3006-20

Column André Looijenga

Columnist André Looijenga schreef in het magazine 'Alde Fryske Tsjerken' van juni een column over zijn bezoek aan de kerk van Jannum en de gedachten die daarbij bij hem opkwamen. Zijn column is in het Fries verschenen in het papieren magazine. Hieronder volgt een vertaling in het Nederlands.

 

Jannum

Door André Looijenga

 Heel hartelijk dank dat de deur open was!

Het was een koude zondagmiddag aan het begin van de lockdown, toen wij even afsloegen om op de terp van Jannum te kijken. Een boerderij, wat gerestaureerde arbeiderwoninkjes, de begraafplaats met de 13de/14de eeuwse kerk. Een openluchtmuseum op de noordoost-Friese klei.

Rode kloostermoppen tussen de bomen door. De westmuur met de eigenwijze topgevel, het klokhuis dat aan de muur hangt – het bekende plaatje van dit oude kerkje. Ik bedacht meteen: wat mij nu zo in het oog springt, is voor een groot deel gebouwd door J.J.M. Vegter in de jaren ’40. Restauratie was reconstructie. Het interieur werd gestript, de driehonderd jaar oude preekstoel en banken werden eruit gesloopt, de ruiten werd in kleine vorm teruggebracht, middeleeuwse muren werd aangevuld, de hele westgevel werd vervangen.

Binnen zijn er witgepleisterde muren, een dak als van een oude schuur met de pannen direct op hout en stro. De vorm van de ruitjes klopt, de bepleisterde bakstenen, de balken en het stro onder de plannen: middeleeuwse Friezen zouden het allemaal herkennen uit hun kerken, stinsen en boerderijen. Maar hoe ruige bouwmaterialen en vormen hier benadrukt worden, zit dichter bij Le Corbousier’s kapel van Ronchamp als bij de kerk van de 13de eeuwse Jannumers.

Jannum was de eerste Friese kerk die behouden bleef met een nieuwe culturele functie. Het werd herbestemd als dependance van het Fries Museum, met een permanente tentoonstelling fan middeleeuws beeldhouwwerk. Dat is nog steeds aanwezig. Fragmenten van de stenen koorafscheiding uit Wûns markeert de overgang naar het koor, de altaarsteen is teruggelegd op een weer opgemetseld altaar. De andere museumstukken staan willekeurig bij elkaar, onder steeds dikkere lagen stof en met kwijtrakende toelichtingsbordjes.

Op het altaar staan uitgedoofde waxinelichtjes. De educatieve functie van de kerk van Jannum is misschien ook maar een voorbijgaande fase geweest in de geschiedenis van het gebouw. Misschien dat zo’n oud kerkje vandaag de dag nog het beste dient als niet hardop uitgesproken meditatief kapelletje. De kunstschatten als haveloze figuranten. De wind die door het dak waait.

In een hoekje zagen we een beige sculptuur van twee personen in geplooide gewaden, van wie de ene de andere een hand op de borst legt. De handen zijn groot en plat. Het beeld heeft geen hoofden meer. De Johannes en Maria die het waarschijnlijk waren (Sneek, waarschijnlijk 15de eeuw), zijn het beeld geworden van iemand die een ander zorgzaam omarmd. Twee middeleeuwse mensen, korrelig van structuur, de een met de grote hand tegen het scherp afgebroken bovenlijf van de ander. Een kunstobject, een metafoor.

Een eeuwig aanraken is in een tijd van afstand houden ver van ons. De middeleeuwse kerk vol kleur en kaarsen is niet meer in ons bereik. De protestantse periode is er hier uit gesloopt. Als museum raakt het uit de tijd. Maar een kerkje als van Jannum vindt zijn betekenis, zolang de deur van het slot mag.




2506-20

Wat kan er wél deze zomer in onze kerken?

De stichting Alde Fryske Tsjerken heeft in het voorjaar en de zomer veel activiteiten moeten afgelasten in verband met corona. Gelukkig gaan er deze zomer toch veel kerkdeuren open voor bezoekers..

Zo zijn er in diverse kerken exposities te bewonderen. Mensen die tijdens een wandel- of fietstocht voorbijkomen, worden van harte uitgenodigd om binnen te komen.

In de Bonifatiuskerk in Ter Idzard bijvoorbeeld, waar kunstenaar Berend Hogeling open atelier houdt. De kunstenaar is dan ook daadwerkelijk aan het schilderen en wil graag zijn werken toelichten.

Iedereen is ook welkom in het kerkje van Ferwoude, waar een groot aantal miniatuurkerkjes van lucifershoutjes staan uitgestald.

