Home

Nieuws

Activiteiten

Kerken

Over ons

Word donateur

Webwinkel

Contact


  • 2024
  • 2023
  • 2022
  • 2021
  • 2020
  • 2019
  • 2018
  • 2017
  • 2016
  • 2015
  • 2014
  • 2013
  • 2012
  • 2011
03 04 24

Bijbels Museum eindelijk te bezoeken in Friesland

Een aantal Friese vrienden van het Bijbels Museum vroegen herhaaldelijk wanneer dit (inmiddels) nomadische museum eens in Friesland een tentoonstelling zou presenteren. Eindelijk is het zover. Het museum toont in Sint Jacobiparochie de tentoonstelling Zie mij. De Bijbel in foto’s van beeldend kunstenaar Caroline Waltman. In Zie mij brengt Waltman de eeuwenoude verhalen tot leven met behulp van honderden foto’s die zij in en buiten Europa maakte. De foto’s – deels afgedrukt op levensgroot formaat – worden getoond in combinatie met door Waltman gekozen Bijbelverzen. Deze eigentijdse en vernieuwende blik op de Bijbel is van 22 juni t/m 22 september te zien in de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie.

Caroline Waltman (1970) fotografeerde in zestien landen in en buiten Europa. De beelden zijn zeer divers, van landschappen en stillevens tot portretten en beelden van het dagelijks leven. De verbanden die Waltman legt tussen beeld en tekst zijn soms heel direct, veel vaker juist associatief. Samen vormen de foto’s een eigentijdse en vernieuwende blik op de Bijbel. De gekozen Bijbelverzen zijn in de tentoonstelling in zes talen te lezen: Nederlands, Arabisch, Duits, Engels, Fries en Tigrinya. Dankzij deze vertalingen, maar ook vanwege de culturele verscheidenheid van Waltmans werk, is de tentoonstelling Zie mij. De Bijbel in foto’s toegankelijk voor een breed en cultureel divers publiek. Met de tentoonstelling – een productie van het Bijbels Museum – wil de maker prikkelen, ontroeren en bemiddelen: “We willen een eigentijds perspectief bieden op de oude verhalen en onze bezoekers hiermee uitnodigen tot reflectie”, aldus Carolien Croon, directeur van het Bijbels Museum.

Over Caroline Waltman
Kunstenaar Caroline Waltman beweegt zich tussen fotografie, sculptuur, drukwerk, tekst, film en grafiek. In haar werk onderzoekt Waltman nieuwe verbindingen. “Ik ben aangetrokken tot grote verbanden maar wordt gedreven door mijn liefde voor het detail.”, aldus Waltman. Het maken van de foto’s, het bestuderen van de Bijbel en het selecteren van de fragmenten voor Zie mij vormden een dynamisch en artistiek en spiritueel uitdagend proces. Het resultaat verscheen eerder in de vorm van het fotoboek Paradisewill.com. Het werk van Waltman is geëxposeerd in binnen- en buitenland.

Over de Groate Kerk/SAFT
De Groate Kerk is eigendom van Stichting Alde Fryske Tsjerken. De Stichting heeft ten doel het herstel en de instandhouding van uit historisch oogpunt belangwekkende kerkgebouwen met aan- en toebehoren in de provincie Fryslân en het wekken van publieke belangstelling voor dergelijke gebouwen. Met haar opvallende gele kleur is de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie een echte blikvanger in het dorp en landschap. Inmiddels is de kerk omgedoopt tot Kultureel Sintrum De Groate Kerk, waar concerten, cd-opnames en exposities plaatsvinden.

Over het Bijbels Museum
Het Bijbels Museum is een nomadisch museum, dat in reizende tentoonstellingen verhalen rond zingeving deelt met een zo groot mogelijk publiek in heel Nederland. Voor wie wel en voor wie niet gelooft. Het museum werkt duurzaam. Het Bijbels Museum heeft geen eigen presentatieruimte meer en toont zijn tentoonstellingen - vaak met nieuwe en in opdracht gemaakte kunst – in musea, monumentale kerken en publieke gebouwen in het hele land. De tentoonstelling Zie mij. De Bijbel in foto’s is eerder op verschillende locaties in het land te zien geweest.

  • Tentoonstelling Zie mij. De Bijbel in foto’s
  • Data: 22 juni – 22  september 2024
  • Locatie: Groate Kerk in St Jacobiparochie, Oosteinde 1, 9079 KZ
  • Openingstijden: Elke vrij, za en zo van 13:00 - 17:00 uur
  • Entree: pay as you like 


Voor deze expositie zijn wij nog op zoek naar extra vrijwilligers. Mocht u hier interesse voor hebben, dan kunt u contact opnemen met Hillie Blaak via hillieblaak@hotmail.com of 0623528212.




11 03 24

Nieuwe Office Coördinator op het bureau

Als geboren en getogen Fries vind ik het belangrijk dat de dorpen hun historische kern behouden en dat de leefbaarheid in dorpen blijft bestaan. Mijn naam is Marijke Gaastra en sinds februari 2024 ben ik begonnen als Office Coördinator bij Alde Fryske Tsjerken. ⁠

In de anderhalve maand dat ik nu werkzaam ben, heb ik inmiddels al 10 kerken mogen bezoeken. Zo maakten we vorige week een dagtour langs 9 van onze kerken en ben ik op bezoek geweest in de kerk van Weidum, die momenteel wordt gerestaureerd. Het is mooi om te zien hoe elke kerk zijn eigen karakter heeft en daarom wil ik maar al te graag ook de overige 45 kerken zo snel mogelijk bewonderen! 

Met mijn achtergrond als congres manager vertrouw ik erop dat ik een goede toevoeging aan het team van de stichting kan zijn. Er is ontzettend veel bedrijvigheid bij de Alde Fryske Tsjerken wat het werk erg afwisselend maakt. Ik kijk er erg naar uit om met iedereen samen te werken en in contact te komen.⁠




08 03 24

Meerjarenplan voor uitbreiding van het Ziltepad door Waddenfonds goedgekeurd!

