styl.''
'Libbene Stiennen' is de nieuwe voorstelling van Piter Wilkens, gemaakt op verzoek van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in het kader van het 45-jarig bestaan van de organisatie. Het resultaat zijn twintig bijzondere liedjes, waarvan vijftien geheel nieuw geschreven, over de bijzondere plek van de kerk in het Friese landschap, met daarbij veel aandacht voor de natuur.
Haagsma is lovend over de liedjes: ,,Wilkens is in tige betûfte lietskriuwer, dy't mei dit programma wer sa'n fyftjin pearels oan syn oeuvre taheakke hat.'' Hut schrijft: ,,De eventuele plaat hjirfan soe wolris de topper yn syn diskografy wurde kinne.''

'Libbene stienen' is nog te zien op 11 oktober in het kerkje van Schurega, op 25 oktober in de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum en op 1 november in De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. Kaartjes zijn te bestellen via de website van de Harmonie.



17-09-15

Eerste stoeltjes aangebracht onder toren Hegebeintum

De werkzaamheden voor het funderingsherstel van de kerktoren van Hegebeintum vorderen gestaag. Na het boren van de vijftien funderingspalen buitenom en in de kerk is aannemer Doede van der Werff in week 38 van 2015 begonnen met het plaatsen van de eerste 'stoeltjes'. Er staan er buiten nog heel wat te wachten.

Op de tekening van Ingenieursbureau Wassenaar uit Haren hieronder is te zien hoe de kerktoren tijdelijk op stoeltjes komt te rusten. Dwars door de stoeltjes heen wordt een betonvloer gestort, die op de palen buiten de kerk komt te rusten.
Om alle risico's uit te sluiten, wordt de betonvloer overigens in twee delen gestort. Eerst de zuidelijke helft, daarna de noordelijke. Met het hakken van de gaten in de toren en het plaatsen van de stoeltjes in de zuidelijke helft is de aannemer wel een week of drie bezig.



16-09-15

‘Vijf eeuwen leven en werken Noord-Nederlandse pastorie’

Op 9 en 10 oktober vindt er een tweedaags symposium plaats over vijf eeuwen protestantse pastorie in Noord-Nederland. Het initiatief hiervoor is genomen door onze Groninger zusterstichting in samenwerking met het Instituut voor Christelijk Cultureel Erfgoed van de Rijksuniversiteit Groningen.

Het symposium wordt gehouden in Leegkerk, in het kader van Refo500, een gedenkplatform voor 500 jaar Reformatie, en het Van Tuikwerd-fellowship, dat tot doel heeft het onderzoek naar Groninger kerken te stimuleren.

De vaak monumentale ambtswoning van de predikant heeft een bijzondere rol gespeeld in de cultuurgeschiedenis, onder meer als een culturele broedplaats: niet alleen werd er in de pastorie gelezen en gestudeerd, ook werd er wetenschap bedreven, evenals occultisme, en er werd literatuur en poëzie geproduceerd. In het verleden waren veel pastorieën tegelijk kleine boerderijen, later werd op veel plaatsen een grote landschapstuin aangelegd.

Door de eeuwen heen is de pastorie steeds in een waas van mysterie gehuld geweest. Tijdens dit symposium wordt duidelijk wat zich al die eeuwen achter de muren heeft afgespeeld. Ook is er aandacht voor de toekomst van de pastorie, die door de voortschrijdende ontkerkelijking in veel gevallen onzeker is geworden.

Op het programma staat een tiental lezingen door prominente onderzoekers. De eerste dag wordt afgesloten met een exclusieve lezing door theologe en 'pastoriekind' Jacobine Geel over het bijzondere karakter van het leven in de pastorie. Op de tweede dag vindt een middagexcursie plaats langs enkele pastorieën in de regio.

Vrijdag 9 oktober
9:30-10:00 Inloop met koffie

10:00-10:15 Welkom en inleiding door Nikolaj Bijleveld en Justin Kroesen

10:15-11:00 Justin Kroesen (Rijksuniversiteit Groningen): Kerk en pastorie in het Noordelijke cultuurlandschap

11:00-11:45 Gert van Klinken (Protestantse Theologische Universiteit, Amsterdam): Gereformeerd en hervormd pastorieleven onderling vergeleken. Ter Apel 1800-1950

11:45-12:30 Mirjam de Baar (Rijksuniversiteit Groningen): De pastorie als werkterrein van de predikantsvrouw tussen de 17e en de 20e eeuw

12:30-13:30 Lunchpauze

13:30-14:15 Albert Reinstra (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort): De pastorie als gebouwd erfgoed – Stijlen en typen

14:15-15:00 Nikolaj Bijleveld (Rijksuniversiteit Groningen): Volksverlichting en -opvoeding vanuit de pastorie, 1750-1850

15:00-15:45 Derk Jansen (Oentsjerk): Een nog geheimzinnig gebied (...). Spiritisme en occultisme in de negentiende-eeuwse pastorie

15:45-16:15 Theepauze

16:15-17:15 Lezing door Jacobine Geel: Wonen, werken en bidden. Over het leven in de pastorie

17:15-18:30 Borrel en afsluiting


Zaterdag 10 oktober
9:30-10:15 Yme Kuiper (Rijksuniversiteit Groningen): De pastorietuin in de Nederlandse literatuur en poëzie – François HaverSchmidt (Foudgum) en Jan Jacob Slauerhoff (Jorwert)

10:15-11:00 David Bos (Universiteit van Amsterdam/Vrije Universiteit Amsterdam): Dromen over een heilig huis – De verbeelding van de protestantse pastorie en haar bewoners in twintigste-eeuwse Nederlandse kinderboeken

11:00-11:15 Koffiepauze

11:15-12:00 Arjen Dijkstra (Rijksuniversiteit Groningen): Het boekbezit van predikanten in de zeventiende eeuw, spiegel van een intellectuele cultuur

12:00-12:15 Afronding door Nikolaj Bijleveld en Justin Kroesen

12:15-13:15 Lunchpauze

13:15-18:00 Excursie langs drie bijzondere pastorieën in het Groningerland

Deelname
De kosten voor deelname aan dit tweedaagse symposium bedragen €75,-. Hiermee krijgt u toegang tot alle lezingen, koffie/thee en lunch op beide dagen en de excursie onder deskundige leiding. U kunt zich opgeven via de Stichting Oude Groninger Kerken, info@groningerkerken.nl of tel. 050-3123569 Wacht u er niet te lang mee, het aantal plaatsen is beperkt!



09-09-15

Vijftien funderingspalen geboord in Hegebeintum

Met het boren van de funderingspalen rond de kerktoren van Hegebeintum zijn de werkzaamheden voor het funderingsherstel in week 37 van 2015 daadwerkelijk begonnen. Maandag en dinsdag zijn tien palen rond de toren geboord, woensdag de overigen vijf palen die in de kerk komen.


Op de foto hierboven begint het boren van de tiende paal aan de buitenzijde van de toren, in de noordoosthoek waar de toren tegen de kerk aan staat. De boorkop is nog net boven het aardoppervlak te zien.

Aannemersbedrijf Van der Werff BV uit Dokkum heeft voor het boren van de palen Eurofunderingen uit Veenwouden ingehuurd. Dit bedrijf heeft specialistische apparatuur om trillingvrij palen te kunnen boren. Voor deze methode is gekozen omdat de terp van Hegebeintum niet echt stabiel is en de kerktoren al jaren in zuidwestelijke richting aan het verzakken is. Door de palen trillingvrij te boren, wordt elk risico uitgesloten.

Tijdens het boren van de vijftien palen hebben zich geen problemen voorgedaan. De stalen buizen die de grond in werden gedraaid, verdwenen soepel naar beneden, steeds in stukken van drie meter. Als er weer drie meter in de grond gedreven was, werd er een nieuw stuk pijp bovenop geplaatst en vastgelast. Uiteindelijk kregen de palen allemaal een lengte van rond de twaalf meter.

Tijdens het boren van de palen werd een mix van beton en water ("grout") door de pijp naar beneden gepompt. Via gaten in de (zich naar beneden bewegende) boorkop stroomde de grout naar buiten, en vormde een mantel van een centimeter of tien dik rond de stalen pijp. Als de boorkop een harde zandlaag op twaalf meter diepte bereikt had, werd er met veel druk nog een extra dot grout naar beneden gepompt, waardoor zich een forse klomp rond de voet van de pijp vormde. Die moeten er voor zorgen dat de pijp niet verder in het zand zakken.

In het stukje pijp dat nog boven de grond uit stak, werd bewapeningsijzer geplaatst. Deze verticale staven zullen later verbonden worden met de bewapening die horizontaal in de gaten komt te liggen, die de komende weken in de torenvoet worden gehakt. Over deze bewapening heen wordt een betonvloer gestort, dwars door de toren heen. Zo ontstaat er uiteindelijk een ondergronds "tafelblad", waarop de toren komt te rusten. De boorpalen vormen de poten van de tafel en de betonvloer het blad.

Binnen was het lastiger manoeuvreren. Vanwege de beperkte werkhoogte onder de 'kraak' moest de boormachine zo veel mogelijk worden verkleind. Daarom ook konden er binnen geen stukken van drie meter de grond in gedreven worden, maar van slechts één meter lengte. Daardoor duurde het werk binnen ook langer dan buiten.

Bezoek blijft mogelijk
Bouwbedrijf Van der Werff begint in week 38 met het hakken van gaten in de voet van de toren. Ten behoeve van de veiligheid van de bezoekers worden hekken geplaatst, om bezoekers op veilige afstand te houden. De kerk van Hegebeintum kan gedurende de werkzaamheden overigens gewoon bezocht worden, via Bezoekerscentrum De Terp. De gidsen die de rondleiding verzorgen, kunnen het een en ander vertellen over het funderingsherstel van de toren. In het bezoekerscentrum zelf is een bescheiden expositie ingericht over het funderingsherstel.



31-08-15
De expositie in het Natuurmuseum Fryslân is afgelopen en wordt afgebroken.

Nieuw leven voor nagebouwd kerkje bij Aardappelweken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken en het Natuurmuseum Fryslân hebben een nieuwe eigenaar gevonden voor het terpkerkje van de expositie 'Goddelijk Groen'. Het bijzondere kerkje gaat naar de Stichting Bildtse Aardappelweken, waar het onder meer gebruikt gaat worden voor een openlucht voorstelling in 2018. Dit idee kwam als winnaar uit de bus in een prijsvraag die de Stichting Alde Fryske Tsjerken had uitgeschreven. In totaal werden 14 verschillende plannen ingediend om het kerkje een nieuwe bestemming te geven.

Het kerkje was dé publiekstrekker op de expositie 'Goddelijk Groen', die afgelopen weekeinde afliep. De kerk ziet er aan één kant prachtig uit, precies zoals de Stichting Alde Fryske Tsjerken dit graag ziet. De andere kant ziet eruit als een 'bouwval', en laat zien hoe de natuur z'n plek vindt in de kerk. Deze kant past helemaal bij het Natuurmuseum Fryslân.

Het kerkje is cadeau gedaan door drie Friese bouwbedrijven: Dijkstra de Graaf uit Engwierum, Van der Werff uit Dokkum en Van der Vegt uit Weidum. De terp onder de kerk bestond uit steigermateriaal, geleverd door Sijperda.

De bouwbedrijven gaven bij de opening op 5 juni al aan dat zij graag zouden zien dat de kerk een nieuwe bestemming krijgt, en dat ze wilden meedenken over de verplaatsing van de kerk naar een andere locatie.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is blij met de nieuwe bestemming. ,,Het idee van De Bildtse Aardappelweken sprak ons bijzonder aan'', zegt directeur Gerhard Bakker. ,,Het kerkje is zeer geschikt als decorstuk van een openluchtvoorstelling. We vinden het ook geweldig dat de Stichting het kerkje aanbiedt aan mensen die het willen gebruiken én dat ze zorgen voor een goede opslag.''

Voorzitter Froukje de Jong-Krap is bijzonder blij. ,,We gaan de kerk gebruiken bij onze voorstelling Altyd Seumer / Eternal Summer en mogelijk ook bij een van de andere activiteiten die de Stichting De Bildtse Aardappelweken organiseert in het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa 2018'', vertelt zij. De voorstelling 'Altyd Seumer' maakt onderdeel uit van het project 'Potatoes go wild', dat opgenomen is in de plannen van de Culturele hoofdstad 2018.

Directeur Gerk Koopmans zegt het ,,prachtig'' te vinden dat het kerkje een nieuwe bestemming krijgt. Eerder noemde hij het nabouwen van de kerk in het atrium al ,,een van de hoogtepunten'' in de tien jaar waarin hij het Natuurmuseum Fryslân leidt. ,,Ik vind het ook heel passend dat de kerk blijft behouden: behoud van de kerken is immers precies datgene waarvoor de Stichting Alde Fryske Tsjerken zich inzet.''

Bedrijfsleider George Willemsen van bouwbedrijf Van der Vegt uit Weidum is ,,verheugd dat de kerk waar we enkele weken met z'n drieën met hart en ziel aan hebben gewerkt een nieuw leven krijgt.'' De nieuwe bestemming, het Bildtse landschap, past precies vindt hij. ,,De kerk is in onze beleving een icoon dat het landschap en de natuur met elkaar verbindt. Dat komt heel mooi tot uiting op deze nieuwe plek.''



17-08-15

Winnaar wedstrijd mooiste Lego kerk van expositie Goddelijk Groen

Barteld Post uit Wjelsryp heeft de wedstrijd gewonnen wie de mooiste kerk van LEGO bouwde in het kader van de expositie Goddelijk Groen. Zondag 16 augustus kreeg hij uit handen van conservator Peter Koomen van Natuurmuseum Fryslân een prijzenpakket overhandigd. De Stichting Alde Fryske Tsjerken schrijft alle 27 deelnemers aan de wedstrijd een jaar lang gratis als donateur in, zo maakte directeur Gerhard Bakker bij de prijsuitreiking bekend.

In totaal werden er 19 kerken gebouwd door 27 kinderen. Enkele van de kerken waren in samenwerking gebouwd door twee of meer kinderen van een Buitenschoolse Opvang, die met zestig kinderen de expositie Goddelijk Groen bezocht. Tijdens de activiteitenmarkt in het weekeind van 15 en 16 augustus kon er gestemd worden. De prijsuitreiking was zondagmiddag om 16.00 uur. Daarvoor waren alle bouwers persoonlijk uitgenodigd. Barteld Post (12) werd ruimschoots winnaar met 41 van de 82 uitgebrachte stemmen.

Barteld bouwde de Ursulakerk van Wjelsryp na. Daar was hij al vóór de opening van de expositie Goddelijk Groen mee begonnen, vertelde zijn moeder. Een van de reacties op de stemformulieren was: "Wat een monnikenwerk, zoveel geduld gehad om deze prachtige kerk te maken, met zelfs een vlaggenstok + vlag! En ook nog een bestaande kerk nagemaakt, dat is best moeilijk en dus knap gedaan!" Daar was het Natuurmuseum het volledig mee eens.

In de Leeuwarder Courant van maandag 17 augustus vertelde Barteld dat hij gek is op kerken. In het weekeind gaat hij er regelmatig op uit om kerken te kijken. Dat heeft hij niet van een vreemde: zijn vader werkt bij architectenbureau Grunstra uit Bolsward, en is onder meer betrokken bij de komende restauratie van de Van Harenskerk in Sint Annaparochie. "Maar Barteld heeft de kerk echt helemaal zelf gebouwd", bezworen zijn broers die bij de prijsuitreiking aanwezig waren.

Vader Piet vertelde dat Barteld op trompetles zit. "De hele familie is muzikaal. Hij leer zichzelf ook aan om orgel te kunnen spelen. Dan zie je die handjes over de toetsen vliegen. Dat doet hij allemaal uit het hoofd. Gisteren is hij nog met een vriendje naar de kerk van Baaium gefietst. Dan kruipen ze door de hele kerk heen."

De expositie Goddelijk Groen loopt nog tot en met 30 augustus 2015. De LEGO-kerkjes zijn overigens door de bouwers mee naar huis genomen.



28-07-15

Jubileumexcursie zaterdag 3 oktober is volgeboekt

Inschrijven voor de excursie van 3 oktober 2015 is niet meer mogelijk. We zitten aan het maximum aantal deelnemers. Dat is een geweldig feit want we gaan die dag met minstens 85 personen een prachtige excursie meemaken. Deze excursie heeft een feestelijk tintje in het kader van ons 45-jarig jubileum. Zie voor meer informatie over deze dag elders op deze website.

Op eigen gelegenheid
Wie de kerken op eigen gelegenheid wil bezoeken, kan 's middags in de kerken terecht als de bus er niet is. Om de busreizigers te kunnen rondleiden, is de kerk van Hegebeintum gesloten van 13.15-14.30 uur, de kerk van Jannum van 12.00-13.00 en van 14.40 tot 15.30 uur en de Kloosterkapel van Sibrandahûs van 15.30-17.00 uur. Museum Klooster Claercamp is gesloten van 12.00-12.30 uur.



15-07-15

Archeologisch onderzoek RAAP in Hegebeintum

Voorafgaand aan het funderingsherstel van de kerktoren in Hegebeintum heeft RAAP Noord-Nederland een beperkt archeologisch onderzoek verricht. Vóór de bouwvak heeft archeologe Martine Kremer het uitgraven van een sleuf in de kerk tegen de toren aan begeleid. Ook is onder haar toezicht alle aarde weggegraven binnen de toren, tot tachtig centimeter diep.


Aangetroffen zijn twee restanten van kindergraven, een munt met onbekende datering, een zilveren dubbeltje uit de tijd van koningin Juliana, enkele aardewerk scherven en een gebroken grafsteen.

In de sleuf die in de kerk tegen de toren aan gegraven is, moeten na de bouwvak vijf van de vijftien funderingspalen geboord worden. Buitenom de toren worden de overige tien palen geboord. Die komen in een anderhalve meter brede en tachtig centimeter diepe sleuf rond de toren, die direct na de bouwvak uitgegraven zal worden. Ook dat graafwerk zal weer archeologisch worden begeleid.

Een uitgebreid verslag van het archeologisch onderzoek binnen de kerk is te vinden in de Leeuwarder Courant van woensdag 15 juli 2015. Op de foto boven toont Martine Kremer een van de scherven die ze in de toren gevonden heeft. Op de foto's hieronder is de gleuf te zien die binnen de kerk tegen de toren aan gegraven is, de potscherven die gevonden zijn en de gebroken grafzerk van ene 'Nanne'.

Buiten, rond de toren
Bij het graven van de sleuf rond de toren waarin de funderingspalen geboord zullen worden, zijn direct na de bouwvak door RAAP geen bijzondere vondsten gedaan. Er is enkel wat puin aangetroffen in de ophogingslagen, en een knekelkist. Bouwhistoricus Frank van der Waard uit Groningen heeft waarnemingen in en rond de toren gedaan. De Stichting Alde Fryske Tsjerken zal te zijner tijd alle bevindingen publiceren.



14-07-15

Ideeën gevraagd voor herbestemming terpkerkje Goddelijk Groen

Tot en met maandag 24 augustus kunnen ideeën ingeleverd worden voor de herbestemming van het terpkerkje van de expositie Goddelijk Groen in Natuurmuseum Fryslân. Dit prachtige kerkje is een geschenk van drie samenwerkende bouwbedrijven. Het zou mooi zijn als deze blikvanger ná de expositie, die eindigt op 30 augustus, een mooie herbestemming krijgt.

Het kerkje – een op schaal 1:2 nagebouwde replica van de kerk van Sandfirden - is dé publiekstrekker op de expositie 'Goddelijk Groen'. De kerk ziet er aan één kant prachtig uit, precies zoals de Stichting Alde Fryske Tsjerken dit graag ziet. De andere kant ziet eruit als een 'bouwval', en laat zien hoe de natuur z'n plek vindt in de kerk. Deze kant past helemaal bij het Natuurmuseum Fryslân.
Het kerkje is cadeau gedaan door drie Friese bouwbedrijven: Dijkstra de Graaf bv uit Engwierum, Van der Werff bv uit Dokkum en Van der Vegt bv uit Weidum. De bouwbedrijven gaven bij de opening op 5 juni al aan dat zij ook graag zien dat de kerk een nieuwe bestemming krijgt, en dat ze graag willen meedenken over de verplaatsing van de kerk naar een andere locatie.
Kort na de opening zijn al verschillende ideeën binnengekomen bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken, onder meer om het kerkje in te zetten bij evenementen in het kader van Culturele Hoofdstad 2018. Daarvoor zou de kerk bijvoorbeeld een plek kunnen krijgen in de Grote Kerk in Leeuwarden. Ook is al het idee geopperd om de kerk te gebruiken bij één van de openluchtspelen die volgend jaar in Fryslân worden opgevoerd.

Herbestemming
Directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken hoopt dat zich veel gegadigden zullen aanmelden voor de kerk. ,,Wij nodigen mensen van harte uit om met goede ideeën te komen. Mijn tip is om de tentoonstelling te bezoeken, door het kerkje te lopen en dan te mijmeren welke nieuwe bestemming dit kerkje kan krijgen. Het is zó prachtig geworden, dat het absoluut een mooie herbestemming verdient.'' Belangstellenden kunnen hun ideeën tot en met maandag 24 augustus 2015 per mail bekend maken via info@aldefrysketsjerken.nl



02-07-15

Foto-expositie Barbara Cook in 'Goddelijk Groen'

In het Natuurmuseum Fryslân is tot en met 30 augustus Goddelijk Groen te zien, een tentoonstelling over kerken en de dieren en planten die in en rond de Friese kerken leven. Deze expositie, een samenwerking van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en het Natuurmuseum Fryslân, is aangevuld met foto's van Barbara Cook. Thema's in haar werk zijn kerken en natuur.

Barbara M. Cook-Hochscheid uit Noordwijkerhout heeft de afgelopen jaren een grote collectie foto's opgebouwd van oude kerken. Haar liefde voor deze eeuwenoude gebouwen met hun interessante geschiedenis heeft haar ook naar Friesland gebracht. Alleen al in deze provincie heeft ze 75 kerken bezocht en vastgelegd. Het is een passie geworden, die ze graag deelt met andere 'verzamelaars'.

Behalve voor de gebouwen heeft Barbara Cook ook oog voor de natuur rondom de kerken. In deze rustige omgeving vinden veel dieren een toevlucht. Vogels, zoogdieren, maar ook minder opvallende dieren. Insecten, spinnen en andere kleine diertjes vangt ze in haar foto's. Vele uren in het veld hebben tot dit resultaat geleid. De foto's zijn te zien in de filmzaal van het museum.

Goddelijk Groen is ontstaan uit een samenwerking met de jubilerende Stichting Alde Fryske Tsjerken, die dit jaar 45 jaar bestaat. Bezoekers kunnen dwalen langs grafstenen die als vitrine dienst doen en uitrusten in een kerkbank. Blikvanger van de expositie is een Fries terpkerkje dat in het Rabobank Atrium van het museum is gebouwd. Voor kinderen is er een speciaal parcours met vragen en opdrachten. Ook is er een leuke actie: wie een Lego-kerkje bouwt en in het Natuurmuseum tentoonstelt krijgt gratis entree. Meer informatie hierover is te vinden op de website www.hetnatuurmuseum.nl.

Goddelijk Groen en de foto's van Barbara Cook zijn te zien tot en met 30 augustus 2015.



30-06-15
Foto: Niels Westra

Kaartverkoop tournee Piter Wilkens "Libbene Stiennen"

De voorverkoop is begonnen voor de voorstelling "Libbene Stiennen" die Piter Wilkens dit najaar gaat spelen in vijf kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De première is op zondag 20 september in de Willibrorduskerk in Holwerd. De voorverkoop vindt plaats via stadsschouwburg De Harmonie in Leeuwarden.

Wilkens heeft de muziekvoorstelling “Libbene Stiennen" speciaal ter gelegenheid van het 45-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken geschreven. In de voorstelling staat het verhaal van de middeleeuwse dorpskerk centraal. Het verhaal van de terpen, boeren, adellijke families, geloof en de grote gebeurtenissen in het leven, kortom, het verhaal van Friesland.

De singer/songwriter heeft zich laten inspireren door oude Friese volksverhalen en de patroonheiligen van de kerken. Maar ook het jubileumthema “kerk & natuur" speelt een belangrijke rol in de liedjes. "Libbene Stiennen" is een lofzang op de authentieke middeleeuwse dorpskerk en de plek van de kerk in het Friese landschap.

Piter Wilkens weet iedereen, van jong tot oud, te raken met zijn voorstellingen. Hij staat dichtbij de mensen en is tegelijkertijd een groot artiest. Met zijn humor en betrokkenheid, maar ook zijn oog voor de grote thema's in het (Friese) leven, is hij van grote betekenis voor het culturele leven in Friesland. Hij heeft het talent om op een ongedwongen, schijnbaar terloopse manier belangrijke onderwerpen aan de orde te stellen. Piter Wilkens kiest bewust voor Friestalige voorstellingen. Het Fries is een veelzijdige taal met een prachtige klankenrijkdom, maar vooral is het de taal van zijn ziel. Zoals de kerk de ziel van het dorp is.

Piter Wilkens wordt in de voorstelling begeleid door Willo de Bildt, bas en Ytzen Peterson, gitaar.

Speelschema
Zondag 20 september, 15.30 uur
Willibrorduskerk, Holwerd
Tsjerkestrjitte 11 - 9151 HV Holwerd

Zondag 27 september, 15.30 uur
Redbadtsjerke, Jorwert
Sluitermanwei 4 - 9023 AB Jorwert

Zondag 11 oktober, 15.30 uur
Kerkje Schurega
Kerklaan 3 - 8411 ZG Jubbega (Schurega)

Zondag 25 oktober, 15.30 uur
Dorpskerk Huizum, Leeuwarden
Huizum Dorp 67 - 8934 BS Leeuwarden

Zondag 1 november, 15.30 uur
De Groate Kerk, Sint-Jacobiparochie
Oosteinde 1 - 9079 KZ Sint-Jacobiparochie

Kaartverkoop
Kaarten zijn te koop aan de kassa van De Harmonie.
Reserveren kan ook telefonisch via 058 - 233 0 233.
Of bestel de kaarten voor de voorstelling van jouw keuze via de website van De Harmonie.



29-06-15

Boeiende lezing directeur Henk de Vries van It Fryske Gea

Directeur Henk de Vries van de Friese natuurbeschermingsorganisatie It Fryske Gea hield zondag 28 juni 2015 een boeiende lezing in Natuurmuseum Fryslân over het beleid dat zijn organisatie aan het ontwikkelen is voor cultuurhistorisch waardevolle landschapselementen en monumenten. De lezing vond plaats in het kader van de expositie 'Goddelijk Groen', die tot en met 30 augustus te zien is in het Natuurmuseum.

De Vries vertelde dat zijn organisatie druk bezig met het afronden van een rapport over de inzet die men wil plegen op het gebied van cultuurhistorie. Na de zomervakantie moet het beleidsdocument klaar zijn. De Vries lichtte in zijn toespraak alvast een tipje van de sluier op. Hij benoemde vier ambities die It Fryske Gea nader gaat uitwerken.

Terpen en kloosterterreinen
Zo wil It Fryske Gea de provincie helpen bij het redden van terpen. Het terpenproject van de provincie en het rijk komt niet goed van de grond, aldus De Vries. It Gea wil de helpende hand toesteken "of misschien zelfs het initiatief nemen" om terpen uit de roulatie te halen van normaal agrarisch gebruik, zodat de bodemschatten beter bewaard kunnen blijven.

Een andere ambitie is om meer te doen met voormalige kloosterterreinen. Kloosters hebben tot 1580 een grote bijdrage geleverd aan de ontginning van het hoogveen en zo een nadrukkelijk stempel gedrukt op de inrichting van het landschap. Dat verhaal zou It Fryske Gea wel ergens willen vertellen, bijvoorbeeld in Smalle Ee, waar het voormalige kloosterterrein er maar wat bij ligt.

Concreet zijn de plannen nog niet, maar De Vries zou dan niet alleen wat willen doen met het terrein zelf waarop het klooster heeft gestaan, maar ook met het verdere grondgebied wat bij het klooster gehoord heeft. De kloosters hadden in 1580 enorme hoeveelheden land in bezit, in totaal zo'n 20% van het toenmalige Friese cultuurlandschap.

Houtwallen en boerenerven
Een derde ambitie betreft het behoud van houtwallen en –singels. Die slijten snel, óók in gebieden waar agrarische natuurverenigingen actief zijn. De Vries noemde het kleinschalige gebied tussen Drachtstercompagnie en Surhuizum als voorbeeld, waar nog prima wat te redden zou zijn.

Als vierde en laatste ambitie noemde De Vries het behoud van natuurwaarden op het Friese boerenerf.

De ambities zijn boven komen drijven bij een nadere studie naar de cultuurhistorische waarden van de 59 terreinen van It Fryske Gea van in totaal 20.500 hectare. “We hebben eerst heel precies geïnventariseerd wat we bezitten. Daarna hebben we de cultuurhistorische waarde vastgesteld van ieder terrein. In gebieden met een lage cultuurhistorische waarde zoals de Makkumer Noordwaard kunnen we de natuur meer haar gang laten gaan dan in gebieden met een hoge cultuurhistorische waarde zoals het Rijster Bos.”

Op basis van die analyse is per landschapstype bekeken waar de “gaten” zitten, wat nog niet door andere partijen behouden wordt. “Voor kerken hoeven we bijvoorbeeld geen ambities te ontwikkelen, want daarvoor bestaat al 45 jaar de Stichting Alde Fryske Tsjerken die haar werk prima doet. Voor de vier ambities die op deze manier boven kwamen drijven zien we wel kansen, al dan niet om samen te werken met andere partijen, zoals de Boerderijstichting en de Stichting Staten en Stinsen.”

Exploitatiekansen
It Fryske Gea stelt wel een duidelijke voorwaarde als er plannen ontwikkeld worden. “We moeten duidelijke exploitatiekansen zien. We gaan geen molenstenen op ons nek nemen.”

De Vries feliciteerde de Stichting Alde Fryske Tsjerken met het 45-jarige bestaan. Zelf bestaat de Friese natuurorganisatie dit jaar 85 jaar, maar dat wordt niet zo groots gevierd als het jubileum van de Alde Fryske Tsjerken. “Misschien over vijf jaar weer, als we 90 jaar bestaan.”

Kerk en natuur routes
Als jubileumcadeau voor de Alde Fryske Tsjerken heeft It Fryske Gea deze zomer drie routes uitgezet langs Stichtingskerken en nabijgelegen natuurgebieden van It Gea. Op 4 juli gaat een excursie langs de kerken van Terband en Ter Idzard en natuurgebied het Ketliker Schar. Op 8 augustus is er een excursie naar de kerk van Britsum en het park van Martenastate in Koarnjum. Op 12 september is een autorally langs de kerken van Foudgum, Holwerd en Westernijtsjerk, met aansluitend een wandeling door Noard-Fryslân Bûtendyks. Kijk voor meer informatie elders op deze website.



26-06-15

Funderingsherstel is nu echt begonnen in Hegebeintum

Samen met onze anonieme weldoener uit Den Haag heeft gedeputeerde Johannes Kramer van de Provincie Fryslân op donderdag 25 juni 2015 het bouwbord voor het funderingsherstel van de kerktoren in Hegebeintum onthuld. Het was voor Kramer de eerste klus in zijn nieuwe portefeuille erfgoed.


Kramer noemde het "een mooie mijlpaal voor de stichting in haar jubileumjaar". U kunt zijn toespraak hier nalezen.

Voor de media was de komst van onze (tot dat moment anonieme) weldoener uit Den Haag aanleiding om breed uit te pakken. Mevrouw Yke Wierda werd geïnterviewd door journalisten van de Leeuwarder Courant en Omrop Fryslân. En ook GPTV maakte een mooie reportage.

Direct na de onthulling van het bouwbord vond het afstemmingsoverleg plaats tussen de Stichting als opdrachtgever, ingenieursbureau Wassenaar als maker van het plan en Bouwbedrijf Van der Werff uit Dokkum dat de klus gaat klaren. Het bouwbedrijf begint op korte termijn met de voorbereidende werkzaamheden. Direct na de bouwvak wordt begonnen met graven rond de toren. De oplevering staat vooralsnog gepland voor eind november.

De kerk van Hegebeintum kan de hele periode gewoon bezocht worden. Bezoekers kunnen zich melden bij Bezoekerscentrum De Terp in Hegebeintum. Van daar uit worden rondleidingen naar de kerk verzorgd.

Ook de Friestalige oecumenische kerkdiensten van het Frysk Oekumenysk Wurkferbân Hegebeintum zullen gewoon doorgang vinden.

Boorkernen
In Utrecht konden op dezelfde dag bij TNO de verschillende deskundigen hun keus maken uit het materiaal uit de boorkernen die twee weken eerder uit de terp van Hegebeintum werden getrokken. Nadat de archeologen de verschillende lagen waaruit de terp in de loop der eeuwen is opgebouwd, van elkaar hadden onderscheiden en genummerd, konden de deskundigen verschillende monsters nemen (botmateriaal, aardewerk, metaal, plantenresten, enzovoorts). De uitkomsten van dit onderzoek laten nog wel enkele maanden op zich wachten.

Op de foto hierboven ziet u van links naar rechts gedeputeerde Johannes Kramer, mevrouw Yke Wierda en directeur Gerhard Bakker. Op de foto onder wordt mevrouw Wierda geïnterviewd door een verslaggever van Omrop Fryslân. Foto's: Rommie van der Heide/Stichting Alde Fryske Tsjerken




24-06-15

Beelden van de boorkernen Hegebeintum

TNO doet op dit moment onderzoek naar de grond die onlangs uit de terp van Hegebeintum is gehaald. Een bijzonder werkje, waarvan de uitkomst nog enige tijd op zich zal laten wachten.
Het eerste werk is door de medewerkers van TNO gefilmd en online gezet. We delen het filmpje graag met u.






23-06-15

Zomerexposities in tien Alde Fryske Tsjerken

Tien kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken hebben deze zomer, in het kader van het 45-jarige bestaan van de Sticthing, bijzondere jubileumexposities samengesteld. De exposities kunnen afzonderlijk bezocht worden, maar u kunt ook een route samenstellen van de verschillende kerken en exposities.

Het thema van de zomerexposities is 'kerk & natuur'. Vele dieren en planten die in en om de kerk leven passeren de revue. De exposities zijn ook erg leuk voor kinderen. Dit maakt het tot een prachtig uitje voor het hele gezin in de zomervakantie.

U kunt hier een folder downloaden met alle informatie.


De entree is in alle kerken gratis. Een vrijwillige bijdrage voor het onderhoud van de kerken wordt op prijs gesteld.

Let op: de openingstijden verschillen per kerkgebouw.