Ook de Mariakerk in Bears is een bezoekje waard, niet alleen voor de naastgelegen reconstructie van Uniastate maar ook om de expositie van leerkunstenares Ine van den Horn te bezichtigen.

In Raard (NOF) kunt u het open atelier van Leeuwarder kunstenaar Paul Andringa bezoeken en zelfs een bijdrage leveren aan het community-art kunstwerk ‘Loving you, losing you’.

In Britsum vinden deze zomer meerdere tentoonstellingen plaats en ook de fresco’s en het pas gerestaureerde Hardorff-orgel zijn mooi om te bezichtigen. Dit geldt ook voor de mozaïeken en schilderkunst in de Sint Hippolytuskerk in Olterterp van Janet Holtrop en Angelien Geerligs.

Zoals gebruikelijk biedt ook de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie het nodige aan exposities. Deze keer zijn dat Art-Quilts van Eke Krug, luciferkerken van Frits Jansen en foto’s, kaarten en teksten over Sint Jacobus en de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela.

Ter compensatie van het gemis aan activiteiten in de Dorpskerk Huizum worden daar corona-rondjes georganiseerd; rondleidingen rondom de kerk, lekker in de buitenlucht.

Kijk voor data en tijdstippen van alle bovengenoemde activiteiten op de uitagenda van onze website.

In alle kerken worden de voorgeschreven maatregelen van het RIVM gehanteerd.




0806-20

Plaatselijke Commissies werven donateurs in hun eigen dorp

In dit jubileumjaar werven Plaatselijke Commissies van onze Stichting donateurs in hun eigen dorp. Door de coronacrisis gaat dit langzamer dan gepland, maar toch vinden er al acties plaats.

Een van de Plaatselijke Commissie die in actie is gekomen, is de PC van Goingarijp. In dat dorp werden 130 enveloppen met informatie over de Stichting én informatie over de eigen kerk verspreid in het dorp. Dat verliep succesvol: in de dagen die daarop volgden, stroomden de nieuwe donateurs binnen. Inmiddels zijn 10 mensen uit Goingarijp donateur geworden. Daar zijn we erg blij mee.

 

Nieuwe donateurs krijgen van onze Stichting het boek 'Levende Stenen' gratis. In dit geval werden de boeken persoonlijk overhandigd door Cees Mollema, een van de leden van onze Plaatselijke Commissie. Op de foto bij dit verhaaltje neemt nieuwe donateur Willem Feenstra het boek Levende Stenen op afstand uit de pong van de kerk.

 




0806-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken en corona

De Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt maatregelen om niet bij te dragen aan de verdere verspreiding van het coronavirus. Onze Plaatselijke Commissies hebben instructies gekregen over de regels om de kerken te betreden. Per kerk wordt gekeken hoeveel mensen naar binnen mogen.

U vindt hieronder het Protocol voor onze kerken. Dit protocol is ook in iedere kerk te vinden.

Coronaprotocol voor vrijwilligers

Protocol Monumenten




0206-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken restaureert ernstig verzakte kerk van Augsbuurt

De Stichting Alde Fryske Tsjerken start op 9 juni met de restauratie van de kerk van Augsbuurt. De kerk vertoont ernstige scheurvorming door verzakking van de grond. Onder het schip van de kerk moet daarom een hele nieuwe fundering worden aangebracht. Dit gebeurt op een bijzondere manier: door 50 palen in de grond te drukken en deze paarsgewijs met elkaar én de kerkmuur te verbinden. De werkzaamheden kosten ongeveer drie ton. Dit geld wordt opgebracht door geld van overheden, fondsen en donateurs van de Stichting.

De kerk van Augsbuurt is de eerste kerk die door de Stichting Alde Fryske Tsjerken is overgenomen, nu bijna 50 jaar geleden. De kerk neemt – alleen al om die reden -  een bijzonder plekje in bij de Stichting.

In de zomer van 2018 werd de Stichting opgeschrikt door berichten over verzakking en scheurvorming. In de voorgevel en de zuidgevel vertoonden zich brede scheuren. Er werd zelfs enige tijd getwijfeld aan de veiligheid voor de bezoekers van het gebouw. Om die reden is er een tijdelijke oplossing aangebracht in de vorm van een metalen constructie die de kerk ‘bij elkaar moet houden’.

Voor de Stichting was dit reden om grondig onderzoek te doen naar de staat van het gebouw (met name de fundering) en te zoeken naar goede mogelijkheden om de problemen te verhelpen. Er is onderzoek gedaan naar het fundament. Ook is naar de geschiedenis gekeken of scheurvorming zich eerder heeft voorgedaan, en wat destijds aan het probleem is gedaan.