Vandaag ontvingen we geweldig nieuws van het Waddenfonds: ons meerjarenplan voor de uitbreiding van het Ziltepad is goedgekeurd! We zijn ontzettend blij met het vertrouwen dat het Waddenfonds in onze stichtingen heeft gesteld en in het project van het Ziltepad. 🎉

Het Ziltepad is een gezamenlijk initiatief van Stichtingen Groninger Kerken en Alde Fryske Tsjerken. In 2023 werd langs het cultureel erfgoed aan de Waddenkust een proefroute van het Ziltepad georganiseerd. Maar liefst 500 proefdeelnemers liepen als eersten langs de Friese en Groningse kerken, van Oostrum naar Hornhuizen of andersom. 

Na de succesvolle pilot vorig jaar hebben we samen met onze partner Visit Wadden een meerjarenplan ontwikkeld voor de uitbreiding van het Ziltepad. Dit plan omvat een gefaseerde uitbreiding verspreid over drie jaar. Het uiteindelijke doel is om het landschap van de Waddenkust van Noord-Holland, Fryslân en Groningen te verbinden met het cultureel erfgoed, de unieke dorpen en hun bewoners en het thema bezinning.

Ondertussen zijn we achter de schermen druk bezig met de voorbereidingen om dit jaar al uitbreidingen aan het Ziltepad te realiseren. We hebben gekozen voor een gefaseerde aanpak over meerdere jaren, zodat ook de regio mee kan groeien.

We kijken nu vol vertrouwen uit naar de uitkomsten van enkele andere lopende aanvragen. Op dit moment kunnen we al rekenen op steun van het Mondriaan Fonds, Stichting Vrienden op de Fiets en het Cultuurfonds.

Meer informatie vind je hier. We houden jullie op de hoogte van de ontwikkelingen! 

Fotograaf: Niels Knelis




04 03 24

De kerk van Weidum vol met steigers

Zo nu en dan zie je wel eens een kerk in de steigers, maar een kerk vol met steigers, dat moet je maar net weten. Een vrij uniek beeld en dat lieten we als bureaumedewerkers niet aan ons voorbijgaan. Daarom gingen we maandag 26 februari met zijn allen op pad naar Weidum. Onze bouwkundige Willem gaf ons tijdens het bezoek een update over de grote restauratie die begin december 2023 is gestart.

In de oude dorpskern van Weidum staat de 13e-eeuwse Romano-gotische Johanneskerk, die tot één van de fraaiste van Fryslân wordt gerekend. De kerk heeft een 11e-eeuwse toren van tufsteen met een karakteristieke naaldspits, die in de wijde omtrek zeer gemakkelijk is te herkennen. Echter kwamen we voor de binnenkant. Werkzaamheden die op de planning staan zijn: 1) restauratie van de eikenhouten vloeren, lambriseringen en een deel van de kerkbanken, 2) restauratie van het stucwerk en 3) de realisatie van een keukentje en een sanitaire ruimte.

Bij binnenkomst was het direct al duidelijk: hier wordt gewerkt. Recht voor onze neus lag in de hal al allerlei puin en wanneer je rechts door de deuropening de kerk in keek, zag je niets anders dan hout en steigers. Het interieur van de kerk is momenteel niet meer herkenbaar. Het orgel is verdwenen achter platen van hout en zo ook de herenbank en de preekstoel zijn verhuld in hout en steigers. En waar normaliter de kerkbanken staan, zag je nu alleen houten balken, modder en stenen.

Al deze steigers zijn opgebouwd voor herstel van het stucwerk, maar ook voor het herstel van de trekbalk bovenin. Tijdens ons bezoek troffen we bovenop de steigers twee medewerkers van Bouw- en Restauratiebedrijf Sytse van der Vegt BV, die de restauratie uitvoert. De balkkop van de trekbalk was aangetast en de heren hebben ons laten zien dat ze dit hebben hersteld doormiddel van een haaklas. Daarnaast zijn er inmiddels monsters genomen van het zoutgehalte van de muur om de juiste stucmortel te kunnen kiezen. Zodra die er is, kunnen ze de muren gaan herstellen. Voor wat betreft de sanitaire ruimte en het keukentje deze zijn nog in ontwerp.

Verder zijn de eikenhouten vloeren, lambriseringen en banken uit de kerk gehaald. Ze liggen ter reparatie in de werkplaats van Bouw- en Restauratiebedrijf Sytse van der Vegt BV. Het houtwerk was flink aangetast door de larf van de  bonte knaagkever. Op de werkplaats konden we zien wat deze aantasting inhoudt. Hout kan intact lijken – tot je het omdraait. Dan zie je één en al aantasting. Je voelt het ook wanneer je een plank optilt. Er zit dan geen gewicht meer in het houtwerk, doordat alles aan de achterzijde en binnenin is opgegeten. Deze extreme aantasting zit vaak aan één kant van het houtwerk, omdat de larven van de bonte knaagkever gedijen bij stilstaande lucht. Alleen een echte kenner kan het probleem vanaf de buitenkant waarnemen. 

Gelukkig valt er veel te herstellen en ziet een groot deel van de lambrisering en banken er inmiddels weer fraai uit. Een intensieve klus die veel tijd in beslag neemt. Het doel tijdens zo’n restauratie is namelijk om zoveel mogelijk historisch hout te behouden. Nadat alle onderdelen zijn gerepareerd, worden ze door een schildersbedrijf in de was gezet. Als het goed is zie je straks geen verschil meer tussen oud en nieuw. Doordat dit een tijdrovende klus is, heeft het Archeologisch Werkverband ruime gelegenheid gehad om onderzoek te doen op de plaats waar de banken normaliter staan. De resultaten zijn nog niet bekend. De werkzaamheden zijn inmiddels circa drie maanden onderweg en het gaat tot nu toe voorspoedig. Er zijn geen grote verrassingen geweest. Het streven is om de restauratie voor de bouwvak van dit jaar af te ronden.




19 02 24

Kom in april langs bij de Tsjerketour van Timo de Jong!

De Tsjerketour komt tot stand als een samenwerking tussen Popfabryk; productiehuis voor Friese popcultuur en Stichting Alde Fryske Tsjerken. Popfabryk ziet de oude kerken in Fryslân als een bijzonder en wijdverspreid podium om haar kleinschalige producties te presenteren voor een overwegend nieuw publiek.