Blessum (Buorren 8, 9032 XC, Blessum)
Een bijzondere expositie met foto's en schilderijen van flora en fauna rondom de kerk, samengesteld door de lokale Vogelwacht van Blessum en omstreken samen met de lokale Agrarische Natuurvereniging.
Geopend: 4 juli t/m 12 september, iedere zaterdag van 13.30 – 17.00 uur en zondag 13 september (open monumentendag) van 13.30 – 17.00 uur

Boksum (Sint Margrietwei 1, 9031 XG, Boksum)
Een prachtige wandeling over het kerkhof van de Margryttsjerke, met z'n prachtige boomsingel met zo'n honderd bomen, de bijzondere kruiden in het gras, korstmossen en steenbreekvarens. Ook huizen er vleermuizen in de kerk. Tijdens Tsjerkepaad is er een expositie met werk van Giovanni Dalessi en Frans Franciscus. Zie ook: http://www.zevenkerken.nl
Geopend: juni, juli, augustus en de eerste helft van september op woensdag, zaterdag en zondag van 13.00 – 17.00 uur

Britsum (Greate Buorren 1, 9055 MT, Britsum)
Vijf bijzondere vrouwen, Tineke Szarzynski, Hesther de Jong-Nijland, Albertine Feenstra, Melda Wibawa en Gerda Douma, exposeren in de Johanneskerk van Britsum hun visie op het thema “vogels". Ze schilderen, maken collages en illustraties en werken met hout en kapotte paraplu's. Zie ook de Facebookpagina van de Johanneskerk.
Geopend: 4/5 juli, 8/9 augustus, 12/13 september van 12.00 – 17.00 uur

Foudgum (Piet Paaltjenspad 1, 9154 BD, Foudgum)
Wat hebben koeien, schapen en lammeren te maken met de kerk? In de kerk van Foudgum wordt het duidelijk gemaakt. Ook is er aandacht voor de verhalen van Piet Paaltjens (François Haverschmidt), waarin de relatie tussen de boeren en de kerk naar voren komt.
Geopend: 4 juli t/m 12 september, iedere zaterdag van 13.30 – 17.00 uur en zondag 13 september (open monumentendag) van 13.30 – 17.00 uur

Holwerd (Tsjerkestrjitte 11, 9151 HV, Holwerd)
Holwerd stelt samen met de Bond Friese Vogel Wachten een mooie tentoonstelling samen. Holwerd is één van de weinige grote kerken van de Stichting, met een L-vorm, waar veel ruimte is voor een mooie, uitgebreide expositie.
Geopend: 6 juni t/m 12 september, iedere zaterdag van 13.00 – 17.00 uur

Dorpskerk Huizum (Huizum Dorp 67, 8934 BS, Leeuwarden)
“Parel aan de Potmarge". Bijna 800 jaar geleden begon op een groene oever van het riviertje de Potmarge de bouw van een kerk voor het dorp Huizum. Sinds die tijd is er veel veranderd in het tuindersgebied tussen Leeuwarden en Huizum, maar groen is het gebleven. Via de beelden van fotograaf Koos Foekema ontdekt u de vaak verborgen natuur rond de kerk en langs de Potmarge.
Geopend: 4 juli t/m 12 september, iedere zaterdag van 13.30 – 17.00 uur

Sint-Jacobiparochie (Oosteinde 1, 9079 KZ, St. Jacobiparochie)
De Feugelwacht 'het Oud-Bildt' heeft in De Groate Kerk een expositie samengesteld van werken van de toppers in de vogelfotografie: Ruurd Jelle van der Leij, Marcel van Kammen en Piet Blokland. Janneke Slot is bezig met het laatste jaar aan de Klassieke Academie voor de Schilderkunst en laat haar liefde voor de vogels van het doek afspatten.
Geopend: 6 juni t/m 12 september, iedere zaterdag van 13.00 -16.00 uur en iedere tweede en vierde zaterdag van 11.00-16.00 uur

Ter Idzard (Idzardaweg 61, 8476 EP, Ter Idzard)
De kerk van Ter Idzard organiseert een bijzonder kunstproject voor en door kinderen: “Beestachtige Kerkgangers". Kunstenaar Sigrid Hamelink maakt samen met groep 4/5 van CBS De Adelaar ( Wolvega) een expositie over kerkdieren. De kunstwerken bestaan uit kistjes waarvan de kinderen de binnenkant van vorm en tekst voorzien.
Geopend: 4 juli t/m 5 september, iedere zaterdag van 13.30 – 17.00 uur

Terband (Pastorielaan 12, 8441 PR, Terband)
“Heilige Huisjes en Groene Kathedralen" heet de zomerexpositie in de Rotondekerk / Terbantster Tsjerke. Voor de 3e keer is Geja Broers van Galerie Artemisia in Kunstzaken uit Leeuwarden deze zomer gastconservator in de Rotondekerk van Terband met werk van: Dianne Bakker, Frans Beelen, Sonja Burgerjon, Eva Kipp, Eva van Oosterhout, Jan Tregot, Meint van der Velde en Matty de Vries. De kunstenaars maken speciaal voor deze tentoonstelling nieuw werk, geïnspireerd door het thema en de kerk.
Geopend: 27/28 juni en t/m 9 augustus iedere zaterdagmiddag van 13.30 – 17.00 uur. Daarna geopend tijdens Tsjerkepaad.

Westernijkerk (Jepmaloane 2, 9073 TS, Marrum)
In Westernijkerk zijn schilderijen, foto's, mixed media en ruimtelijke objecten te zien van Henk Beeuwkes (Sint Jacobiparochie), Yvonne Brouwer (Blije), Gerbrig Wiersma-Piek (Hallum), Aukje Vellinga (Marrum) en Foeke Bijma (Hijum). Het kerkje bevindt zich op loopafstand van de zeedijk en natuurgebied Noorderleech.
Geopend: 6/20 juni, 4/18 juli, 1/15 en 29 augustus op zaterdag van 13.30 - 17.00 uur. Zaterdag 12 september: 10.00 - 17.00 uur.

Schurega (Kerklaan 3, 8411 ZG Jubbega (Schurega)
In de kerk van Schurega is deze zomer ook een expositie ingericht met foto's over kerk en natuur. De Plaatselijke Commissie van Schurega viert in het weekeind van 3 en 4 oktober het 300-jarige bestaan van het kerkje.

Hemels Groen
It Fryske Gea heeft ter gelegenheid van ons 45-jarige bestaan drie speciale excursies uitgestippeld in de zomermaanden. Meer informatie vindt u elders op deze website.



23-06-15

Gedeputeerde Kramer start funderingsherstel Hegebeintum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft gedeputeerde Johannes Kramer bereid gevonden om donderdag 25 juni 2015 de starthandeling te verrichten voor het funderingsherstel van de kerktoren in Hegebeintum. Bij de onthulling van het bouwbord aan de doorgaande weg langs Hegebeintum zullen tevens wethouder De Vries van de gemeente Ferwerderadiel én de anonieme weldoenster aanwezig zijn, die het startkapitaal beschikbaar stelde voor het funderingsherstel.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft de werkzaamheden voor het funderingsherstel gegund aan Bouwbedrijf Van der Werff BV uit Dokkum. De archeologische begeleiding rond het graven van de sleuven is gegund aan RAAP Noord Nederland. Donderdag 25 juni vindt tussen 9.30 en 10.30 uur de officiële starthandeling plaats, met het onthullen van een bouwbord. Kort daarna zal de aannemer daadwerkelijk beginnen met de werkzaamheden.

De kerktoren van Hegebeintum beweegt al jaren in zuidwestelijke richting. Als er niets gebeurt, zou de toren op enig moment omvallen. Om verdere verzakking te voorkomen, wordt de toren op een ondergrondse 'tafel' van beton gezet. De 'tafel' krijgt vijftien poten van twaalf meter lang die rondom de toren in de grond geboord zullen worden.

De kosten van het funderingsherstel zijn begroot op € 250.000. Een anonieme weldoenster uit het Westen van het land met wortels in Noord-Oost Fryslân heeft een startkapitaal beschikbaar gesteld om de werkzaamheden in de tijd naar voren te halen. De Provincie Fryslân heeft € 150.000 subsidie toegezegd voor zowel Hegebeintum als de restauratie van het orgel in Jorwert.

De actie “Red de kerktoren van Hegebeintum” die de afgelopen maanden gevoerd is, heeft tot nu toe in totaal zo'n € 28.000 opgeleverd, inclusief de bijdragen van de gemeente Ferwerderadiel (€ 2.000) en de Hervormde Gemeente Blije Hegebeintum (€ 5.000).

De werkzaamheden duren naar verwachting zo'n twaalf tot vijftien weken. De betonvloer onder de toren wordt in twee delen gestort. De heropening van de kerk staat gepland voor het najaar.




20-06-15

Presentatie TU Delft

Ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan heeft de Stichting Alde Fryske Tsjerken de samenwerking gezocht met de opleiding restauratie en herbestemming van de TU Delft. Een internationale groep masterstudenten heeft in april een bezoek gebracht aan Friesland, en vijf van onze kerken bezocht en bestudeerd: die in Goïngaryp, Britswert, Hijum, Westernijtsjerk en Bornwird.

Voor elk van de kerken is een plan voor nieuw gebruik uitgewerkt. De resultaten van het onderzoek worden op maandag 6 juli gepresenteerd bij ARK Fryslân (Zuidergrachtswal).

De presentatie staat open voor alle belangstellenden. In verband met de beperkte capaciteit van de drijvende ark is het noodzakelijk om u vooraf aan te melden. Wilt u komen, stuur dan zo spoedig mogelijk een mail naar: info@aldefrysketsjerken.nl . Inschrijven kan tot en met woensdag 1 juli.

Programma:
14:00 Inloop met koffie/thee
14:15 Inleiding door Gerhard Bakker, directeur Stichting Alde Fryske Tsjerken
14:30 Presentatie door docent Bouwkunde TU Delft Alexander de Ridder en studenten
16:00 Vragen/discussie
16:30 Afsluiting



19-06-15

Lezing Henk de Vries (It Fryske Gea) over cultuur-historische waarden

Het is belangrijk om de cultuurhistorische waarde te bepalen van de natuurgebieden en andere bezittingen van It Fryske Gea. Door deze waarde goed vast te leggen wordt duidelijk hoe de organisatie deze gebieden het beste kan beschermen.

Daarover spreekt directeur Henk de Vries van It Fryske Gea zondag 28 juni (15.00) tijdens een lezing in het Natuurmuseum Fryslân in het kader van de expositie 'Goddelijk Groen'.

It Fryske Gea is een vereniging met 59 verschillende natuurgebieden met een totale oppervlakte van ruim twintigduizend hectare. De laatste jaren spreekt de Friese vereniging voor natuurbescherming zich steeds nadrukkelijker uit als hoeder van natuur, landschap en cultureel erfgoed. In dat kader kregen ecoloog Henk Hut en landschapshistoricus Jori Wolf, beiden werkzaam bij Staatsbosbeheer, de opdracht om cultuurhistorische waarden in de terreinen van It Fryske Gea in kaart te brengen.

De organisatie werkt daarin ook samen met Theo Spek, hoogleraar Landschapsgeschiedenis en hoofd van het Kenniscentrum Landschap aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is bij uitstek de deskundige die cultuurhistorie, natuur en bodemopbouw in samenhang beschouwt.

In een interview in het magazine van It Fryske Gea noemt Spek het historisch landschap ,,vogelvrij''. Hij is blij met de inspanningen die It Fryske Gea doet om het cultuurhistorisch erfgoed van haar terreinen in kaart te gaan brengen. “Er moet nog een behoorlijke slag worden gemaakt. Zo zijn de dijken bijvoorbeeld veelal onbeschermd. De bescherming van de natuur en cultuurhistorisch waardevolle elementen gaan hand in hand.''

Tijdens de lezing in het Natuurmuseum Fryslân gaat De Vries dieper op deze materie in. De lezing vindt plaats op zondag 28 juni om 15.00 uur. Bezoekers van het Natuurmuseum Fryslân hebben gratis toegang. Donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken krijgen 50% korting op de entree op vertoon van de bon in het magazine Alde Fryske Tsjerken.

Voor de kinderen is er tijdens de lezing een apart programma!

De expositie 'Goddelijk Groen' is sinds zaterdag 6 juni voor het publiek te bewonderen. Publiekstrekker is een kerk die in het atrium van het Natuurmuseum Fryslân op een heuse terp is nagebouwd.




16-06-15

Kerk- en natuurexcursies


Ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken organiseert It Fryske Gea deze zomer een drietal bijzondere combinatie-excursies rond het thema 'Kerk en natuur'.


Zaterdag 4 juli 2015: Terband - Ter Idzard - Ketliker Skar

Op zaterdag 4 juli start er om 13.30 uur een excursie bij de Rotondekerk in Terband. Deze kerk dankt haar naam aan de voormalige rotonde, voordat dit in 2000 een klaverblad werd. De neoclassicistische kerk uit 1845 is een ontwerp van architect Thomas Adrianus Romein, stadsarchitect van Leeuwarden.

Daarna gaat u op eigen gelegenheid naar de kerk in Ter Idzard. Deze kerk dateert uit de zestiende eeuw en is met name bekend om fraai gebeeldhouwde zandstenen epitafen. Tijdens deze excursie krijgt u een rondleiding in beide kerken.

Na de kerkbezoeken gaat u naar het Ketliker Skar, waar u een prachtige wandeling zult maken. Natuurgids Riemer van der Lei zal u van alles vertellen voer de historie van dit bijzondere natuurgebied.

Het Ketliker Skar is een oud wandelbos dichtbij Heerenveen. Eind vorige eeuw werd het aangelegd door de adellijke familie Bieruma Oosting. De familie gebruikte het bos voor de productie van hout. Tegenwoordig is het bos in beheer van It Fryske Gea, maar het bos heeft zijn adellijke karakter altijd behouden. De lange rechte lanen geven het bos een statig karakter.

Ook de bosbewoners hebben veel karakter. De imposante Schotse Hooglander graast in het gebied. Ze houden dit prachtige natuurgebied open. De damherten en reeën helpen ook een handje mee door hun elegante geknabbel aan twijgjes en verse blaadjes. Bij een adellijk bos hoort natuurlijk ook elegante muziek. Grote bonte specht, holenduif, kuifmees en de vele anders bosvogels nemen dit concert voor hun rekening.

De excursie begint om 13.30 uur en duurt tot 17.00 uur. U bent van harte welkom om deel te nemen. Aanmelden kan tot vrijdag 26 juni 12.30 uur via het hoofdkantoor van It Fryske Gea (tel 0512-381448) of via de website van It Fryske Gea. Deelname kost € 2,50 per persoon.

Zaterdag 8 augustus 2015: Britsum - Martenastate Cornjum

De excursie van zaterdag 8 augustus start bij de markante Johanneskerk in Britsum. Het schip stamt uit de dertiende eeuw. In de negentiende eeuw is de kerk ommetseld. De kerk heeft prachtige muurschilderingen, die gerestaureerd zijn.

De excursie wordt afgesloten met een prachtige wandeling door Park Martenastate, waar Geert de Vries u alles vertelt over de historie. Martenastate is een landgoed gelegen in het dorp Koarnjum, fraai gesitueerd, op enkele kilometers van Leeuwarden. Martenastate omhelst een landhuis, een park, een natuurkampeerterrein en een grafheuvel. In ieder seizoen valt er veel te zien én te beleven op Martenastate.

De excursie begint om 13.00 uur bij de Johanneskerk en duurt tot 15.45 uur. Aanmelden kan tot vrijdag 31 juli 12.30 uur via het hoofdkantoor van It Fryske Gea (tel 0512-381448) of via www.itfryskegea.nl. Deelname kost € 2,50 per persoon.

Zaterdag 12 september 2015: autorally

De excursie van zaterdag 12 september start bij de Mariakerk in Foudgum. Deze kerk staat op het restant van een terp. Van de oorspronkelijke middeleeuwse romaanse kerk resteren nog slechts enkele delen van de toren.

Vervolgens bezoekt u de Willibrorduskerk in Holwerd. Deze kerk heeft een merkwaardige L-vormige bouw en een toren met een opmerkelijk grote spits. De kerk heeft een prachtige kansel.

Als laatste bezoekt u de kerk van Westernijtsjerk bij Marrum. Deze werd aan het einde van de dertiende eeuw waarschijnlijk gebouwd met restanten van een voormalige stins: Jeppema State. In de vijftiende eeuw werd de kerk vernieuwd en vergroot. Het interieur van de kerk is van grote schoonheid.

De excursie wordt afgesloten met een prachtige wandeling door Noard-Fryslân Bûtendyks, waar Piter de Graaf, een gids van It Fryske Gea, u alles vertelt over de historie.

Noard-Fryslân Bûtendyks is uniek. Zo'n uitgestrekt landschap met zulke vergezichten is heel bijzonder in Nederland. Als je vanaf de dijk richting Waddenzee rijdt, zie je de begroeiing veranderen. Geleidelijk wordt de invloed van het zoute zeewater groter. Gras wordt kweldergras en verdwijnt vervolgens om plaats te maken voor planten als schorrekruid en zeekraal. Tot de begroeiing geheel verdwijnt en je terecht komt in de slikvelden met de rijsdammen. Neem de verrekijker mee en geniet van de prachtige natuur.

De excursie begint om 13.30 uur in Foudgum. De wandeling door Noard-Fryslân Bûtendyks duurt tot 16.45 uur. U bent van harte welkom om deel te nemen aan deze autorally. Aanmelden kan tot vrijdag 4 september 12.30 uur via het hoofdkantoor van It Fryske Gea via 0512-381448 of via www.itfryskegea.nl. Deelname kost € 3,-.

It Fryske Gea

It Fryske Gea is de provinciale vereniging voor natuurbescherming in Fryslân. Zij heeft als doel bescherming, behoud en ontwikkeling van natuur, landschap en cultuurhistorisch erfgoed in Fryslân. De vereniging beheert momenteel meer dan vijftig verschillende natuurgebieden - met een totale oppervlakte van 20.000 hectare - verspreid over de hele provincie. In haar werk wordt de vereniging gesteund door circa 32.000 leden.



12-06-15

Bouw je eigen Lego kerk

Het Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden roept kinderen op om thuis een heuse kerk van Lego te bouwen. Wie met een zelfgebouwde kerk naar het museum komt, krijgt gratis entree.

In het Natuurmuseum is op dit moment de tentoonstelling Goddelijk Groen, Alde Frsyke Tsjerken één met het Friese landschap te zien. Blikvanger van de expositie is een Fries terpkerkje dat in het Rabobank Atrium van het museum is gebouwd. Rond deze tentoonstelling is de actie 'Bouw je eigen Lego kerk' opgezet.

Bijna alle kinderen vinden het leuk om met Lego te bouwen. In vrijwel elk Nederlands gezin staat wel een doos vol met deze gekleurde steentjes in huis. Het Natuurmuseum roept al deze kinderen op om geheel naar eigen idee en ontwerp een 'Lego kerk' te bouwen. Het is de bedoeling dat al deze kerkjes in het museum tentoongesteld worden. Kinderen die hun kerk in het museum tentoonstellen (gedurende de looptijd van de expositie) krijgen gratis entree.

Stemmen
In het weekend van 15 en 16 augustus kunnen bezoekers stemmen welke Lego kerk ze het mooiste vinden. De winnaar wordt 16 augustus aan het einde van de middag bekend gemaakt en ontvangt een leuke prijs.

Iedereen mag meedoen, niet alleen kinderen maar ook ouders, opa's en oma's en andere volwassenen. Voorwaarde is wel dat de leeftijd van de bouwer vermeld wordt.

Kerkjes kunnen vanaf nu ingeleverd worden bij het museum. Na afloop van Goddelijk Groen krijgt iedereen zijn bouwwerk natuurlijk weer terug.

Goddelijk Groen is ontstaan uit een samenwerking met de jubilerende Stichting Alde Fryske Tsjerken. In de expositie is niet alleen aandacht voor het werk van de stichting, die dit jaar al weer 45 jaar bestaat, maar ook voor de dieren en planten die in en om een kerk leven. Bezoekers kunnen de kerktoren beklimmen, dwalen langs grafstenen die als vitrine dienst doen en uitrusten in een kerkbank. Voor kinderen is er een speciaal parcours met vragen en opdrachten. De expositie is nog te zien tot en met 30 augustus.

Het weekend van 15 en 16 augustus vindt niet alleen de prijsuitreiking van de Lego-kerk actie plaats, maar er is dan ook een uitgebreide markt, waar onder andere een glas-in-loodmaker, een iconenschilder, kaarsenmaker en organist acte de présénce geven (onder voorbehoud).



10-06-15

Grondboring Hegebeintum begonnen, mét Radio 1

Woensdag 10 juni heeft er een grondboring in de terp van Hegebeintum plaatsgevonden. Archeologen hopen met deze boring meer te weten te komen over de bijzondere geschiedenis van deze hoogste terp van Nederland. De grondboring wordt uitgevoerd voorafgaand aan het funderingsherstel van de Beintumer toer.

Radio 1 was bij het begin van de boringen. U vindt hun verslag hier.

Het verslag op Omrop Fryslân Radio is hier te beluisteren. De grondboring wordt hier een 'uniek project voor Europa' genoemd!

Op Fryslân1 is ook een verslag verschenen.

Het vakblad voor de aannemerij Cobouw heeft meer technisch aandacht besteed aan de komende werkzaamheden.



08-06-15

Terbantster Tsjerke nieuwe naam voor Rotondekerk

De Rotondekerk in Terband gaat verder onder de nieuwe naam Terbantster Tsjerke. Tijdens een feestelijke bijeenkomst ter gelegenheid van '700 jaar kerkelijke aanwezigheid in Terband' werd op vrijdag 12 juni 2015 de nieuwe naam onthuld door voorzitter Jelle de Jong van de Plaatselijke Commissie Terband en directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

De kerkgeschiedenis van Terband begint in 1315. Dan wordt in de historische bronnen voor het eerst gesproken over een kapel, gewijd aan de heilige Catharina, aan de Pastorielaan in Terband.

De huidige kerk dateert uit 1843 en is ontworpen door architect Thomas Romein. Teruggrijpen naar een heilige uit het rooms-katholieke verleden zou niet passend zijn voor dit negentiende-eeuwse gebouw, zo oordeelde het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Het idee om de kerk een andere naam te geven, werd geboren in de redactiecommissie. Broedend op een artikel voor het nummer van december 2015 kwam de Rotondekerk voorbij. Wordt het niet tijd om die kerk een meer passende naam te geven, zo werd geopperd. De rotonde bestaat al lang niet meer, en de kerk is toch veel ouder dan de rotonde? In de tweehonderdjarige geschiedenis van het huidige kerkgebouw is de rotonde maar een betrekkelijk korte tijd beeldbepalend geweest voor de omgeving.

De Terbantster Tsjerke heeft een aantal jaren leeg gestaan voor er vijftig jaar geleden begonnen werd met de Onderwegdiensten. In die tijd ontstond ook de naam Rotondekerk. Precies veertig jaar geleden (in 1975) werd de kerk door de Hervormde Gemeente van Heerenveen overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

In het weekeind van 12 juni werd daar op verschillende manieren bij stilgestaan. Na de feestelijke opening op vrijdagavond was zaterdag van 13.30 tot 17.00 uur de tentoonstelling '700 jaar Kerkgeschiedenis in Terband' te bezoeken. Zondagmorgen was er om 10.00 uur een oecumenische viering met als voorgangers pastoor J. Alferink en ds. P. Nijssen.

Zondagmiddag om half vier was er een optreden van Piter Wilkens, met onder meer enkele nummers van de voorstelling “Libbende Stiennen", die hij aan het schrijven is ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

De tentoonstelling “700 jaar kerkgeschiedenis in Terband" is verder nog te bezoeken op 20 en 21 juni van 13.30-17.00 uur.



08-06-15

Unieke grondboring in hoogste terp van Nederland: Hegebeintum

Op 10 juni 2015 zal voor het eerst duidelijk worden waaruit de hoogste terp van Nederland bestaat. De terp Hegebeintum (gemeente Ferwerderadiel), is bijna 9 meter hoog; meters hoger dan alle andere terpen in Nederland en daarbuiten. Terpen zijn kunstmatige heuvels waarop mensen konden wonen in het waddengebied, dat vóór de aanleg van de dijken regelmatig onder water liep. Twee mechanische boringen op de terp zullen boorkernen opleveren die een prachtige doorsnede geven van de geschiedenis van Hegebeintum, van het ontstaan van de terp rond 300 voor Christus tot de huidige tijd.

Aanleiding

Directe aanleiding voor het booronderzoek is het voornemen de kerktoren van Hegebeintum te verstevigen. Die toren lijdt onder een zo ernstige verzakking dat - als er niet wordt ingegrepen - hij uiteindelijk zal instorten. De Stichting Alde Fryske Tsjerken maakte als eigenaar van de kerk een plan om de verzakking te stoppen. Door het inschroeven van 15 betonnen palen komt de toren op dieper liggende vaste grond te staan waardoor deze wordt gestabiliseerd. De palen moeten dwars door de terp Hegebeintum heen worden geschroefd en zijn dan ook liefst 13 meter lang. Het ingrijpende plan kan worden uitgevoerd dankzij een gulle bijdrage van een particuliere schenker, de Provinsje Fryslân en vele kleine en grotere giften van fondsen en donateurs.

Twee boorkernen

Het plaatsen van de fundering van de toren zal de aanwezige archeologische resten verstoren. Omdat Hegebeintum een archeologisch rijksmonument is, heeft de Stichting Alde Fryske Tsjerken bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) vergunning aangevraagd voor de werkzaamheden. De vergunning is verleend op voorwaarde dat werkzaamheden archeologisch begeleid worden. Tijdens het graven van de sleuven rond de toren zal een archeoloog van RAAP Noord-Nederland dan ook waarnemingen doen. De kosten hiervan komen voor rekening van SAFT. De start van deze werkzaamheden staat gepland voor eind juni.

Vooruitlopend op het funderingsherstel grijpt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de gelegenheid aan om nader onderzoek te doen. Daarbij worden 10 cm brede boorkernen uit de grond gehaald op de locatie van twee van de geplande funderingspalen.

Deze boorkernen, die de volledige hoogte van de terp beslaan, dienen twee doelen. Na doorsnijden in twee helften wordt één helft aan nauwgezet archeologisch onderzoek onderworpen. Daarmee hopen archeologen de geschiedenis van Hegebeintum te ontsluieren: hoe oud zijn de verschillende lagen in de terp en waarom is de terp van Hegebeintum zo enorm hoog vergeleken met terpen elders? Werd de terp bewoond, wanneer en hoe? Is er iets te zeggen over de leefwijze van de bewoners van Hegebeintum door de eeuwen heen. Maar ook: kan het binnenste van de terp van Hegebeintum ons iets leren over hoe we terpen het best kunnen beschermen en instandhouden?

De andere helft van iedere boorkern wordt geconserveerd zodat ze aan het publiek kunnen worden getoond. Dit gebeurt bij het World Soil Museum (ISRIC) in Wageningen. Dit museum stelt één van de geconserveerde helften beschikbaar aan het Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum. Aan de fraaie gelaagdheid van de geconserveerde, 9 meter lange kern kan de lange geschiedenis van Hegebeintum visueel inzichtelijke worden gemaakt voor het grote publiek. De andere halve kern blijft bij ISRIC in de collectie van bodems van over de hele wereld, als voorbeeld van een door mensen gemaakte bodem.

Een breed gedragen project

Het project is met veel enthousiasme en support van verschillende private en overheidspartijen in korte tijd mogelijk gemaakt. De Vereniging voor Terpenonderzoek, Stichting Rekreaasje en Toerisme Ferwerderadiel en de Nederlands Hervormde Gemeente Blije-Hegebeintum trokken de beurs, evenals de Provinsje Fryslân en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De Stichting Alde Fryske Tsjerken speelde bij het verwerven van enkele private fondsen een belangrijke rol. Het onderzoek wordt uitgevoerd door wetenschappers van Rijksuniversiteit Groningen, RCE, TNO en TU Delft. ISRIC draagt zorg voor de conservering van twee halve boorkernen. De mechanische boringen worden uitgevoerd door Wiertsema & Partners te Tolbert.

Onder: een kaartje met de locatie van Hegebeintum en een foto met een paaltje op de plek waar geboord gaat worden.






08-06-15

Geslaagde opening 'Goddelijk Groen'

Prachtig weer, een enthousiast publiek, een prachtige kerk in het Atrium, een geweldig optreden van Piter Wilkens: de opening van de expositie 'Goddelijk Groen' in het Natuurmuseum Fryslân afgelopen vrijdag was een groot succes.

De expositie is ingericht naar aanleiding van het 45-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, en laat een mooi beeld zien van de relatie tussen kerk en natuur in Fryslân. Het Natuurmuseum Fryslân verdient een groot compliment voor de wijze waarop de expositie is ingericht. Uiteraard is er voor de kinderen een speciaal programma, met allerlei leuke vragen en opdrachten.

Directeur Gerhard Bakker verwoordde het afgelopen vrijdag zo: ,,We zijn bijzonder blij met dit prachtige kerkje op een heuse terp als blikvanger, en natuurlijk ook met de zaal waarin onze Stichting centraal staat. Het Natuurmuseum heeft een prestatie van formaat geleverd, en hopelijk gaan we de komende tien weken ook heel veel bezoekers trekken.'' Ook directeur Gerk Koopmans van het Natuurmuseum Fryslân sprak tijdens de opening. Hij zette de bouwbedrijven die het kerkje hebben gebouwd in het Rabobank Atrium uitvoerig in het zonnetje en werd nog tijdens zijn speech donateur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Zanger Piter Wilkens bracht tijdens de opening vier liedjes ten gehore die hij speciaal voor de jubileum van de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft geschreven. Dit najaar volgt er een cd én een tour langs verschillende kerken in Fryslân. Meer informatie hierover vindt u in de Uitagenda.

Wilt u de speech van directeur Gerhard Bakker nalezen? Klik dan hier.
Wilt u de speech van directeur Gerk Koopmans van het Natuurmuseum Fryslân nalezen? Klik dan hier.

Luister hier naar het verslag van Omrop Fryslân.






04-06-15

Lezing Els van der Laan over kerkhoven in Friesland

Fryslân moet meer aandacht hebben voor de staat van de kerkhoven in de provincie. Er is sprake van 'vertuining', van verkeerde bestratingen en rommelige graven. Kerkhoven moeten weer 'goddelijk groen' rond de kerken worden, 'groene kerkhoven als bakens van het Friese landschap'.

Dat zegt Els van der Laan, landschapsarchitecte bij No.ordpeil Landschap.Erfgoed, aanstaande zondag 7 juni (15.00 uur) tijdens een lezing in het Natuurmuseum Fryslân in het kader van de expositie 'Goddelijk Groen'.

Van der Laan heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de kerkhoven rond de 45 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Landschapsbeheer Friesland heeft daarbij geholpen door een inventarisatie aan te leveren van de huidige beplanting van de zes kerkhoven die eigendom zijn van de Stichting (Augsbuurt, Blessum, Leeuwarden-Huizum, Sibrandahûs, Olterterp en Westhem). Het onderzoek is mogelijk gemaakt met subsidies van Stichting De Nieuwe Kijk en de Provincie Fryslân.

Een van de opvallende zaken die Van der Laan constateert is dat veel kerken en kerkhoven omringd worden door hoge bomen, die als het ware het zicht op de kerk benemen. In vroeger tijden stonden deze bomen er niet, en waren de kerken veel beter zichtbaar als baken in het landschap.

Zij geeft als overweging mee om weer ruimte te maken voor een beter zicht op de kerken. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door knotwilgen rondom kerken te planten, die geregeld gesnoeid worden. Deze bomen zorgen voor 'Goddelijk Groen' en houden tegelijkertijd het zicht op de kerk en de kerktoren open.

De lezing vindt plaats op zondag 7 juni om 15.00 uur. Bezoekers van het Natuurmuseum Fryslân hebben gratis toegang. Donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken krijgen 50% korting op de entree op vertoon van de bon in het magazine Alde Fryske Tsjerken.

Voor de kinderen is er tijdens de lezing een apart programma!


De expositie 'Goddelijk Groen' is vanaf zaterdag 6 juni voor het publiek te bewonderen. Publiekstrekker is een kerk die in het atrium van het Natuurmuseum Fryslân op een heuse terp is nagebouwd.

Update 8 juni 2015. De Leeuwarder Courant heeft verslag gedaan van deze bijeenkomst. Klik op de kleine afbeelding hieronder om te lezen.

Bij Omrop Fryslân gaf Els van der Laan nog een toelichting.




30-05-15

Kerk Foudgum heropend

Donderdag 28 mei is de Mariakerk van Foudgum officieel heropend na een restauratie die zes maanden heeft geduurd. Voorzitter Jan de Jong van de Plaatselijke Commissie Foudgum bedankte bij die gelegenheid niet alleen de fondsen die hebben meebetaald maar ook alle dorpsbewoners die tijdens de restauratie verschillende keren hand- en spandiensten hebben verleend, de bedrijven die het werk hebben uitgevoerd: Bouwbedrijf Van der Werff uit Dokkum, schildersbedrijf Stavorinus uit Veenwouden en installatiebedrijf Bijlsma en de architect die de directie voerde: Gerard Brouwer van Kijlstra & Brouwer uit Beetsterzwaag.

De bijeenkomst vond plaats aan het eind van de middag, aansluitend op een vergadering van het Algemeen Bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Een groot aantal dorpsbewoners kwam een kijkje nemen en maakte de gezellige en informele opening mee.
Na de dankwoorden van Jan de Jong legde directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken uit dat de gelegenheid van de restauratie van het interieur is aangegrepen om de kerk meer geschikt te maken voor gebruik als dorpshuis. In Foudgum is geen horeca of andere (vergader)locatie aanwezig, dus was er een duidelijke behoefte om de kerk meer multifunctioneel te kunnen gebruiken. Daarvoor zijn voor in de kerk de banken aan weerszijden verwijderd en is er een vlonder gelegd in het middenpad zodat er een grote aaneensluitende vloer is ontstaan. Achter in de kerk zijn de banken demontabel gemaakt, zodat daar ruimte is voor het inrichten van een expositie over ds. Francois Haverschmidt/Piet Paaltjens. De Foudgumers die hun vertrouwde banken achterin de kerk bij binnenkomst misten, kon hij meteen al geruststellen: de banken bevonden zich op het moment van de opening nog in het atelier van de schilder, maar komen op korte termijn terug.
Tijdens de restauratie is het interieur van de kerk teruggebracht in de kleuren uit de tijd dat Francois Haverschmidt predikant was in Foudgum. Daarvoor heeft eerst grondig kleurhistorisch onderzoek plaatsgevonden door Veldman & Veltman. Het bleke groen uit de jaren vijftig heeft plaatsgemaakt voor glimmend rood mahonie uit de negentiende eeuw. Veel pittiger, complimenteerde de dorpsbewoners.

Subsidies en donaties
De werkzaamheden aan de kerk van Foudgum zijn mogelijk gemaakt door subsidies van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (BRIM), de Provincie Fryslân, het Meens Luyten Janssen Block Fonds van het Prins Bernhard Cultuurfonds, de Meindersma-Sybenga Stichting, de Piet Paaltjens Stichting, het Koninklijke Smilde Fonds en enkele andere fondsen.
De donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken hebben gezamenlijk € 15.000 extra beschikbaar gesteld voor de niet-subsidiabele kosten van de aanpassing van het interieur ten behoeve van het gebruik als dorpshuis en de plannen rond Francois Haverschmidt/Piet Paaltjens. De Plaatselijke Commissie van Foudgum organiseert op zaterdag 4 juli een bijeenkomst voor alle schenkers, om te laten zien wat er met de extra donaties is gebeurd (aanvang 14.00 uur). Deze gevers ontvangen nog een persoonlijke uitnodiging.

Fotoreportage
De Plaatselijke Commissie van Foudgum heeft tijdens de restauratie regelmatig foto's gemaakt, Die zijn terug te vinden op de Facebookpaginavan Foudgum.



12-05-15

Expertmeeting groene kerkhoven

Landschapsbeheer Friesland en bureau Noordpeil uit Sneek houden op 20 mei in het Natuurmuseum Fryslân te Leeuwarden een expertmeeting over de betekenis van kerkhoven voor de natuur en het Friese landschap. Belangstellenden kunnen zich aanmelden via Karin Sjoukes van Landschapsbeheer Friesland. De bijeenkomst begint om 15.00 uur en duurt zo'n twee uur.

Kerkhoven vormen een bijzonder waardevol cultuurhistorisch en groen erfgoed in het Friese landschap, dat het waard is om te behouden. In opdracht van de Stichting Alde Fryske Tsjerken doet bureau Noordpeil al enige maanden onderzoek naar een karakterisering van de Friese kerkhoven. Dit heeft geresulteerd tot een typologie van de kerkhoven in Fryslân. Tijdens de expertmeeting worden de eerste resultaten gepresenteerd. Het onderzoek is mogelijk gemaakt door subsidies van stichting De Nieuwe Kijk en de Provincie Fryslân.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is zelf eigenaar van zes kerkhoven: die rond de kerken van Augsbuurt, Blesseum, Olterterp, Sibrandahûs en Westhem. Het zesde kerkhof is direct rond de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum gelegen. Dit kerkhof is als enige gesloten; op de rest kan nog gewoon begraven worden. Landschapsbeheer Friesland heeft in het kader van dit project deze zes kerkhoven geïnventariseerd en een beheersplan opgesteld, waar de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissies die de kerkhoven namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken beheren, hun voordeel mee kunnen doen.

Lezing 7 juni
De Stichting Alde Fryske Tsjerken viert dit jaar het 45-jarige bestaan. Op 5 juni wordt in het Natuurmuseum Fryslân de expositie 'Goddelijk Groen' geopend. Hierin zal veel aandacht zijn voor de natuur in en rond kerkgebouwen, en dus ook voor de kerkhoven. In het kader van deze expositie verzorgt Els van der Laan van Bureau Noordpeil op zondag 7 juni om 15.00 uur in het Natuurmuseum een lezing over dit onderwerp. Er is die middag tevens een nevenprogramma voor kinderen.