Inspectie

De Monumentenwacht heeft een inspectie uitgevoerd en schrijft: ‘De fundering onder het kerkschip verzakt, dit ten gevolge van het afnemen van de draagkracht of het inklinken van de grond. De toren zakt niet evenredig met het schip mee, dit omdat deze een bredere fundering heeft en hierdoor stabieler staat. Door het wegzakken van het schip en de statische toren, ontstaat er ernstige scheurvorming in de westgevel en de westelijke delen van de noord- en zuidgevel. Nabij de deur in de noordgevel is mogelijk ook sprake van een verzakking van de fundering.’

De scheurvorming heeft ook geleid tot grote problemen met het metselwerk (binnen en buiten) en het pleisterwerk (binnen), dat op verschillende plekken hersteld zal moeten worden. Daarnaast staat een venster bol door de spanning die in de muur is ontstaan. Verschillende ruiten zijn om die reden geknapt.

Door de verzakking van de grond zijn ook problemen ontstaan met de vloer van de kerk. De tegels in de kerk zijn in het zand gelegd. Enkele tegels zijn beschadigd. Ook het podium in de kerk is onstabiel geworden door de verzakking van de grond.

De oorzaak van de scheurvorming in de kerk is inklinking van de grond. De achterliggende oorzaak daarvan is het omlaag brengen van de grondwaterstand in dit deel van Fryslân en een aanhoudende periode van droogte.

Voor gebouwen met een stevig fundament levert dit over het algemeen geen probleem is. Als de fundamenten minder goed zijn, zoals bij dit soort historische gebouwen, kan dit tot grote problemen leiden. Helaas is dit voor de kerk van Augsbuurt het geval. Uit onderzoek blijkt dat er onder deze kerk wel fundering is aangebracht, maar dat deze fundering te licht is om het gewicht van de kerk te dragen.

De oplossing

In de komende periode wordt dit probleem opgelost. De oplossing houdt in dat onder het gehele schip van de kerk een nieuwe fundering wordt aangebracht. Dit wordt op een bijzondere manier gedaan. Zowel binnen als buiten de kerk worden 50 stalen buizen de grond in gebracht. Deze stalen buizen van 10 meter diep worden gevuld met beton. De buizen komen binnen en buiten op 1 meter afstand van elkaar, op gelijke hoogte naast elkaar. De twee buizen worden door de huidige fundering heen met een stalen balk aan elkaar verbonden. Zo ontstaan 25 plekken langs de hele kerk waar de kerk op kan ‘rusten’. Uit de berekeningen blijkt dat dit ruim voldoende is om de kerk te kunnen dragen. Bij eventuele verdere inklinking van de grond kunnen geen nieuwe problemen ontstaan, omdat de palen 10 meter de grond in worden geslagen. Met deze oplossing gaat de Stichting Alde Fryske Tsjerken er vanuit dat de kerk weer voor een hele lang tijd stevig staat. De noodoplossing komt daarmee ook te vervallen.

Repareren van de schade

Als de definitieve oplossing is aangebracht, moet ook de ontstane schade worden hersteld. Dit betekent dat er zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant stenen uit de muur moeten worden gehaald en dat deze er opnieuw in gemetseld moeten worden. aan de binnenkant van het gebouw betekent dit ook dat er veel pleisterwerk zal moeten plaatsvinden.

Over de kerk van Augsbuurt

Datering

1782

Restauratie

1975-1976 (schip) en 1983 (toren)

Exterieur

De kerk is de vervanging van een eerdere kapel. Er bestaan vermoedens dat de vroegere kerk langer is geweest. Opgraving van de fundering heeft aangetoond dat de tegenwoordige kerk is gebouwd op de vroegere grondvesten. In de zijmuren zitten twee rondboogvensters en in beide schuine zijden van de oostelijke sluiting één. Het muurwerk is op de hoeken en halverwege de noord- en zuidmuur versierd met verticale gemetselde stroken (lisenen).




2605-20

Samen een kunstwerk maken in de kerk van Raard

Sinds oktober 2019 heeft de Leeuwarder beeldend kunstenaar Paul Andringa de kerk in Raard in gebruik als atelier annex galerie. Sinds kort hangt daar een groot abstract schilderij met als thema “Loving you, losing you”. Voor het doek heeft Andringa twee stangen bevestigd met daaraan enkele witte zakdoeken. Het geheel doet een beroep op je verbeeldingskracht.

Kennen we niet allemaal het gevoel van vreugde en verdriet, liefde en verlies? Een gevoel dat je overweldigt en vreugde schenkt en een gevoel dat je overspoelt en je hart afsluit. Beide bestaan en beide zijn waardevol.