In het voorjaar van 2024 komt singer-songwriter Timo de Jong uit Leeuwarden met een nieuw album speciaal gemaakt voor de Tsjerketour. Hiermee gaat hij solo op tour langs zes van onze kerken. Op 26 januari bracht hij zijn nieuwe single “Kingdom Of Mine” uit. Het gaat om de eerste single van zijn nieuwe, gelijknamige album. Een dansbaar lied over houden van de plek waar je woont. Benieuwd naar het nummer? Beluister het nummer via Spotify of Youtube

Timo woont al zijn hele leven in het noorden van Nederland en daar voelt hij zich thuis. ''Ik denk dat iedereen zo'n plek heeft en hopelijk is dat ook gelijk je woonomgeving!''. Deze single wordt in de lente uitgebracht op een vinyl release die tot stand is gekomen door een project met de Popfabryk en Stichting Alde Fryske Tsjerken. Timo is in de zomer van 2023 bij een aantal kerken langsgegaan om inspiratie op te doen en verhalen te verzamelen. Vanuit dit materiaal heeft hij nieuwe liedjes geschreven. Hier zijn acht bijzondere nummers uitgekomen, allemaal met een directe link naar kerkjes die deel uitmaken van de Tsjerketour.

“Ik heb de hele zomer allerlei prachtige kerken op het Friese platteland mogen bezoeken en dat was geweldig. Ik hoorde mooie verhalen over de kerk en de directe omgeving. Soms was iets kleins al aanleiding voor het schrijven van een nieuw nummer." 

2024 wordt een druk jaar voor de Meppeler muzikant (die inmiddels van Leeuwarden naar Groningen is verhuisd), zo stond hij al op Eurosonic, trad hij in januari op tijdens het grootste Americana showcase festival van Europa in London en staat er al een flinke tour ter promotie van “Kingdom Of Mine” op de planning.

Data en locaties Tsjerketour: 

  • Zondagmiddag 7 april - Thomaskerkje - Katlijk
  • Vrijdagavond 12 april - Redbadtsjerke- Jorwert
  • Zondagmiddag 14 april - Doarpstsjerke- Rottevalle
  • Vrijdagavond 19 april - Mariakerk - Foudgum
  • Zondagmiddag 21 april - Sint Joriskerk - Dedgum
  • Zondagmiddag 28 april - Dorpskerk - Huizum (album release party)


Ga voor meer informatie per optreden naar onze digitale UIT-agenda







24 01 24

Voorjaarsexcursie 16 maart 2024

Deze excursie voert ons, deels langs slingerende dijkjes, naar Zuidwest Friesland, naar het gebied waar vroeger de Middelzee stroomde. We hopen de Nicolaaskerk in Nijland (Nylân), de St. Martinuskerk in Roodhuis (Reahûs) en de Bartholomeuskerk in Westhem te bezoeken. Deze laatste kerk is, evenals het kerkhof, al sinds 1980 eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken!

NIJLAND (NIJLÂN)
De 13de eeuwse kerk werd tussen 1508 en 1525 vervangen door de huidige. Hierbij werd gebruik gemaakt van het afb raakmateriaal. In de noordmuur zijn nog restanten hiervan te zien. De oude toren werd gehandhaafd en kreeg een spitsbekroning. Het huidige interieur met rijke stuckwerkornamenten is tot stand gekomen in de jaren 1870-72. De eikenhouten preekstoel met versierde panelen dateert van 1659, evenals de versierde eikenhouten wand onder het orgel. In de plavuizenvloer van het koor liggen enkele rijkversierde grafzerken boven de grafk elder van de vroegere Hottingastate. De kerk met zijn fraaie omgrachting en de omringende historische bebouwing zijn onderdeel van de beschermde dorpskern van Nijland.

ROODHUIS (REAHÛS)
Deze katholieke pseudobasiliek verrees in 1892 en is ontworpen door architect Alfred Tepe. Het is een kerk met zijbeuken en een langgerekt koor. De forse toren wordt bekroond door een ingesnoerde spits. Het neogotisch interieur dateert uit het begin van de vorige eeuw. De gebrandschilderde ramen zijn uit verschillende periodes. Bij het hoogaltaar zijn afbeeldingen te zien van Willibrord en Bonifatius. Ook zijn er enkele beelden van St. Martinus.

WESTHEM
Op een bescheiden terp achter de Hemdijk staat dit kerkje met zadeldaktoren. De kerk is in 1708 gebouwd ter vervanging van de middeleeuwse voorganger. De toren is van 13de eeuwse oorsprong. In de toren hangen 2 klokken, waarvan de oudste uit 1353 dateert. De preekstoel en het doophek met gesneden pilasters dateren uit het derde kwart van de 17de eeuw. In het middenpad liggen enkele gebeeldhouwde zerken van
de familie Ykema .

Praktische informatie:
De kerken zijn op 16 maart van 11.30- 17.00 uur gratis te bezichtigen. Er vinden regelmatig lezingen/rondleidingen
plaats. In de kerk is voor 3 euro een brochure met de kerkbeschrijvingen verkrijgbaar. Deze kunt u ook downloaden via de website. 

VERVOER PER BUS
Degenen die zich graag per bus laten vervoeren en gebruik willen maken van de lunch kunnen zich tot 1 maart a.s. aanmelden bij het bureau: info@frysketsjerken.nl. De kosten bedragen 50 euro (brochure, bus, lunch, koffie/thee). Let op! U betaalt nadat u per mail bericht hebt ontvangen, dat de excursie per bus (incl. lunch) doorgaat. In deze mail staat ook de praktische informatie met de betalingsgegevens. De bus vertrekt om 11.00 uur vanaf Leeuwarden en komt daar rond 17.00 uur weer terug. De bus staat geparkeerd tegenover het lijnbusstation bij het gebouw “Tot Maandag“, links tegenover het spoorwegstation.

11.00 uur: vertrek bus Leeuwarden
11.45 uur: Kerk Roodhuis
13.00 Lunch Nijland
14.15 Kerk Nijland
15.30 Kerk Westhem

Adressen van kerken:

  • Nicolaaskerk, Tsjerkegreft 2, Nijland
  • St. Martinuskerk, Slijpsterwei 3, Roodhuis
  • Bartholomeüskerk, Feytebuorren 1, Westhem



22 01 24

SAFT-kerken volop in het nieuws!