Voorproefje
Een eerste voorproefje van de onderzoeksresultaten presenteerde Els van der Laan op vrijdag 24 april j.l. aan de studenten van de TU Delft, tijdens het symposium 'Religious Heritage' dat georganiseerd werd door ARK Fryslân.

Fotobijschrift
Op de foto is de Rotondekerk van Terband te zien, met het nieuwe toegangspad van beton dat dit voorjaar is aangelegd door de eigenaar van het kerkhof, de Protestantse Gemeente Heerenveen.

Levend erfgoed
Er bestaat op dit moment nog geen landelijke inventarisatie van alle waardevolle grafmonumenten. Prof. dr. Bart Ramaker van de Rijksuniversiteit Groningen is daarvoor een project aan het ontwikkelen, getiteld 'Levend Erfgoed', met Kiem-subsidie van het Nederlands Centrum voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Doel is niet alleen om alle grafmonumenten te inventariseren, maar ook om ze cultuurhistorisch te waarderen. Hoeveel grafmonumenten zo waardevol zijn dat ze het verdienen om te worden behouden, weet nu niemand. Zie ook het artikel 'De begraafplaats leeft' in het april-nummer van het tijdschrift Noorderbreedte.



27-04-15

Friese aannemers geven kerkje cadeau

Drie Friese bouwbedrijven hebben de Stichting Alde Fryske Tsjerken een bijzonder cadeau gegeven ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan. Dijkstra de Graaf bv uit Engwierum, Van der Werff bv uit Dokkum en Van der Vegt bv uit Weidum hebben in het atrium van Natuurmuseum Fryslân het kerkje van Sandfirden nagebouwd, dat dient als blikvanger voor de tentoonstelling 'Goddelijk Groen'.

De bouwbedrijven kwamen zelf met het aanbod om de metershoge kerk na te bouwen in het atrium van het Natuurmuseum, vertelt directeur Gerhard Bakker. ,,Wij hadden de bedrijven uitgenodigd om op de een of andere manier een bijdrage te leveren. In het overleg met het Natuurmuseum besloten ze om het hele project voor hun rekening te nemen. Een bijzonder royale geste, waar we echt mee geholpen zijn, fantastisch!"
De drie bouwbedrijven doen dit vanuit hun grote betrokkenheid bij de Friese kerken in het algemeen en als tegenprestatie voor al het restauratiewerk dat ze voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken uitvoeren, legt Bakker uit. Hij zegt het ,,prachtig'' te vinden dat deze ondernemers, die bij aanbestedingen altijd elkaars concurrenten zijn, nu kiezen voor deze bijzondere vorm van samenwerking. ,,Ze stellen zowel het materiaal als de manuren beschikbaar. Voor het museum en ons levert dit een geweldig meevaller op."
De kerk in het atrium van het Natuurmuseum komt op een terp te staan die gebouwd wordt door Sijperda Steigerbouw uit Leeuwarden. Het schilderwerk wordt verzorgd door Schildersbedrijf Stavorinus uit Veenwouden. Ook Intratuin, Fa. Hamat en KDHome products dragen een steentje bij.
De kerk zal er deels in goede staat uitzien en deels als ruïne. In de kerk zullen dieren en planten te vinden zijn die normaal in en buiten kerken voorkomen. Kinderen kunnen in de toren van de kerk klimmen. In een andere zaal zal tijdens de tentoonstelling veel informatie te vinden zijn over de natuur in en om Friese kerken. Ook wordt een kerkinterieur nagebouwd, inclusief kerkbanken, waar het werk van de SAFT centraal staat.
De tentoonstelling 'Goddelijk Groen" in Natuurmuseum Fryslân te Leeuwarden wordt op 5 juni geopend en duurt tot 30 augustus. Meer informatie over het verdere jubileumprogramma vindt u elders op deze website.



10-04-15

Mini symposium herbestemming kerken

Ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken hebben wij de opleiding restauratie en herbestemming van de TU Delft uitgenodigd om onderzoek te doen naar herbestemmingsmogelijkheden van vijf oude Friese kerken. Een groep van bijna dertig studenten komt op donderdag 23 en vrijdag 24 april naar Fryslân om de kerken van Goingaryp, Britswert, Hijum, Westernijtsjerk en Bornwird te bezoeken. 
Op de tweede dag van het project vindt in Leeuwarden een mini-symposium plaats, waar de studenten uitleg krijgen over de situatie in deze provincie en het monumentenbeleid in Nederland. Dit symposium wordt georganiseerd door ARK  Fryslân in samenwerking met de TU Delft en onze Stichting. Het symposium vormt voor de studenten het startpunt voor een ontwerpopgave van één van de vijf genoemde kerken.
Het symposium staat open voor belangstellende. In verband met de beperkte capaciteit van de drijvende Ark is het noodzakelijk om u vooraf aan te melden. Wilt u komen, stuur dan zo spoedig mogelijk een mail naar: info@arkfryslan.nl . Inschrijven kan tot en met vrijdag 17 april.
Omdat het merendeel van de studenten uit het buitenland komt, is de voertaal Engels!

Program 24 april 2015
14.00 Official Opening / Alexander de Ridder

14.10 Theme 1: Changing Conditions / Gerhard Bakker Managing Director Stichting Alde Fryske Tsjerken

14.30 Theme 2: Landscape / Els van der Laan Managing Director bureau Noordpeil

15.15 Theme 3: The Church / Albert Reinstra Specialist Religious Architecture RCE

16:00-16:15 Short Break

16.15 Theme 4 : Research in Building History / Frank van der Waard Architectural Historian

17.00 Theme 5 : Conservation of Monuments / Gertjan Timmer Monumentsadvisor hus&hiem

17.45-18:15: Discussion

18:15-19:45: Diner buffet (contribution €5,-)

19.45 Theme 6 : Design practice 1 / Gerben Brouwer Architect

20.15 Theme 6 : Design practice 2 / Gunnar Daan Architect

21.00 Closure & Drink

Kijk voor meer informatie op de website van ARK Fryslan









24-02-15

Welkom op deze website

De website van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is vernieuwd! We hopen dat u tevreden bent over het resultaat. Hebt u vragen of kunt u iets niet vinden, dan horen we dat graag via onze contactgegevens



17-02-15

Deel uw liefde voor Friesland

Houdt u van Fryslân en vindt u het belangrijk dat ons erfgoed behouden blijft? Wilt u iets doen om komende generaties ook te laten genieten van al het moois in onze provincie? Kom dan op 22 april naar de Dorpskerk in Leeuwarden-Huizum.


Vijf Friese erfgoedinstellingen presenteren zich op 22 april in de Dorpskerk in Leeuwarden-Huizum tijdens een informele bijeenkomst waarin u alles te weten kunt komen over schenken en nalaten aan een Fries goed doel. De dag zal bestaan uit een gezellige markt met informatiestands van:
Er zal uitgebreid gelegenheid zijn om met mensen van de verschillende organisaties te spreken en vragen te stellen. Ook kunt u terecht voor een hapje en een drankje.
Deze informatiemarkt vindt plaats op 22 april 2015 van 11:00 uur tot 16:00 uur in de Dorpskerk in Leeuwarden-Huizum (Huizum Dorp 67). U kunt binnenkomen wanneer u wilt. De dag zal rond 11:30 uur officieel geopend worden door gedeputeerde Jannewietske de Vries.

Folder schenken en nalaten
Wilt u gratis een folder over Schenken en Nalaten aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken ontvangen? Bel dan van maandag tot en met donderdag tussen 09.00 en 17.00 uur naar 058-2139666 of mail naar info@aldefrysketsjerken.nl (Op vrijdag is ons kantoor gesloten.)

Meer informatie
Meer informatie over schenken en nalaten aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken vindt u elders op deze website.

Culturele ANBI
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is een culturele ANBI. Dit betekent extra fiscale aftrekmogelijkheden voor de schenker. U kunt 125% van uw gift opgeven bij de belasting. Dit houdt in dat als u bijvoorbeeld €100,- schenkt, u € 125,- van de belasting mag aftrekken. De Belastingdienst hanteert hierbij een maximum schenking van € 5000,-. Wilt u meer informatie? Wij leggen het graag persoonlijk aan u uit. Bel van maandag tot en met donderdag tussen 09.00 en 17.00 uur naar 058-2139666 (vrijdags is het kantoor gesloten).




15-02-15
Een illustratie van de enorme kerk die in juni in het atrium van het Fries Natuurmuseum te zien zal zijn.

Goddelijk Groen in Natuurmuseum

Tot en met 30 augustus is de expositie Goddelijk Groen te zien in Natuurmuseum Fryslân te Leeuwarden.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken grijpt de viering van het 45-jarige bestaan aan om een brug te slaan naar nieuwe generaties. In het Natuurmuseum komen veel (groot)ouders met (klein)kinderen. Van 6 juni tot en met 30 augustus treffen zij een bijzondere expositie aan over het thema 'kerk en natuur'.

Naast de expositie Goddelijk Groen in het Natuurmuseum in Leeuwarden zijn kleinere exposities ingericht in tien kerken van de Stichting. Bovendien komt er een speciale jubileumvoorstelling over kerk en natuur van de Friese zanger Piter Wilkens, die vanaf september op tournee gaat langs vijf van onze kerken. De première is op zondag 20 september in de Willibrorduskerk in Holwerd.

Met al deze activiteiten viert de Stichting het feit dat ze zich al sinds september 1970 mag bezighouden met het beschermen en bewaren van kerken in Fryslân. De feestelijkheden zijn erop gericht om meer mensen te betrekken bij haar missie, en ook jongeren te bereiken.

De expositie in het Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden heeft als titel 'Goddelijk Groen'. In het atrium van het Natuurmuseum is een kerk op een terp op schaal nagebouwd. In het kerkje wachten spannende verrassingen voor de kinderen die naar binnen gaan. In twee zalen naast het atrium zijn exposities ingericht over flora en fauna in en rond de kerk, en over de Stichting Alde Fryske Tsjerken zelf.

Alle bezoekers van de tentoonstelling krijgen een folder mee met een uitnodiging om de tien 'satellietkerken' te bezoeken waarin ook exposities over kerk en natuur te bezichtigen zijn.

Wie liever een kerk in rust en stilte, en in zijn volle pracht en glorie wil bezoeken, kan natuurlijk gewoon een van de overige kerken van de Stichting bezoeken. Haal een sleutel op bij het sleuteladres, en u kunt ongestoord de kerk bezoeken.

De tentoonstelling in Natuurmuseum Fryslân wordt vanmiddag geopend. Dan wordt ook eerste nummer aangeboden van het magazine Alde Fryske Tsjerken, dat geheel gewijd is aan het thema kerk en natuur.

Tsjerkepaad en It Fryske Gea
Stichting Tsjerkepaad heeft dit jaar eveneens voor het jaarthema 'kerk en natuur' gekozen. De 250 Friese kerken die ook deze zomer weer deelnemen aan de openstelling op zaterdagmiddag, kunnen zich bij hun activiteiten laten inspireren door dit thema, door het houden van wandel- en fietstochten in de omgeving van de kerk, door exposities of op een andere manier.
Natuurbeschermingsorganisatie It Fryske Gea heeft toegezegd om deze zomer een aantal wandel- en/of fietsexcursies te zullen aanbieden vanuit verschillende kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Samenwerking
De samenwerking tussen de Stichting Alde Fryske Tsjerken en het Natuurmuseum Fryslân werd in november 2013 al aangekondigd. Voor het Natuurmuseum is de wereld van het Friese landschap vanouds een belangrijk thema, met alles wat daarbij hoort. Het gaat het museum zowel om de aanblik van het landschap zelf, als om de flora en fauna in deze provincie. Het museum trekt tienduizenden bezoekers per jaar, waaronder veel kinderen en kleinkinderen. Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken is deze expositie een uitgelezen kans om nieuwe doelgroepen te bereiken.

Met dank aan
De jubileumactiviteiten worden mogelijk gemaakt dankzij financiële bijdragen van de Provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden, een groot aantal cultuurfondsen en sponsoren:
- Provincie Fryslân
- Gemeente Leeuwarden
- Stichting Siebolt Foundation
- Prins Bernhard Cultuurfonds
- Stichting Woudsend Anno 1816
- Stichting Het Nieuwe Stadsweeshuis
- Stichting Herbert Duintjer Fonds
- Stichting M.A.O.C. Gravin Van Bylandt
- Stichting Zabawas

De kerk op de terp in het atrium is gebouwd door:
- Bouwbedrijf Dijkstra De Graaf, Engwierum
- Bouw- en Restauratiebedrijf Van der Vegt, Weidum
- Bouwbedrijf Van der Werff, Dokkum
- Schildersbedrijf Stavorinus, Veenwouden
- Sijperda Steigerbouw, Leeuwarden



02-02-15

Actie crowdfunding Hegebeintum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft nog circa € 50.000 nodig om de kerktoren van Hegebeintum te redden. Helpt u mee?  Op deze pagina vindt u alle informatie over de acties die gevoerd worden, de mogelijkheden die u zelf heeft om actie te voeren, en de opbrengsten tot nu toe.


Meedoen?

U kunt op verschillende manieren meedoen aan de actie 'Red de kerktoren van Hegebeintum':

  1. Stort een eenmalige bijdrage op NL07 INGB 0000 7307 89 t.n.v. Stichting Alde Fryske Tsjerken te Leeuwarden o.v.v. 'Kerktoren Hegebeintum'.
  2. Word donateur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, en help ons bij onze belangrijke missie om het religieuze erfgoed dat haar functie verliest voor de toekomst veilig te stellen. Gebruik het aanmeldformulier elders op deze website.
  3. Doneer uw contante bijdrage in de speciale collectebus die in de kerk voor u klaarstaat. In bezoekerscentrum De Terp is een kleine expositie ingericht over de voorgenomen werkzaamheden.
  4. Verspreid de speciale actiefolder onder familie, vrienden, kennissen of buren. Vraag een stapeltje folders aan via info@aldefrysketsjerken.nl en geef aan hoeveel folders u wenst te ontvangen.
  5. Zamel giften in voor de kerktoren van Hegebeintum als u iets te vieren heeft (bijvoorbeeld uw verjaardag, of bij gelegenheid van uw 50-jarig huwelijksfeest) en maak het totaalbedrag aan de Stichting over.
  6. Geef een periodieke schenking. Daarvoor hoeft u niet meer naar de notaris. Maak gebruik van het formulier elders op de website.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is een culturele ANBI. Dat betekent dat u iedere schenking 1,25 keer kunt aftrekken van uw inkomstenbelasting.
Heeft u zelf ook nog een idee voor de fondswerving waar wij ons voordeel mee kunnen doen? Geef uw idee door via info@aldefrysketsjerken.nl. Als uw idee bruikbaar is, nemen we het graag over op deze plek (al dan niet onder vermelding van uw naam).

Acties tot nu toe
  • Toezending actiefolder aan 3850 donateurs Stichting Alde Fryske Tsjerken;
  • Een echtpaar uit Rotterdam dat 45 jaar geleden in Hegebeintum getrouwd is, bestelt 50 folders om te verspreiden onder familie en vrienden. "Wij hebben natuurlijk een bijzondere band met dat kerkje." (8 januari 2015).
  • Uitvaartverzorgster Wietske Bosch organiseert op zondag 22 maart een benefietconcert van Lijn 12 in het kerkje van Hegebeintum, onder het motto "Heb het leven lief". De volledige opbrengst is bestemd voor de actie. Kaarten zijn in de voorverkoop à € 12,50 verkrijgbaar bij Bezoekerscentrum De Terp, Warenhuis Pijnacker in Ferwert en Boekhandel Schaaf in Dokkum. Wees er snel bij, want "vol is vol". 
  • De Stichting Alde Fryske Tsjerken zoekt bruidsparen die ooit in Hegebeintum getrouwd zijn en daaraan bijzondere herinneringen bewaren. Bruidsparen die een financiële bijdrage leveren aan de actie, krijgen een VIP-behandeling voor de officiële heropening van de kerk als de werkzaamheden zijn voltooid. Aanmelden kan via info@aldefrysketsjerken.nl.
  • Komt hier uw actie te staan?

De resultaten
  • De gemeente Ferwerderadiel draagt € 2.000 bij, zo maakt burgemeester mr. Wil van den Berg op 2 december bekend tijdens de persconferentie in Hegebeintum.
  • De hervormde gemeente Blije-Hegebeintum, eigenaar van het kerkhof rond de kerk van Hegebeintum, draagt € 5.000 bij.
  • Iemand die anoniem wil blijven, geeft zaterdag 13 december aan directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken door dat hij € 1.000 zal overmaken.
  • De fooienpot van Plaatselijke Activiteiten Ferwert-Hegebeintum (PATH) heeft tijdens de kerstmarkt op zaterdag 13 december in Ferwert opgebracht: € 21,-
  • Een echtpaar uit Rotterdam dat 45 jaar geleden in Hegebeintum getrouwd is, draagt € 900,- bij (15 januari 2015).
  • Het Koninklijke Smilde Fonds sponsort € 500,- (29 januari 2015).



01-02-15

Red de kerktoren van Hegebeintum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft dinsdag 2 december 2014 bekendgemaakt welke maatregelen in 2015 getroffen worden om de verzakkende kerktoren van Hegebeintum te redden. De toren beweegt al jaren ten opzichte van het schip, als gevolg van het afgraven van de 8,8 meter hoge terp en de verlaging van de grondwaterstand. 


Mogelijk speelt ook de gaswinning in het drie kilometer verderop gelegen Blije een rol. In 1989 is in ieder geval een ring van verdichte aarde rond de terp van Hegebeintum aangelegd in de verwachting dat daarmee het 'uitzakken' van het terplichaam zou kunnen worden gestopt. Gehoopt werd dat het terprestant waarop de kerk staat, hierdoor gestabiliseerd zou kunnen worden, en dat er een eind gemaakt zou kunnen worden aan het verzakken van de kerktoren. In de 25 jaar sindsdien is dit proces zorgvuldig gemonitord. Bij de laatste meting in april 2013 bleek dat de verzakking van de toren nog steeds doorgaat.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft ingenieursbureau Wassenaar uit Haren een plan laten maken om een eind te maken aan de verzakkingen. Besloten is om de toren op een ondergrondse 'tafel' te zetten. Er worden 15 palen rond de toren geboord.Daarop wordt een vloer gestort (het 'tafelblad'), die via gaten onderin de torenmuren dwars door de toren heen gaat.

Genereuze schenking
De operatie wordt mogelijk gemaakt dank zij de genereuze gift van een inwoonster uit de regio Den Haag, die haar wortels heeft in noordoost Friesland. Zij wilde iets doen voor 'kerken op terpen', en koos voor Hegebeintum toen zij met eigen ogen zag hoe ernstig de situatie is. Op de kraak achter het orgel is goed te zien hoe de toren zich losscheurt uit de westmuur, en naar het zuidwesten wegvalt. Links en rechts van de toren zijn brede scheuren te zien, waardoor het daglicht zichtbaar wordt.

De schenkster van dit eerste bedrag voor de redding van de toren in Hegebeintum sprak bij de overhandiging van het bedrag de hoop uit dat haar voorbeeld om de Stichting Alde Fryske Tsjerken te helpen, door velen gevolgd zal worden.

Een tweede deel van het benodigde investeringsbedrag van circa 250.000 euro komt van de Provincie Fryslân. Die heeft voor de Stichting als 'aangewezen organisatie voor monumentenbehoud' in 2015 een voor restauraties geoormerkt budget van 150.000 euro beschikbaar gesteld. De Stichting wil tweederde daarvan (100.000 euro)gebruiken voor het funderingsherstel van de kerktoren in Hegebeintum, en de rest (50.000 euro) voor de restauratie van het orgel van Jorwert.

Crowdfunding

Het resterende bedrag van circa 50.000 euro hoopt de Stichting bijeen te brengen door middel van crowdfunding. Er is een werkgroep PR en Fondswerving opgericht. De gemeente Ferwerderadiel levert daarvoor de ambtelijk secretaris. Verder zijn vertegenwoordigd de Stichting Rekreaasje en Toerisme Ferwerderadiel (de beheerder van het bezoekerscentrum De Terp in Hegebeintum), de Hervormde Gemeente Blije-Hegebeintum (de eigenaar van de terp en het kerkhof in Hegebeintum) en de Stichting Redt Hegebeintum (eigenaar van dorpshuis 'Het Lokaal' naast de kerk op de terp). Er wordt gestreefd naar een verdere uitbreiding van deze werkgroep met alle partijen die zich voor dit project willen inspannen. 
De gemeente Ferwerderadiel heeft een bijdrage van 2000 euro toegezegd. Dat meldde burgemeester mr. Wil van den Berg op dinsdag 2 december 2014 tijdens de persconferentie in Hegebeintum, waar bekend werd gemaakt dat in 2015 begonnen zal worden met de uitvoering van de plannen.
De donateurs van de Stichting worden opgeroepen om te helpen via een folder, die in december met het magazine ' Alde Fryske Tsjerken' meegestuurd zal worden. De folder wordt tevens verspreid via diverse locaties in en rond Hegebeintum. 
Of de kosten beperkt kunnen blijven tot circa 250.000 euro, is overigens nog niet zeker. Ten eerste is nog niet duidelijk welke archeologische voorwaarden deRijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wil stellen. En ten tweede heeft de aanbesteding nog niet plaatsgevonden.
De Stichting wil zo spoedig mogelijk "na de winter" beginnen, in de hoop dat de Omgevingsvergunning en de Archeologische Vergunning niet al te lang op zich laten wachten.

De bewoners van Hegebeintum zijn op 1 december, op de vooravond van de persconferentie, allemaal schriftelijk geïnformeerd over de plannen. Het is de bedoeling dat de maandelijkse kerkdiensten van de Friestalige oecumenische Beintumer Bân gewoon doorgang vinden tijdens de werkzaamheden,evenals begrafenissen en huwelijken.

Doet u mee?
Wilt u helpen met de redding van de kerktoren van Hegebeintum? Maak dan een bijdrage over op NL94 INGB 0002 2076 00 t.n.v. Stichting Alde Fryske Tsjerken te Leeuwarden o.v.v. 'kerktoren Hegebeintum'.

Wilt u de Stichting Alde Fryske Tsjerken helpen met een van de vele andere projecten die de komende jaren onder handen zijn? Neem dan contact op met de directeur(telefonisch van maandag tot en met donderdag bereikbaar via 058-2139666 en via de mail: info@aldefrysketsjerken.nl)
Wij zullen u via deze website en de media op de hoogte houden van de ontwikkelingen.

Bekijk hier de reportage die Omrop Fryslân dinsdag 2 april 2014 heeft gemaakt.




02-12-14

Restauratie Allingawier en Foudgum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is maandag 1 december 2014 begonnen met de restauratie van de kerken van Allingawier en Foudgum. De start is feestelijk gemarkeerd met de onthulling van bouwborden bij beide kerken. In totaal zal er ruim drie ton aan beide kerken samen worden verspijkerd.



Met name aan het interieur van de kerk van Foudgum moet het nodige gebeuren. Zo wordt de houten vloer van het kerkschip hersteld, worden verschillende banken gerestaureerd, evenals de houten lambrisering, en zal het stukadoorswerk worden hersteld en de gietijzeren ramen behandeld. Aan de buitenzijde moet het metsel- en voegwerk hersteld worden. De werkzaamheden worden uitgevoerd door Bouwbedrijf Van der Werff BV uit Dokkum.

In Allingawier gaat het om het herstel van het voegwerk van de toren en de kerk, het aanlassen c.q herstel van trekbalken in de toren, het ontroeste van de balkankers in de toren, het ontroesten en behandelingen van de klokophanging in de toren, en aan het schip van de kerk het behandelen van de kap tegen houtwormaantastingen, het herstel van de houten bakgoten en van de loodaansluitingen tussen kerk en toren. De werkzaamheden worden uitgevoerd door Bouw- en Restauratiebedrijf S.D. van der Vegt uit Weidum.
Als de bouwbedrijven klaar zijn, zal er aan beide kerken ook nog het nodige geschilderd worden.

Subsidies
De werkzaamheden worden mogelijk gemaakt door subsidies van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (BRIM), de Provincie Fryslân, het Meens Luyten Janssen Block Fonds van het Prins Bernhard Cultuurfonds, de Meindersma-Sybenga Stichting, het Koninklijke Smilde Fonds en enkele andere fondsen.
Voor de kerk van Foudgum is een aparte subsidie beschikbaar gesteld door de Stichting Piet Paaltjens uit Foudgum. De donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken hebben in de zomer van dit jaar gezamenlijk € 13.500 extra beschikbaar gesteld voor de aanpassing van het interieur ten behoeve van het gebruik als dorpshuis en de plannen rond Piet Paaltjens/Francois Haverschmidt.

Bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is subsidie aangevraagd om hier nog nader onderzoek naar te kunnen laten doen. De plannen zijn uitgewerkt door Architectenbureau Kijlstra & Brouwer uit Beetsterzwaag, dat ook de directievoering verzorgt.



19-11-14

Heropening baarhuisje Huizum

De Plaatselijke Commissie Leeuwarden-Huizum heeft op vrijdag 30 januari 2015 het volledig gerenoveerde baarhuisje op het kerkhof achter de Dorpskerk feestelijk in gebruik genomen. In het baarhuisje is een expositie over de grafcultuur ingericht.


Op 5 juli 2014 werd het kerkhof rond de Dorpskerk van Huizum door de Protestantse Gemeente Leeuwarden-Huizum overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Op het kerkhof stond een totaal vervallen baarhuis uit 1875.

De Protestantse Gemeente stond op het punt om het baarhuisje te laten slopen. Het bedrag dat gereserveerd was voor de sloop, is als bruidschat betaald aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Duidelijk was dat de ruïne daarmee niet kon worden gered. ,,Gelukkig waren tal van vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie van Huizum bereid om het gebouwtje met vereende krachten te renoveren", vertelt directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Het baarhuisje heeft nu een nuttige opbergfunctie (podia et cetera) voor de middeleeuwse Dorpskerk. In dat oudste monument van de stad is sinds een jaar het jongste culturele podium van Leeuwarden gevestigd. Er worden onder andere bijzondere concerten, spraakmakende lezingen en exposities georganiseerd (kijk voor het verslag op de Facebook-pagina van de Dorpskerk van Huizum en in de Uitagenda elders op deze website).

Op vrijdag 30 januari is de heropening van het baarhuisje gevierd met een 'spectaculaire bijeenkomst in de kerk en op het kerkhof, inclusief een dodendans op het feeëriek verlichte kerkhof. Aan de onthulling van het vernieuwde baarhuis door cabaretier Rients Gratama ging een bijzonder programma over Vergankelijkheid vooraf.

Gedichten

Tijdens deze bijeenkomst lazen prominenten gedichten over dood en vergankelijkheid voor. Dat gebeurde door gedeputeerde Jannewietske de Vries (portefeuillehouder cultuur) en wethouder Harry van der Molen (verantwoordelijk voor begraafplaatsen) van Leeuwarden. Peter Karstkarel presenteerde een eigen gedicht, terwijl dichter Rienk Kruiderink een gedicht apart aan het baarhuisje heeft gewijd. Jankobus Seunnenga zong toepasselijke liederen, met soms een knipoog naar de dood, en Meindert Tamminga hield een lezing over grafcultuur in Fryslân en in Huizum.

Ook Peter de Haan (voorzitter van de Plaatselijke Commissie Dorpskerk Leeuwarden-Huizum) en Jan Kersbergen (voorzitter van het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken) kwamen aan het woord.

Zodra de schemering inzette, volgde naar oud-Friese traditie met langzame, stille tred een rondgang om de kerk over het feeëriek verlichte kerkhof, terwijl weemoedige doedelzakmuziek bij het baarhuisje werd gespeeld. Daar aangekomen maakten de bezoekers een uniek tafereel mee: danseressen dansten een zogenaamde dodendans tussen de graven. Tenslotte verrichtte cabaretier Rients Gratama de officiële onthullingshandeling.



18-11-14

Dedgum 45ste Alde Fryske Tsjerke

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op vrijdag 21 november 2014 de hervormde kerk van Dedgum overgenomen van de Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum. Het is de 45ste kerk die in het bezit van de Stichting is gekomen.




De kerk van Dedgum is in 1889 gebouwd ter vervanging van een bouwvallig geworden dertiende-eeuwse kerk. Het zadeldak is grotendeels gedekt met zwarte ongeglazuurde Lucas IJsbrand-pannen; alleen op het zuidelijke dakschild liggen zwarte ongeglazuurde Friese pannen. De toren heeft een achtkantige spits die door grijze leien wordt gedekt.

In het interieur bevindt zich een bijzondere preekstoel uit de eerste helft van de achttiende eeuw. De preekstoel komt, evenals de orgelkas uit 1709, uit de afgebroken voorgangster van de huidige kerk. In de orgelkas is in 1893 een eenklaviers-orgel geplaatst door de firma L. van Dam en Zonen uit Leeuwarden.

Restauratie
De kerk moet nog gerestaureerd worden. De middelen die de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft meegekregen van de Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum, zijn niet toereikend om snel tot restauratie te kunnen overgaan. ‘We zullen moeten wachten tot de gelegenheid zich aandient', aldus voorzitter Jan Kersbergen in zijn toespraak bij de overdracht.

Eerder heeft de Stichting de kerk van Wier kunnen restaureren dankzij de werkgelegenheidsmaatregelen van het kabinet Balkenende IV (de zogeheten 'Plasterk-regeling'). Het orgel van Boksum kon gerestaureerd worden omdat de Stichting onverwachts kon participeren in een regeling voor aangewezen organisaties voor monumentenbehoud waarbij twee keer acht miljoen euro te verdelen was. 'We zullen zorgen dat er een plan klaar ligt', beloofde Kersbergen. 'Als er dan een kans voorbij komt, zijn we er in ieder geval klaar voor.'

Dagelijks beheer
Tijdens de bijeenkomst waarin de akte werd gepasseerd door notaris mr. Siebe Swart van De Haan AGW Advocaten en Notarissen, werd een Plaatselijke Commissie geïnstalleerd die de kerk namens de Stichting op lokaal niveau gaat beheren. Het is de bedoeling dat de kerk gebruikt gaat worden als dorpshuis.

Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, concerten en (familie)¬bijeenkomsten. Bovendien zullen er minimaal twaalf keer per jaar kerkdiensten worden gehouden van de Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum.

Tijdens de bijeenkomst zorgde het kerkkoor van Tjerkwerd-Dedgum voor een muzikaal intermezzo. Zij zongen twee liederen: het choraal "Leafde" van de negentiende-eeuwse dichter Bastiaans (naar 1 Corinthiërs 13) in een Friese vertaling, en de hymne "Alles wat van waarde is" van de Engelse componist Cecil F. Alexander, op muziek van W.H. Monk.

De 45ste kerk
Voor de Stichting is dit de 45ste kerk die in eigendom is overgenomen in het 44-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was in juni van dit jaar (Baaium). De Stichting bestaat in 2015 precies 45 jaar. Gemiddeld is er dus één kerk per jaar overgenomen.

De Stichting is in bespreking met een tiental kerkelijke gemeenschappen over de eventuele overdracht van een kerkgebouw. Dergelijke processen duren gemiddeld enige jaren. Hierbij heeft de kerkelijke gemeenschap alle tijd om te wennen aan het idee dat hun kerk in eigendom overgaat.

De Stichting bezit nu 45 kerkgebouwen, twee klokkenstoelen (Nijeholtwolde en Goïngaryp), vijf kerkhoven die nog in gebruik zijn (Augsbuurt, Blessum, Olterterp, Sibrandahûs en Westhem), een kerkhof dat gesloten is (Leeuwarden Huizum) en een verenigingsgebouw (De Voorhof in Huizum).

Donateurwerving
De Stichting Alde Fryske Tsjerken hoopt dat veel mensen de overname van de kerk van Dedgum zullen steunen. Dit kan door voor minimaal 10 euro per jaar "Vriend van de kerk van Dedgum" te worden. Stuur hiervoor een mailtje naar info@aldefrysketsjerken.nl en dan ontvangt u van onze Plaatselijke Commissie voortaan alle informatie via de e-mail over de activiteiten die zij in en rond de kerk van Dedgum organiseren om aandacht voor de benodigde restauratie te vragen.

Een folder met de oproep om "Vriend van de kerk van Dedgum" te worden, wordt in de week van 25 november verspreid op ruim vijfduizend adressen in en rond Dedgum en een deel van Bolsward.

In de folder wordt tevens de mogelijkheid geboden om niet alleen "Vriend van de kerk van Dedgum" te worden, maar ook nog donateur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken (minimaal 17,50 euro per jaar).

Donateurs van de Stichting ontvangen twee maal per jaar het blad 'Alde Fryske Tsjerken' (juni en december), en daarnaast uitnodigingen voor excursies in het voor- en najaar en tenslotte voor de jaarlijkse donateursbijeenkomst (op de derde zaterdag in oktober).

Magazine
Een uitgebreide beschrijving van de kerk van Dedgum wordt gepubliceerd in het eerstvolgende nummer van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken' dat eind december verschijnt. Wilt u een gratis kennismakingsexemplaar ontvangen? Mail dan naar info@aldefrysketsjerken.nl



17-10-14

Emigrant laat stichting geld na

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft een donatie van vijfduizend euro ontvangen uit de nalatenschap van Otto Bekius, een naar Canada geëmigreerde Rotterdammer met Friese wortels. Het bedrag is bestemd voor de instandhouding van de Johanneskerk in Britsum.




Otto Bekius werd in 1925 geboren in De Bildt, bij Utrecht. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verhuisden zijn ouders naar Rotterdam. In 1944 trad hij op 19-jarige leeftijd toe tot de verzetsgroep Padua. Bij een inval van de Duitsers wist hij net te ontsnappen. Vanuit het verzet organiseerde hij voedselbonnen voor zijn ouders. Zijn tien jaar jongere zusje Tjitske werd ondergebracht bij een boer op het Groninger platteland.

Aan het eind van de oorlog trad Bekius toe tot de Binnenlandse Strijdkrachten. Voor zijn verdiensten kreeg hij later het Verzetsherdenkingskruis. Na de oorlog maakte hij carrière in het leger, waar hij opklom tot kapitein bij de artillerie. In 1956 kreeg hij eervol ontslag en emigreerde hij naar Canada, om bij een transportbedrijf van een familielid te gaan werken. Hij trouwde er, en vestigde zich in Victoria (Vancouver Island). Daar overleed hij op 21 augustus aan een hartaanval, op 89-jarige leeftijd.

Het was de uitdrukkelijke wens van zijn echtgenote dat de urn met zijn as zou worden bijgezet in Britsum, vertelt neef Martijn Schapink, die het kistje met de urn in Canada ophaalde. Woensdag 15 oktober 2014 plaatste hij de urn in een graf op het kerkhof, in aanwezigheid van zijn moeder Tjitske, een zus van Otto Bekius. ,,Dit doet me veel. Otto Bekius had zelf geen kinderen. Daarmee is die tak van de familie uitgestorven."

Otto Bekius was een rechtsteekse afstammeling van ds. Benjamin Bekius (1656-1733), die in Britsum voorganger is geweest en in de kerk begraven ligt. Zijn grafzerk bevindt zich in de doorgang naar de torenruimte. In het halletje hangt een plaquette dat herinnert aan hem en zijn negen afstammelingen: François (1694-1726), Douwe (1723-1788), Otto (1754-1812), Nicolaas (1795-1831), Otto (1817-1876), Nicolaas (1843-1924), Otto (1873-1949) en Nicolaas (1900-1978), de vader van Otto Bekius (1925-2014).

Bezoek
Een jaar of wat geleden heeft Martijn Schapink de kerk van Britsum nog bezocht met zijn vader (die vorig jaar overleed) en 'oom Otto'. De kerk was toen afgesloten, zodat ze de plaquette niet konden bekijken. In de familie zijn nog wel foto's bewaard gebleven van een eerder bezoek waarop Otto bij de plaquette poseert.

In zijn testament heeft Otto Bekius opgenomen dat de de Stichting Alde Fryske Tsjerken bij zijn overlijden een bedrag van vijfduizend euro zou ontvangen. ,,Dat heeft hij ons in 2006 schriftelijk gemeld", vertelt directeur Gerhard Bakker. ,,Voor de stichting is dit heel bijzonder, dat een geëmigreerde Rotterdammer met Friese roots een bedrag aan ons nalaat. We worden natuurlijk wel vaker in testamenten opgenomen, maar dat is ons bijna nooit bekend."

De donatie van Bekius wordt toegevoegd aan het instandhoudingsfonds voor de Johanneskerk van Britsum. Met het rendement van het instandhoudingsfonds zal de Stichting een gedeelte van het eigen aandeel van het onderhoud kunnen betalen.