Andringa nodigt iedereen uit om binnen dit thema zelf iets te maken, een tekening, schildering of tekst. U bent helemaal vrij; enige beperking is dat de ondergrond een wit stoffen zakdoek moet zijn en gebruik wordt gemaakt van blauwtinten. Alle zakdoeken worden aan de ijzeren lijn opgehangen en worden zo een onderdeel van dit community-art kunstwerk. Haast u niet; het werk blijft lange tijd staan om zo langzaamaan te kunnen groeien.

U mag uw werk zelf ophangen in de kerk; omdat Paul daar niet altijd aanwezig is, is het handig hem vooraf even te bellen (06-13527843). Of u doet het in de brievenbus of stuurt het op naar De Buorren 8, 9155 AN in Raard.

Kom vooral eens een kijkje nemen in het bijzondere atelier om ook de andere kunstwerken te bewonderen.




2605-20

Najaarsexcursie op zaterdag 10 oktober 2020

De excursiecommissie hoopt zaterdag 10 oktober a.s. met belangstellenden drie kerken van onze Stichting te bezichtigen. Kerken die in een prachtig weids, groen landschap van de Friese Zuidwesthoek liggen.

In dit jaar waarin  het vijftigjarig jubileum van de Alde Fryske Tsjerken wordt gevierd, bezoeken wij de in 2018 vijftigste en eenenvijfstigste overgedragen  kerken  in respectievelijk Gaast en Ferwoude, en daarnaast de in 1985 overgedragen Grote Kerk te Allingawier.

Veel meer informatie over deze excursie vindt u hier.




3004-20

Magazine Keppelstok vanaf 1970 online te bekijken

De oude nummers van het magazine Keppelstok van de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn vanaf vandaag ook online te bekijken. De Stichting heeft besloten alle nummers van 1970 tot 2009 online te zetten.

Klik hier om de magazines online te bekijken.

Er was al langer vraag naar het online zetten van deze schat aan informatie over de kerken in Fryslân, zegt waarnemend directeur Gerko Last. ,,In deze corona-tijd hebben mensen tijd, en groeit de behoefte om te sneupen in oude bladen. Aan die behoefte komen we graag tegemoet.''

Het magazine van de Stichting verscheen van 1970 tot 2009 onder de naam 'Keppelstok'. In 2009 veranderde de naam van het magazine in 'Alde Fryske Tsjerken'. Binnenkort komen ook de nummers vanaf 2009 online beschikbaar, vertelt Last. 

Overigens is een deel van magazines ook nog te koop via de webwinkel van de Stichting




1604-20

Voorjaarsexcursie en excursie naar Ost-Friesland vervallen

Door de corona-crisis is de Voorjaarsexcursie op 6 juni afgelast. Dat geldt ook voor de geplande excursie naar kerken in Ost-Friesland. De excursiecommissie ziet vanwege de huidige omstandigheden geen mogelijkheden om de excursies op een veilige manier te organiseren. Daarom zijn beide excursies verplaatst naar volgend jaar.

Beide bijzondere excursies werden georganiseerd in het kader van het jubileum van onze Stichting, die dit jaar 50 jaar bestaat. Eerder werd ook al het symposium (maart) verplaatst naar oktober. De Open Kerkendag op 16 mei is ook komen te vervallen.

Donateurs en belangstellenden die zich voor beide excursies hebben opgegeven, krijgen hierover persoonlijk bericht met alle details en de praktische informatie.

Gelukkig zijn niet alle activiteiten in het kader van het jubileum afgelast. Zo verschenen gelukkig wel ons jubileum-magazine en het boek 'Levende stenen'. U leest daar hier meer informatie over. 

Ook zijn in het voorjaar enkele concerten in het kader van onze Podiumtour met Marcel Smit wél doorgegaan. Ook is in samenwerking met het Friesch Dagblad de verhalenwedstrijd georganiseerd. Alle verhalen van deze wedstrijd leest u hier

Alle publiciteit rondom het jubileum zorgt er ook voor dat meer mensen donateur zijn geworden van onze Stichting. Daar zijn we erg blij mee. Bent u nog geen donateur? Klik dan hier.




0904-20

Alle verhalen van Verhalenwedstrijd nu ook op deze site te lezen

De verhalenwedstrijd van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in samenwerking met het Friesch Dagblad en Geandewei was een groot succes. Er waren maar liefst 88 inzendingen. Vanaf deze week zijn alle verhalen ook op onze site te lezen.

Klik hier om alle verhalen te lezen.

In het kader van het jubileum vroeg de Stichting aan belangstellenden om hún verhaal in te leveren over de beleving van hun kerk. Het thema van het jubileum is immers 'Jouw kerk, jouw verhaal'.

 

De wedstrijd werd gewonnen door Edy Hoekema-Mennes uit Beetsterzwaag. Haar verhalen (Verhaal 53) is ook op de site te lezen.




Toon alle nieuws