Divers gebruik door een divers publiek. Hoe geschikt onze SAFT-kerken daarvoor zijn, is de afgelopen dagen maar weer eens bevestigd met veel publiciteit in de Friese media.

Zo was onze kerk in Zurich zondag 21 januari het podium voor een boeiende lezing van oceaanroeister Renate de Backere uit Harlingen. De Leeuwarder Courant beschrijft in de krant van maandag 22 januari hoe ‘’een bomvol kerkje’’ aan haar lippen hing. Lees het artikel hier

Ook in de Leeuwarder Courant, de Drachtster Courant en De Feanster, stond afgelopen zaterdag een mooi verhaal over de 300-jarige Doarpstsjerke van Rottevalle, die vanwege dat jubileum een heel jaar lang activiteiten en festiviteiten organiseert. Afgelopen weekend ging dat los. Eerder vorige week schreef ook het Friesch Dagblad al een fraai artikel over het jubileum. 


Omrop Fryslân trok met de televisiecamera naar Rottevalle en het resultaat, enthousiaste interviews met twee betrokken vrijwilligers, was vrijdag in het progamma Hjoed te zien. Kijk hier de interviews terug en lees het hele verhaal. 

Ook de Dorpskerk in Huizum viert binnenkort een bijzonder jubileum. Het voormalige kerkje uit de twaalfde eeuw en tevens het oudste monument van de stad Leeuwarden functioneert 10 februari al tien jaar als culturele hotspot. Lees in de Huis aan huis Leeuwarden het artikel waarin Peter de Haan, voorzitter van de commissie die dit alles met een groep van 65 vrijwilligers organiseert, vooruit blikt op het tienjarig jubileum. 

Als laatste stond er dit weekend een verhaal over de Week van het Gebed in de Leeuwarder Courant. In dit verhaal kwam ook de Van Harenskerk in Sint Annaparochie voorbij, met een foto en bericht over biddende moslims, van wie het merendeel afkomstig is uit het nabijgelegen asielzoekerscentrum. Benieuwd naar het verhaal? Lees het hier.

 

 

 




15 01 24

Feestjaar voor 300 jaar Doarpstsjerke Rottevalle

In het jaar 1724 begon het: de bouw van een eigen hervormde kerk voor de inwoners van Rottevalle. Dit jaar precies drie eeuwen geleden en dus is het in 2024 feest voor de Doarpstsjerke Rottefalle. Een heel jaar lang vieren plaatselijke vrijwilligers, het dorp, gebruikers, bezoekers en natuurlijk ook de Stichting Alde Fryske Tsjerken het jubileum. En dat begint deze week. Met onder andere – in de kerk - een fraaie expositie over verleden, heden en toekomst van de kerk. Zaterdag 20 januari is er een open dag van 10 tot 16 uur. De koffie staat klaar met wat lekkers, want het is tenslotte feest! De expositie wordt aanstaande vrijdag officieel geopend. Wethouder Maria le Roy van Smallingerland zal daarbij zijn.

Een groep van zeven enthousiaste vrijwilligers zorgt ervoor dat de kerk in Rottevalle helemaal een gebouw van de mienskip is. Er wordt getrouwd, gerouwd, gefeest, gezongen, geluisterd, geëxposeerd, geslapen, gekerkt, en nog veel meer. Voor elk wat wils. Ook voor het jubileumjaar hebben de vrijwilligers veel op touw gezet. Hier vindt u een overzicht van alle jubileum-activiteiten.

Volg de Facebookpagina van Doarpstsjerke de Rottevalle.

Foto: Jaap van der Wal




13 01 24

Afscheid Hendrik ten Hoeve

Tien jaar was hij bestuurslid waarvan de laatste twee jaar als tijdelijk voorzitter. Hendrik ten Hoeve (Heerenveen, 1946) nam 14 december afscheid van de stichting Alde Fryske Tsjerken nu Gerben Hoogterp de hamer overneemt. Ten Hoeve was tot aan zijn pensioen leraar economie en directielid van het Dockingacollege in Dokkum. Politiek was hij actief als statenlid en voorzitter van de FNP en drie perioden als Eerste Kamerlid voor de Onafhankelijke Senaatsfractie, een platform van kleine regionale partijen.

Als opvolger van Jan Kersbergen heeft Ten Hoeve zich de afgelopen jaren vooral sterk gemaakt voor de financiële structuur van de stichting. ,,Een stichting als de onze werkt altijd vanuit de verplichtingen m.b.t. de overgenomen kerken, maar ook altijd met risico’s in de begroting omdat we afhankelijk zijn van fondsenwerving, legaten en erfstellingen. Die risico’s moeten niet te groot worden. Het was nodig om meer helderheid te scheppen in het financiële beheer en tijdelijk geen nieuwe verplichtingen aan te gaan. Dat is gelukt en nu kunnen we weer vooruitkijken. Er ligt een enorme taak voor deze prachtige stichting.’’ 

Ten Hoeve kreeg ook te maken met het vertrek van Hester Simons als directeur waardoor er veel extra inzet van het bestuur werd gevraagd. Dit jaar zijn er gesprekken geweest met de Protestantse Gemeente Leeuwarden over een mogelijke overname van de Grote of Jacobijnerkerk. ,,Het bleek toch een te groot risico voor ons. Financieel en organisatorisch komt er heel wat bij kijken om zo’n kerk te exploiteren. Het was een buitenkans, maar je moet ook realistisch blijven.’’




10 01 24

Restauratie dak van Jorwert

In juni 2022 deden we een oproep aan onze donateurs om ons te helpen de restauratie van het dak in Jorwert mede mogelijk te maken. Het dak aan de zuid- en oostzijde van de kerk werd steeds minder. Deze twee zijden hebben meer last van de weersomstandigheden mede doordat ze aan de zonzijde zitten. De afgelopen jaren moest de stichting er steeds vaker naartoe om reparatiewerkzaamheden uit te laten voeren waardoor het besluit volgde, dat er een restauratie nodig was. Hierbij een update over de stand van zaken.