Otto Bekius had een warme band met Nederland. Vrijwel ieder jaar kwam hij terug om zijn familie te bezoeken, en vrienden te ontmoeten uit het verzet en het leger. ,,Op Prinsjesdag was steevast hij op het Malieveld te vinden, waar de artillerie saluutschoten afvuurt", weet Martijn Schapink. ,,In de familie heeft hij nooit over het verzet gesproken en wat hij heeft gedaan. Mijn moeder heeft wel eens een vrouw ontmoet, die haar vertelde dat ze haar leven aan Otto te danken had. Verder weten we eigenlijk heel weinig."

Duivel-dominee
Naast het geldbedrag ontving de Stichting ook nog een exemplaar van het boek François Bekius, de duivel-dominee uit de Friesche wouden, dat G.P. Cannegieter in 1941 schreef over dezee bekende voorvader van Otto Bekius. François was na 25 jaar predikant te zijn geweest in het Noord-Hollandse Ilpendam, beroepen naar Augustinusga. Daar werd hij na enige tijd afgezet op verdenking van onder meer medische praktijken en pederastie. De auteur van het boek, Cannegieter, reconstrueert het leven van François en de achtergronden van zijn afzetting, in een poging tot eerherstel. Het boek wordt op verzoek van Otto Bekius toegevoegd aan de bibliotheek van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.



19-09-14

Kinderbaar terug naar kerk Baaium

Een vrijwilliger van de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft bij een brocante in Kûbaard een 'bernebier' uit 1727 ontdekt, die afkomstig is uit de kerk van Baaium. De kinderbaar is woensdag 17 september 2014 teruggekocht.



De bernebier was door de kerkrentmeesters van Wjelsryp-Baaium beschikbaar gesteld voor de rommelmarkt van Baaium, niet wetende wat de historische waarde was. Vrijwilliger Liuwe van der Meer van de excursiecommissie ontdekte de baar een paar dagen later tijdens een fietstochtje door de omgeving op het erf van brocante 'Klaske en Co' van Frans Rodenburg in Kûbaard. Van der Meer nam contact op met de Stichting, die de baar inmiddels heeft opgehaald.

Doodsbaren zijn anno 2015 redelijk bijzonder in Friesland. De meeste zijn in de loop van de twintigste eeuw buiten gebruik geraakt. In de Keppelstok (zoals ons tijdschrift toen nog heette) publiceerde bestuurslid Syste ten Hoeve in 2001 de resulaten van zijn onderzoek naar doodsbaren met opschriften. In totaal kwam hij op dertig baren, waarvan vijf voor kinderen, en enkele panelen/restanten van baren. De grootste collectie staat in de Sint Gertrudiskerk in Workdum (acht). In het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek, waar Ten Hoeve jarenlang directeur is geweest, staan er vijf (afkomstig uit Makkum en Stavoren). De kinderbaar van Baaium wordt in het artikel niet genoemd.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft meerdere doodsbaren in haar bezit gekregen bij de overname van kerkgebouwen. Ze zijn lang niet allemaal voorzien van opschriften. Sommige baren worden in de kerk zelf bewaard, zoals in Boer. Daar is de baar opgehangen in het halletje in de toren bij de toiletten. De poten zijn met stevige schuimrubbers ingepakt, om te voorkomen dat de bezoeker het hoofd er aan stoot.

In de kerk van Schurega is een doodsbaar bewaard gebleven als onderstel voor een vergadertafel op de 'kraak'. Verschillende andere baren staan opgeslagen in het depot van de Stichting. De Stichting is zuinig op de baren, omdat ze vrijwel overal verdwenen zijn of in een museale opstelling terecht zijn gekomen. De Stichting beschouwt kerk en interieur als een cultuurhistorische eenheid die bij voorkeur ook als eenheid bewaard moet worden voor het nageslacht.

De Stichting doet onderzoek naar de toestand van de kinderbaar van Baaium. Mogelijk moeten er enige herstelwerkzaamheden plaatsvinden. De baar is teruggebracht naar de kerk waar hij thuishoort. De Plaatselijke Commissie van Baaium heeft zich er nu over ontfermd.



15-08-14

Najaarsexcursie zaterdag 4 oktober

De najaarsexcursie van de Stichting Alde Fryske Tsjerke is op zaterdag 4 oktober. Deze keer wordt een bijzonder arrangement aangeboden, waarbij niet alleen de kerken van Rottevalle en Oudega (S) bezocht worden, maar ook het Karmelklooster in Drachten.

Het programma
De kerken van Rottevalle en Oudega (S) zijn geopend van 11.00 tot 17.00 uur. In de kerken zijn gidsen van onze excursiecommissie aanwezig, die doorlopend rondleidingen verzorgen. De toegang van de kerken is gratis.

In het Karmelklooster is om 13.30 uur eerst een concert van een strijkorkestje in de kapel. Om 14.00 uur wordt er een en ander over het klooster zelf verteld. Om 14.30 uur begint de rondleiding door het klooster, die duurt tot 15.00 uur. De entree van het klooster bedraagt 2,50 euro voor iedereen die op eigen gelegenheid komt.

De najaarsexcursie is bedoeld voor alle belangstellenden, dus niet alleen voor donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

De adressen
  • Dorpskerk Rottevalle, Buorren 18, 9221 TB Rottevalle
  • Sint Agathakerk, Buorrren 1, 9216 WB Oudega (S)
  • Karmelklooster, Burgemeester Wuiteweg 162, 9203 KP Drachten
Kerkbeschrijving
Op alle drie de locaties is een beschrijving van de beide kerken en het klooster te koop voor 3,00 euro.

Bus
Ruim vijftig mensen hebben een plek gereserveerd in de bus, die 's ochtends eerst naar Rottevalle gaat en na het gezamenlijke programma in het Karmelklooster 's middags ook nog Oudega (S) bezoekt.

Meer informatie vindt u elders op deze website.

07-07-14

Voorhof Huizum ook overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op vrijdag 5 juli 2014 het (gesloten) kerkhof rond de Dorpskerk van Huizum en het even verderop gelegen gebouw De Voorhof overgenomen van de Protestantse Gemeente Leeuwarden-Huizum. Het dagelijkse beheer komt in handen van de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie Huizum.



Het kerkhof is al sinds 1979 niet meer in gebruik. Sinds een opknapbeurt in de jaren tachtig is er nauwelijks nog onderhoud aan gepleegd. Omdat de kerkelijke gemeenschap van Huizum al jaren krimpt, heeft de Protestantse Gemeente op 29 november 2013 reeds de Dorpskerk zelf overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Overgebleven zijn de Kurioskerk in Huizum-west en De Oase in Huizum-oost. De Oase biedt voldoende ruimte voor alle nevenactiviteiten in Huizum-oost, dus kon gebouw De Voorhof net zo goed worden afgestoten, zo werd geredeneerd.

Ook voor het kerkhof wilde de Protestantse Gemeente eigenlijk geen kosten meer maken. Over vijftien jaar, als het kerkhof vijftig jaar gesloten is, zou het in theorie zelfs volledig geruimd kunnen worden. Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken is dat geen optie. De Stichting is opgericht voor het behoud van religieus erfgoed, en beschouwt de Dorpskerk met het omliggende kerkhof als een cultuurhistorische eenheid.

,,Als je niets doet, gaat het kerkhof alleen maar verder achteruit en wordt ruiming op termijn onvermijdelijk”, legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Vandaar dat we een meegeefsom bedongen hebben, met het rendement waarvan we jaarlijks toch enig onderhoud kunnen plegen. De Plaatselijke Commissie heeft dat op zich genomen, maar zal op enig moment toch professionele ondersteuning nodig hebben, al is het maar als de bomen rond het kerkhof een keer grondig gesnoeid moeten worden.”

Met gesloten beurzen
De meegeefsom bij het kerkhof is precies even groot als het bedrag dat de Stichting betaald heeft voor het gebouw De Voorhof. De transactie heeft dus met gesloten beurzen plaatsgevonden. ,,Voor de Plaatselijke Commissie is het heel prettig dat De Voorhof beschikbaar blijft. In dat gebouwtje bevinden zich een professionele keuken en toiletten. Zo lang die op minder dan vijftig meter loopafstand van de kerk beschikbaar zijn, hoeven we die voorzieningen niet in de kerk zelf aan te brengen.”

Mocht op termijn blijken dat de exploitatie van De Voorhof toch te duur uitvalt, dan kan het gebouw alsnog verkocht worden. ,,In dat geval zal het plan uit de kast gehaald worden dat de Protestantse Gemeente enkele jaren geleden al liet ontwikkelen voor het inbouwen van keuken en toilet in de kerk, onder het orgel of in de toren. Hopelijk is dat niet nodig, en verdienen de instandhoudings- en gebruikskosten zich terug vanuit het gebruik", aldus Bakker.

Inmiddels zijn er besprekingen gaande met een mogelijke huurder van een van de ruimten op de bovenverdieping. ,,Daar bevinden zich twee kamers, die als kantoor- of werkruimte verhuurd kunnen worden. Wij zijn geen commerciele instelling, maar hopen op die manier natuurlijk wel iets van de kosten terug te kunnen verdienen. In de meest ideale situatie kan ook de consolidatie van het kerkhof daaruit betaald worden."

Achterop het kerkhof staat een vervallen lijkhuisje. De vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie hebben aangeboden om dat zelf op te knappen. Zij krijgen daarvoor het budget beschikbaar, dat de Protestantse Gemeente had gereserveerd voor de sloop. ,,Als De Voorhof ooit verkocht moet worden, is het toch handig om bij de kerk toch enige opslagruimte te hebben."




24-06-14

Dorpskerk Huizum ook trouwlocatie

De gemeente Leeuwarden heeft de Dorpskerk van Huizum aangewezen als officiële trouwlocatie. Op maandag 30 juni is de overeenkomst die dit mogelijk maakt, ondertekend door wethouder Harry van der Molen (Burgerzaken) en bestuurslid mr. Ernest de Lange van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.


De Stichting Alde Fryske Tsjerken is om diverse redenen bijzonder verheugd met dit resultaat. ,,Het besluit draagt bij aan de instandhouding van het oudste nog bestaande monument in de stad Leeuwarden”, aldus directeur Gerhard Bakker. ,,De status van burgerlijke trouwlocatie ligt in het verlengde van de bijna negenhonderdjarige kerkhistorie waarin er in deze kerk talloze malen gerouwd, maar ook voor het kerkelijk huwelijk getrouwd is.”
Het besluit van de gemeente voorziet in een maatschappelijke behoefte, aldus Bakker. ,,Van oudsher bestaat er een sterke binding van mensen ‘beneden de spoorlijn’ van Leeuwarden met deze kerk. Nu dit gebouw niet meer verbonden is met een kerkelijke groepering, is het een publiek gebouw geworden waarin naast huwelijksplechtigheden ook concerten, lezingen en uitvaartplechtigheden worden georganiseerd. Vanaf 30 juni kun je er dus ook je burgerlijke huwelijk sluiten.”

Intieme uitstraling
De Dorpskerk van Huizum wordt sinds de overdracht op 30 november 2013 beheerd door de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie Huizum. Voorzitter Peter de Haan is blij met de aanwezig als trouwlocatie. ,,Deze kerk is met 200 zitplaatsen en toch een intieme uitstraling bij uitstek geschikt voor huwelijksplechtigheden, zeker nu het nevengebouw De Voorhof met toilet- en keukenvoorzieningen op korte termijn ook over zal gaan naar de Stichting.”
Leeuwarden heeft er nu niet alleen een nieuw cultureel podium bij, maar ook een idyllische locatie voor trouwlustige echtparen, aldus De Haan. ,,Het nabijgelegen Abbingapark en het Potmargebied lenen zich goed voor mooie fotoshoots. Het fotogenieke bruggetje over de Potmarge zou een plek kunnen worden waaraan bruidsparen hun ‘liefdesslot’ ophangen zoals je dat ook elders in Europa wel ziet. Met een simpele stang is zoiets op te lossen.”
Wethouder Van der Molen meldde dat de gemeente hier graag haar medewerking aan wil verlenen. ,,We hebben het er vanmorgen nog over gehad, en afgesproken dat we dat gaan regelen."
Het eerste bruidspaar dat zich in de Dorpskerk laat trouwen, heeft zich al gemeld. Het gaat om Peter van den Brink en Petra Postma, die op 10 oktober elkaar het ja-woord zullen geven. Zij waren aanwezig bij de ondertekening van de overeenkomst tussen de gemeente en de Stichting Alde Fryske Tsjerken, en lieten symbolisch twee witte duiven op.



12-06-14

Hervormde kerk Baaium overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op vrijdag 20 juni 2014 de hervormde kerk van Baaium overgenomen van de Hervormde Gemeente Wjelsryp-Baaium. Het is de 44ste kerk die in het bezit van de Stichting is gekomen.




De akte van de overdracht werd tijdens een feestelijke bijeenkomst in de kerk van Baaium gepasseerd door notaris Van der Hem uit Jorwert. Daarna overhandigde voorzitter Jelle Hoitema van het college van kerkrentmeesters van Wjelsryp-Baaium de sleutel van de kerk aan voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, in ruil voor de symbolische euro.

Pianist Wiebe Kaspers en trompettiste Maaike Boonstra uit Wjelsryp verzorgden een sfeervol muzikaal intermezzo. Zij speelden samen het Concierto de Aranjuez van Joaquin Rodrigo. Wiebe Kaspers zong It Gouden Fjild met begeleiding van trompet. De bijeenkomst werd door een kleine vijftig mensen bezocht, onder wie wethouder Reijndorp namens het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Littenseradiel.

De kerk is nu in beheer gekomen bij een Plaatselijke Commissie. Via deze Plaatselijke Commissie kan het kerkje worden gehuurd voor rouw- en trouwdiensten, concerten en (familie)¬bijeenkomsten. Bovendien zullen er minimaal twaalf keer per jaar kerkdiensten worden gehouden van de Hervormde Gemeente Wjelsryp-Baaium, vertelde Auke Deinum.

,,Op die manier zorgt de hervormde gemeente voor een stevige bodem in wat genoemd wordt de 'kleine exploitatie' (gas, water, elektra)", complimenteerde directeur Gerhard Bakker de overdragende parij. Hij tekende samen met kerkrentmeester Jelle Hoitema een tienjarige huurovereenkomst.

Nummer 44
Voor de Stichting is dit de 44ste kerk die is overgenomen in het 44-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was in november 2013 (Leeuwarden-Huizum). De Stichting verwacht later dit jaar nog een kerk over te nemen.

Kerkbeschrijving
Lees hier de kerkbeschrijving die Peter Karstkarel in 1978 voor onze excursiecommissie maakte.

Het Baaiumer vont
Een uitgebreid artikel van Albert Reinstra van de Rijksdienst voor het Cultueel Erfgoed over het bijzondere doopvont van Baaium is te vinden in ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken' , nummer 5, december 2011. Wilt u een exemplaar ontvangen? Mail dan naar info@aldefrysketsjerken.nl (zo lang de voorraad strekt).




04-06-14

Educatieproject KerKennis van start

Op woensdag 4 juni heeft de Stichting Alde Fryske Tsjerken in de Van Harenskerk in Sint Annaparochie de officiële aftrap gegeven van het educatieproject ‘KerKennis’. In het kader van dit project is lesmateriaal ontwikkeld voor de groepen 7 en 8 van de basisschool. Het materiaal is vanaf deze pagina te downloaden.

Aldert Cuperus vertelt groep 8 van De Slotschool over de Van Harenskerk in Sint Annaparochie. Naast hem staat onze educatief medewerkster Hanneke Hofman en daarnaast koster Jan Brouwer. Foto: Gerhard Bakker

Doel van het project 'KerKennis' is om kinderen al op jonge leeftijd kennis te laten maken met een kerk uit de eigen omgeving. ,,We willen als Stichting een brug slaan naar nieuwe generaties", legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Met het oog op het maatschappelijk draagvlak voor de monumentenzorg vinden wij het belangrijk dat de jeugd al vroeg in aanraking komt met de culturele rijkdom van de Friese kerken. We hopen dat zij de kerken om hun historische waarde leren waarderen, en dat ze begrijpen waarom de kerken behouden moeten worden."

Groep 8 van CBS De Slotschool mocht als eerste aan de slag met het splinternieuwe lesmateriaal. Samen met docent Siegfried Derks en educatief medewerker Hanneke Hofman van de Stichting Alde Fryske Tsjerken bezochten de leerlingen de Van Harenskerk.

Op school kregen ze eerst een korte inleiding. Daarna konden ze met behulp van opdrachtenboekjes de kerk verkennen. Gids Aldert Cuperus en koster Jan Brouwer vertelden het een en ander over de kerk. Hoe belangrijk het project is, bleek wel uit de vragen die de kinderen stelden:

- waar dient dat ding eigenlijk voor (wijzend op de preekstoel)?
- hoe lang hebben ze er over gedaan om al die poppetjes (op de rijkversierde preekstoel) te maken?
- waarom staat er een toren bij een kerk?
- liggen er echt mensen in de kerk begraven zoals meester zei?

Het lespakket bestaat uit een viertal modules, met een creatieve opdracht aan het eind, die op school gemaakt kan worden. In het onderdeel 'Kerk en functie' wordt de kinderen gevraag om nieuwe functies te bedenken voor vrijkomende kerkgebouwen. Dat leverde in Sint annaparochie allerlei spontane ideeën op, zoals een achtbaan in de kerk, of: maak er maar een gymzaal van. ,,Dat is natuurlijk niet wat de Stichting Alde Fryske Tsjerken wil met haar gebouwen; ons doel is immers de instandhouding van de monumenten met hun waardevolle interieurs. Toch is het belangrijk dat jongeren hierover nadenken", vindt directeur Gerhard Bakker. ,,De vanzelfsprekendheid waarmee wij onze kerken koesteren, is niet automatisch aanwezig bij de jeugd. Het vraagt inspanning om hen van de monumentale waarde van kerken te doordringen. En dat doen we met plezier."

Educatiecommissie
Het lesmateriaal is door Hanneke Hofman in samenwerking met de vrijwilligers van de educatiecommissie van de Stichting Alde Fryske Tsjerken ontwikkeld. In de afgelopen maanden is het materiaal twee keer getest op leerlingen van ’t Fonnemint (groep 8) en De Slotschool (groep 7). Ook de Plaatselijke Commissie van Sint-Annaparochie, die de kerk beheert voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken, heeft haar inbreng geleverd aan het project.

Downloads
De Stichting Alde Fryske Tsjerken stelt de lesboekjes en de handleiding voor docenten gratis beschikbaar voor alle scholen in Fryslân. Leerkrachten kunnen het materiaal hier downloaden en zelf uitprinten. De Stichting hoopt natuurlijk dat zo veel mogelijk scholen met dit materiaal gaan werken, en in hun eigen omgeving een kerk gaan bezoeken.

De Plaatselijke Commissies die de 43 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken beheren, zijn graag bereid om schoolklassen te ontvangen. Scholen kunnen daartoe contact opnemen met educatief medewerker Hanneke Hofman via educatie@aldefrysketsjerken.nl. Zij zal dan het contact verzorgen met de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie.

We zijn benieuwd naar de ervaringen met het lesmateriaal. Reacties kunnen naar hetzelfde mailadres gestuurd worden.



03-06-14

Dankbaar voor steun OKS

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is de Ottema-Kingma Stichting erkentelijk voor alle hulp bij de fondswerving voor de instandhouding van haar kerkgebouwen. Bij zijn afscheid als voorzitter van de OKS memoreerde Douwe de Vries daar op 2 juni 2014 nog even aan toen hij enkele voorbeelden noemde van samenwerking die hij met zijn bestuur wist te bewerkstelligen:



,,Een geslaagd voorbeeld is de fondswerving voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De OKS nam toen het initiatief en doordat zij zelf de nek uitstak met een forse donatie, stimuleerde zie ook andere fondsen mee te doen."

De Stichting Alde Fryske Tsjerken maakte in juli 2011 bekend dat zij een aantal cultuurfondsen bereid had gevonden om een financiële bijdrage te leveren aan de instandhouding van 23 van haar kerkgebouwen. In totaal werd toen een bedrag van € 625.000 toegezegd door: de Ottema-Kingma Stichting, de Stichting Woudsend Anno 1816, het Old Burger Weeshuis te Leeuwarden, het Sint Anthony Gasthuis te Leeuwarden, het Juckema-Siderius Fonds, de Van Heloma Stichting, de Kingma Stichting en drie Friese stichtingen die anoniem willen blijven. Voor al deze Friese cultuurfondsen was het niet alleen belangrijk dat de OKS het voortouw nam, maar ook dat de landelijke Stichting Dioraphte een toezegging deed.

Met de steun van de cultuurfondsen is de Stichting Alde Fryske Tsjerken in staat om het meerjarenplan uitvoeren, dat in het kader van de subsidieregeling BRIM (Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding Monumenten) is ingediend voor een groep van 23 kerkgebouwen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft de subsidiabele kosten voor deze werkzaamheden vastgesteld op € 1,8 miljoen. Het Rijk subsidieert hiervan € 1,2 miljoen (65%), op voorwaarde dat de Stichting Alde Fryske Tsjerken als eigenaar de overige 35% (€ 637.520) kan opbrengen. Dat is de Stichting in 2011 gelukt, dankzij de steun van de cultuurfondsen en een kleine bijdrage (€ 12.520) uit eigen middelen. De werkzaamheden moeten volgens de beschikking van de Rijksdienst worden uitgevoerd in de periode 2011-2016.

Voorzitter Jan Kersbergen noemde het bij de bekendmaking in juli 2011 heel bijzonder dat de Friese cultuurfondsen samen hun schouders onder de Stichting Alde Fryske Tsjerken willen steken. ,,Het is bijna onwerkelijk dat de fondswerving tot dit ongelooflijke resultaat heeft geleid. Daar kunnen we alleen maar diep dankbaar voor zijn. Het haalt een zware last van onze schouders.” Hij bedankte met name voorzitter Douwe de Vries van de Ottema-Kingma Stichting en ons eigen bestuurslid mr. Ernest de Lange die achter de schermen veel werk hadden verzet.

Kersbergen benadrukte bij die gelegenheid overigens dat de steun van de donateurs onontbeerlijk blijft voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken. ,,De provinciale subsidie die we jaarlijks krijgen, is niet toereikend om de kosten van het bureau te dekken. Tegelijkertijd hebben we ambities om de organisatie voorzichtig verder uit te bouwen. Dat is nodig, met het oog op de kerkgebouwen die ons worden aangeboden en die we de komende jaren wellicht overnemen. De kerkgebouwen worden weliswaar beheerd door vrijwilligers, maar het bestuur is zich er terdege van bewust dat die meer ondersteuning verdienen. Het is dus niet zo dat er nu een schip met geld binnenvaart, en dat we rustig achterover kunnen gaan leunen. Het blijft belangrijk dat donateurs ons steunen, met giften, schenkingen en legaten.”

Toelichting OKS
De Ottema-Kingma Stichting gaf in juli 2011 onderstaande toelichting op de beslissing om de Stichting Alde Fryske Tsjerken te steunen.

Tot nu toe heeft de Ottema-Kingma Stichting (OKS) de Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT) incidenteel gesteund bij de instandhouding van zaken van kunsthistorisch belang in kerkgebouwen (preekstoelen met houtsnijwerk, rouwkassen, unieke orgels, glas- en muurschilderingen, etc.). Structurele financiële ondersteuning bij restauraties en andere instandhoudingsactiviteiten voor de kerken past niet goed binnen het beleid van de OKS.

De OKS heeft nu echter besloten de SAFT wel financieel te steunen om zo (samen met andere fondsen) het benodigde geld bijeen te krijgen voor de instandhouding van de kerkgebouwen van SAFT. Een belangrijk argument hiervoor is dat de door het Rijk toegezegde subsidie vervalt als het eigen aandeel niet wordt opgebracht.

Er zijn echter ook inhoudelijke argumenten voor de beslissing:

  • De kerkgebouwen tezamen zijn uit historisch, cultuurhistorisch, historisch-geografisch en landschappelijk oogpunt gezien het belangrijkste cultuurgoed van Friesland.
  • De kerkinterieurs omvatten een grote hoeveelheid hoogwaardige voortbrengselen van Friese kunst en ambachtskunst in oorspronkelijke context (orgels, meubels, houtsnijwerk, schilderijen, glaskunst, koperwerk, etc.) 
  • De kerkgebouwen zijn geschikt of worden door de SAFT geschikter gemaakt voor gebruik ten behoeve van velerlei culturele activiteiten.
  • De kerkgebouwen hebben voor vele inwoners van Friesland een emotionele waarde en voor toeristen en andere bezoekers zijn ze uit oogpunt van cultuurhistorie van belang.
  • Het grote aantal kleine kerken (770), dikwijls met karakteristieke zadeldaktoren, is bepalend voor het aanzien van Friesland en een 'icoon' van de provincie.De SAFT heeft een belangrijke taak bij het 'redden' van buiten gebruik geraakte monumentale kerkgebouwen en het gewicht van deze taak moet de krachten van de stichting niet te boven gaan. want dan komt het voortbestaan van veel Friese kerkgebouwen in gevaar.
De OKS is van mening dat ze op een cruciaal moment in de organisatie van de zorg voor monumentale kerkgebouwen in Friesland mee moet helpen om zeer waardevol cultureel erfgoed in stand te houden.

Douwe de Vries, voorzitter, juli 2011



24-05-14

Legaat voor Kloosterkapel Sijbrandahuis

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft een legaat van bijna vijftigduizend euro ontvangen voor de instandhouding van de Kloosterkapel in Sibrandahûs. Het bedrag is nagelaten door mevrouw Uilkje van der Heide (16 februari 1918 - 12 december 2012) uit Heerenveen. Op donderdag 22 mei 2014 hebben haar nabestaanden het legaat symbolisch overhandigd aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Voorzitter Jan Kersbergen (met symbolisch legaat in de handen) temidden van de nichten en neven van Uilkje van der Heide en hun partners. Links met bloemen Ytsje Hettinga-van der Heide. Foto: Attje Meekma

Het legaat was in eerste instantie terechtgekomen bij de Protestantse Gemeente Claercamp (Rinsumageest / Sibrandahûs). Die was tot 1993 de eigenaar van de Kloosterkapel. In dat jaar nam de Stichting Alde Fryske Tsjerken het rustiek gelegen kerkje in eigendom over, inclusief het kerkhof. Omdat het legaat geoormerkt was voor de Kloosterkapel, heeft de Protestantse Gemeente het bedrag inmiddels overgemaakt aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Nicht Ytsje Hettinga-Van der Heide was met vijf familieleden aanwezig bij de symbolische overdracht van het legaat. Zij vertelde dat haar tante Uilkje op een ‘pleatske’ schuin tegenover de kerk als tweede in het gezin van Klaas van der Heide en Pietsje Hoekstra geboren werd, in Rinsumageest naar school ging, maar in haar jeugd altijd in Sibrandahûs kerkte.

Ze wilde niet op de boerderij blijven, en werd verpleegster in de psychiatrie. In 1957 werd ze voor de zending van de Nederlandse Hervormde Kerk uitgezonden naar Nieuw-Guinea om daar zwakzinnigenzorg op te zetten. Politieke omstandigheden dwongen haar om na zes jaar terug te keren naar Nederland. Van 1963-1978 werkte ze bij sanatorium 'Licht en Kracht' in Assen. Ze maakte vele reizen naar onder andere Israël, Amerika, China, Rusland, Thailand, Egypte en Indonesië.

Na haar pensioen werd Workum haar woonplaats. Leren was haar hobby. Ze hield van schilderen, klassieke muziek luisteren, orgelspelen, fotograferen en het opnemen van vogelgeluiden in het veld. In 1986 verhuisde ze naar Sint Nicolaasga, in 1993 naar Heerenhage in Heerenveen. Ze verveelde zich geen moment, deed aan zelfstudie en ging naar lezingen. De auto deed ze pas van de hand toen ze bijna negentig was.

,,Ús tante hie in tige duorsume libbenstyl", vertelde nicht Ytsje. ,,Neat nedich foar harsels. Der moast eins in fyts mei in legere ynstap komme. Mar in oare fyts? Nee, dat begrutte har. In kleedsje oer de leuning fan de stoel koe like goed as in nijenien. Gjin oeare flierbedekking, nee, dan leaver in nij stik deryn."

,,Wy binne grutsk op har om't it in bysûndere frou is. Dat troch har libben, it libben yn en rûn it tsjerkje trochgiet. Dat de rinpaden sliten bliuwe om't der altyd wer fuotprinten dellein wurde. Dat de âlde kleastermoppen noch lang myzyk heine kinne en nei petearen harkje. Dat it tourkje noch lang as beak foar de krite betsjutting ha kin. Dat is de winsk fan ús tante Uilkje en der draacht se royaal oan by mei har neilittenskip. Wy winskje de Stichting alle goeds mei de Kleasterkapel. Wy sille foar us tante, Uilkje van der Heide, sa út en troch noch ris wer yn de griene bankjes krûpe om, mei troch har, te genietsjen fan dit monument".

Dankbaar
Voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken nam het legaat dankbaar in ontvangst. Hij vertelde dat het legaat zal worden gebruikt voor toekomstig onderhoud. ,,Met het rendement ervan kunnen wij een flink deel van ons eigen aandeel in de kosten betalen. Het Rijk stelt de helft van de kosten aan subsidie beschikbaar. De rest moeten we als eigenaar zelf opbrengen. Dit legaat betekent dat het onderhoud aan de Kloosterkapel nu grotendeels is veiliggesteld.”

Namens de kerkenraad van de Protestantse Gemeente Claercamp waren ds. Wybren de Jong en Jenne Houtstra aanwezig. Zij vertelden dat de Protestantse Gemeente voornemens is om nu toch weer met enige regelmaat kerkdiensten in de Kloosterkapel te houden, in aanvulling op de reguliere diensten in Rinsumageest.

Voorzitter Sjoerd Helbich van de Plaatselijke Commissie vertelde over de vele culturele activiteiten die de Kloosterkapel al twintig jaar organiseert. In 2010 kwam er een keuken en toilet in de kerk. Het afgelopen seizoen is het jubileum gevierd met een reeks van bijzondere optredens, onder meer van De Kast en Erwin Nyhoff.

Na de bijeenkomst in de Kloosterkapel bracht de familie nog een bezoek aan het archeologisch steunpunt Klooster Claercamp, even verderop. Dat had tante ook geweldig gevonden, wist Ytsje zeker. ,,Hjoed soe se genietsje fan it pipekrûd, de wyldemargriten en de soerstâlen yn de bermen en fan it fee yn de greide. 'Wat in moaie dei', soe se sizze."




17-05-14

Twaalfduizend euro voor Saskiaproject

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft donderdag 15 mei 2014 een bijeenkomst in de Van Harenskerk in Sint-Annaparochie gehouden voor de donateurs die vorig jaar iets extra's gaven voor het Saskiaproject.

De oproep om een extra donatie over te maken voor de plannen rond Saskia en Rembrandt leverde vorig jaar juni ruim 12.500 euro op. Deze middelen zijn beschikbaar gesteld aan de Plaatselijke Commissie van Sint-Annaparochie. De afgelopen maanden zijn onder meer verrijdbare en demontabele expositiepanelen en een plasmascherm met laptop aangeschaft. ,,Daarmee kunnen we bijvoorbeeld de DVD laten zien van de het huwelijk van Saskia en Rembrandt dat we een paar jaar geleden hier in het dorp hebben nagespeeld", vertelde voorzitter Teake Brandsma van de Plaatselijke Commissie.

De Plaatselijke Commissie had een prachtig programma samengesteld onder het motto 'donateurs doen ertoe'. Brandsma uitte namens de Plaatselijke Commissie diepe dankbaarheid voor de extra giften. ,,Zonder uw steun hadden we deze investeringen in nog geen jaren kunnen doen", legde hij uit.

De bezoekers werden verwelkomd met trompetgeschal van 'De Torenblazers': Lisanne Terpstra uit Berlikum en haar muziekdocent Tjipke Pasma. Na een kort woord van welkom door directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken vertelde Teake Brandsma wat er tot nu toe met de extra giften is gedaan. ,,De expositiepanelen zijn multifunctioneel bruikbaar. Bij een rouwdienst kunnen we ze uit elkaar halen en elders opslaan. Nu hangen er foto's op van Saskia en Rembrandt, maar we kunnen nu ook vaker een expositie organiseren. Dit voorjaar hadden we een beeldententoonstelling die ruim tweehonderd bezoekers trok in vier weekeinden. Zoiets willen we vaker doen."

Het plasmascherm dat is aangeschaft, kan nu ook ingezet worden tijdens de kerkdiensten van de Protestantse Gemeente van Sint-Annaparochie. ,,Die huren de Van Harenskerk dit jaar 26 keer. Ze zijn in hun eigen gebouw, de Gideonskerk, ook gewend om van schermen te zingen. Bovendien hebben we geïnvesteerd in een nieuwe website en is er nog een plan om het oude torenuurwerk van zolder te halen."

Tijdens een vakantie in Riga zag Brandsma in de Dom een oud torenuurwerk pontificaal opgesteld in de kerkzaal. ,,Daar wordt het met trots ten toon gesteld, bij ons staat het op zolder. We hebben de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk ingeschakeld om naar beneden te halen. Zij zouden het liefst zien dat we het uurwerk weer werkend in de toren zouden maken, maar dat is een te kostbaar verhaal. Nu gaan we het opknappen en kunnen we het aan de bezoekers laten zien."

Na de uitleg van Brandsma verzorgden Aldert Cuperus en Klaske Kampen een muzikaal intermezzo, begeleid door Jack Peters op gitaar. Zij zongen een lied over De Slikwerkers, de mannen die het buitendijkse land van het Bildt hebben "opgebild'. Vervolgens was er een lezing van Aldert Cuperus over de bijzondere geschiedenis van de Van Harenskerk.

Volgens Cuperus is de bijzondere preekstoel niet gesneden door Gerrit Thomas Payaar, zoals Sytse ten Hoeve denkt. In het aan de Van Harenskerk gewijde juninummer van het magazine Alde Fryske Tsjerken van vorig jaar noemt Ten Hoeve het "aannemelijk" dat de preekstoel van Sint-Annaparochie door deze steenhouwer en houtsnijder gemaakt is, op grond van stijlvergelijkingen met snijwerk van Payaar dat wel bewaard is, zoals de preekstoel van Weidum en de vroedschapsbank in de Sneker Martinikerk.

Cuperus wijst erop dat de trap van de preekstoel aan de rechter kant zit. ,,Dat komt in Nederland nooit voor, maar wel in de Lutherse traditie. Ik denk dat de preekstoel uit Duitsland gehaald is. Het houtsnijwerk is zo rijk, dat het bijna on-Nederlands te noemen is."

Cuperus treedt vaak op als rondleider als de kerk geopend is. ,,Maar ook als er groepen langskomen. Dit jaar komen er zeker acht bussen met Vlamingen op bezoek. Naast onze Rembrandtkerk bezoeken ze dan ook van het Planetarium in Franeker en soms ook Hegebeintum."

Na een korte pauze speelde trompettiste Lisanne Terpstra het stuk 'Intrada' van Otto Ketting vanaf het orgelbalkon. Vervolgens gaf Froukje de Jong-Krap een lezing met behulp van een powerpointpresentatie op het nieuwe beeldscherm over "Saskia uit de schaduw van Rembrandt". ,,Mooi dat dit materiaal er nu is", complimenteerde zij de Plaatselijke Commissie. ,,Dat maakt het verzorgen van lezingen veel gemakkelijker. Je wilt er toch vaak wat plaatjes bij laten zien."

In een half uurtje schetste ze de levensgeschiedenis van Saskia, die geboren werd in Leeuwarden, in Sint-Annaparochie trouwde met Rembrandt van Rijn, en begraven ligt in de Oude Kerk van Amsterdam. ,,Daar wordt ieder jaar een herdenking georganiseerd, die steeds meer bezoekers trekt. Zoiets kunnen we hier in de Van Harenskerk ook doen. Saskia en Rembrandt vormen een prachtig aanknopingspunt om het verhaal van de Van Harenskerk uit de doeken te doen."

De bijeenkomst werd afgesloten met het Saskialied, gezongen door Pietrix Dijkstra, en een dankwoord van Teake Brandsma.

Nieuwe actie
Het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft inmiddels besloten om in juni van dit jaar opnieuw een extra bijdrage van de donateurs te vragen, dit keer voor de Mariakerk van Foudgum.. Die moet dringend gerestaureerd worden, en aangepast worden voor het gebruik als dorpshuis. ,,In Foudgum is geen dorpshuis", legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Nu de Stichting de kerk onder handen gaat nemen, willen ze het interieur aanpassen zodat ze er wat gemakkelijker met groepen bijeen kunnen zijn. Bovendien willen ze de expositie over ds. Francois Haverschmidt (Piet Paaltjens) wat meer professionaliseren."

De Stichting is druk bezig om fondsen te werven voor de restauratie. ,,Die moet voor 1 december beginnen om een toegezegde provinciale subsidie niet te verliezen. Jammer genoeg is de aanvraag in het kader van de BRIM tot nu toe steeds afgewezen omdat er te weinig Rijksbudget beschikbaar was. Hopelijk lukt het dit jaar wel", aldus Bakker. Na de zomer hoopt de Stichting meer duidelijkheid te krijgen over de BRIM-aanvraag.



08-04-14

Blessum voert actie voor dorpskerk

Twaalfduizend euro heeft de Plaatselijke Commissie van Blessum gespaard voor de restauratie van de dorpskerk. Een hele prestatie voor een dorp met 87 inwoners, vindt voorzitter Jan Mennema. Maandag 7 april 2014 overhandigde hij tijdens de vergadering van Dorpsbelang een cheque ter waarde van dit bedrag aan directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

De eigen bijdrage van de Blessumers is over een periode van negen jaar bijeen gespaard, aldus Mennema. Vooral met de verhuur van de kerk haalde de Plaatselijke Commissie geld binnen. De Mariakerk is enorm belangrijk voor het dorp. Er is geen dorpshuis. Als mensen een feestje willen geven dat thuis niet past, houden ze het in de kerk.

Directeur Bakker is diep onder de indruk van de bijdrage van het dorp. ,,De Blessumers hebben veel over voor hun kerk. Ze houden niet alleen de boel netjes, maar beheren ook het kerkhof dat eigendom van de Stichting is. Zaterdag 12 april is er weer een hele groep in touw in en rond de kerk."

Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn de inkomsten meer dan welkom. ,,We krijgen natuurlijk subsidie van het Rijk, maar dat moet je als eigenaar aanvullen met een flink deel aan eigen middelen. Op dit moment helpt een aantal cultuurfondsen ons daarbij, maar in de toekomst zal er meer geld moeten komen vanuit het gebruik. Blessum laat zien dat het kan."

De Plaatselijke Commissie haalde ook nog eens 1500 euro op voor de restauratie van de kanselbijbel. Die werd twaalf jaar geleden naar Restauratie Atelier Sterken gebracht. Sterken heeft het boek in oude glorie hersteld. Vraag is nog even of hij permanent op de kansel komt te liggen, of dat het toch beter is om hem alleen bij bijzondere gelegenheden te voorschijn te halen.

Continue onderhoud
De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft de kerk van Blessum in 1975 in eigendom overgenomen. De kerk werd in 1978 al eens gerestaureerd onder toezicht van architectenbureau Van Maanen en Zwart. In 1995 werd het orgel gerestaureerd, onder begeleiding van orgeladviseur Jan Jongepier.

Dergelijke monumenten hebben echter continu onderhoud nodig. In 2010 is de toren opnieuw in de steigers gezet. Eind 2013 is het dak aan de zuidzijde hersteld, zijn er loopplanken op het gewelf aangebracht en is het gewelf van verlichting voorzien. Verder is voeg- en metselwerk hersteld aan de zuidoost- en noordzijde van de kerk.

De werkzaamheden zijn uitgevoerd door Bouw- en Restauratiebedrijf Sytse Douwe van der Vegt uit Weidum. Er was een bedrag van zo'n 40.000 euro mee gemoeid.

Stucwerk
Wie in de Mariakerk komt, zou zich kunnen verbazen over de slechte staat van het stucwerk aan de zuidmuur. Dat is een gevolg van de lekkage van het dak. De muren zijn ruim een meter dik, en verzadigd van water. Nu het dak gerepareerd is, kunnen de muren eerst een jaar drogen. Dan wordt het stucwerk hersteld.

Luister hier naar een reportage van Omrop Fryslân.



25-03-14
Een maquette van 'De Ferdjipping' in de kerk van Jorwert.

Tweede fase Nijkleaster in Jorwert

Stichting Nijkleaster is begonnen met de fondswerving voor de tweede fase van hun project: het inbouwen van een verdieping in de voorkerk van Jorwert. De Stichting Alde Fryske Tsjerken draagt als eigenaar van de kerk in Jorwert ook een steentje bij.

De belangstelling voor de activiteiten van het nieuwe protestantse klooster-in-wording is zo groot, dat er meer ruimte in de Radboudkerk gemaakt moet worden. In de voorkerk komt een tweede etage (De Ferdjipping). De extra ruimte die wordt gecreëerd, kan voor verschillende activiteiten gebruikt worden, zowel door Nijkleaster als door de bewoners van Jorwert.

De verbouwing kost ruim 156.000 euro. Uit bijdragen van de provincie Fryslân, verschillende vermogensfondsen en door eigen inbreng is inmiddels ruim 100.000 euro binnen. Eind maart 2014 is Nijkleaster me een crowdfuncting actie gestart om de resterende 50.000 euro binnen te halen. Dit gebeurt onder het motto ‘Het verhaal gaat door’.

Eerste schenker
De verbouwing vindt plaats in nauw overleg met de Stichting Alde Fryske Tsjerken als eigenaar van de Radboudtsjerke. De Stichting heeft als eerste besloten om de actie te steunen. De Stichting stelt een bijdrage van € 2.000 beschikbaar. Directeur Gerhard Bakker: ”Wij vinden Nijkleaster een mooi voorbeeld hoe je een nieuwe functie aan een oude kerk kunt geven. De nieuwe verdieping vergroot de gebruiksmogelijkheden van de kerk aanzienlijk. Zo krijgt de kerk weer een centrumfunctie in de regio, in aanvulling op het dorpshuis en het café van Jorwert.”

Centraal in de fondswervingscampagne van Nijkleaster staat een kunstwerk van Han Reeder uit Sneek. Hij heeft eind 2013 een foto gemaakt van een Statenbijbel uit 1912 in één van de nissen van de Radboudkerk. Het inspireerde initiatiefnemer ds. Hinne Wagenaar van Nijkleaster tot de volgende tekst:

In 1912 lieten de kerkvoorgden van Jorwerd een aantal Bijbels maken voor in de kerkenraadsbanken. Zij wisten niet wat de toekomst zou brengen. Zij waren zich niet bewust van de oorlogen die het Europese continent zouden teisteren. Niet van de kerkelijke ontwikkelingen in de twintigste eeuw. Niet van Geert Maks boek 'Hoe God verdween uit Jorwerd'. Evenmin waren ze zich bewust dat precies 100 jaar later Nijkleaster zich zou vestigen in dit dorp en deze kerk. Toch staat voor Nijkleaster die Bijbel uit 1912 symbool voor hoop en toekomst. Sinds 2012 klinkt het grote Verhaal en klinken de menselijke verhalen weer volop in deze kerk en rond de tafel van verhalen'.

Tijdens de actie vraagt Nijkleaster aan belangstellenden om 1000 euro te investeren in de verbouw van de kerk van Jorwert. Als symbolische tegenprestatie ontvangen de eerste honderd gulle gevers het kunstwerk van Han Reeder cadeau. Deze worden later dit jaar uitgereikt tijdens een besloten bijeenkomst, waaraan onder meer Han Reeder, Geert Mak en Henk Kroes meewerken. Geert Mak zal spreken over het thema ‘Sinds God verdween uit Jorwert’.

De actie loopt tot en met Pinksteren. Ds. Hinne Wagenaar is ervan overtuigd dat veel mensen belangstelling zullen tonen. ,,De aandacht en warmte voor Nijkleaster is in ons eerste volle jaar van onze activiteiten, 2013, overweldigend geweest. We hadden nooit gedacht dat we zoveel mensen zouden mogen verwelkomen in Jorwert. Ook de financiële steun van onze stipers (donateurs) en freonen (vrienden) is hartverwarmend.’’

Nijkleaster streeft naar een protestants klooster in Friesland. Uitvalsbasis voor de activiteiten is sinds oktober 2012 de Radboudkerk in Jorwert. Nijkleaster wordt geleid door ds. Hinne Wagenaar en zijn vrouw Sietske Visser. Nijkleaster is een pioniersplek van de Protestantse Kerk in Nederland.

Animatie
Het is nu al mogelijk om een virtuele rondwandeling door de voorkerk te maken. Beklim de trap en neem een kijkje in De Ferdjipping. Met dank aan architect Romke Lemstra.



17-01-14

Mooi legaat voor Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft onlangs een bijzonder legaat gekregen. Een man uit Deinum heeft de Stichting het prachtige bedrag van € 75.000 nagelaten. De Deinumer was erg begaan met het lot de toekomst van de Friese kerken.

De erflater woonde tijdens zijn leven vlakbij de kerk van Deinum. Hij was kort geleden donateur geworden van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Als welkomstcadeau kreeg hij een DVD opgestuurd waarop vier speciale programma’s staan over het werk van de Stichting. De man was erg geraakt door deze uitzendingen en door de professionaliteit van het werk. Hij besloot daarom ook na zijn leven het werk van de Stichting te steunen.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is bijzonder ingenomen met deze bijzondere schenking, zegt directeur Gerhard Bakker. ,,Het Rijk stelt minder geld beschikbaar voor onderhoud van kerken. Er is daarom meer ‘eigen geld’ nodig. De Stichting werkt er hard aan om meer donateurs te krijgen. Daarnaast zijn inkomsten uit nalatenschappen bijzonder welkom. Het is geweldig dat mensen ons dit geld toevertrouwen’’, aldus Bakker.

Het geld van het nalatenschap wordt toegevoegd aan een speciaal fonds (‘instandhoudingsfonds’) dat bedoeld is om ook in de toekomst de kerken van de Stichting op een goede manier te kunnen onderhouden. Deze bestemming is in lijn met de wensen van de erflater.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is eigenaar van 43 kerken in Fryslân. De Stichting beheert en onderhoudt die kerken en geeft ze een nieuwe bestemming, in samenwerking met de Plaatselijke Commissies. De kerken worden steeds intensiever gebruikt voor verschillende activiteiten, onder meer op het gebied van bezinning en cultuur.

Wilt u de Stichting Alde Fryske Tsjerken ook steunen? Lees hier meer over de mogelijkheden voor schenkingen en nalatenschappen. Of word donateur, en meld u nu aan via de website.



21-12-13

Hans Willems hoofdredacteur magazine

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft Hans Willems benoemd tot hoofdredacteur van het magazine ‘Alde Fryske Tsjerken’. Hij is de opvolger van dr. Regnerus Steensma uit Buitenpost, die in december vorig jaar is overleden.

Willems (Utrecht 1951) kwam in 1977 naar Friesland om als redacteur geestelijk leven aan de slag te gaan bij de Leeuwarder Courant. Door zijn werk leerde hij vele tientallen kerken in Fryslân van binnen en van buiten kennen en waarderen. ,,Het was een tijd waarin zelfs nog wel eens nieuwe kerkgebouwen werden geopend”, vertelt Willems, ,,maar tegelijk ook veel godshuizen buiten gebruik raakten of een nieuwe bestemming kregen. Getalsmatig liep het kerkelijk leven sterk terug, maar inhoudelijk was er meer dan genoeg te schrijven over liturgische ontwikkelingen, theologische disputen en kerkpolitieke zaken.”

In 1991 keerde Willems als parlementair redacteur terug naar zijn eerdere woonplaats Den Haag. Na acht jaar de politiek te hebben gevolgd voor de Leeuwarder Courant, vestigde hij zich voor een tweede maal in Leeuwarden. Momenteel werkt hij als eindredacteur en verslaggever voor de zaterdagse bijlagen van de LC.

Pniëlkerk
Op zondagen kerkt hij afwisselend in de eeuwenoude Grote of Jacobijner Kerk en de veel modernere Oase in Leeuwarden Huizum. Zijn favoriete kerk staat evenwel in zijn geboortestad Utrecht: de Pniëlkerk, waar hij belijdenis deed en trouwde in 1973. De zeskantige kerk is gebouwd naar een ontwerp van de architecten Dingemans en Wouda, die zich daarbij lieten inspireren door de Bergrede.

Kerkgangers kunnen er kiezen uit het centrale zitgedeelte of een van de vijf in tribunevorm gebouwde ‘berghellingen’, om er te luisteren naar de verkondiging van Gods woord. ,,De kerk is mij zo dierbaar omdat mijn vaders vader er kort na de bouw in koper een miniatuur kopie van maakte, die ik uiteindelijk heb geërfd en die nu, compleet met binnenverlichting, in onze woonkamer staat te pronken.’’

Was de Pniëlkerk bij de bouw in 1955 een teken van het naoorlogse gereformeerde optimisme, door de recent bekend geworden verkoop aan de nog jonge Chinese christelijke gemeente in de Randstad, staat hij nu symbool voor de enorme krimp die de Protestantse Kerk in Nederland doormaakt. ,,Gelukkig behoudt hij zijn oorspronkelijke bestemming.’’

Stoter en De Vries
De benoeming van Hans Willems is donderdag 19 december 2013 bekendgemaakt tijdens de presentatie van het decembernummer van het magazine ‘Alde Fryske Tsjerken’ in de kerk van Oostrum. Bij die gelegenheid konden nog twee andere nieuwkomers binnen de redactie worden geïntroduceerd: drs. Marlies Stoter (conservator oude kunst en toegepaste kunst, Fries Museum) en dr. Oebele Vries (laatstelijk universitair docent Fries taal en cultuur, Rijksuniversiteit Groningen).

Het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is blij dat de redactie van het magazine met deze benoemingen versterkt is. ,,De redactie maakt twee keer per jaar een prachtig blad”, aldus voorzitter Jan Kersbergen. ,,Het is een belangrijk visitekaartje voor de Stichting, waarmee we invulling geven aan onze doelstelling om publieke belangstelling voor Friese kerken in het algemeen te wekken. Met de benoeming van dit drietal hebben wij alle vertrouwen in de toekomst.”




21-12-13

Een brug naar nieuwe generaties

De Stichting Alde Fryske Tsjerken wil een brug slaan naar nieuwe generaties door Hanneke Hofman als educatief medewerker aan te stellen. Zij gaat samen met een groep vrijwilligers een educatieproject uitwerken voor de Van Harenskerk in Sint Annaparochie.

Hofman (1987) is geboren in Leeuwarden maar opgegroeid in Koarnjum. Samen met haar vader bracht ze al fietsend bezoekjes aan kerken en begraafplaatsen. ‘In een kerk kun je de geschiedenis beleven en wij hadden een rijk inbeeldingsvermogen.’

Hofman is dan ook na het atheneum aan de Rijksuniversiteit Groningen de studie Geschiedenis gaan volgen. Vanwege haar liefde voor het vak en de behoefte de opgedane kennis te delen, heeft ze na de master Geschiedenis Vandaag gekozen voor de master Leraar Voorbereidend Hoger Onderwijs Geschiedenis en Staatsinrichting.

Bij voorkeur combineert ze deze twee masters. Bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken kan dit, door onderzoek te doen naar de kerkgeschiedenis en deze informatie te verwerken in lesmateriaal voor leerlingen. ‘Met het enthousiast maken van de jeugd voor onze Friese kerken kun je naar mijn mening niet vroeg genoeg beginnen.’

Eerder heeft ze bij het Historisch Centrum Leeuwarden educatieprojecten opgezet en begeleid. Recentelijk was dat het smartphoneproject voor de bovenbouw van de basisscholen en de onderbouw van het voortgezet onderwijs in Leeuwarden. ‘Ik vind het belangrijk om jongeren meer bij de musea te betrekken, naar mijn idee vergrijst het museumpubliek.’

Zelf bezoekt ze regelmatig kerken, niet alleen op vakanties in het buitenland, maar ook bij uitstapjes in Fryslân.

Educatiecommissie
Hofman werkt binnen de Stichting Alde Fryske Tsjerken samen met een vijftal vrijwilligers die een educatiecommissie vormen. De vrijwilligers helpen bij het schrijven van het lesmateriaal en het verzorgen van rondleidingen voor schoolklassen door kerken.

De educatiecommissie begint met een proef rond de Van Harenskerk in Sint Annaparochie. Er komt een leerlingen werkboekje en een leraren handleiding voor de groepen zeven en acht van beide lagere scholen in het dorp. Het materiaal komt in het voorjaar van 2014 beschikbaar.

‘Als de pilot slaagt, willen we onderzoeken of we het project kunnen uitrollen naar onze overige kerken’, aldus directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. ‘En op termijn misschien ook voor de andere kerken in Fryslân die niet bij onze stichting horen’.

Middels het educatieproject wil de Stichting Alde Fryske Tsjerken een brug slaan naar nieuwe generaties. ‘Onze donateurs zijn gemiddeld wel wat ouder dan vijftig jaar. We vinden het voor de toekomst van het Friese erfgoed belangrijk om ook de jeugd erbij te betrekken.

Mede om die reden gaan we in ons jubileumjaar 2015 ook samenwerken met het Natuurmuseum Fryslân, dat veel jongeren trekt. Hopelijk weten veel pakes en beppes hun (klein)kinderen enthousiast te maken voor de oude Friese kerken.’

De benoeming van Hofman is donderdag 18 december 2013 bekendgemaakt bij de presentatie van het nieuwe magazine ‘Alde Fryske Tsjerken’ in de kerk van Oostrum.



14-12-13

Tweede druk boek Steensma

Er komt een tweede druk van het boek Protestantse Kerken hun pracht en kracht van dr. Regnerus Steensma. Dat maakte dr. Justin Kroesen vrijdag 13 december 2013 bekend bij de eerste Regnerus Steensma Lezing in het Karmelklooster in Drachten.

De Regnerus Steensma Lezing wordt georganiseerd om te laten zien dat de geestelijke nalatenschap van Steensma vrucht blijft dragen, aldus ds. Jan Hofstra van het Karmelklooster in zijn woord van welkom voor de ruim honderd aanwezigen.


Hofstra organiseerde deze eerste lezing samen met Justin Kroesen, de opvolger van Steensma aan het Liturgisch Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen, thans het Instituut voor Christelijk Cultureel Erfgoed. Hofstra en Kroesen organiseerden de lezing in samenwerking met de Stichting Oude Groninger Kerken en de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Beide stichtingen zijn mede door Steensma opgericht in 1969 respectievelijk 1970. De belangstelling voor de lezing was groot; de kapel van het klooster zat volgepakt.

Kroesen presenteerde voorafgaand aan de lezing een boekje met de levensbeschrijving en bibliografie, getiteld Dr. Regnerus Steensma (1937-2012): een bio-bibliografie. Hij bood een eerste exemplaar van het boekje aan de weduwe van Steensma aan, Elly Steensma-Dijk.

Uit het boekje blijkt dat Steensma in zijn bijna vijftigjarige loopbaan 232 artikelen en boeken heeft gepubliceerd op het gebied van liturgiewetenschap, kunst- en kerkgeschiedenis, monumentenzorg en moderne kunst. Zijn eerste artikel handelde over middeleeuwse doopvonten in Noord-Nederland, en verscheen in het Jaarboek voor de eredienst van de Nederlands Hervormde kerk (1963/1964).

De laatste titel van zijn hand is het eerder genoemde boek Protestantse kerken - hun pracht en kracht, dat in april 2013 postuum verscheen (bezorgd en ingeleid door Justin Kroesen). Kroesen kon in zijn toespraak melden dat de eerste oplage binnen zes maanden uitverkocht was, en dat uitgeverij Bornmeer in 2014 een tweee druk zal doen verschijnen.

Macht, geweld en monniken
De eerste Regnerus Steensma Lezing werd verzorgd door prof. dr. Hans Mol. Hij ging in op een vijftiende eeuwse vete tussen de abt van het klooster van Hemelum en een hoofdeling uit de omgeving die de pachtinkomsten van het klooster had ingepikt. De lezing was een samenvatting van het artikel 'Macht, geweld en monniken, De escalatie van een vete in de Friese Zuidwesthoek 1482-1495' dat onlangs verscheen in De Vrije Fries (deel 93, 2013).

Mol is onderzoeksmedewerker middeleeuwse geschiedenis aan de Fryske Akademy in Leeuwarden en bijzonder hoogleraar geschiedenis van de Friese landen in de middeleeuwen aan de Universiteit Leiden. Behalve over Friese geschiedenis publiceert hij regelmatig over het kloosterwezen.

Met de lezing van Mol werd een link gelegd naar het begin van Steensma's wetenschappelijke carriere, in het bijzonder zijn in 1970 verschenen proefschrift 'Het klooster Thabor bij Sneek en zijn nagelaten geschriften'. Mol liet zien dat de abt van klooster Thabor zo verstandig was geweest om de neutraliteit te bewaren, waar de abt van Hemelum steun zocht bij de Schieringers in Leeuwarden en zo onderdeel werd van het conflict tussen de Schieringers en de Vetkopers dat met veel geweld gepaard ging.

Karmelklooster
De eerste Regnerus Steensma Lezing vond plaats in het Karmelklooster omdat Steensma daar een bijzondere band mee had. Zo was hij jarenlang voorzitter van de steunstichting achter het Karmelklooster in Drachten, dat eigendom is van ds. Jan Hofstra en zijn vrouw. Ds. Hofstra ging vorig jaar ook voor in de uitvaartdienst van Steensma in de hervormde kerk van Buitenpost.

In het in december 2012 verschenen zevende nummer van het magazine Alde Fryske Tsjerken stonden twee artikelen over het Karmelklooster, van de hand van Dolf van Weezel Errens (over de bouwgeschiedenis) en van Jan Hofstra (over de kunstcollectie van het klooster).

Steensma was van 2010 tot zijn overlijden in december 2012 hoofdredacteur van het magazine. Een in memoriam over Steensma werd gepubliceerd in nummer acht (juni 2013), geschreven door dr. Justin Kroesen.

Op 19 december wordt in Oostrum bekend gemaakt wie de opvolger wordt van Steensma als hoofdredacteur van het magazine, bij de presentatie van het negende nummer van 'Alde Fryske Tsjerken' .



05-12-13

Torenuurwerk Iens is weer thuis

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op 4 december het torenuurwerk uit de kerk van Iens teruggegeven aan de gemeente Littenseradiel om op te stellen in de toren van Easterwierrum. Directeur Gerhard Bakker overhandigde het uurwerk met een symbolische handdruk aan wethouder Douwe Willemsma van Littenseradiel.

Oud-voorzitter ir. L.A.A. Romeyn van de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk legt aan vrijiwlliger Arnoud Klokke van de Stichting Alde Fryske Tsjerken uit hoe bijzonder het uurwerk van Iens is. Het dateert uit ongeveer 1700 en is een van de drie eerste slingeruurwerken die Fryslân kent. De andere twee staan in Minnertsga (1698) en Allingawier (oorspronkelijk afkomstig uit de kerk van Exmorra). Foto: Gerhard Bakker

De geschiedenis van het torenuurwerk is heel bijzonder. Tijdens de restauratie van de kerk van Iens werd in 1989 besloten om een elektrisch uurwerk aan te schaffen, plus een nieuwe luidklok. De gemeente maakte dat mogelijk met een subsidie van 2500 gulden, aldus een besluit van het college van Burgemeester en Wethouders op 16 augustus 1989. Het bestaande uurwerk wordt in de stukken “een heel nieuwsgierig geval” genoemd, dat gerepareerd voor het publiek te bezichtigen zou moeten zijn. “Voorstel is dit uurwerk op een geschikte plaats in de hal van het gemeentehuis op te stellen”.

De gemeente betaalde voor het oude torenuurwerk honderd gulden, en heeft het aanvankelijk ook ten toon gesteld in het gemeentehuis, wist wethouder Wilemsma te vertellen. Op enig moment is het echter op straat beland; hoe dat precies kon gebeuren, is niet bekend. Een voorbijganger heeft zich er toen over ontfermd, en het uurwerk overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Die heeft het sindsdien in depot gehouden, met een label dat het uit de kerk van Itens afkomstig zou zijn.

Behoud Torenuurwerken
Het uurwerk kwam weer in beeld door onderzoek van de Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk. Die is al jaren bezig met een inventarisatie van alle torenuurwerken in Nederland. Een van de twee vrijwilligers die de inventarisatie in Fryslân uitvoeren, Pim van der Giesen, deed in december 2011 navraag naar het uurwerk. Op dat moment was het voor de Stichting nog niet helder of het uit Itens of Iens afkomstig was.

Bij een bezoek aan het depot van de Stichting in april 2013 kon kerkrentmeester Heerma van Iens het uurwerk niet met 100% zekerheid identificeren. Hij herkende de slingerconstructie niet, en dacht dat een bepaald radarwerk veel verder was afgesleten dan wat hij hier aantrof, zo herinnert Arnoud Klokke zich, de vrijwilliger die het Stichtingsdepot beheert en bij het bezoek aanwezig was.

Op basis van de raadsstukken van de gemeente Littenseradiel heeft de Stichting zich er uiteindelijk van laten overtuigen dat het uurwerk hoogstwaarschijnlijk toch wel uit Iens afkomstig moet zijn. ,,Het jaartal klopt sowieso”, aldus Bakker. De gemeente Littenseradiel heeft besloten dat het uurwerk wordt overgedragen aan de Stichting Monumentenbehoud Littenseradiel. Wethouder Douwe Willemsma is daar tevens de voorzitter van.

Easterwierrum
De Stichting Monumentenbehoud Littenseradiel stelt het uurwerk beschikbaar gesteld aan de Stichting Begraafplaats Easterwierrum, voor opstelling in de toren van Easterwierrum. Die heeft hiervoor op 22 februari 2012 een verzoek ingediend bij de gemeente Littenseradiel. B&W besloten op 27 maart 2012 om daarmee akkoord te gaan.

Wethouder Willemsma vertelde dat de Stichting Begraafplaats voldoende middelen heeft om het uurwerk te laten restaureren.De toren van Easterwierrum is overigens ook eigendom van de Stichting Monumentenbehoud Littenseradiel.

Kerkrentmeester Heerma van Iens heeft er vrede mee dat het uurwerk niet terugkomt in de kerk van Iens. ,,Ons uurwerk is in 1989 geëlectrificeerd. Restauratie is duur. Daarnaast vraagt het veel tijd om het uurwerk dagelijks op te winden. Wij vinden het prima dat het de verantwoordelijkheid wordt van de Stichting Monumentenbehoud Littenseradiel en dat het in Easterwierrum geplaatst wordt."

Opgelost
Bakker is blij dat het mysterie van het uurwerk nu is opgelost. ,,De Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk doet goed werk. Torenuurwerken krijgen lang niet de aandacht die ze verdienen. We zijn blij dat dit uurwerk nu weer thuis is in de gemeente Littenseradiel, en dat het een goede plek krijgt.”

Zelf laat de Stichting maar zelden een torenuurwerk restaureren, aldus Bakker. Het is voor het laatst gebeurd bij de restauratie van de kerken in Boer in 2008 en Wier in 2011. Op dit moment is de Plaatselijke Commissie van Britsum bezig om de benodigde middelen bijeen te brengen voor de restauratie van hun uurwerk, vertelt Bakker. ,,Het ziet er naar uit dat het hen ook nog gaat lukken.”

Uurwerkenfonds
In het algemeen heeft het uurwerk niet de hoogste prioriteit van de Stichting. ,,We steken er zelf geen geld in omdat de restauratie van zo’n uurwerk de exploitatie van de kerk niet verbetert. Het levert op zich geen extra inkomsten op. Omdat het Rijk zich als subsidieverstrekker steeds verder terugtrekt, zien wij ons genoodzaakt om daar toch op te letten. Herstel van uurwerken is dan wel een nobel doel, maar kan bij ons alleen als daar extra middelen beschikbaar voor worden gesteld. Wie weet is er iemand die ons kan helpen, en de middelen beschikbaar wil stillen voor een uurwerkenfonds? Dan wordt de situatie heel anders.”




03-12-13

Presentatie magazine in Oostrum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op donderdag 19 december 2013 het nieuwste nummer van haar magazine 'Alde Fryske Tsjerken' gepresenteerd tijdens een gezellige en informatieve bijeenkomst in de kerk van Oostrum die door ruim zestig mensen werd bezocht.

Tijdens deze bijeenkomst werd bekendgemaakt dat Hans Willems de nieuwe voorzitter van de redactiecommissie is geworden. De vacature van 'hoofdredacteur' van ons tijdschrift 'Alde Fryske Tsjerken' ontstond in december 2012, toen de toenmalige voorzitter van de redactie, dr. Regnerus Steensma uit Buitenpost, onverwachts overleed.

Het juni-nummer van dit jaar, een themanummer over de Van Harenskerk in Sint-Annaparochie, was het laatste nummer dat hij "in de steigers" heeft gezet. Na het overlijden van Steensma is het juni-nummer afgerond door de redactie onder leiding van eindredacteur Louw Dijkstra.

Veelzijdig
Het nieuwste nummer van het magazine in Oostrum is gepresenteerd, is ook weer tot stand gekomen onder de coördinatie van Louw Dijkstra. Het is een bijzonder veelzijdig nummer geworden met bijdragen over de mysterieuze muurschilderingen in de kerk van Oostrum, de restauratie van de kerk van Boazum in oorlogstijd, de afgebrande rooms-katholieke kerk op Ameland, de herkomst van sarcofagen in Noord-Nederland en de achttiende eeuwse timmerman Dirk Embderveld, die een hele serie preekstoelen maakte waaronder die van Oostrum.

Eerste exemplaren van dit nieuwe nummer werden aangeboden aan de voorzitter van de Plaatselijke Commissie in Oostrum: Albert van den Berg, de voorzitter van de Stichting Alde Fryske Tsjerken: Jan Kersbergen, en aan Arnoud Klokke, die samen met Elisabeth Penninga-Lautenbach een bijdrage schreven over de mysterieuze muurschilderingen van Oostrum.

Na een muzikaal intermezzo van het Vrouwen Burgerkoor onder leiding van Willem Molenbuur, vond er nog een tweetal lezingen plaats. De eerste lezing ging over de mysterieuze muurschilderingen van Oostrum. Arnoud Klokke legde uit waarom hij denkt dat de muurschilderingen relatief jong zijn en verband houden met het instorten van de voorvanger van de huidige toren in de achttiende of negentiende eeuw.

Klokke baseerde zijn theorie op de tekening die de dorpstimmerman maakte van de muurschildering die eind negentiende eeuw aan het licht kwam. De tekening bevond zich jarenlang in het archief van de Stichting, opgerold in een houten koker. De tekening is nu ingelijst, en overhandigd aan voorzitter Albert van den Berg. De Plaatselijke Commissie van Oostrum zal er een mooi plekje in de kerk voor zoeken, beloofde Van den Berg.

Het hele verhaal van Klokke is terug te lezen in het magazine 'Alde Fryske Tsjerken', dat om die reden natuurlijk ook in de kerk van Oostrum werd gepresenteerd.

Textiel aan preekstoelen
Aan het eind van de bijeenkomst vertelde Sytse ten Hoeve iets over het onderzoek dat hij gedaan heeft naar de bekleding en franjes van preekstoelen. In het nieuwste nummer van het magazine staat een artikel van zijn hand over Dirk Embderveld, de bekende achttiende-eeuwse timmerman en houtsnijder uit Leeuwarden, die onder meer de preekstoel van Oostrum maakte.

Ten Hoeve bewees met citaten uit diverse oude kerkenboeken dat de kanselbekleding oude papieren heeft. Hij signaleerde dat bij restauraties de bekleding maar al te vaak verdwijnt, zoals bijvoorbeeld in Raerd. 'De preekstoel is bij de laatste restauratie teruggebracht (gereconstrueerd) naar het uiterlijk van het begin van de negentiende eeuw, maar heeft niet de franjes gekregen die er toen wel waren, zoals uit oude foto's blijkt.'

Hij riep de verantwoordelijke kerkeigenaren op om zorgvuldig onderzoek te laten doen naar de geschiedenis van een kerk, en om het textiel daarbij niet te vergeten.

Kennismakingsnummer
Wilt u een kennismakingsnummer van het magazine 'Alde Fryske Tsjerken' ontvangen? Stuur dan een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl




27-11-13

Dorpskerk Huizum overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft vrijdag 29 november 2013 de Dorpskerk van Huizum overgenomen van de Protestantse Gemeente Leeuwarden-Huizum. De Dorpskerk is de 43ste kerk van de Stichting en tevens de eerste kerk in een van de elf Friese steden.

De kerk van Huizum is een van de oudste monumenten binnen de grenzen van de gemeente Leeuwarden. In de muren is tufsteen uit de twaalfde eeuw aangetroffen. De vormentaal van het schip verwijst naar het eind van de vijftiende eeuw of het begin van de zestiende eeuw. Mogelijk is de kerk toen gewijzigd, of opnieuw opgebouwd met gebruikmaking van de oude tufstenen.

Hoogtepunt in het buitengewoon rijke interieur is de houten preekstoel uit de zestiende eeuw. Dit is de enige preekstoel in Fryslân die dateert van vóór de Reformatie. Tegenover de preekstoel staan drie herenbanken en in de koorsluiting is nog een vierde herenbank te vinden.

Orgel
Het huidige orgel van de kerk is niet het eerste. Het is bekend dat de kerk al in de zestiende eeuw een orgel had. Rond 1660 werd het gerepareerd door Willem Meynerts uit Berlikum. In 1727 vindt een vernieuwing plaats door Christian Müller. In 1849 leverden de orgelmakers L. van Dam & Zn. een nieuw orgel, maar zij gebruikten daarin een deel van het oude pijpwerk.

Dit orgel onderging in de twintigste eeuw enige wijzigingen. De laatste daarvan werd gerealiseerd in 1954-1956, door Bakker & Timmenga uit Leeuwarden. Deze firma zal het orgel in 2014 opnieuw restaureren. De opdracht daartoe is reeds verstrekt door de Protestantse Gemeente van Huizum. Organist Theo Jellema treedt op als orgeladviseur.

Plaatselijke Commissie
De kerk komt in beheer bij een Plaatselijke Commissie van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, onder voorzitterschap van Peter de Haan. Via de Plaatselijke Commissie kan het kerkje gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, concerten en (familie) bijeenkomsten. Bovendien zullen er minimaal vier keer per jaar erediensten worden gehouden van de Protestantse Gemeente van Leeuwarden-Huizum.

De Haan onthulde tijdens de bijeenkomst iets van de plannen van de Plaatselijke Commissie. Zo denken ze onder meer aan een drietal jaarlijks terugkerende lezingen, vernoemd naar Slauerhoff (literatuur), Epo van Douma (historie) en Jansonius (algemeen).

In het eerste weekend van februari volgend jaar wordt de kerk feestelijk heropend. Dan zal onder meer ook talent uit de wijk een podium geboden worden.

Kerk nummer 43
Voor de Stichting is dit de 43ste kerk die werd overgenomen in het 43-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was in juli van dit jaar (Kortehemmen).

De Stichting werd in 1970 opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen die hun religieuze functie verloren, en om in overleg met de dorpsbewoners te zoeken naar nieuw gebruik. Bovendien spant de Stichting zich al ruim veertig jaar in om publieke belangstelling te wekken voor kerkgebouwen in het algemeen.

Kerkhof
De grote begraafplaats pal ten zuiden van de Dorpskerk is in de jaren zeventig van de twintigste eeuw door de toenmalige Hervormde Gemeente van Huizum overgedragen aan de (burgerlijke) Gemeente Leeuwarden. Het kerkhof direct rond de kerk werd toen echter niet overgedragen, en is dus nu nog steeds in eigendom van de Protestantse Gemeente Leeuwarden-Huizum. Het werd op 25 mei 1979 officieel gesloten door de Gemeente Leeuwarden. De laatste begrafenis vond in 1977 plaats.

De Protestantse Gemeente Leeuwarden-Huizum heeft de Stichting Alde Fryske Tsjerken gevraagd of zij het kerkhof wil overnemen. De Stichting heeft die vraag nog in beraad. De Stichting neemt hoogst zelden een kerkhof over. Het is de afgelopen 43 jaar alleen gebeurd in Augsbuurt, Blessum, Olterterp, Sibrandahûs en Westhem. Op al die kerkhoven kan nog gewoon begraven worden; een extra verantwoordelijkheid voor de vrijwilligrs van de Plaatselijke Commissies in die dorpen. In Huizum ligt de situatie dus anders; daar kan al sinds 1979 niet meer begraven worden.