Na de bouwvak van dit jaar zijn de werkzaamheden van start gegaan. Dit begon met het opzetten van de steiger en het openhalen van de dakvoet. Bij de dakvoet zijn de muurplaten, de standvinken, de slofstukken en de spanbenen hersteld. Deze constructieonderdelen waren aangetast door o.a. de bonte knaagkever en vroegere lekkages. Daarna is de leidekker aan de slag gegaan met het vervangen van de leibedekking. Een intensieve klus, die weken in beslag neemt aangezien een lei vier keer zo klein is als een dakpan en per lei wordt vastgetimmerd op het dak. Inmiddels na ongeveer 4 maanden is de klus zo goed als klaar en kan het dak van de Redbadtsjerke in Jorwert weer circa 80 jaar vooruit.




03 01 24

De nieuwe UITagenda staat weer boordevol interessante activiteiten!

Onze impresario Joke Bakker heeft weer met zorg een prachtige UITagenda samengesteld. In deze agenda vindt u een overzicht van meer dan honderd activiteiten die u het komende halfjaar in onze prachtige kerken, onze monumentale parels, kunt bezoeken.

Onze donateurs ontvangen deze agenda tegelijk met het AFT magazine. Voor niet-donateurs is de agenda te verkrijgen in al onze kerken en in openbare gebouwen zoals theaters, cafés, bibliotheken en musea in Friesland.

Natuurlijk kunt u het activiteitenoverzicht ook op onze website raadplegen. We ontvangen u graag bij een expositie, een concert, workshop of lezing of gewoon wanneer u even binnen wilt kijken in ons cultureel erfgoed. Onze prachtige monumentale kerken zijn stuk voor stuk een bezichtiging waard. Zij vormen tezamen het grootste kleine podium van Friesland. Komt u ook?




20 12 23

Gerben Hoogterp nieuwe voorzitter van Stichting Alde Fryske Tsjerken

Met Gerben Hoogterp haalt Stichting Alde Fryske Tsjerken een veelzijdig man in huis als nieuwe bestuursvoorzitter. Met een achtergrond in kerk, onderwijs, zorg en welzijnswerk was hij jarenlang lid van de gemeenteraad van Leeuwarden en momenteel algemeen bestuurslid van Wetterskip Fryslân. Ook is hij een groot liefhebber van monumentale kerken. Door zijn werk bekeek hij menig godshuis vanaf een bijzondere plek: de kansel.

,,Ik ben geboren op Bij de Put tussen de synagoge en de Grote Kerk in Leeuwarden dus het ontzag voor gewijde ruimtes zat er al vroeg in.’’ Gerben Hoogterp (64), predikant van de protestantse gemeente in Lekkum, Miedum, Snakkerburen en Blitseard en geestelijk verzorger in ziekenhuis Tsjongerschans in Heerenveen, is de opvolger van Hendrik ten Hoeve als voorzitter.

Met zijn vrouw Lies maakte Hoogterp veel fietstochten in Nederland en door heel Europa. ,,Tijdens deze fietstochten merk je hoe karakteristiek kerkgebouwen zijn in de Europese cultuur en het landschap. Je fietst bij wijze van spreken van toren naar toren. We nemen altijd even een kijkje in het gebouw. De kerk hoort bij het leven en was en is vaak nog een verbindend element in dorpen en stadswijken. Je voelt er de geschiedenis. De religieuze betekenis mag dan verminderen door secularisering, als gemeenschapselement kan het gebouw nog altijd een centrale functie vervullen. Dat vind ik het waardevolle aan ons werk als stichting, om dat te bevorderen.’’

Mienskip, het begrip kreeg betekenis in het jaar dat Leeuwarden en Fryslân culturele hoofdstad waren van Europa. Het past bij Hoogterp. ,,De leefbaarheid dienen op het platteland maar ook in stadswijken. In mijn vorige standplaats, Muiden, begonnen we een proces om de kerk als het ware terug te geven aan de bevolking door het gebouw te gebruiken voor lezingen, concerten en andere activiteiten. In Lekkum zijn we bezig om het kerkhof en de ijsbaan te vergroenen en tot plekken te maken voor het hele dorp.” Projecten die je ook tegen zou kunnen komen bij Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Als voorman van de stichting hoopt Hoogterp in het voetspoor van Hendrik ten Hoeve en straks samen met de nieuwe directeur zijn steentje bij te dragen aan de stichting. ,,Door goed samen te werken als staf en bestuur kunnen we onze idealen uitdragen en nog meer mensen betrekken bij het religieus erfgoed dat we beheren!’’

Bovenstaande is een verkorte versie van het verhaal ‘Kerkgebouw als verbindend element’ door Hans Willems. Benieuwd naar het uitgebreide verhaal? Dit is binnenkort te lezen in het nieuwste magazine Alde Fryske Tsjerken editie 30!

Foto Jan de Boer




18 12 23

Slecht bereikbaar door telefonische storing

Heeft u ons de afgelopen 2 weken telefonisch proberen te bereiken maar geen gehoor gekregen? 
We hebben helaas te maken gehad met een storing en zijn hierdoor tijdens telefonie uren slecht bereikbaar geweest. Als het goed is zijn we inmiddels weer bereikbaar. Wij zijn telefonisch bereikbaar van maandag t/m donderdag van 09:00 tot 12:00 uur. Mocht u alsnog problemen ervaren stuur dan een mail naar info@frysketsjerken.nl

Onze excuses voor het ongemak.





15 12 23

Nieuwe directeur en nieuwe voorzitter voor Stichting Alde Fryske Tsjerken

Hierbij delen wij u mee dat het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken met ingang van 1 januari 2024 in de vacature van directeur van de Stichting de heer Atze Jan de Vries te Leeuwarden heeft benoemd. De heer de Vries heeft lange tijd journalistiek werk gedaan, voornamelijk in en voor Fryslân bij de Leeuwarder Courant en werkt momenteel voor de provincie Fryslân als adviseur van Provinciale Staten. Zijn betrokkenheid bij de Friese samenleving en het Friese erfgoed en zijn bekendheid met de provincie en organisaties in de provincie zullen van grote waarde kunnen zijn voor de Stichting. Van de nieuwe directeur mogen wij een actieve inzet verwachten om de taak van de Stichting te borgen, namelijk het Friese religieuze erfgoed in het algemeen te behouden en het zichtbaar en toegankelijk te maken.