Lees hier de kerkbeschrijving van de excursiecommissie uit 1979.

Luister hier naar de mini reportages van Omrop Fryslan.



22-11-13

Samenwerking met Natuurmuseum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken gaat inhoudelijk samenwerken met Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden. Doel is om in de zomer van 2015 ter gelegenheid van het 45-jarige bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, een grote expositie over het thema kerk en natuur in te richten in het Natuurmuseum.

Voor het museum ligt samenwerking met de Stichting Alde Fryske Tsjerken zeer voor de hand, zegt directeur Koopmans. ,,Kerken behoren tot het DNA van het Friese landschap. Ze bepalen het aanzien van natuurlijk Fryslân. Bovendien tref je in en rond de kerken allerlei bijzondere planten en dieren aan: vleermuizen (flearmûs), korstmossen (koarstmoas), steenmarters (stienmurd), kerkuilen (waarûle). Alle reden om daar in het Natuurmuseum eens flink mee uit te pakken. Tijdens een eerste brainstorm werden we met z’n allen heel enthousiast om er samen iets bijzonders van te maken.”

Koopmans ziet het al helemaal voor zich. ,,Naast een grote expositie in het atrium van het museum hopen we ook een aantal kleinere exposities in verschillende kerken van de Stichting onder te brengen. De bezoekers daarvan worden naar ons museum verwezen, en andersom.”

Brug slaan
De Stichting Alde Fryske Tsjerken hoopt via de samenwerking met het Natuurmuseum bij meer mensen interesse te wekken voor de monumentale kerken in Fryslân. ,,Het is goed als ook jongere generaties met dit werk in aanraking komen”, zegt directeur Gerhard Bakker. ,,Onze donateurs zijn gemiddeld 65 plus. Daar zijn we op zich geweldig blij mee, want er zit bij die generaties een grote liefde voor de oude kerken. Voor de langere termijn is het duidelijk dat we een brug moeten zien te slaan naar jongere generaties. Het Natuurmuseum weet die al jarenlang te bereiken. Daar willen we graag in samenwerken.”

Bidbook
Museum en Stichting gaan de komende maanden een ‘bidbook’ uitwerken ten behoeve van de fondswerving. Alde Fryske Tsjerken-directeur Bakker heeft goede hoop dat de benodigde middelen toegezegd zullen worden. ,,Het is voor iedereen duidelijk dat onze Stichting voor een grote uitdaging staat om een generatiewisseling tot stand te brengen. Dit project leent zich daar uitstekend voor.”

,,Bij het 40-jarige bestaan in 2010 hebben de cultuurfondsen geholpen bij onze campagne “Houd uw kerk en dorp gezond – koop Vitamine K+” . Die was bedoeld om donateurs te werven in de dorpen waar wij de kerken hebben. Dat heeft het aantal donateurs met netto ruim 500 doen groeien in de jaren 2008-2011. Sinds 2012 is de groei er een beetje uit. Hoog tijd om in 2014 opnieuw actie te voeren.”

De expositie in het Natuurmuseum Fryslân is één van de onderdelen van de jubileumplannen. Wat er nog meer in het vat zit, wil Bakker op dit moment nog niet vertellen. ,,Het moet natuurlijk verder nog wel een verrassing blijven. Dat hoort bij een feestje, toch?”

59.000 bezoekers
Het Natuurmuseum Fryslan trok in 2012 in totaal 59.000 bezoekers. Het was dat jaar het drukst bezochte museum in de provincie, zo blijkt uit cijfers van de Museumfederatie Fryslan. Het hoge aantal was mede te verklaren uit het feit dat het Fries Museum in Leeuwarden nog gesloten was vanwege de verhuizing naar het Wilhelminaplein.

Media-aandacht
Luister hier naar een interview met directeur Gerhard Bakker voor Omrop Fryslân radio.



21-11-13

Driehonderdste graftrommel Friesland

Bij de middeleeuwse kerk van Leeuwarden-Huizum is onlangs de driehonderste graftrommel van Fryslân ontdekt. Een kerkrentmeester van dit bedehuis toonde historicus Leon Bok drie redelijk goed bewaarde graftrommels in het vervallen lijkhuisje achter op het kerkhof.

Leon Bok publiceerde in het voorjaar van 2013 een boek over deze kleine grafmonumenten in Nederland, samen met restaurateur Evert Jan Halkus. Uit dit boek blijkt dat in de provincie Fryslân de meeste graftrommels bewaard zijn gebleven.

In het boek wordt een aantal van 274 genoemd. Intussen heeft Bok zijn speurtocht voortgezet en samen met directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken ontdekte hij de driehonderdste graftrommel. Inmiddels staat de teller op 311. Hij verwacht er eigenlijk nog wel meer te vinden in deze provincie.

,,De Huizumer exemplaren zijn in redelijke staat”, vertelt de historicus. Het gaat om zwart geverfde trommels, waarvan één een ovalen vorm heeft en twee rond zijn. In de dozen liggen metalen kransen of takken, met bloemen van steengoed. Twee van de drie trommels bevatten linten met de tekst ‘Rust zacht, lieve zuster’. Op een van de twee staan ook nog de namen Anna Sjoukje en Tjerk Hessel. De metalen voorwerpen stammen uit de jaren ’30.

Geschiedenis
De graftrommel is een vrijwel vergeten voorwerp op het kerkhof. Toch heeft Fryslân van alle provincies de meest bewaard gebleven exemplaren van dit funerair voorwerp.

Al sinds de Oudheid leggen nabestaanden bloemen en kransen op een graf. Het nadeel van dit natuurlijke materiaal is dat het zo vergankelijk is als een mensenleven. In de negentiende eeuw ging men hier op grotere schaal wat aan doen door kransen van kunstbladeren en/of -bloemen te produceren. Om ze nog beter houdbaar te maken, werden ze in metalen trommels of dozen gelegd.

Leon Bok is als historicus afgestudeerd op het onderwerp begraafplaatsen. Toch had hij aanvankelijk geen bijzondere belangstelling voor graftrommels. Bok fotografeerde ze wel, omdat hij ze tegenkwam, maar deed er niets mee. Totdat hij hoorde van een onderzoek naar graftrommels door twee Groningers. Het duo concludeerde dat het gebruik van deze voorwerpen een typisch protestantse en Noord-Nederlandse traditie was. ,,Dat triggerde mij: klopt het wel wat ze zeggen?”

Vervolgens kwam Bok in 2008 in contact met Evert Jan Halkus, die twee graftrommels fraai gerestaureerd had. Toen ging de historicus echt op onderzoek uit en samen met Halkus schreef hij het eerder dit jaar uitgegeven boek ‘Graftrommels en (kunst)grafkransen in Nederland’.

Meeste trommels
De Groninger onderzoekers hadden in zover gelijk, dat in Noord-Nederland de meeste graftrommels voorkomen. De provincie Groningen telt 149, Drenthe 131 en Fryslân spant de kroon met 311 van deze voorwerpen (stand 24 november 2013). Ook in Oost-Nederland komen relatief nog veel graftrommels voor. West- en Zuid-Nederland halen per provincie nog geen 50 stuks. In Utrecht zijn ze zelfs op de vingers van één hand te tellen.

Dat wil niet zeggen dat het vooral een Noord-Nederlands gebruik is, stelt Bok. Elders in Nederland zijn de graftrommels eerder weggehaald. In vooral de Randstad worden graven namelijk veel sneller geruimd en in het katholieke zuiden zijn vermoedelijk graftrommels eerder weggehaald omdat een bovenplaatselijke instantie - het bisdom - die de nabestaanden noch van naam noch van gezicht kende, de regels stelde voor de (katholieke) begraafplaatsen. Het feit dat ook in het katholieke België en Frankrijk graftrommels in gebruik waren, ontkracht de bewering dat deze funeraire voorwerpen alleen in trek waren bij protestanten.

De in het boek genoemde cijfers zijn inmiddels al weer achterhaald. Bok heeft sinds de verschijning van het boek 37 nieuwe graftrommels in Fryslân ontdekt. Daaronder een doos met een zeldzame krans van keramiek. ,,Meestal zijn ze van metaal”, legt de historicus uit. In oktober vond hij nog een trommel met een ‘fantastisch mooie roze krans’ in Kortezwaag. Bok heeft nog 60 Friese begraafplaatsen op zijn lijstje staan , die hij nog moet bezoeken.

De meeste graftrommels in deze provincie zijn te vinden in de gemeente Heerenveen (72) en de gemeente Leeuwarden (52). De Noorderbegraafplaats in de Friese hoofdstad is het rijkst aan deze funeraire voorwerpen. Deze hebben het geluk dat de gemeente ze heeft aangewezen als ‘waardevolle monumenten’. Leerlingen van het Nordwin College zijn bezig de graftrommels op te knappen.

Hoogtepunt
Wat Leon Bok aan de bewaard gebleven Friese trommels en kransen opvalt, is dat ze meestal zonder veel opsmuk zijn gemaakt. ,,Maar we weten niet wat er verdwenen is.” Bovendien heeft hij opgemerkt dat ze tot in de jaren ’50 in trek waren in deze provincie. Dat is relatief laat: het hoogtepunt is in de jaren ’20 en ’30 geweest, toen de graftrommel voor alle inkomensgroepen betaalbaar werd.

Na de oorlog zijn de graftrommels langzamerhand verdwenen van de begraafplaats. Het machinale maaien, regelgeving tegen de wildgroei van grafornamenten en het herhaaldelijk om- of wegwaaien van de trommels waren funest voor de populariteit van deze voorwerpen. In Noord-Nederland zijn volgens Bok de meeste graftrommels bewaard gebleven omdat de verstedelijking hier veel minder hard toegeslagen heeft dan in de Randstad en Zuid-Nederland.

Bij de kerk van Terband staat een van de zeer zeldzame trommels met een Friese tekst: ‘Rest seft, ljeave alden’.




16-09-13

Gebruik oude kerken neemt toe

Het aantal culturele voorstellingen in de Alde Fryske Tsjerken is in drie jaar tijd verdubbeld. Dat heeft de Stichting zondag 8 september bekendgemaakt bij de start van het culturele seizoen in de Ioannis Theatertsjerke in Wier.



Van juli tot en met december dit jaar bieden de Plaatselijke Commissies van de Stichting Alde Fryske Tsjerken veertig voorstellingen aan. In dezelfde periode van 2010 was dat de helft.

De groei van het aantal voorstellingen heeft verschillende oorzaken, legt impresario Reina Hilarides van de Alde Fryske Tsjerken uit. Zij bemiddelt tussen artiesten die in de kerken willen optreden en de vrijwilligers die de kerken beheren. ,,Onze Plaatselijke Commissies zijn erg actief”, legt ze uit. ,,Zonder vrijwilligers kan de Stichting niet veel beginnen. We hebben hen de afgelopen jaren aangemoedigd en vanuit het impresariaat zo goed mogelijk ondersteund. Dat blijkt zijn vruchten af te werpen.”

Een tweede reden is dat de Stichting een aantal voorzieningen heeft getroffen om de culturele activiteiten bij het publiek onder de aandacht te brengen. Zo is er op de website van de Stichting een Uitagenda te vinden, waarin alle activiteiten worden genoemd. Daarnaast maakt de Stichting twee keer per jaar een papieren versie van die Uitagenda, die verspreid wordt via de kerken en via het magazine ‘Alde Fryske Tsjerken’ onder de ruim 3800 donateurs.

,,Die papieren Uitagenda begint een eigen leven te leiden”, vertelt Reina. ,,Mensen bewaren hem op de koffietafel en hebben dan een handig overzicht bij de hand waaruit ze kunnen kiezen wat ze in het weekeinde kunnen gaan doen. De Uitagenda voor de tweede helft van dit jaar moest opnieuw langer worden, omdat er weer meer voorstellingen bij ons zijn aangemeld.”

De Stichting heeft onvoldoende middelen om met de Uitagenda te adverteren in de media. ,,Daarom maken we nu gebruik van social media zoals Twitter en Facebook”, aldus Hilarides. ,,Al blijft een advertentie in de kranten een droom – misschien vinden we daar nog een sponsor voor die dit mogelijk wil maken.”

Start cultureel seizoen
Om artiesten onder de aandacht van de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissies te brengen, heeft Hilarides een start van het culturele seizoen georganiseerd, die zondag 8 september plaatsvond in Wier. Daar traden onder meer Tetsje van der Kooi op, die een voorstelling heeft gemaakt met Fryslân Brass. ,,Zij hoopt dat velen haar voorstelling zullen boeken”, legt Reina uit. Verdere optredens waren er van Jankobus Seunnenga, muziektheatergroep Theamus, verhalenverteller Frank Belt en het Bildtstalige duo Jan de Vries en Hein Jaap Hilarides (de “Fersyskrivers”) op piano en gitaar. De middag trok zo'n vijftig belangstellenden.

Voor de Stichting is de culturele programmering belangrijk omdat het Rijk het onderhoud alleen wil subsidiëren als de monumentale kerkgebouwen gebruikt worden, legt directeur Gerhard Bakker van de Alde Fryske Tsjerken uit. ,,Iedereen weet wel dat je met cultuur maar moeilijk geld kunt verdienen, maar inmiddels hebben we wel weten te bereiken dat steeds meer Plaatselijke Commissies in staat zijn om tenminste de kosten van gas, water en licht terug te verdienen. Dat was een paar jaar geleden nog een groot probleem, nu slagen ze er vrijwel allemaal in.”

Verhuurbrochure
Om de Plaatselijke Commissies verder te helpen, heeft de Stichting een speciale Verhuurbrochure gemaakt. Daarin staat per kerk alle praktische informatie op een rijtje, zoals de hoeveelheid zitplaatsen, de afmetingen van het “podium”-gedeelte in de kerk, wel of geen beschikbaarheid van krachtstroom, enzovoort. Ook is een plattegrond van iedere kerk met de afmetingen opgenomen. ,,Op die manier kan iedereen die een kerk wil gebruiken in één oogopslag zien welke kerk geschikt is voor de door hen beoogde doeleinden.”

Met de brochure wil de Stichting stimuleren dat de kerken actief gebruikt worden, als echte ‘levende stenen’. ,,De Verhuurbrochure is het tastbare voorbeeld van de Alde Fryske Tsjerken als het grootste kleine podium van Friesland met bijna veertig kerken die bereikbaar zijn via één loket’’, aldus Hilarides.

De verhuurbrochure is een losbladig boekwerk, zodat de informatie per kerk eenvoudig up to date gehouden kan worden. Belangstellenden kunnen een exemplaren aanvragen via het bureau. De Stichting is bij de samenstelling van de brochure geholpen door vrijwilliger Riemer Postma, die alle kerken heeft opgemeten en de voorzieningen heeft geïnventariseerd.

Aanvragen
De Verhuurbrochure kan door serieuze belangstellenden via de e-mail worden aangevraagd (info@aldefrysketsjerken.nl). De informatie uit de brochure is al een tijdje per kerk als PDF te downloaden. Klik daarvoor hiernaast op de knop DE KERKEN en vervolgens op de knop KERK HUREN, en vervolgens op de groene button onder een foto van de kerk waar u benieuwd naar bent.



23-07-13

Toren Hegebeintum blijft verzakken

De kerktoren van Hegebeintum is in de afgelopen vier jaar opnieuw 8 mm naar het zuidwesten verzakt. Dat is de uitkomst van de deformatiemeting die ingenieursbureau Wassenaar uit Haren in april 2013 heeft uitgevoerd. De Stichting Alde Fryske Tsjerken beraadt zich de komende weken op maatregelen.

De toren van Hegebeintum beweegt sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw ten opzichte van het schip, als gevolg van het ‘uitzakken’ van de terp onder de kerk. In 1989 werd ruim een miljoen gulden geïnvesteerd om het verder verzakken van de terp tegen te gaan. Rond de terp werd een aarden berm aangelegd, in de verwachting dat het uitzakken van het terplichaam gestopt en de beweging van de toren ten opzichte van het schip gestabiliseerd zou kunnen worden.

Sinds 1989 worden metingen verricht aan meetpunten die aan kerk en toren zijn aangebracht. Met behulp van driehoeksmetingen wordt nagegaan in hoeverre die meetpunten ten opzichte van elkaar bewegen. Zo wordt nagegaan hoe de toren beweegt ten opzichte van het schip.

Het belangrijkste meetpunt bevindt zich ter hoogte van de galmgaten in de toren. Sinds de vorige meting in 2009 is dat specifieke meetpunt 8 mm naar het westen verzakt, 8 mm naar het zuiden en 6 mm naar beneden. Sinds 1989 is het meetpunt in totaal 56 mm naar het westen verzakt, 63 mm naar het zuiden en 23 mm naar beneden.

,,De laatste meting bevestigt de reeds eerder uitgevoerde metingen. Uit de geconstateerde verschillen mag niet worden geconcludeerd dat de verplaatsing van de toren ten opzichte van de kerk definitief is gestopt”, concludeert Wassenaar in het rapport. ,,De toename sinds 2009 is in dezelfde orde van grootte van die in de periode 2006-2009.”

Hoewel de scheuren in de kerk steeds groter worden, is de Stichting Alde Fryske Tsjerken niet bang dat de toren op korte termijn van het schip afbreekt en omvalt. ,,Maar we zullen ons nu wel beraden op maatregelen”, aldus bouwkundige Willem de Graaf.

Maatregelen

Welke maatregelen getroffen moeten worden om de toren te stabiliseren, is op dit moment nog niet bekend. Eerder werd gesuggereerd om de toren op heipalen te zetten, zoals de Stichting onder meer heeft laten doen in Raard (D) en Bornwird. Een andere mogelijkheid is om de grond onder de kerk te verdichten, een betonnen fundering onder zowel kerk als toren aan te brengen, of het aanvullen van het afgegraven gedeelte van de terp met baggerslib of hekkelspecie.

Nieuwsarchief
Luister naar directeur Gerhard Bakker op Omrop Fryslan
Lees meer hierover in het Friesch Dagblad



10-07-13

Onderhoud aan vijf kerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft onlangs voor iets meer dan een ton aan opdrachten verstrekt aan Bouw- en Restauratiebedrijf Sytse Douwe van der Vegt BV uit Weidum. Het betreft diverse onderhoudsklussen aan de kerken van Bears, Blessum, Feinsum, Peins en Olterterp.

Van der Vegt is 8 juli 2013 begonnen in Peins. Die kerk wordt door de Stichting Alde Fryske Tsjerken verhuurd aan viltkunstenares Claudy Jongstra uit Spannum. Haar werkstukken die in de kerk hingen, bevonden zich op dat moment op een expositie elders.

In Peins wordt het voegwerk hersteld, overtollige begroeiing aan de westzijde verwijderd, een dakgoot aan de noordzijde gerepareerd en de lambrisering en het stucwerk aan de zuidoost zijde in de kerk hersteld. De aannemer heeft hier enkele weken werk aan. Daarna kan hij verder met de overige kerken die onder dit contract vallen.

In Bears is vorig jaar al de toren gerestaureerd. Dit jaar is het schip aan de beurt. Er worden onder meer twee ramen aan de noordzijde gerepareerd, en verder wordt plaatselijk het voegwerk ter hoogte van het maaiveld hersteld.

In Blessum is in 2010 ook al de toren gerestaureerd. Ook daar wordt dit jaar het schip onder handen genomen. Zo wordt het dak aan de zuidzijde hersteld, komen er loopplanken op het gewelf en wordt daar ook verlichting in aangebracht. Verder wordt voeg- en metselwerk hersteld aan de zuidoost- en noordzijde van de kerk.

In Feinsum (Finkum) wordt ook plaatselijk het voegwerk hersteld, wordt de kap schoongemaakt en behandeld tegen de kleine houtworm, worden er loopplanken in de kap aangebracht, en worden de regenwaterafvoeren hersteld. Bovendien wordt het stucwerk in de voorkerk hersteld.

In Olterterp wordt ook weer plaatselijk het voegwerk hersteld, worden de meest slechte dakpannen vervangen, moet er een trekbalk aan de zuidzijde aangelast worden, wordt de goot aan de noordzijde hersteld, wordt de bereikbaarheid van de kap verbeterd en wordt deze ook volledig schoongemaakt en tegen de kleine houtworm behandeld.

BRIM
Alle werkzaamheden worden uitgevoerd in het kader van de BRIM, de rijkssubsidieregeling voor de instandhouding van monumenten. Een tiental voornamelijk Friese cultuurfondsen helpt de Stichting Alde Fryske Tsjerken met het eigen aandeel van 35% dat moet worden opgebracht om de Rijksgelden naar Fryslân te kunnen halen.



25-06-13

250 Kerkinterieurs onaanraakbaar

Nederland telt zo’n 250 kerkinterieurs die monumentaal zo waardevol zijn, dat ze de status ‘onaantastbaar’ verdienen. Dat zei dr. Justin Kroesen van het Instituut voor Christelijk Cultureel Erfgoed van de Rijksuniversiteit Groningen donderdag 22 juni 2013 in Sint Annaparochie bij de presentatie van het magazine Alde Fryske Tsjerken dat dit keer geheel gewijd is aan de Van Harenskerk.

Kroesen ging donderdagavond in gesprek met directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Deze stichting nam de Van Harenskerk in december in eigendom over. Aanleiding was niet alleen het verschijnen van het themanummer over de Van Harenskerk, maar ook de uitgave van het laatste boek van dr. Regnerus Steensma over het protestantse kerkinterieur. Dit boek laat zich volgens Kroesen lezen ,,als een eerste aanzet voor een selectie van de meest waardevolle kerkinterieurs in Nederland”.

De meeste van de kerken met behoudenswaardige protestantse interieurs bevinden zich volgens Kroesen in Friesland, Groningen en Noord-Holland. Hij hoopt dat het Rijk snel werk maakt van het selecteren van de meest waardevolle kerken.,,Directeur Cees van ’t Veen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft daarop gezinspeeld bij de presentatie van het boek van Steensma op de jaarvergadering van de Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer in Nieuwegein.”

"Rijksbeleid onbegrijpelijk"
Kroesen begrijpt niets van het Rijksbeleid om de subsidies voor monumenten te verlagen. ,,De overheid moet kerken als beheerders van een ongekende cultuurschat juist veel krachtiger ondersteunen. In beschaafde landen, zoals in Scandinavië, staat het onderhoud van de gebouwen van oudsher gewoon op de staatsbegroting. In 2020 zal naar schatting nog maar 4% van de bevolking lid van de Protestantse Kerk in Nederland, terwijl die wel eigenaar is van het leeuwendeel van de monumentale kerken. Je kunt het van die krimpende groep niet verwachten dat zij al die monumenten in stand kunnen houden.”

Het aanpassen van het interieur met het doel om aan alternatieve inkomsten te komen, heeft soms nadelige effecten op de cultuurwaarde, waarschuwt Kroesen. ,,Ik ben niet absoluut tegen vernieuwingen. Een stevig contrast tussen oud en nieuw kan best mooi zijn, zoals in Leegkerk waar achterin de kerk een gouden kubus is geplaatst waarin de voorzieningen zijn ondergebracht. Maar de verwachtingen die kerkrentmeesters hebben van inkomsten uit nevengebruik zijn vaak veel te optimistisch. Met het dorpshuis valt lastig te concurreren. En als het interieur eenmaal is verwijderd, is het weg en kun je niet meer terug.”

"Let op de dominee"
Kroesen waarschuwt voor predikanten die meer “liturgische speelruimte” wensen. Dan is een doophek of herenbank al gauw een sta in de weg. ,,Maar dominees zijn passanten; sommigen hebben hun oude gemeente na hun vertrek met een problematisch kerkgebouw achtergelaten. Men claimt dat aanpassingen van het historische interieur ‘nieuw elan’ binnen de kerkelijke gemeenschap oplevert, maar onderzoek van Regnerus Steensma heeft juist aangetoond dat daar vaak weinig van terecht komt. De stoelen die nu in de mode zijn, zijn over twintig jaar zichtbaar gedateerd, een enkele uitzondering daargelaten.”

,,Dat een historisch interieur iets tijdloos uitstraalt, dat is juist het unieke. Het cliché dat protestantse kerken sober en somber zijn, klopt niet. Dat maakt het laatste boek van Steensma opnieuw duidelijk. Het is een taak voor de kerk om veel beter te laten zien wat ze allemaal in huis heeft. Niet evangeliserend, maar vrijblijvend en met een lage drempel. Deuren moeten veel vaker open, en de angst om ‘vreemden’ binnen te laten moet verdwijnen. ”

"Koester het unieke karakter"
,,Zeker in Friesland is veel te beleven in kerken”, zegt Kroesen. ,,Wees er trots en zuinig op! Ieder kerkinterieur vertelt een verhaal over de godsdienstoefening, over ethiek en esthetiek, over hoop en vrees, over omgang met de dood, en over sociale verhoudingen. Juist omdat er zo veel verdwenen is, moeten we zuinig zijn op wat we nog hebben. En dat is meer dan we vaak denken. In veel kerken kunnen we nog een ruimte binnen gaan die gedurende 300-400 jaar niet wezenlijk veranderd is. Dat is uniek. Dat komt nergens anders voor. Zeker niet in burgerhuizen, raadhuizen en molens. Dat unieke karakter moet je koesteren.”

Toiletvoorziening
Een toilet onder de orgeltribune heeft niet Kroesens voorkeur, en een aanbouw al helemaal niet. ,,Een moderne aanbouw aan een kerk doet vaak afbreuk aan het monument, als het al toegestaan is vanwege de archeologische waarde van het kerkhof. De Kosterij is zo dichtbij, dat ik het ook wel een optie vind om die te handhaven. Dan hoeft het interieur niet aangetast te worden.”

De Stichting Alde Fryske Tsjerken doet onderzoek naar de mogelijkheden op dit punt, in overleg met de Plaatselijke Commissie. ,,Het onderzoek kan in alle zorgvuldigheid plaatsvinden” benadrukte voorzitter Jan Kersbergen. ,,We huren De Kosterij in het straatje naast de kerk, waarin keuken en toilet zijn ondergebracht, van de woningstichting. Dat zorgt ervoor dat we deze beslissing niet in alle haasten hoeven te nemen.”

Kennismaking
Wilt u een kennismakingsexemplaar van het themanummer van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken' over de Van Harenskerk ontvangen? Stuur dan een mailtje naar info@aldefrysketsjerken.nl




18-06-13

Nieuw licht op Van Harenskerk

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op donderdag 20 juni 2013 in de Van Harenskerk te Sint Annaparochie het nieuwste nummer van haar magazine ‘Alde Fryske Tsjerken’ gepresenteerd. Het eerste exemplaar van dit bijzondere nummer, dat geheel is gewijd aan de Van Harenskerk, werd aangeboden aan wethouder Boukje Tol van de gemeente het Bildt.

Er is al heel wat afgeschreven over de geschiedenis van de Van Harenskerk. Toch biedt dit themanummer heel wat nieuwe inzichten. Zo ontrafelt Sytse ten Hoeve eindelijk het mysterie wie in 1694 de preekstoel gemaakt heeft. Kees Kuiken onderzoekt of de koperen deuren van de grafkapel inderdaad geschonken zijn door de koning van Zweden. En Victor Timmer pleit voor eerherstel van het Radeker-orgel, waarvan de pijpen al weer decennialang in opslag liggen bij een orgelbouwer.

Het idee om dit themanummer geheel te wijden aan de Van Harenskerk is afkomstig van dr. Regnerus Steensma, de voorzitter van de redactie van het magazine die in december 2012 onverwachts overleed. Daarom werd er tevens een eerste exemplaar aangeboden aan zijn weduwe, Elly Steensma-Dijk. Een derde exemplaar was voor Teake Brandsma, sinds de overdracht van de kerk de eerste voorzitter van de Plaatselijke Commissie Sint Annaparochie van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Na de uitreiking van de eerste exemplaren ging directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in discussie met dr. Justin Kroesen (1975), docent Kunstgeschiedenis van het Christendom en coördinator van het Instituut voor Christelijk Cultureel Erfgoed aan de Rijksuniversiteit Groningen. Kroesen is de opvolger van dr. Regnerus Steensma, en een groot deskundige op het gebied van het middeleeuwse dorpskerkinterieur - lees verder.

Kennismaken
Wilt u een gratis kennismakingsexemplaar ontvangen van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken'? Stuur dan een mailtje naar info@aldefrysketsjerken.nl

Wilt u donateur worden? Dat kan heel gemakkelijk elders op deze website geregeld worden.

Het boek Protestantse kerken - hun pracht en kracht kunt u bestellen via onze webwinkel.




15-06-13

Opknapbeurt kerkhof Westhem

De Plaatselijke Commissie Westhem van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is bezig met een opknapbeurt van het kerkhof. Verzakte grafstenen en grafkisten zijn rechtgezet en een aantal oude stenen zijn verplaatst van de zuid- naar de noordzijde van de kerk.

De Plaatselijke Commissie Westhem heeft vijfduizend euro subsidie van de Gemeente Súdwest Fryslân gekregen om het kerkhof op te knappen. Het kerkhof is nog steeds in gebruik, en wordt beheerd door de Plaatselijke Commissie van Westhem.

De laatste jaren wordt er alleen aan de zuidzijde begraven. Om daar meer ruimte te krijgen, zijn enkele oude stenen van die kant verplaatst naar de noordzijde van de kerk. Op die manier konden de oude grafzerken, waarvan de eigenaren reeds lange tijd 'uit beeld' zijn, toch behouden worden.

Deskundige Leon Bok van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft met de Plaatselijke Commissie van Westhem intensief besproken hoe het kerkhof het beste opgeknapt kon worden. De werkzaamheden zijn dit voorjaar uitgevoerd door vrijwilligers, onder begeleiding van deskundige Anske de Boer uit Franeker.



12-06-13

Kerk Kortehemmen overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op vrijdag 5 juli 2013 de kerk van Kortehemmen overgenomen van de Protestantse Gemeente Boornbergum-Kortehemmen.

De overdracht vond plaats tijdens een feestelijke bijeenkomst in de kerk. Vicevoorzitter Okke Bosgra van de kerkenraad van de Protestantse Gemeente Boornbergum-Kortehemmen legde uit waarom de kerkelijke gemeenschap afstand doet van haar tweede gebouw. Met slechts 200 gemeenteleden en zo'n 25 tot 35 mensen in de kerk is het niet nodig om twee gebouwen aan te houden, hoewel de gemeente financieel gezond is.

Bosgra sprak zijn vertrouwen uit in de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Hij verwacht dat die goed op de kerk zal passen, in samenwerking met de nieuwe Plaatselijke Commissie die het beheer op zich neemt.

Daarna werd de akte gepasseerd door waarnemend notaris Bert Tjaarda van Notariskantoor Kooi uit Beetsterzwaag. Namens de Protestantse Gemeente tekende Okke Bosgra en namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken tekenenden voorzitter Jan Kersbergen en vicevoorzitter Hylke Algra de akte van overdracht. Na de betaling van de symbolische euro aan Bosgra, ontving Kersbergen uit diens handen een feestelijk kussentje met daarop de sleutel van de kerk.

Aan de bijeenkomst werd muzikale medewerking verleend door organist Wiert van den Bos. Hij speelde vier variaties op het werk 'Mein junges Leben hat ein End' van Sweelinck en drie variaties op de choraal 'Werde munter, mein Gemüte' van Pachelbel.

Voorzitter Jan Kersbergen citeerde in zijn toespraak uit het advies van algemeen bestuurslid Sytse ten Hoeve. ,,Er gaat van het kerkje, juist door zijn eenvoud, een grote bekoring uit. Bouwkunstig gezien behoort de kerk weliswaar niet tot de top van de Friese kerkbouw, maar het is niettemin een belangwekkend en karakteristiek gebouw, dat zijn belang ook ontleent aan zijn zeer fraaie ligging. Het moet zeker voor het nageslacht in stand worden gehouden."

Kersbergen installeerde de Plaatselijke Commissie door aan voorzitter mevrouw prof. dr. Sieneke Goorhuis-Brouwer een vlag te overhandigen, die kan worden uitgehangen als het kerkje geopend is. Mevrouw Goorhuis vertelde dat de commissie onderzoekt of de naam veranderd kan worden in Kleastertsjerke Kortehemmen, verwijzend naar het klooster van Smalle Ee waar Kortehemmen een uithof van was.

De Plaatselijke Commissie wil culturele activiteiten organiseren, de kerk verhuren voor (familie)bijeenkomsten en bij de gemeente Smallingerland een aanvraag indienen als burgerlijke trouwlocatie. Wie het kerkje wil steunen, kan "vriend" van de Plaatselijke Commissie worden voor een tientje per jaar. Voor de eerste 35 mensen die zich aanmelden heeft de Plaatselijke Commissie een tegeltje klaarliggen met een afbeelding van het kerkje, getekend door Harry Boiten.

Kortehemmen
De kerk van Kortehemmen dateert uit circa 1300. Bij de laatste restauratie (1990-1991) zijn de pleisterlagen van de buitenmuren verwijderd zodat de oude stenen weer in het zicht zijn gekomen. Het interieur is in 2001-2002 onder handen genomen. Daarbij werden onder meer de gaskachels vervangen door centrale verwarming, en werd een toilet en een kleine consistoriekamer ingebouwd. Na de overdracht wordt er nog een keukentje aangebracht. De klokkestoel die naast het kerkje staat, blijft eigendom van de Protestantse Gemeente, net als het kerkhof zelf.

De kerk van Kortehemmen is de 42ste in Friesland die in het bezit is gekomen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. In 2012 jaar werden de nummers 40 (Haskerdijken) en 41 (Sint Annaparochie) overgenomen. De Stichting verwacht later dit jaar nog een of twee kerken over te zullen nemen.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken werd in 1970 opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen die hun religieuze functie verloren, en om in overleg met de dorpsbewoners te zoeken naar nieuw gebruik. Bovendien spant de Stichting Alde Fryske Tsjerken zich al ruim veertig jaar in om publieke belangstelling te wekken voor kerkgebouwen in het algemeen.



20-04-13

Verzakking toren Hegebeintum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft vrijdag 19 april 2013 een deformatiemeting laten uitvoeren aan de kerk en toren van Hegebentum. Onderzocht is hoe de toren beweegt ten opzichte van het schip. De meetresultaten worden binnen enkele dagen verwacht. Pas dan zal duidelijk worden of er wellicht nieuwe maatregelen genomen moeten worden.

Het was vrijdag 19 april de zeventiende keer sinds 1989 dat deze metingen door ingenieursbureau Wassenaar uit Haren werden uitgevoerd. In dat jaar werd begonnen met de 1,1 miljoen gulden kostende werkzaamheden om de almaar verder verzakkende terp van Hegebeintum te stabiliseren. Rond de terp werd een aarden berm aangelegd, in de verwachting dat het uitzakken van het terplichaam gestopt en de toestand van de kerk gestabiliseerd zou kunnen worden.

Tot en met 1993 is er twee keer per jaar gemeten. Toen leek de situatie zich te stabiliseren. In 1994 en 1995 werd daarom nog maar een keer per jaar gemeten, en vanaf 1995 eens per drie jaar. De laatste meting vond plaats in april 2009. Sinds 2003 lijkt de beweging van de toren ten opzichte van het schip toe te nemen.

Bouwkundige Willem de Graaf van de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft de scheuren in de westgevel in de afgelopen jaren zien toenemen. Toch is hij niet bang dat de toren op korte termijn van het kerkschip afbreekt en omvalt. ,,De metingen moeten duidelijk maken of de situatie verergert. We willen natuurlijk niet te laat zijn met het nemen van maatregelen."

Wat de oorzaken zijn van het verzakken van de kerktoren, is niet precies bekend. Zeker is dat de afgraving van de terp aan het eind van de negentiende en de eerste tien jaren van de twintigste eeuw het terplichaam onstabiel heeft gemaakt. Ook de grondwaterpeilverlagingen zullen hun invloed hebben gehad. Of de gasboringen in Blije, 5 kilometer verderop, invloed op het verzakkingsproces hebben gehad, is niet bekend.

Maatregelen
Welke maatregelen getroffen moeten worden om de toren te stabiliseren, is op dit moment ook nog niet bekend. Eerder werd al gesuggereerd om kerk en/of toren op heipalen te zetten, zoals in Raard (D) en Bornwird is gebeurd. Een andere mogelijkheid is om de afgegraven terp weer aan te vullen, of het terplichaam onder de kerk te verstevigen met injecties. ,,Op dt moment is daar niets zinnigs over te zeggen", benadrukt De Graaf. ,,Als de cijfers van deze metingen beschikbaar zijn, zullen we daar zorgvuldig naar kijken en de verschillende opties bespreken."

Mochten de uitslagen meevallen, dan is er misschien zelfs op korte termijn helemaal geen actie nodig. ,,Kerken bewegen altijd. Scheurvorming doet zich vaker voor. Maar zoals het hier nu te zien is, is wel extreem. We zijn zeer benieuwd naar de uitslag", aldus De Graaf.



07-03-13

Kerkenarchief ontvangt collectie

Het kerkenarchief van de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft opnieuw een collectie met boeken, knipsels en foto's in ontvangst genomen van een Friese verzamelaar die onlangs overleden is. Onze vrijwilligers in het archief kunnen de mouwen maar weer opstropen!

In het decembernummer van ons magazine Alde Fryske Tsjerken was een oproep te lezen voor een aanvullende vrijwilliger voor het archief. Dat heeft al spoedig geresulteerd in de versterking van de bezetting met de heer Henk Veenstra uit de Westereen. Hij houdt zich sinds enkele weken bezig met het inpassen van aan de Stichting gedoneerde archieven, die ooit zijn aangelegd door enthousiaste mensen met een hart voor de Friese kerken.

Deze verzamelingen worden de Stichting meestal aangeboden na hun overlijden. Ze bestaan gewoonlijk niet alleen uit (kranten-)knipsels en prentbriefkaarten, maar ook vaak uit boeken, tijdschriften, foto’s en dia’s. Voor zover het materiaal nog niet aanwezig is, wordt dit aan ons archief toegevoegd. Dat is op dit ogenblik de taak van Henk Veenstra.

Veenstra is begonnen met een één van de vier verzamelingen die in de opslag van de Stichting staan. Van ieder item wordt gecontroleerd of het reeds aanwezig is en zo niet, dan wordt het toegevoegd aan het archief. Boeken worden opgenomen in onze bibliotheek of - indien reeds aanwezig - te koop aangeboden via onze webwinkel. Op die manier komt de opbrengst ten goede aan de instandhouding van onze kerken.

Recente aanwinsten
Een van de verzamelingen die in 2012 in z'n geheel aan het archief is toegevoegd, is die van wijlen de heer Siegersma. Je kunt geen kerk in Friesland bedenken die er niet in zit met foto’s ,beschrijving en additionele documentatie.

Het laatste archief dat wij ontvingen, was van wijlen de heer B. Hoekstra: veel boeken en meer dan duizend dia’s en nog meer negatieven. De laatste zullen bij gebleken geschiktheid worden gedigitaliseerd.

Uit bovenstaande moge blijken dat de Stichting het aangeboden materiaal als bijzonder waardevol beschouwt en graag wil aannemen. Zo krijgt het documentatiemateriaal een tweede leven en eventuele dubbele boeken een nieuwe eigenaar. De enige voorwaarde voor het in ontvangst nemen van dergelijke collecties is dat het materiaal wordt bezorgd bij ons kantoor aan de Emmakade 59 teLeeuwarden.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken broedt overigens op plannen om de bibliotheek en het archief uit te bouwen tot een Kennispunt Fryske Tsjerken, onder de voorlopige werktitel "Kennis Informatie Centrum Kerken (KICK) Friesland", zo mogelijk in samenwerking met andere belanghebbende partijen.

Oproep vrijwilligers
De hoeveelheid te ordenen materialen is zo groot, dat we opnieuw een oproep doen voor vrijwilligers om zich te melden. We kunnen nog best enkele enthousiaste medewerkers gebruiken. Heeft u minimaal een dagdeel per week de tijd, dan kunt u zich aanmelden bij het secretariaat: info@aldefrysketsjerken.nl. Bellen kan ook, tijdens kantooruren van maandag tot en met donderdag van 09.00 tot 15.00 uur (058-2139666). Het kantoor is op vrijdag gesloten.


24-02-13

Mooiste gesloopte kerk

Wat is de mooiste gesloopte kerk van Nederland? Die vraag stelde het Nederlands Dagblad, een landelijk verschijnende krant die haar wortels heeft in de Gereformeerde Kerk (Vrijgemaakt). Op een speciale website kon per kerk worden aangegeven of men die mooi vinden. Donderdag 14 maart 2013 werd bekendgemaakt dat een Rotterdamse kerk gewonnen heeft.

Het Nederlands Dagblad wilde met de wedstrijd ,,herinneringen aan gesloopte kerken levend houden", aldus een toelichting op de website. De vier Friese kerken die genomineerd waren, zijn:
  • De Adelskerk van Oud-Beets (1889-1984)
  • De voormalige doopsgezinde Vermaning in Harlingen (1858-1997)
  • De Schoterlandse kerk in Heerenveen (1637-1969)
  • Onze Lieve Vrouwe ten Hemelvaart in Wytgaard (1872-1966)
  • De rooms-katholieke kerk van Wytgaard en de Schoterlandse kerk in Heerenveen werden gesloopt voor de oprichting van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in 1970, de beide andere erna.
Uitslag
Het Nederlands Dagblad heeft op donderdag 14 maart de uitslag van de wedstrijd bekendgemaakt. Deze is na te lezen op de website. Winnaar werd de Koninginnekerk in Rotterdam.

Slopen in Friesland
Wie de oude Publicaties van de Stichting Alde Fryske Tsjerken er op na slaat, ziet dat in 1984 aandacht werd besteed aan de sloop van de markante kerk van Oud-Beets. ,,Daar dit gebouw geen monument was en geld zowel bij de kerkelijke als bij de burgerlijke gemeente ontbrak, is men tot sloop overgegaan." (Publicatieband 3, pagina III-175)

Van de doopsgezinde kerk in Harlingen werd in de Keppelstok van december 1998 slechts een enkele sloopfoto geplaatst met als onderschrift: "Harlingen, voormalige Vermaning: ... gemis... ...pas na de verdwijning."

Gesloopte kerkgebouwen
In het rapport 'Tink om 'e Tsjerken' dat de Stichting Alde Fryske Tsjerken in december 2009 publiceerde, staat in bijlage 4 (pagina 11) een lijst met belangrijke en waardevolle gesloopte kerkgebouwen, samengesteld door kerkendeskundige Sytse ten Hoeve uit Nijland.

Na de Reformatie werden er tot en met de negentiende eeuw 57 (niet bij name genoemde) kerken gesloopt (en niet door nieuwbouw vervangen). Ten Hoeve noemt hierbij alleen bij name de Westerkerk in Harlingen en de Sint Vituskerk en de kerk van Niehove in Leeuwarden.

In de twintigste eeuw (tot 1945) vielen twaalf hervormde historische stads- en dorpskerken ten prooi aan de slopershamer die niet op hun historische plaats vervangen werden:
- Engwier (1903)
- Easterwierrum (1904, nieuwbouw elders)
- Siegerswoude (1905, nieuwbouw elders)
- Opeinde (1908, nieuwbouw elders)
- Leeuwarden, Galileeerkerk (1940)
- Heerenveen, Kruiskerk (1969, nieuwbouw elders)
- Drachtstercompagnie (1972, na leegstand en brand)
- Jutrijp (1976)
- Gorredijk (1985, nieuwbouw elders)
- Oud-Beets (1989)
- Leeuwarden, Goede Herderkerk (2003)

Na de Tweede Oorlog ondergingen drie waardevolle rooms-katholieke kerken nog hetzelfde lot (waaronder Wytgaard in 1965, Jirnsum in 1965/vervangen en Franeker in 1961/vervangen) en vijf waardevolle gereformeerde kerken:
- Makkum (1965, nieuwbouw op dezelfde plaats)
- Anjum (1967, na brand)
- Leeuwarden, Oosterkerk (1981)
- Joure (1984, nieuwbouw elders)
- Marrum (2000)

Oprichting Alde Fryske Tsjerken
Het Nederlands Dagblad schrijft dat nog vele kerken in Nederland hetzelfde lot wachten. Dat geldt ook voor Friesland. Uit het onderzoek van 'Tink om 'e Tsjerken' (december 2009) bleek dat de komende tien jaar (2010-2020) zo'n honderd Friese kerken hun kerkelijke functie zullen verliezen.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen op plaatsen waar het kerkelijke draagvlak te klein is geworden om de kerk nog langer in stand te houden. De Stichting is op dit moment met zo'n vijftien kerkelijke gemeenten in gesprek over de toekomst van hun kerkgebouw(en). Dergelijke besprekingen duren doorgaans enige jaren.

De laatste kerk die de Stichting overnam, was de Van Harenskerk in Sint-Annaparochie in oktober 2012. De Stichting Alde Fryske Tsjerken is nu (februari 2013) economisch en juridisch eigenaar van 41 kerkgebouwen in Friesland, twee klokkenstoelen en vijf kerkhoven.

Media
Luister naar een interview over deze uitverkiezing met journalist Daniel Gielissen van het Nederlands Dagblad op Omrop Fryslan

07-02-13

Zorgen over plannen PKN

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft met bezorgdheid nader kennis genomen van de plannen van de Protestantse Kerk in Nederland om een landelijke stichting te gaan steunen die overtollige kerkgebouwen wil overnemen zonder meegeefsom voor de instandhouding (‘bruidschat’). Tot verbazing is het niet de bedoeling dat de landelijke stichting zich tot het uiterste inspant om het overgenomen kerkgebouw ook daadwerkelijk te behouden.

De Stichting was onlangs met voorzitter en directeur aanwezig bij de expertmeeting van de PKN in het Landelijk Dienstencentrum te Utrecht, die geheel gewijd was aan de gebouwenproblematiek. Aanleiding is de nieuwe beleidsvisie van de PKN, waarin het voorstel gedaan werd om een landelijke stichting te steunen die lokale kerkgemeenschappen zou moeten ‘ontzorgen’.

Voor de expertmeeting waren vertegenwoordigers uitgenodigd van diverse binnenkerkelijke geledingen (gemeenteadviseurs, Regionaal Colleges voor de Behandeling van Beheerszaken, Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer), van een reeks aanverwante organisaties (Behoud Kerkelijke Gebouwen, KKA/KKG en van de Oude Kerken Stichtingen uit Gelderland, Holland, Groningen en Friesland), van de Monumentenwacht in Noord-Holland, van de Stichting Behoud Religieus Erfgoed, en van een r.-k. stichting die vermogens beheert ten behoeve van de instandhouding van kerkgebouwen.

In een toelichting op de plannen vertelde directeur Haaije Veenstra van de Landelijke Dienstenorganisatie dat de landelijke stichting die de PKN wil steunen, een startsubsidie kan krijgen en zich daarna zelf moet kunnen bedruipen. De landelijke stichting zal zelf aan fondswerving moeten doen bij overheden, cultuurfondsen en niet-kerkelijke particulieren.

Diverse aanwezigen waarschuwden dat dit niet erg realistisch is. In de Tweede Kamer klinkt steeds luider dat er al te veel van het beschikbare budget naar kerkgebouwen gaat. Burgerlijke gemeenten krijgen steeds meer taken op hun bordje geschoven en moeten alleen maar bezuinigen. Cultuurfondsen zullen ook geen stichting willen steunen die zo dicht tegen de kerk aan hangt en die zelf te weinig kan inbrengen. Hetzelfde geldt voor niet-kerkelijke particulieren: waarom moeten zij voor de rekening opdraaien als de PKN de kerk zelf niet meer overeind kan houden?

Maatschappelijk zichtbaar
Bovendien is zo’n landelijke stichting niet interessant als die niet kan garanderen dat de kerken die worden overgenomen, ook daadwerkelijk in stand gehouden zullen worden. ,,Als het met de fondswerving niet loopt en de overheden schieten niet te hulp, dan kan instandhouding inderdaad niet gegarandeerd worden”, beaamde Veenstra desgevraagd. ,,Maar op die manier wordt het probleem dan tenminste wel maatschappelijk zichtbaar gemaakt.”

,,Als de instandhouding niet gegarandeerd kan worden, is de kans toch groot dat het een sloopstichting wordt”, vroeg een der aanwezigen. ,,Zo’n landelijke stichting zal dan ook alle emoties naar zich toetrekken, die gepaard gaan met de beslissing om een gebouw af te stoten”, waarschuwde een andere aanwezig. ,,Kijk maar hoeveel ellende de situatie in Leeuwarden oproept.”

De r.-k. vertegenwoordiger sprak de hoop uit dat de PKN bij de nieuwe landelijke stichting zal willen samenwerken met haar achterban. Dat kon Veenstra moeilijk beloven: ,,Iedere bisschop heeft z’n eigen opvattingen.” Iemand wist te vertellen dat er in het Bisdom Haarlem al zo’n kerkenstichting is opgericht, die overtollige kerken overneemt zonder bruidschat. ,,En die dreigt nu al te bezwijken. Laat de PKN gewaarschuwd zijn. Want je hebt enorm veel geld nodig als je in 10 tot 15 jaar tijd 1000 kerkgebouwen zou overnemen.”

Samenwerken
Eensluidend was het advies in de richting van de PKN om vooral samen te werken met de bestaande organisaties, ook al omdat die kerkelijke wortels hebben. ,,Zowel de stichtingen Behoud Kerkelijke Gebouwen als de Oude Kerken Stichtingen zijn ontstaan vanuit kerkelijke kring. Prima dat de PKN wil pionieren om de lokale kerkgemeenschappen te ontlasten, maar doe dat alstublieft in overleg met ons." ,,De PKN kan beter de bestaande structuur versterken, en met name ook de ‘witte vlekken’ helpen opvullen in provincies waar dit soort organisaties nog niet bestaan.”

De Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer toonde zich allerminst overtuigd van de noodzaak om kerkgebouwen af te stoten. ,,In de beleidsvisie van de PKN wordt de functie van het kerkgebouw veel te eenzijdig gekoppeld aan de evangelieverkondiging. Volgens ons heeft het kerkgebouw veel meer functies binnen het kerkelijke leven”, aldus voorzitter Peter de Lange. ,,Bijvoorbeeld als uitdeelpunt van de voedselbank.” De VKB heeft aangekondigd dat zij op haar jaarlijkse ledenvergadering (6 april in Nieuwegein) met een eigen visie zal komen.

Ook vertegenwoordigers van de RCBB’s vroegen zich af of de PKN wel op het goede spoor zit om zo’n landelijke stichting te gaan steunen. ,,We kennen natuurlijk allemaal de verhalen van een dorp waar men echt niet meer weet wat men met het gebouw aan moet. Maar is het probleem nu echt zo nijpend? Willen de kerkelijke gemeenschappen wel echt op deze manier ‘ontzorgd’ worden? Als ze een gebouw zonder bruidschat overdragen, zijn ze het feitelijke eigendom kwijt en hebben ze daarenboven niet de garantie dat de kerk in goede staat behouden blijft.”

Groot nadeel van een landelijke stichting is volgens diverse aanwezigen ook dat die veel minder goed in staat zal zijn om lokaal draagvlak voor de instandhouding te organiseren dan regionale of lokale initiatieven. ,,De kracht van het model van de Oude Kerken Stichtingen is toch juist dat zij samen met de dorpsbewoners de schouders onder de monumentale kerk willen zetten. Een landelijke organisatie zal dat lang niet zo motiverend kunnen doen.”

In zijn slotwoord bedankte Haaije Veenstra de aanwezigen voor hun inbreng. Hij beloofde nog eens grondig na te denken over de plannen op dit punt. Voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken haalde na afloop opgelucht adem: ,,De beleidsvisie van de PKN kwam eind vorig jaar naar buiten. In de regionale pers werd geschreven dat de PKN hulp van Friese zijde zou krijgen. Dat bericht werd overgenomen door het blad “Kerkbeheer” van de Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer. Zoiets kan de kerkrentmeesters in Friesland, die onze gesprekspartners zijn bij overnameprocessen, maar al te gemakkelijk op het verkeerde been zetten. Overdracht zonder instandhoudingsfonds is niet realistisch. Ik heb de indruk gekregen dat Veenstra dit nu ook wel goed ziet.”

06-02-13

Twee bijzondere legaten

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft onlangs twee bijzondere legaten ontvangen. Een echtpaar dat anoniem wil blijven, heeft de Stichting een bedrag van € 250.000 nagelaten voor de instandhouding van de kerken. Een inwoner van Leeuwarden heeft € 50.000 geschonken voor de oprichting van een nieuw orgelfonds.

De Stichting is bijzonder ingenomen met deze bijzondere schenkingen, aldus directeur Gerhard Bakker. ,,Het Rijk heeft haar subsidieaandeel voor de instandhouding van kerken verlaagd. Daarom heeft de Stichting de komende jaren meer ‘eigen geld’ nodig”, legt Bakker uit. ,,Voorheen subsidieerde het Rijk het onderhoud van kerken met 65%. Met ingang van 2013 is dat percentage verlaagd naar 50%. Dat betekent dat de Stichting aanzienlijk meer geld zelf moet opbrengen.”

In 2011 vond de Stichting Alde Fryske Tsjerken een tiental voornamelijk Friese cultuurfondsen bereid te helpen met de instandhouding. Een aantal fondsen gaf daarbij aan dat de steun alleen voor de periode 2011-2016 zou gelden. Ook in de periode daarna moet het werk kunnen doorgaan, aldus voorzitter Jan Kersbergen. ,,Om te kunnen voorzien in het steeds grotere eigen aandeel dat de komende jaren moet worden opgebracht, is de Stichting een paar jaar geleden begonnen zelf een ‘instandhoudingsfonds’ op te bouwen. Het recent ontvangen legaat wordt aan dit fonds toegevoegd. Het is niet onze bedoeling om op dit fonds in te teren; alleen het rendement ervan wordt gebruikt.”

Orgelfonds
Het andere legaat dat ontvangen is, wordt gebruikt om orgels te restaureren. Plaatselijke Commissies die bezig zijn met fondsenwerving voor de restauratie van ‘hun’ orgel, kunnen op dit fonds een beroep doen voor maximaal ‘de laatste 10%’. ,,In feite is dit een stimuleringsfonds”, aldus Kersbergen. ,,Plaatselijke Commissies worden aangemoedigd zelf de middelen voor een restauratie bijeen te brengen. De Stichting legde daar in het verleden steeds maximaal 10% bij vanuit het eigen vermogen. Nu kunnen we deze ‘bonus’ uit het orgelfonds beschikbaar stellen. Op deze manier kunnen we meer Commissies helpen.”

De Stichting kan de restauratie van orgels maar beperkt prioriteit geven. Het in standhouden van de kerk zelf (het casco) is veel urgenter. ,,Aan een prachtig gerestaureerd orgel heb je niets als het dak erboven lekt”, legt Kersbergen uit. ,,We komen nog steeds middelen tekort om alle kerken goed in stand te kunnen houden. Vandaar dat onze orgels alleen gerestaureerd worden als Plaatselijke Commissies in actie komen, en ook alleen als het orgel nog regelmatig gebruikt wordt, zoals in Boksum.”

De Stichting restaureerde eerder de orgels van Sint-Jacobiparochie (1983), Blessum (1995), Terband (2003), Hegebeintum en Zweins (2004) en Boksum (2011-2013).

De Stichting heeft nog diverse orgels die wachten op restauratie. Het meest urgent is het orgel van Jorwert, nu de kerk weer regelmatig gebruikt wordt. In Sint-Annaparochie ligt al vele jaren een restauratieplan klaar. Daarvoor is € 250.000 nodig. De Protestantse Gemeente van Sint Annaparochie heeft in 2012 bij de overdracht van de kerk aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken ook een spaarpotje van € 22.000 voor het orgel beschikbaar stelt.

Keppelstok
Het juni-nummer van 1997 van ons donateursorgaan Keppelstok was geheel gewijd aan het toen net gerestaureerde orgel van Blessum, en de overige orgels van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Wilt u een gratis exemplaar van dit nummer bestellen? Stuur dan een mailtje naar info@aldefrysketsjerken.nl.

Schenkingen en nalatenschappen
Wilt u een schenking doen? Of wilt u onze Stichting opnemen in uw testament? Bel tijdens kantooruren voor meer informatie met ons bureau: 058-2139666 (van maandag tot en met donderdag tussen 09.00 en 17.00 uur).

Of kijk elders op onze website. Meer informatie vindt u in onze legatenfolder

12-01-13

Orgel Boksum in gebruik genomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op vrijdag 8 februari het volledig gerestaureerde orgel in Boksum opnieuw in gebruik genomen. Tijdens de feestelijke bijeenkomst vertelde directeur Peter van Rumpt van orgelbouwer Pels & Van Leeuwen wat er allemaal gebeurd is aan het orgel. Orgeladviseur Aart van Beek liet uitgebreid horen hoe het orgel nu klinkt. ,,Misschien wel mooier dan in 1918", zei Van Rumpt voor Omrop Fryslân.

Bijzonder instrument
Het circa 900 pijpen tellende orgel van Boksum is een bijzonder instrument. Het werd in 1675 gebouwd door Harmen Jans uit Berlikum, en is het op drie na oudste orgel van Fryslân. In 1728 werd het vernieuwd en vergroot met een rugwerk door Jan Fransen uit Zweins. In 1798 werd het vernieuwd door Lambertus van Dam uit Leeuwarden. In de negentiende eeuw verrichte W. Hardorff diverse werkzaamheden aan het orgel. Hij maakte onder meer drie nieuwe blaasbalgen (1846), vernieuwde de Trompet (1868) en bracht een nieuwe Viola di Gamba 8’ (1881) aan. In 1918 volgde een ingrijpende vernieuwing door Bakker & Timmenga uit Leeuwarden.

De restauratie die nu heeft plaatsgevonden, gaat uit van het consolideren van de in 1918 gerealiseerde structuur, zowel technisch als qua klank. Daarvoor is gekozen omdat van geen van de oudere situaties de disposities bekend zijn. ,,Het terugbrengen van het orgel naar een oudere situatie zou dus in zekere zin een “interpratie” zijn geworden van hoe het geweest moet zijn", legt directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken uit. ,,In dat geval had veel van het orgel gereconstrueerd of opnieuw gecreëerd moeten worden. Bij de huidige restauratie is alles gebleven zoals het in 1918 was."

Media-aandacht
Het Friesch Dagblad schreef vrijdag 8 februari uitvoerig over de restauratie van het orgel.
Omrop Fryslân was met een verslaggever aanwezig. Luister hier naar de reportage.
Aart van Beek schreef een brochure over het orgel, die besteld kan worden via info@aldefrysketsjerken.nl



14-12-12

Dr. Regnerus Steensma overleden

Donderdag 13 december 2012 bereikte ons het droevige bericht dat dr. Regnerus Steensma plotseling is overleden, mede-oprichter van onze Stichting en hoofdredacteur van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken' .

Dr. Regnerus Steensma stond in 1970 aan de wieg van onze Stichting. De eerste jaren was hij secretaris van het bestuur en daarna een reeks van jaren voorzitter van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Daarnaast was hij in de eerste jaren hoofdredacteur van de 'Publicaties', het mededelingenblad van de Stichting.
Sinds 2010 was hij opnieuw hoofdredacteur, nu van het volledige vernieuwde magazine 'Alde Fryske Tsjerken'. Het nummer dat juist deze week aan onze donateurs is verzonden, was het laatste dat onder zijn verantwoordelijkheid verscheen.
Steensma was een groot voorvechter voor de monumentale kerken in Noord-Nederland. Een jaar voor de oprichting van onze Stichting, richtte hij ook al de Stichting Oude Groninger Kerken op. Niet aflatend heeft hij zich ingespannen voor het behoud van kerken en met name ook het protestantse kerkinterieur.
De Stichting verliest in hem een eminent en erudiet kenner van de kerken. In het tijdschrift van juni zal een In Memoriam aan hem worden gewijd.


05-12-12

Mariakerk Boer nu ook trouwlocatie

De Mariakerk in Boer is sinds 5 december 2012 en officiële trouwlocatie van de gemeente Franekeradeel. Secretaris Jan Doede Niemeijer van het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken ondertekende een contract met burgemeester Fred Veenstra van Franekeradeel. Dat gebeurde in aanwezigheid van twee trouwambtenaren en twee leden van onze Plaatselijke Commissie in Boer.

De gemeente ziet in het prachtige kerkje van Boer met haar Romaanse vormen ,,een mooie toevoeging aan de trouwlocaties in Franekeradeel". Het kerkje is in de twaalfde eeuw op een terp gebouwd en een van de meeste markante gebouwen in het dorp Boer. De achttiende-eeuwse preekstoel is een van de pronkstukken van de kerk.

In 2008 is het kerkje nog ingrijpend gerestaureerd door de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Het kerkje werd sinds die tijd al gebruikt voor bijeenkomsten en concerten en als expositieruimte.

Bij de ondertekening waren voorzitter Peter Weiland (staand, geheel rechts) en vrijwilliger Gerbrich van der Wal (staand, tweede van rechts) van onze Plaatselijke Commissie in Boer aanwezig. De Plaatselijke Commissie beheert het kerkje op lokaal niveau. Wie wil trouwen in de kerk of het kerkje wil huren voor een bijeenkomst, kan bij hen terecht voor informatie en om nadere afspraken te maken.

Ook aanwezig was onze impresario en verhuurcoördinator, Reina Hilarides (staand geheel links). Zij heeft de afgelopen maanden veel tijd gestoken in het maken van een mooie trouwfolder en het organiseren van een bruidsbeurs in Swichum (zondag 18 november j.l.) ,,De Stichting doet er alles aan om onze mooie kerken onder de aandacht te brengen bij iedereen die met trouwplannen rondloopt", aldus Reina Hilarides. ,,Daarom hebben we ook die bruidsbeurs georganiseerd, en daarom zijn we nu ook zo blij dat de gemeente Franekeradeel onze kerk in Boer heeft aangewezen als 'huis der gemeente'. Onze trouwfolder komt natuurlijk ook nog in alle bruidsmodewinkels te liggen en in de gemeentehuizen bij de afdeling burgerzaken."

De gemeente Franekeradeel vraagt 100 euro extra als je buiten het gemeentehuis wilt trouwen, zo blijkt uit de tarieflijst. Daar komt de huur van het kerkje bovenop. ,,De sfeer van zo'n prachtig middeleeuws kerkje maakt jouw trouwdag uniek. Bij de Stichting horen we regelmatig dat zelfs stelletjes uit de Randstad er speciaal voor naar Friesland komen."

Trouwfolder
Wil jij ook wel een trouwfolder in de brievenbus ontvangen? Stuur dan een mailtje met je adres naar: info@aldefrysketsjerken.nl
Meer informatie over de trouwlocatie Boer (hoeveel mensen passen er in de kerk, zijn er toiletten, enzovoorts) is hier te vinden.
Meer informatie over andere trouwlocaties van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is elders op deze website te vinden.




17-11-12

Actieve rol gemeenten gevraagd

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed roept gemeentebesturen op om een actieve rol te spelen in het proces van leegekomende kerkgebouwen. De komende tien jaar zullen zo'n 1200 kerken hun religieuze functie verliezen, waarvan 100 in Friesland. De Rijksdienst adviseert gemeenten om tijdig een Kerkenvisie op te stellen.

Die aanbeveling doet de Rijksdienst in de "Handreiking voor het herbestemmen van vrijkomende kerkgebouwen". De dienst, onderdeel van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, ziet voor gemeenten een richtinggevende, actieve rol weggelegd. De RCE adviseert gemeentebesturen om samen met de kerkbesturen en andere betrokken partijen een kerkenvisie te ontwikkelen om ‘weloverwogen strategische keuzes te maken.’

Zo’n visie geeft antwoord op vragen als: welke kerken kunnen hun religieuze functie behouden, welke kerk­gemeentes of parochies worden samengevoegd in één kerkgebouw, welke kerken krijgen een nieuwe bestemming en welke kerken moeten eventueel worden gesloopt?

‘Met een kerkenvisie in de hand komt een gemeente bij het sluiten van een kerk niet steeds voor een voldongen feit te staan, en weet het kerkbestuur welke ontwikkellingsmogelijkheden er voor de betreffende kerk zijn’, stelt de Rijksdienst. ‘Die duidelijkheid is een belangrijke voorwaarde voor succesvolle herbestemming.’

Herbestemming
Vier jaar geleden waren in ons land nog ruim 8.000 kerken in gebruik. Sinds 1975 zijn in Nederland 1.340 kerkgebouwen buiten gebruik geraakt. Daarvan hebben ruim duizend gebouwen een nieuwe functie gekregen.

Van de rooms-katholieke kerken die sinds 1970 zijn leeggekomen, is ruim de helft gesloopt. De leeggekomen protestantse kerken is veel vaker een tweede leven gegund: slechts één op de tien kerken viel ten prooi aan de sloopkogel. Beide kerkgenootschappen staan terughoudend tegenover de zogeheten profanisering van sacrale plekken en streven voor hun vrijkomende kerken bij voorkeur naar nieuwe religieuze functies.

Sociale functie
Van alle sinds 1970 gesloopte kerken is driekwart rooms-katholiek. Dat heeft mede te maken met het standpunt dat de bisschoppen in 2008 hebben ingenomen. Kerken zijn permanent ‘gewijde en heilige plaatsen’. In principe staan de bisschoppen afwijzend tegenover herbestemming. Voorwaarde van het profane gebruik is dat het gebruik ‘niet onwaardig’ is. De voorkeur gaat uit naar een sociale functie – bibliotheek, school, gezondheidscentrum – en in mindere mate naar een culturele functie, zoals een museum.
Bovenstaand artikel is eerder gepubliceerd op de website van het tijdschrift Binnenlands Bestuur.

Deltateam
In Friesland steunt de Provincie het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken met een jaarlijkse subsidie van bijna twee ton. Een van de taken die de Stichting al sinds haar oprichting in 1970 verricht, is het adviseren van kerkenraden en kerkrentmeesters in 'gebouwenkwesties'. Daarbij gaat het onder meer over de vraag, als er gekozen moet worden met welke gebouw een kerkelijke gemeente verder wil, wat er met het 'overtollige' gebouw kan gebeuren.

In aanvulling op het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft de Provincie Friesland in 2011 het "Deltateam" in het leven geroepen, dat bestaat uit drie deskundigen die kerkeigenaren kunnen adviseren over de toekomst van vrijkomende kerkgebouwen. De Stichting Alde Fryske Tsjerken kan onder bepaalde voorwaarde Rijksmonumentale kerkgebouwen overnemen. Eigenaren van niet-monumentale kerkgebouwen kunnen zich laten bijstaan door het Deltateam Fryske Tsjerken.
Lees meer over het Deltateam Fryske Tsjerken in het Friesch Dagblad internet-archief

De mooiste gesloopte kerk
Het Nederlands Dagblad is op zoek naar "de mooiste gesloopte kerk van Nederland". Een lovenswaardig initiatief, omdat dit kan helpen bij het bewustwordingsproces en wellicht mensen kan motiveren om in actie te komen. Wilt u ook een kerk nomineren voor de titel " de mooiste gesloopte kerk van Nederland"? Gan dan naar de website van het Nederlands Dagblad.

Wilt u helpen om de Friese kerken in stand te houden? Wordt dan nu donateur!

15-10-12

Verslag donateursbijeenkomst Hallum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op zaterdag 20 oktober 2012 haar jaarlijkse bijeenkomst gehouden voor donateurs en vrienden in de Maartenskerk van Hallum. Thema van de lezingen was dit keer "begraven in en rond de kerk". Met bijdragen van Albert Reinstra van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en architectuurhistoricus Peter Karstkarel uit Leeuwarden.

Peter Karstkarel liet tijdens de goed bezochte bijeenkomst een glimp zien van het boek over de Friese grafcultuur dat hij samen met zijn vrouw Klaske aan het maken is. Samen reisden zij heel Friesland door om de meest bijzondere grafmonumenten te documenteren. Dat leverde in totaal ruim 16.000 foto's op, die ze nu aan het selecteren zijn voor het boek.

Karstkarel toonde foto's van grafkelders van de adel, speciale gedeeltes van de adel op kerkhoven, Joodse begraafplaatsen en allerlei soorten en vormen grafmonumenten, in materialen variërend van marmer en ijzer tot baksteen en granito. Ook passeerden allerlei graven van bekende Friezen de revue, zoals die van Obe Postma, Jopie Huisman (,,een Taiwan-importsteen - hem eigenlijk onwaardig") en Izaâk Hoogerhuis, die het Fries dammen als spel beoefende.

Op speciaal verzoek vertelde hij uitvoerig over de circa twintig houten grafmonumenten die Friesland nog rijk is.

Deze houten stèles zijn bijzonder kwetsbaar voor weersinvloeden. Sommigen staan er nog prachtig bij en worden regelmatig onderhouden. Anderen zijn van boven zijn afgedekt met een reepje lood om inwatering te voorkomen. En enkelen zijn hard aan het wegrotten.

In Hempens onder Leeuwarden trof hij twee stèles aan in de toren. Hij adviseerde de plaatselijke kerkrentmeesters om ze te laten behandelen en dan weer buiten op het kerkhof neer te zetten. In Oud Beets waren de stèles die er een paar jaar geleden nog waren, compleet verdwenen toen hij er de laatste keer kwam.

Grafstenen in de kerk
Bouwhistoricus Albert Reinstra van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed liet met een power point presentatie zien hoe kerkbesturen in het verleden tijdens restauraties zijn omgegaan met de onder de vloer gevonden grafstenen.

Van de tweede helft van de negentiende eeuw tot in de Tweede Wereldoorlog was het heel gewoon om oude grafstenen rechtop tegen de muur te zetten. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het weer normaal om de grafstenen plat in de vloer te leggen.

Soms verdwijnen ze zelfs terug onder een houten vloer, zoals in Hallum gebeurd is. Een andere keer wordt veel moeite gedaan om ze zichtbaar te houden. Een mooi voorbeeld is Goutum, waar de grafstenen te bewonderen zijn onder een glazen vloer.

De Rijksdienst vraagt kerkeigenaren om zo zorgvuldig mogelijk om te gaan met hun vloeren, zeker als er nog een direct verband bestaat tussen de grafsteen en de kist eronder. Vaak worden vloeren opengebroken om vloerverwarming aan te kunnen brengen, maar daar zijn ook prima andere oplossingen voor te bedenken, aldus Reinstra.

Hij legde uit dat er van veel kerken in Friesland nog een schat aan informatie is, die dateert uit de negentiende eeuw, toen de belangstelling voor het eigen verleden sterk toenam. Denk maar aan de oprichting van het Friesch Genootschap in 1827. Het Genootschap liet in de tweede helft van de negentiende eeuw onder meer door een schoolmeester, Albert Martin, tekeningen maken van oudheidkundige monumenten.

Dergelijke informatie kan nu nog benut worden als bij restauraties vragen rijzen over hoe de kerk eruit heeft gezien. In de hervormde kerk van Raard (Boarnsterhim) kon de oude situatie vergaand terug worden gereconstrueerd, op basis van dergelijke informatie. In het algemeen is de Rijksdienst terughouden met reconstructies, maar in Raard had die een duidelijke toegevoegde waarde, aldus Reinstra.

Actualiteiten
De donateursbijeenkomst werd bezocht door zo'n zestig mensen. Zij werden aan het einde van de bijeenkomst door de directeur van de Stichting, Gerhard Bakker, bijgepraat over actualiteiten en ontwikkelingen. Die vertelde onder meer over de vele kerkovernameprocessen waarbij de Stichting betrokken is, over de geslaagde restauratie van de kerk in Wier en over de donateursenquête die deze zomer heeft plaatsgevonden en waarvan juist de afgelopen week de resultaten binnengekomen waren. Meer daarover in het decembernummer van het magazine Alde Fryske Tsjerken.

Vanuit het publiek werden diverse vragen gesteld. Bijvoorbeeld wat de Stichting bij restauraties doet voor beschermde vogelsoorten zoals de gierzwaluw die onder de dakpannen nestelen. Bestuurslid Jan Doede Niemeijer kon vertellen dat bij verschillende restauraties speciale vogeldakpannen geplaatst zijn.

Maartenskerk
Na afloop van de bijeenkomst gaf architect Kouwen een korte toelichting op de restauratie van de Maartenskerk in Hallum, die onder zijn leiding is uitgevoerd. Om de zwam onder de vloer te bestrijden, had hij zich genoodzaakt gezien om schuimbeton aan te brengen. Enkele oude grafstenen kunnen echter nog steeds bewonderd worden door een luik in de houten vloer in de kerk open te trekken.

Tot nu toe heeft de Protestantse Gemeente Hallum zo'n driekwart miljoen euro besteed aan de restauratie. In 2013 wil men ook het orgel nog laten restaureren. Daarmee stijgt de totale investering tot net boven het miljoen euro. De rijke historie van de Maartenskerk is vastgelegd in een prachtig boekje, dat ter plekke te koop is.