Tegelijk kan worden meegedeeld dat de functie van voorzitter van het bestuur per 14 december is overgenomen door de heer Gerben Hoogterp, predikant in Lekkum en actief in de gezondheidszorg en diverse maatschappelijke organisaties in Fryslân. Hij volgt daarmee Hendrik ten Hoeve op, die deze functie twee jaar vervulde als overbrugging naar een meer definitieve invulling van het voorzitterschap. Van de nieuwe voorzitter kan worden verwacht, dat hij de bestuurlijke continuïteit voor langere tijd zal garanderen.

Het bestuur van de Stichting verwacht dat de nieuwe directeur en de nieuwe voorzitter van het bestuur de Stichting een nieuwe impuls kunnen geven en in nauwe samenwerking de reikwijdte en de zichtbaarheid van de Stichting kunnen vergroten. Daar is op het gebied van kerkelijk erfgoed behoefte aan!


---------------------------------------------------------------------------------------------------

Nije direkteur en nije foarsitter foar de Strichting Alde Fryske Tsjerken

Wy kinne jimme meidiele dat it bestjoer fan de Stichting Alde Fryske Tsjerken mei yngong fan 1 jannewaris 2024 yn de fakatuere fan direkteur fan de Stichting beneamd hat de hear Atze Jan de Vries te Ljouwert. De hear de Vries hat lang journalistyk wurk dien, benammen yn en foar Fryslân by de Ljouwerter Krante en wurket tsjintwurdich by de provinsje Fryslân as adviseur fan Provinsjale Steaten. Syn belutsenheid by de Fryske mienskip en it Fryske erfgoed en syn bekendheid mei de provinsje en de organisaasjes yn de provinsje sille foar de Stichting fan grut nut wêze kinne. In aktive ynset foar de taak fan de Stichting om it Fryske religieus erfgoed yn de breedte te bewarjen, en it sichtber en tagonklik te meitsjen meie wy fan de nije direkteur ferwachtsje.

Tagelyk kin meidield wurde dat de funksje fan bestjoersfoarsitter op 14 desimber oernommen wurdt troch de hear Gerben Hoogterp, predikant yn Lekkum en aktyf yn de sûnenssoarch en ferskate maatskiplike organisaasjes yn Fryslân. Hy folget dan Hendrik ten Hoeve op, dy’t twa jier lang dizze funksje ferfolle hat as oerbrêging nei in definitiver ynfolling fan it foarsitterskip. Fan de nije foarsitter kin  ferwachte wurde dat hy langere tiid de  bestjoerlike kontinuïteit garandearje sil.

It bestjoer fan de Stichting ferwachtet dat de nije direkteur en de nije bestjoersfoarsitter de Stichting in nije ympuls jaan kinne en yn mienskiplik oparbeidzjen it berik en de sichtberens fan de Stichting fergrutsje kinne. Dêr is op it mêd fan it tsjerklik erfgoed ferlet fan!




08 12 23

Bekijk dit weekend de Fryslân Dok over 'Het Ziltepad'

In september en oktober dit jaar vond de pilot van 'Het Ziltepad' plaats tussen Eastrum via Lauwersoog en Vierhuizen naar Hornhuizen (of viceversa). De route, die nog steeds te bewandelen is, bestaat uit drie etappes met een gemiddelde lengte van 17 kilometer die zijn uitgestippeld door gids Fokko Bosker. Er kwamen veel positieve reacties zoals; “Ik heb genoten”; “Ik ga de andere routes ook proberen”; “Mooi initiatief dat kan uitgroeien tot een volwaardig lange-afstandspad met toegang tot de kerken als unique selling point”; “Ik heb genoten van de driedaagse wandeling, leuke ontmoetingen gehad”.

De afgelopen periode stond niet alleen in het teken van de proefwandelaars en fietsers en hun feedback. Ondertussen werd er namelijk door Bart Kingma voor Fryslân Dok ook een documentaire gemaakt. Hij wandelde heel wat af langs de routes van het Ziltepad en voerde vele gesprekken. De documentaire is inmiddels klaar en wordt aankomend weekend uitgezonden op de televisie via de NPO en Omrop Fryslân. Gisteravond mochten we met een selecte groep de voorpremière zien en die was mooi en boeiend. Mis het dus niet!

  • Zaterdag 9 december op NPO om 15:30 uur (herhaling op zondag)
  • Zondag 10 december bij Omrop Fryslân om 17:00 uur (herhaling elk uur).


Bekijk hier alvast een kleine preview! 

Na 10 december zijn de uitzendingen terug te kijken via de website van Omrop Fryslân.



Foto's door Niels Knelis




06 12 23

Podcast over de kerk van Eastrum

In de proefperiode van het Ziltepad werden een aantal zaken uitgeprobeerd. Zo ook een podcast als vorm om het verhaal van een kerk te vertellen. Hiervoor werd de kerk van Eastrum gekozen.

De podcast is gemaakt door Gerard Van Der Veer. Samen met Syds Wiersma gaat hij in gesprek met onder andere Bernard Keizer en vertelt ons het bijzondere verhaal van de kerk. Je kunt de podcast thuis beluisteren, maar ook (opnieuw) in de kerk. Dan zie en hoor je gelijk waar ze over vertellen. Benieuwd? Beluister hier de podcast!

Het idee is om in de toekomst van alle kerken aan het Ziltepad zo'n prachtige podcast te maken om zo de waarde van het erfgoed ook op deze manier te delen.