Directeur Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken bedankte kerkrentmeester Jochum Admiraal voor de genoten gastvrijheid in Hallum, en overhandigde hem een prachtige bos bloemen. Voor de bezoekers was er na afloop nog een hapje en een drankje in De Hoeksteen, de voormalige gereformeerde kerk, waar ze tijdens de pauze ook terecht hadden gekund voor een versnapering. Tegen zessen verlieten de laatsten het gebouw om huiswaarts




12-10-12

Kerk Sint Annaparochie overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op zaterdag 13 oktober 2012 de Van Harenskerk overgenomen van de Protestantse Gemeente te Sint Annaparochie. De akte werd door notaris mr. Siebe Swart gepasseerd tijdens een feestelijke bijeenkomst. De Van Harenskerk is de 41ste kerk die in het bezit is gekomen van de Stichting.

De Protestantse Gemeente van Sint Annaparochie heeft jaren nagedacht over de toekomst van de Van Harenskerk. In 2005 zijn de gereformeerde kerk en de hervormde gemeente in het dorp samengegaan. Voor de steeds kleiner wordende kerkelijke gemeente was het niet langer mogelijk om beide kerken, de Van Harenskerk en de Gideonskerk, in stand te houden. Besloten werd om verder te gaan met één kerkgebouw, de (voormalig gereformeerde) Gideonskerk, en de Van Harenskerk over te dragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

De situatie rond de Van Harenskerk werd in 2009 uitvoerig beschreven in het rapport "Tink om 'e Tsjerken" (pagina 78-81), waarin de complexe problematiek rond de instandhouding van de Friese dorpskerken in kaart werd gebracht. Kerkrentmeester Brandsma gaf bij die gelegenheid ook al aan dat men de Van Harenskerk graag wilde overdragen.

Functieverbreding
De burgerlijke gemeente het Bildt is blij met de overdracht aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De maatschappelijke functie van de monumentale Van Harenskerk kan behouden en versterkt worden door functieverbreding ten behoeve van cultuurtoerisme en sociaal-maatschappelijke activiteiten, aldus het raadsvoorstel.

Overdracht aan de Stichting garandeert dat de kerk toegankelijk blijft voor het publiek. Er is een Plaatselijke Commissie in het leven geroepen die er aan meewerkt dat de Van Harenskerk van de Stichting een zinvol en verantwoord gebruik kent. Zo zorgen zij ervoor dat er regelmatig activiteiten in de kerk plaatsvinden, en dat de kerk op bepaalde tijden te bezichtigen is. ,,Zo blijft de kerk een zinvol onderdeel uitmaken van de samenleving en de omgeving", aldus het raadsvoorstel.

Saskia
De Van Harenskerk werd in 1682 gebouwd. Daavoor moest een oudere kerk wijken. In die oudere kerk zijn Rembrandt en Saskia getrouwd. Dat was in 1634.

Dit jaar is de geboorte van burgemeestersdochter Saskia van Uylenburgh herdacht, precies vierhonderd jaar geleden (2 augustus 1612). In de Van Harenskerk was deze zomer een expositie over haar te zien. De Stichting Alde Fryske Tsjerken speelt met de gedachte om die expositie op termijn te professionaliseren.

,,De Van Harenskerk staat op vijf kilometer afstand van cultureel centrum De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. Die is ook eigendom van onze Stichting. Dan ligt het natuurlijk niet voor de hand om van de Van Harenskerk ook een cultureel centrum te willen maken", legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Zeker ook omdat het monumentale interieur van de Van Harenskerk nog volledig aanwezig is. Wat ligt er dan meer voor de hand dan om te kijken of we kunnen aanknopen bij het verhaal van Rembrandt en Saskia."

Subsidie gemeente
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is dankbaar voor de steun die de gemeente het Bildt verleent. ,,Het is de eerste keer dat een burgerlijke gemeente bijdraagt aan een instandhoudingsfonds dat gevormd wordt bij de overname van een kerkgebouw", vertelt Bakker. ,,Dat is een verheugende ontwikkeling. Het instandhouden van een dergelijke monumentale kerk kost veel geld."

,,Iedereen heeft wel in de gaten hoe belangrijk het is dat er een reëel instandhoudingsfonds komt. De Rijksoverheid stelt weliswaar subsidie beschikbaar, maar dat is nooit 100 procent. Sterker nog, vanaf 2013 krijgen we in het kader van de BRIM zelfs nog maar 50 procent. De kerkelijke gemeenschap levert op zich een hele belangrijke bijdrage, maar die is eigenlijk niet voldoende. We zijn dan ook bijzonder blij dat ook de gemeente op dit punt mede haar verantwoordelijkheid neemt."

Burgemeester Gerrit Krol van het Bildt overhandigde tijdens de bijeenkomst een symbolische cheque aan vicevoorzitter van de kerkenraad die hem vervolgens weer doorgaf aan voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Bildtse Belangen
Een tweede bijdrage werd toegezegd door de Stichting Bildtse Belangen/Bildtse Bank/Friesland Bank. Voorzitter Goffe Jensma overhandigde tijdens de bijeenkomst een cheque van 20.000 euro aan voorzitter Jan Kersbergen.



11-10-12

Alde Tsjerken inspirerende voorbeelden

De veertig kerken die de Stichting Alde Fryske Tsjerken in eigendom heeft overgenomen, vormen een belangrijke bron van inspiratie voor de herbestemming van kerkgebouwen. Zij hebben een prominente positie gekregen in het rapport ‘Hergebruik Fryske Tsjerken’ dat architectuurhistorcus Peter Karstkarel op donderdag 11 oktober 2012 heeft aangeboden aan gedeputeerde Jannewietske de Vries van de Provincie Fryslân.

Doel van het rapport is volgens de Provincie om te laten zien wat er allemaal mogelijk is met een leegkomend kerkgebouw. Van de bijna 800 kerken in Fryslân hebben er volgens het onderzoek van Karstkarel inmiddels 240 een nieuwe bestemming gekregen. Het rapport is bedoeld om ideeën te stimuleren voor het hergebruik van vrijkomende kerkgebouwen.

Van de 240 hergebruikte kerken heeft Karstkarel er 140 geselecteerd om nader te beschrijven: 80 met een niet-woonfunctie, 20 met een woonfunctie, aangevuld met de kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Het rapport geeft een boeiend overzicht met een bont scala aan functies, typen kerkgebouwen en soorten verbouwingen. De functies zijn bijvoorbeeld bloemenwinkel, kantoor, cultureel centrum, dorpshuis, recreatieverblijf, kinderopvang, restaurant, atelier en woning.

De typen kerkgebouwen variëren van sterk monumentaal naar eenvoudig. Soms is de bouwkundige ingreep fors geweest, soms minimaal.

Enthousiasme
Volgens de auteur en de gedeputeerde is veel dank verschuldigd aan de eigenaren en gebruikers. Zonder hen was deze inventarisatie niet mogelijk. Betrokkenheid, enthousiasme en creativiteit kenmerken veel van de mensen, bedrijven, beheerders en stichtingen die een nieuwe functie hebben gegeven aan een kerkgebouw. Gedeputeerde De Vries: “Ik hoopje dat in stikje fan die kreativiteit, belutsenens en enthûsiasme, oerslaan kin nei de minsken dy’t yn’e takomst belutsen wêze sille mei in frijkommende tskerke."

Het rapport kan gedownload worden via de website van de provincie.

Deltateam
Tijdens de bijeenkomst in de kerk van Gauw maakte gedeputeerde Jannewietske de Vries bekend dat het Deltateam Fryske Tsjerken een tweede jaar de tijd krijgt om kerk- en dorpsbesturen te helpen met het zoeken naar oplossingen voor vrijkomende kerkgebouwen.

Het Deltateam is sinds vorig jaar december aan de slag. Acht kerkbesturen schakelden het Deltateam in voor negen kerkgebouwen. Verschillende positieve ontwikkelingen zijn in gang gezet. Voor de meeste kerkgebouwen geldt wel dat het proces nog niet afgerond is, omdat herbestemmingsprocessen vaak complex zijn en veel tijd vragen.

Het Deltateam heeft onder meer geadviseerd over oplossingen voor de karakteristieke voormalige gereformeerde kerken van Holwerd en Lollum.
Voor Lollum wordt gedacht aan een soort permanente uitvaartbeurs op een nieuw te bouwen kraak. Voor Easterwierrum liggen er ideeën om een aantal aanvullende functies op het bestaande dorpshuis in het kerkgebouw onder te brengen. Dat zou het jaarlijkse berne-iepenloftspul goed van pas komen. In Gauw ligt een plan om de hervormde kerk geschikt te maken voor medegebruik door het naastliggende dorpshuis. Hiervoor is subsidie aangevraagd.

Luister naar de reportages van Omrop Fryslân



04-10-12

Onderhoud aan vijf kerken tegelijk

De Stichting Alde Fryske Tsjerken laat de komende weken onderhoud verrichten aan vijf kerken tegelijk. Het betreft de kerken van Terband, Lichtaard, Uitwellingerga en Jorwert, en de restauratie van de kerktoren van Bears. Bovendien worden twee rouwborden uit de kerk van Hegebeintum gerestaureerd.

De Stichting heeft vorige week voor ruim anderhalve ton aan opdrachten verstrekt aan diverse restauratie- en schilderbedrijven. Alle werkzaamheden worden uitgevoerd in het kader van de BRIM, de rijkssubsidieregeling voor de instandhouding van monumenten.

Het onderhoud aan de kerk van Jorwert wordt verricht door Bouw- en Restauratiebedrijf Sytse van der Vegt BV uit Weidum. De restauratie van de toren van Bears, waar een kleine ton mee gemoeid is, wordt uitgevoerd door Bouwbedrijf Van der Werff Dokkum BV uit Dokkum. Installatiebedrijf Vellema uit Hallum zal tijdens de restauratie het elektromagnetische klokluidapparaat van een nieuwe luidmotor voorzien.

Het onderhoud aan de kerk van Uitwellingerga wordt uitgevoerd door Agricola Bouw '75. Van der Werf Dokkum BV gaat ook aan de gang in Lichtaard. Bij de Rotondekerk in Terband worden herstelwerkzaamheden verricht aan de zinken dakgootbekleding en wordt het zinken roevendak van de kerk vervangen. Bovendien worden hier herstelwerkzaamheden aan het metselwerk en gietijzeren ramen uitgevoerd. Al het schilderwerk dat aan deze kerken verricht moet worden, wordt uitgevoerd door Schildersbedrijf Stavorinus uit Veenwouden.

Rouwborden
De restauratie van de rouwborden in Hegebeintum wordt uitgevoerd door Veldman en Veltman Restauratie- en Decoratieschilders. Dit bedrijf uit het Drentse Oudemolen gaat in eerste instantie twee van de zestien aanwezige rouwborden uit de kerk van Hegebeintum onder handen nemen. Dit gebeurt in de werkplaats; de rouwborden zullen binnenkort uit de kerk worden opgehaald.

Eerder waren Veldman en Veltman ook betrokken bij de restauratie van het orgel in Boksum en het kleurenonderzoek in de kerken van Wier en Sint-Jacobiparochie, die op basis van hun onderzoek de oude kleuren uit de bouwtijd terugkreeg.

Instandhoudingswerk
Nu de restauratie van de kerk van Wier voltooid is en de restauratie van het orgel in Boksum in de afrondende fase zit, hebben we meer tijd om het instandhoudingswerk ter hand te vatten, legt directeur Gerhard Bakker uit.

,,De Stichting heeft in 2010 een beschikking gekregen voor het onderhoud aan 23 kerkgebouwen met een totaal investeringsbedrag van € 1,8 miljoen, waarbij een tiental voornamelijk Friese cultuurfondsen hebben geholpen om het eigen aandeel van 35% bijeen te brengen. In 2011 hebben we een beschikking voor een tweede cluster (groep) van acht kerken gekregen, waarvan de helft van het eigen aandeel inmiddels is toegezegd door cultuurfondsen.”

De kerken van Terband, Lichtaard, Jorwert en Hegebeintum behoren tot het eerste cluster van 23 kerken waarvoor de financiering 100% gedekt is. De kerken van Uitwellingerga en Bears behoren tot het tweede cluster van acht kerken, waarvan de financiering voor de helft rond is.

,,Uitstel van de restauratie van de toren in Bears was niet langer verantwoord”, aldus Bakker. ,,Bovendien hebben we vorig jaar ook nog subsidie toegezegd gekregen van de Provincie Fryslân voor het onderhoud aan de kerken van Uitwellingerga en Bears.”



05-09-12

Noorderlicht in Alde Fryske Tsjerken

e internationale fotografiemanifestatie Noorderlicht is zaterdag 1 september geopend door gedeputeerde Jannewietske de Vries van de Provincie Fryslân. In samenwerking met de Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft Noorderlicht een kerkenroute uitgezet langs zes kerken waarin foto-exposities te zien zijn. De exposerende kunstenaars zijn bijzonder tevreden; hun werken komen goed tot hun recht in de sfeervolle kerkjes.

De internationale fotomanifestatie Noorderlicht brengt tot en met 7 oktober 2012 hoogwaardige fotografie van over de hele wereld bij elkaar in het zuidoosten van Friesland. De hoofdlocatie is Museum Belvédère in Oranjewoud. Ook Museum Willem van Haren in Heerenveen en Museum Dr8888 in Drachten doen mee. Daarnaast is er een satellietprogramma, met onder meer een kerkentocht langs de kerken van Kortezwaag, Rottevalle, Schurega, Terband en Ter Idzard. Ook in De Kapelle in Haskerdijken, sinds 11 juni van dit jaar eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, is een expositie in het kader van Noorderlicht te zien.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is bijzonder verheugd over de samenwerking met Noorderlicht. ,,Onze kerken zijn hele sfeervolle plekken waarin foto's goed tot hun recht komen", zegt impresario Reina Hilarides. Zij heeft bemiddeld tussen de organisatie van Noorderlicht en de Plaatselijke Commissies die de kerkjes van de Stichting op lokaal niveau beheren. ,,De vrijwilligers van de Plaatselijke Commissies hebben allemaal enthousiast gereageerd toen hen om medewerking gevraagd werd. Samen met Noorderlicht willen we er graag iets moois van maken."

Een folder van Noorderlicht is medio juni met het magazine 'Alde Fryske Tsjerken' verzonden aan alle donateurs van de Stichting in Friesland en de rest van Nederland. ,,Hopelijk trekt dit veel mensen naar Friesland", aldus Reina Hilarides. ,,Dit is een mooie opsteker voor de Stichting!"

Terra Cognita
Terra Cognita is een fotografie tentoonstelling over de relatie tussen mens en natuur. Hoe ervaren wij de natuur en wat is de waarde ervan? Tegenover het romantische verlangen naar pure natuur staat de praktische wens de wereld te cultiveren en te bedwingen.

Terra Cognita toont natuur ver weg en dichtbij, als droom en als werkelijkheid ­ de natuur in onze genen en gedachten. Voor deze 19e editie van de Noorderlicht is werk geselecteerd van ruim 70 fotografen uit de hele wereld. De fotografie is divers en genre-overstijgend. Documentair of geënsceneerd; de natuur blijkt voor fotografen een springlevende inspiratiebron. Hun beeldverhalen nemen ons mee op reis door een fantastische wereld.

Kerk - kunstenaar - titel
  • De Kapelle, Haskerdijken: Oscart & Chaos - Huverjende swarte skientme, oer my Hinne
  • Rotondekerk, Terband: Annagreet Hoogeland - pinholefotografie
  • Bonifatiuskerk, Ter Idzard: Jan van der Til - Boek III
  • Hervormde kerk, Kortezwaag: Maarten de Kok - Secret Science Noord Europa 2011
  • Hervormde kerk, Schurega: Atelier aan de Middendijk en Guido Marsille - Aan de middendijk
  • Dorpskerk, Rottevalle: Heidi de Gier - A Falling Horizon



30-08-12

Najaarsexcursie op zaterdag 6 oktober

De najaarsexcursie gaat op zaterdag 6 oktober 2012 langs de kerken van Blessum, Raerd en Wiuwert. Ook mensen die (nog) geen donateur zijn van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, zijn van harte welkom!

De Stichting Alde Fryske Tsjerken organiseert al meer dan veertig jaar excursies langs kerken in Friesland. Meer informatie over de najaarsexcursie vindt u elders op deze website.

Wie dat wil, kan gebruik maken van centraal geregeld vervoer per bus. De bussen vertrekken op 6 oktober om 12.00 uur van het treinstation Leeuwarden en komen daar rond 17.00 uur terug.

De kosten bedragen € 15,00 per persoon. Inschrijving bij ontvangst van genoemd bedrag op rekeningnummer 3690669 t.n.v. Excursiecommissie Alde Fryske Tsjerken te Leeuwarden onder vermelding van 'najaarsexcursie 2012'. Vermeld ook het aantal personen.

U ontvangt van uw aanmelding en betaling geen bevestiging. Uw betaling is uw bewijs van inschrijving.

U hoeft geen donateur te zijn om met de bus mee te kunnen gaan. Belangstellenden zijn van harte welkom!

Wie met de bus mee wil, kan tot twee dagen van tevoren reserveren. Nu betalingen per internetbankieren kunnen worden gecontroleerd, is het niet meer noodzakelijk om vroegtijdig te reserveren.

Kerkbeschrijvingen
U kunt het boekje met kerkbeschrijvingen toegestuurd krijgen door overmaking van € 3,75. Bezoekers met eigen vervoer kunnen ter plaatse het boekje met kerkbeschrijvingen kopen voor € 3,00.

28-08-12

Opening Ioannis Theatertsjerke Wier

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft donderdag 6 september de kerk van Wier officieel heropend. De kerk is in de afgelopen maanden ingrijpend gerestaureerd. De officiële openingshandeling werd verricht door demissionair staatssecretaris Halbe Zijlstra, in samenwerking met gedeputeerde Jannewietske de Vries van de Provincie Fryslân.

De vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie van Wier hebben jarenlang actie gevoerd om de kerk gerestaureerd te krijgen. De restauratie werd uiteindelijk mogelijk door de crisisbestrijdings-maatregelen van het Kabinet Balkenende IV. Ook de gemeente Menameradiel en een aantal cultuurfondsen hebben bijgedragen aan de restauratie.

De Plaatselijke Commissie wil de kerk vooral gebruiken voor culturele doeleinden. Tijdens de restauratie zijn daarom diverse voorzieningen aangebracht ten behoeve van de nieuwe functie als 'theaterkerk'. Er is een licht- en geluidsinstallatie aangebracht en er zijn twee toiletten gecreëerd in het baarhokje tegen de toren aan. De begrafenisvereniging van Wier heeft een nieuw baarhokje gebouwd elders op het kerkhof. De Plaatselijke Commissie heeft zelf een nieuwe keuken ingebouwd.

Freonen fan Terp en Tsjerke
De Plaatselijke Commissie heeft een stichting opgericht, de Stifting Freonen fan Terp en Tsjerke Wier, die de kerk wil gaan exploiteren onder de naam 'Ioannis Theatertsjerke Wier'. Ioannis (Janus) is de Romeinse god van onder meer het theater.

De openingshandeling bestond daarom ook uit het onthullen van een Januskop door staatssecretaris Halbe Zijlstra, die vervolgens een slokje “levenselixer” kreeg aangeboden. Gedeputeerde Jannewietske de Vries onthulde even later het gerestaureerde astronomische uurwerk aan de gevel van de toren.

De Stifting Freonen fan Terp en Tsjerke Wier heeft grote ambities. Zij werkt aan een plan voor een “sterrenstreek” in Noordwest Friesland, waarbij de kerk van Wier verbonden wordt met natuurgebieden en culturele attracties in de omgeving.

Laatste ruine
De kerk van Wier is de laatste in een rij van kerken die grondig gerestaureerd is door de Stichting Alde Fryske Tsjerken. In 2008 is de kerk van Boer opgeknapt, in 2009 de kerk van Ter Idzard en in 2010 zowel de kerk van Kortezwaag als die van Sint Jacobiparochie.

,,De kerk van Wier was nog de enige rijksmonumentale kerk in heel de provincie die wachtte op zo'n vergaande restauratie”, vertelt directeur Gerhard Bakker. ,,Vandaar dat we het ook wel de laatste ruïne van Fryslân noemden.”

De restauratie startte op 21 maart 2011. Afgelopen zomer ging de aannemer failliet. De werkzaamheden zijn afgerond door Dijkstra De Graaf BV. In totaal is er ruim € 810.000 geïnvesteerd.

Sobere jaren vijftig
De kerk verkeerde in een bar slechte toestand, vertelt architect Siebe van Seijen van Adema Architecten uit Dokkum. ,,De kerk was behoorlijk aftands. Het dak lekte. Het hout was aangetast door de bonte knaagkever. Er was veel schade aan het metselwerk. Het interieur in de kerk had veel last van vocht. We hebben gelukkig alles kunnen herstellen. De kerk ziet er nu weer prachtig uit.''

De architect en de Plaatselijke Commissie hebben er bewust voor gekozen om de kerk terug te brengen in de sfeer van de jaren vijftig. ,,De kerk is destijds sober gerestaureerd. Kort na de oorlog was er gebrek aan geld en materiaal. Dat sobere wilden we weer terughebben. Dat past beter bij het dorp van nu dan de praal en pracht die de kerk ooit heeft gehad. Ik zie het ook als een voortzetting van de hervorming. De kerk is nu sober, en het gaat er straks vooral om wat er ín de kerk gebeurt.''

Orgel moet nog
Het orgel is nog niet gerestaureerd. Dat is op dit moment ook niet mogelijk, vertelt architect Van Seijen. ,,Een orgel heeft baat bij een stabiel binnenklimaat. Dat moet nog gecreeërd worden. Het orgel moet daar aan wennen. Pas daarna, en als er geld is, kan het orgel worden aangepakt.''

De toespraken
Lees hier de tekst van de toespraak die staatssecretaris Halbe Zijlstra bij de opening uitsprak.
Toespraak burgemeester Tom van Mourik
De restauratie in cijfers (Adema Architecten)



07-08-12

3 kerken en 2 orgels

Op zaterdag 25 augustus van 13.30 – 17.00 uur organiseert de Stichting Alde Fryske Tsjerken een middag vol muziek en historie. Theo Jellema, huisorganist van de Grote of Jacobijnerkerk te Leeuwarden geeft een concert op de orgels van Uitwellingerga en Burgwerd en vertelt over de karakteristieken van deze orgels. Ook zal de historie van de kerken zelf aan bod komen. Mevrouw De Jong, inwoner van Westhem en voormalig voorzitter van de plaatselijke commissie van de kerk van Westhem, vertelt over de bijzondere kenmerken van de kerk en kerkhof en de geschiedenis van de omgeving.

In 2010, toen de Stichting haar veertigjarig jubileum vierde, is er voor het eerst een Orgelexcursie georganiseerd door het impresariaat van de Stichting, destijds langs de kerken van Bears, Blessum, Zweins, Westernijkerk en Hegebeintum. De reacties waren toen zo positief dat dit jaar is besloten opnieuw een excursie aan te bieden. Maar ook om naast de prachtige kerken die de Stichting in haar bezit heeft, ook aandacht te besteden aan de orgels die de Stichting rijk is.

De middag begint om 13.30 uur in de kerk van Westhem (kerk open vanaf 13.00 uur), vervolgens gaan we naar de kerk van Uitwellingerga waar het programma om 14.30 uur begint. Na afloop van het programma in Uitwellingerga is er een pauze met koffie en gebak die we in de kerk nuttigen. In Burgwerd worden we om 16.00 uur ontvangen. De middag eindigt om 17.00 uur.

Entree: € 20,- inclusief consumpties. Donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken ontvangen € 2,50 korting.

Vervoer van en naar de kerken: u dient zelf voor vervoer te zorgen (auto).
Opgave en meer informatie: impresariaat@aldefrysketsjerken.nl (Reina Hilarides).
Bij opgave ontvangt u het volledige programma per email.




19-07-12

Beleidsplan 2013-2016 gepresenteerd

De Stichting Alde Fryske Tsjerken verwacht de komende jaren twee kerkgebouwen per jaar over te zullen nemen. Dat staat in het Beleidsplan 2013-2016 dat onlangs is ingediend bij de Provincie Fryslân.

De Provincie Fryslân is de belangrijkste subsidieverstrekker voor de Stichting. De jaarlijkse bijdrage is echter niet groot genoeg om alle apparaatskosten te dekken. De Stichting vraagt in het Beleidsplan om de provinciale subsidie te laten mee ademen met het aantal overgenomen kerkgebouwen.

De Stichting heeft in juni van dit jaar de Kapelle in Haskerdijken als veertigste kerk overgenomen. Later dit jaar wordt ook de Van Harenskerk in Sint Annaparochie aan het bezit toegevoegd.

De Stichting is met een tiental andere kerkelijke gemeenten in gesprek. ,,Dergelijke overnametrajecten duren doorgaans meerdere jaren”, legt voorzitter Jan Kersbergen uit. ,,We krijgen steeds meer gebouwen aangeboden. Dat zorgt voor een zwaardere belasting van de organisatie. Het lijkt ons dan ook redelijk dat de provincie ons daarbij helpt.”

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is er ten dienste van de hele Friese samenleving, benadrukt hij. ,,Niemand wil toch dat de monumentale kerken uit het landschap verdwijnen? Daarnaast zijn we ook sociaal-maatschappelijk een belangrijk speler op het platteland: onze Plaatselijke Commissies zorgen ervoor dat de kerken gebruikt blijven worden in het midden van de dorpsgemeenschappen. En ook economisch is de Stichting een factor van betekenis: met de € 200.000 subsidie die we van de provincie krijgen, genereren wij een omzet van circa € 600.000 per jaar.”

Selectiebeleid
In het Beleidsplan kondigt de Stichting aan dat er een selectiebeleid ontwikkeld zal worden. Niet iedere rijksmonumentale kerk die wordt aangeboden, kan overgenomen worden. Bovendien zal er meer aandacht voor de meegeefsom nodig zijn. Voor iedere kerk die wordt overgenomen, is een instandhoudingfonds nodig waarmee het eigen aandeel (in aanvulling op de rijkssubsidie) betaald kan worden.

De Stichting wil de komende jaren nog eens grondig kijken naar de gebruiksmogelijkheden en de monumentale waarden van de verschillende kerken. Niet iedere kerk leent zich voor multifunctioneel gebruik. Wellicht zijn er ook andere dan culturele bestemmingen te vinden. In een aantal kerken ontbreken nog de faciliteiten. Voor het aanbrengen van deze voorzieningen is nog veel geld nodig.

Meer armslag
De Stichting wil de Plaatselijke Commissies de komende jaren meer armslag geven. Dit zal de lokale actiebereidheid en de binding met de plaatselijke kerk doen toenemen. Nu de Rijksbijdrage voor de instandhouding van kerkgebouwen wordt verlaagd van 65 naar 50 procent, zal de Stichting alle zeilen moeten bijzetten om het hogere eigen aandeel bijeen te brengen.

Donateurwerving
Wat betreft het aantal donateurs streeft de Stichting naar een groei tot ruim boven de vierduizend. Op 31 oktober 2009 telde de Stichting 3300 donateurs. Op dit moment zijn dat er 3850. Donateurs zijn belangrijk voor de Stichting omdat zij met hun bijdragen, giften en nalatenschappen het werk van de Stichting financieel mogelijk maken.

Bekijk een mini-interview op Omrop Fryslan
Het volledige Beleidsplan 2013-2016 is hier te downloaden.
Wilt u helpen om de Friese kerken in stand te houden? Wordt dan nu donateur!

13-07-12

Anderhalve ton van provincie

De Provincie Fryslân reserveert in het kader van de nieuwe monumenten subsidieregeling 2012 een budget van anderhalve ton voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Dat meldde gedeputeerde Jannewietske de Vries (cultuur) woensdag 11 juli 2012 tijdens een presentatie over de nieuwe regeling in het gerestaureerde pakhuis Hartelust in Leeuwarden.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is één van de twee door het Rijk aangewezen Organisaties voor Monumentenbehoud (AOM) die dit jaar van de provincie een apart budget voor de instandhouding van monumenten toegewezen heeft gekregen. De Stichting De Fryske Mole, eigenaar van 42 molens in Friesland, is de andere organisatie. Voor beide organisaties ligt een budget klaar van elk € 150.000.

Voor de overige eigenaren van monumenten is dit jaar € 2,2 miljoen beschikbaar. Van dit bedrag reserveert de Provincie € 1 miljoen voor restauraties die gepaard gaan met herbestemming. De overige € 1,2 miljoen is bestemd voor restauraties en onderhoud van rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten, mits de betreffende gemeente zelf ook subsidie verleent.

Omdat de belangstelling voor subsidies groot is, geldt er een drempelbedrag: € 70.000 voor kerken en € 50.000 voor andere monumenten. Dit bedrag moet de eigenaar sowieso zelf opbrengen, omdat de provincie dit als “regulier onderhoud” beschouwt.

Meer informatie over de subsidieregeling is te vinden op de website van de provincie

13-07-12

Het Bildt steunt overname Van Harenskerk

De gemeenteraad van het Bildt heeft donderdag 12 juli 2012 besloten om een subsidie van 30.000 euro te verstrekken aan de Protestantse Gemeente te Sint Annaparochie voor de overdracht van de Van Harenskerk aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Hiermee komt de overdracht een grote stap dichterbij.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is dankbaar voor de steun die de gemeente het Bildt verleent. ,,Het is de eerste keer dat een burgerlijke gemeente bijdraagt aan een instandhoudingsfonds dat gevormd wordt bij de overname van een kerkgebouw", vertelt directeur Gerhard Bakker. ,,Dat is een verheugende ontwikkeling. Het instandhouden van een dergelijke monumentale kerk kost veel geld."

,,Iedereen heeft wel in de gaten hoe belangrijk het is dat er een reëel instandhoudingsfonds komt. De Rijksoverheid stelt weliswaar subsidie beschikbaar, maar dat is nooit 100 procent. Sterker nog, vanaf 2013 krijgen we in het kader van de BRIM zelfs nog maar 50 procent. De kerkelijke gemeenschap levert op zich een hele belangrijke bijdrage, maar die is eigenlijk niet voldoende. We zijn dan ook bijzonder blij dat ook de gemeente op dit punt mede haar verantwoordelijkheid neemt."

Wanneer de formele overdracht zal plaatsvinden, is op dit moment nog niet bekend. De kerkelijke gemeente heeft besloten om eerst nog het onderhoudsplan in het kader van de BROM af te wikkelen, in samenwerking met de Stichting Behoud Kerkelijke Gebouwen Friesland.

Tink om 'e Tsjerken
De Protestantse Gemeente van Sint Annaparochie is al jaren aan het nadenken over de toekomst van de Van Harenskerk. In 2005 zijn de gereformeerde kerk en de hervormde gemeente in het dorp samengegaan. Voor de steeds kleiner wordende kerkelijke gemeente is het niet langer mogelijk om beide kerken, de Van Harenskerk en de Gideonskerk, in stand te houden. Besloten is om verder te gaan met één kerkgebouw, de (voormalig gereformeerde) Gideonskerk, en de Van Harenskerk zo mogelijk over te dragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

De situatie rond de Van Harenskerk werd in 2009 al uitvoerig beschreven in het rapport "Tink om 'e Tsjerken" (pagina 78-81), waarmee de Stichting Alde Fryske Tsjerken in opdracht van de provincie de complexe problematiek rond de instandhouding van de Friese dorpskerken in kaart bracht. Kerkrentmeester Brandsma gaf bij die gelegenheid ook al aan dat men de Van Harenskerk graag wilde overdragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Functieverbreding
De burgerlijke gemeente het Bildt is blij met de overdracht aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De maatschappelijke functie van de monumentale Van Harenskerk kan behouden en versterkt worden door functieverbreding ten behoeve van cultuurtoerisme en sociaal-maatschappelijke activiteiten, aldus het raadsvoorstel.

Overdracht aan de Stichting garandeert dat de kerk toegankelijk blijft voor het publiek. Er wordt een Plaatselijke Commissie in het leven geroepen die er aan meewerkt dat de Van Harenskerk van de Stichting een zinvol en verantwoord gebruik kent. Zo zorgen zij ervoor dat er regelmatig activiteiten in de kerk plaatsvinden, en dat de kerk op bepaalde tijden te bezichtigen is. ,,Zo blijft de kerk een zinvol onderdeel uitmaken van de samenleving en de omgeving", aldus het raadsvoorstel.

Saskia
De Van Harenskerk werd in 1682 gebouwd. Daavoor moest een oudere kerk wijken. In die oudere kerk zijn Rembrandt en Saskia getrouwd. Dat was in 1634.

Dit jaar wordt de geboorte van burgemeestersdochter Saskia van Uylenburgh herdacht, precies vierhonderd jaar geleden (2 augustus 1612). In de Van Harenskerk is een expositie over haar ingericht. De Stichting Alde Fryske Tsjerken speelt met de gedachte om die expositie op termijn te professionaliseren.

,,De Van Harenskerk staat op vijf kilometer afstand van cultureel centrum De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. Die is ook eigendom van onze Stichting en dan ligt het natuurlijk niet voor de hand om van de Van Harenskerk ook een cultureel centrum te willen maken", legt Bakker uit. ,,Zeker ook omdat het monumentale interieur van de Van Harenskerk nog volledig aanwezig is. Wat ligt er dan meer voor de hand dan om te kijken of we kunnen aanknopen bij het verhaal van Rembrandt en Saskia."




09-07-12

Heropening kerk Wier op 6 september

De gerestaureerde kerk van Wier wordt op donderdag 6 september officieel heropend. Belangstellenden kunnen deze zomer al terecht tijdens de uren dat de kerk voor Tsjerkepaad geopend is.

Zomerprogramma
De Plaatselijke Commissie van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in Wier heeft een indrukwekkend programma samengsteld voor de komende zomermaanden. Iedere zaterdagmiddag zal de kerk geopend zijn van 13.30 tot 16.30 uur. De officiële opening vindt plaats op donderdag 6 september, direct na de zomervakantie.

  • Zaterdag 14 juli: bezichtiging van de kerk na de restauratie, expositie met foto's Harry van Bijnen. Stempelpost Tsjerkepaad
  • Zaterdag 21 juli: bezichtiging van de kerk na de restauratie, expositie met foto's Harry van Bijnen. Stempelpost Tsjerkepaad. Concert op klassieke gitaar van Sjors Holleboom (gratis entree, bijdrage welkom).
  • Zaterdag 28 juli: Bezichtiging van de kerk na de restauratie, expositie met foto's Harry van Bijnen. Stempelpost Tsjerkepaad
  • Zaterdag 4 augustus: expositie met schilderijen van Norma Miedema
  • Zondag 5 augustus: vertelling Baukje Fennema van "Ithaka: Het liefdeslicht van Norma", aanvang: 15.00 uur. Gratis entree, bijdrage zeer welkom
  • Zaterdag 11 augustus: expositie met schilderijen van Norma Miedema die tevens te koop zijn
  • Zaterdag 18 augustus: expositie met schilderijen van Matty de Vries
  • Zondag 19 augustus: vertelling Baukje Fennema van "Ithaka", samen met Matty de Vries: 'De kleine dood' en expositie schilderijen Matty de Vries. Gratis entree, bijdrage wordt op prijs gesteld
  • Zaterdag 25 augustus: expositie schilderijen van Matty de Vries
  • Zaterdag 1 september: expositie van restauratiefoto's van Harry van Bijnen
  • Donderdag 6 september: officiële opening (alleen voor genodigden)
  • Vrijdag 7 september: lezing door Maarten van Rossem. Aanvang: 20.15 uur. Kaarten à 25 euro zijn te bestellen op tel nr. 0518-471123
  • Zaterdag 8 september: kerk geopend tijdens Open Monumentendag, van 13.00 tot 17.00 uur. Met een expositie van foto's van de restauratie van Harry van Bijnen
  • Zondag 9 september: kerk geopend tijdens Open Monumentendag, van 13.00 tot 17.00 uur. Met een expositie van foto's van de restauratie van Harry van Bijnen.
  • Vrijdag 12 oktober: film 'De Centrale Haak'. Aanvang: 20.00 uur. Entree: 5 euro.

Weduwe Saske
Tijdens de openstelling in het kader van Tsjerkepaad wordt er iedere zaterdag naast de kerk van Wier een Middeleeuwse tent neergezet, waarin "weduwe Saske" een verhaal vertelt. Elke week een ander verhaal, dat op elk vol uur begint voor jong en oud. Tevens zal zij Middeleeuwse gebruiken en ambachten demonstreren.