15 11 23

Stichting Alde Fryske Tsjerken zoekt een Office Coördinator (24 uur p/w)

Voor 55 historische kerken, een team van 9 medewerkers en circa 300 vrijwilligers zoekt de Stichting Alde Fryske Tsjerken een Office Coördinator (24 uur p/w), een teamspeler en belutsen by it Fryske religieus erfgoed en de mienskip. ⁠

Ben jij proactief, houd je van organiseren, ben je administratief erg sterk en gastvrij? Ben je enthousiast, betrokken en vind je het fijn om het centrale punt van de organisatie te zijn? Dan ben jij vast onze Office coördinator! Als Office coördinator ben jij het eerste aanspreekpunt binnen de organisatie. Jij zorgt ervoor dat afspraken en bijeenkomsten op orde zijn. Daarnaast regel jij verder alles omtrent onze donateursbijeenkomsten, lezingen, excursies, bijzondere bijeenkomsten, projecten, evenementen in onze kerken en studenten. Vanzelfsprekend ontvang je onze bezoekers altijd met een glimlach en zorg je ervoor dat hen niets tekortkomt. Kortom: in deze functie is het belangrijk dat je sociaal bent, makkelijk contact legt en organisatorisch en administratief erg sterk bent! Bovenal ben je gedreven, ambitieus, nieuwsgierig en in staat om kennis, die misschien nog ontbreekt, je snel eigen te maken. Je werkt in een klein team, en stemt veel af met collega’s. Stichting Alde Fryske Tsjerken vindt het belangrijk dat je zelfsturend bent en je durft te laten horen. Autonomie staat hoog in het vaandel.

Heb je interesse? De uitgebreide functieomschrijving vind je hier




06 11 23

Donateursbijeenkomst 2023

Afgelopen zaterdag 4vond de donateursbijeenkomst van 2023 plaats. Na een volle Theaterkerk in Jellum vorig jaar, werd er dit jaar voor een grotere locatie gekozen, namelijk de Grote of Jacobijnerkerk in Leeuwarden. De kerk was weer goed gevuld met ruim 160 donateurs. Het was een mooie middag, die qua programma iets anders verliep dan op voorhand was bedacht. Ondanks dat was het naar ons idee alsnog een zeer geslaagde en interessante bijeenkomst.

De middag begon met een presentatie die door zowel leden van het bestuur als medewerkers van bureau werd gegeven. Voorzitter Hendrik ten Hoeve begon de presentatie met algemene zaken zoals, de aantallen qua donateurs, kerkovernames en de vorderingen betreffende een nieuwe directeur. Daarna vertelde Djûra Schra, onze communicatiemedewerker, het één en ander over de nieuwe huisstijl en lichtte het boek Alde Tsjerken Nije Lûden nog even uit. Hester Noordhuis, Office en Eventcoördinator, vertelde over de lopende projecten en samenwerkingen, zoals het Ziltepad. Als laatste gaf Martin Weerd, secretaris (lid DB), een beperkte samenvatting over de restauratie- en onderhoudswerkzaamheden die momenteel nog lopen of het afgelopen jaar al hebben plaatsgevonden.

Na de pauze was het de bedoeling dat dr. Alex Kerkhof, onderzoeker Oudfriese taal en landschap bij de Fryske Akademy, een lezing zou geven met het thema: Recht en samenleving rond de Friese kerken in de hoge middeleeuwen. Helaas melde dr. Kerkhof zich vrijdagmiddag af wegens ziekte. Gelukkig werd er snel een vervanger gevonden, namelijk prof. dr. Hanno Brand, Projectmedewerker Friese stadhouders en Werkgroep Maritieme Geschiedenis van de Fryske Akademy. Prof. dr. Brand gaf een lezing over het onderwerp: Friese steden in een dynamische Hanze. Een heel ander onderwerp, maar zeker niet minder interessant. De Hanze is één van die historische fenomenen, die tot de verbeelding blijven spreken. Dat is niet alleen een gevolg van het lange bestaan van dit middeleeuwse samenwerkingsverband van steden en kooplieden. Ook menen we in de Hanze eigenschappen te herkennen die tot op de dag van vandaag inspirerend werken. Niet voor niets is 2023 uitgeroepen tot het Hanzejaar. Het neemt niet weg dat we eigenschappen aan de Hanze toeschrijven die op gespannen voet staan met de historische werkelijkheid. Zo beschouwen vakhistorici de Hanze al lang niet meer als een succesvol verbond van steden en kooplieden of als een voorafspiegeling van moderne Europese samenwerking. De Hanze vertoonde vele gedaanten, ontstond veel later dan wel wordt verondersteld en werd in haar streven naar samenwerking geplaagd door regionale tegenstellingen en uiteenlopende belangen. Aan de hand van het Hanzelidmaatschap van de Friese steden Staveren en Bolsward wordt in deze lezing ingegaan op de wisselende gedaanten van de Hanze en haar functioneren als netwerk en organisatie.

Als extra konden de donateurs deze middag nog genieten van de zomerexpositie: 'Blau yn Blau' van Gerrit Terpstra. Speciaal voor de donateursbijeenkomst was de expositie, waarin de 55 kerken van de stichting centraal staan, met enkele weken verlengd.  

We willen onze donateurs bedanken dat ze weer in grote getale, vanuit alle hoeken van het land, naar de donateursbijeenkomst zijn gekomen en kijken nu alweer uit naar de volgende editie.


Foto's door Floriske Gerritsma




30 10 23

Aankomende zaterdag is de donateursbijeenkomst van 2023

Op zaterdag 4 november 2023 staat de jaarlijkse donateursbijeenkomst gepland. De bijeenkomst vindt plaats in de Grote of Jacobijner kerk in Leeuwarden. 

Het programma op deze middag ziet er als volgt uit: 

13.15-14.00 uur - Inloop en ontvangst met koffie en/of thee 
14.00-14.45 uur - Presentatie door bestuur en medewerkers van het bureau met actualiteiten en ontwikkelingen 
14.45-15.15 uur - Pauze met koffie en/of thee
15.15-16.15 uur - Lezing door Dr. Alex Kerkhof van de Fryske Akademy
16.15-17.30 uur - Afsluiting met hapje en drankje 

Zowel de presentatie als de lezing zullen in het Nederlands zijn.

Lezing:
Dr. Alex Kerkhof is onderzoeker Oudfriese taal en landschap bij de Fryske Akademy. Zijn lezing deze middag heeft als thema: Recht en samenleving rond de Friese kerk in de hoge middeleeuwen. De geschiedenis van de oudste Friese kerken is niet alleen te bestuderen vanuit het archeologisch bodembestand en de bouwhistorie, maar ook de middeleeuwse rechtsteksten, geschreven in de Oudfriese taal, bieden een inkijkje in wat er allemaal in de middeleeuwen rond en bij de kerk gebeurde. In deze lezing zal de maatschappelijke functie van de Friese kerken in hun oudste periode onder de loep genomen worden en zullen we zien dat de kerk niet alleen voor religieuze zaken een middelpunt van de gemeenschap was maar juist ook voor zaken die wereldlijk belang hadden.  

Opgave voor deze activiteit is noodzakelijk. Opgeven kan via een email naar info@frysketsjerken.nl of telefonisch van maandag tot en met donderdag tussen 09:00 en 12:00 via 058-2139666.




27 10 23

Restauraties en onderhoud update

De Stichting Alde Fryske Tsjerken beheert, onderhoudt en restaureert meer dan vijftig (rijks)monumentale kerken in Fryslân. Elk jaar vinden er allerlei onderhoudsklussen plaats. Groot en klein, standaard werkzaamheden en speciale projecten. Hierbij een update over drie projecten die momenteel lopen of net zijn afgerond.  

Bijbelrestauraties 
Na de bijbelrestauraties in 2021 heeft de stichting als doel om voor elke kerk in ieder geval één bijbel te restaureren. Onze oud-stagiair Luc heeft vorig jaar de inventarislijsten doorgenomen, zich verdiept in de geschiedenis van de Statenvertaling, verscheidene kerken bezocht en een historiserend restauratieadvies geschreven. Op basis van zijn plan-van-aanpak is er een toezegging gedaan voor een nieuwe restauratie ronde van tien bijbels. In de maanden april en mei zijn de tien bijbels uit Bornwird, Britsum, Cornjum, Hijum, Holwerd, Huizum, Kortehemmen, Haskerdijken en Baijum verzameld en afgeleverd bij de Frisian Colorists & Restorers. Afgelopen zomer gingen we bij hen op bezoek waarbij we een inkijkje kregen in het restauratieproces. Wat een bijzonder werk en wat was het interessant om te zien waar de bijbels vandaan komen en wat ze er weer van maken. Pagina's herstellen, kaften herstellen, opnieuw inbinden, kaarten opnieuw inkleuren of bijkleuren, ze doen het allemaal. De bijbels zijn nog niet geheel klaar, maar de vorderingen gaan goed en ze worden weer prachtig. 

Interieur Weidum 
De voorbereidingen voor de restauratie van het interieur in Weidum zijn klaar. De financiering is rond en ook de vergunningen zijn door de gemeente afgegeven. Werkzaamheden die op de planning staan zijn; de restauratie van de Eiken vloeren en lambriseringen en tevens wordt een deel van de kerkbanken gerestaureerd. Van de binnenzijde van de buitenmuren wordt het loslatende en beschadigde stucwerk hersteld. Daarnaast is er ook het plan om een keukentje en een sanitaire ruimte te creëren in de kerk. De exacte invulling hiervan moet nog verder uitgedacht worden, maar dat het er komt staat vast. De werkzaamheden zullen worden uitgevoerd door Bouw- en restauratiebedrijf Sytse Douwe van der Vegt uit Weidum die begin november los gaat.      

Dak Hantumhuzen 
Een zomerproject dat binnen onze jaarlijkse onderhoudsklussen behoort. Een kleiner project dan Weidum, maar niet minder belangrijk. De noordzijde van het dakvlak van de kerk in Hantumhuzen was toe aan onderhoud. De panlatten waren dusdanig aangetast dat ze toe waren aan vervanging. Om de panlatten te kunnen vervangen, werden eerst alle dakpannen er afgehaald. Nadat de pannen waren verwijderd, konden de panlatten en het dakhout worden hersteld. Daarna werden de dakpannen weer aangebracht. Tijdens deze klus werd tevens de hele kerkkap preventief behandeld tegen aantasting van de kleine houtworm. Inmiddels is de klus alweer enige tijd klaar en kan het dak in Hantumhuzen er weer geruime tijd tegenaan.  




11 10 23

Denken over de toekomst van het kerkgebouw met ‘Nije Lûden’

'It lûd giet troch'! Een idee dat bij de Stichting rondgaat in de wandelgangen, een idee wat Gerben van Snits van Op 'e Skille ook bedacht en al uitvoerde. Begin oktober werd er in de krant Op 'e Skille een verhaal over het boek Alde Tsjerken Nije Lûden geplaatst. In plaats van alleen de verhalen te beschrijven en te beoordelen, die in het boek zijn te lezen, ging Gerben voor een andere insteek. Hij interviewde twee nieuwe personen, Barteld Post en Welmoed Kuiper, die beide op hun eigen manier in het dagelijkse leven in aanraking zijn met de kerk en de toekomst. Lees hier het artikel. 

Denken over de toekomst van het kerkgebouw met ‘Nije Lûden’
Vijftig geschreven portretten en veelzeggende foto’s beschrijven even zo vele meningen over kerken. De kerk van de toekomst staat centraal in het boek dat in opdracht van Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT) is samengesteld naar aanleiding van het 50-jarig jubileum. Van student geschiedenis tot dominee-met-emiraat, van politicus tot directeur, van zelfstandig ondernemer tot kunstenaar; iedereen heeft iets met een bepaalde kerk – of met kerken in het algemeen. Of je nou een religieuze opvoeding hebt gehad of het gebouw alleen als cultureel uitje tijdens een vakantie ziet, iedereen heeft ideeën voor de toekomst. Van zwembad tot cultureel wijkcentrum, van refugio tot appartementen. Van poppodium tot museum tot ruïne. “It soe moai wêze as in doarp, de mienskip, sels bepale kin wat der mei de tsjerke bart. It is maatwurk,” zegt CvdK
Arno Brok, de eerste geportretteerde in het boek. Het boek met vijftig portretten van bekende en iets minder bekende Friezen behandelt o.a. verhalen uit Boksum, Blessum, Boazum, Nijkleaster en Easterlittens. Prachtige foto’s laten niet alleen de geportretteerde zien, maar ook de sfeer van het gebouw, of het nu het interieur of het exterieur betreft. Het boek kan inspireren om op verschillende manieren te denken en discussiëren over toekomst en hergebruik van een gebouw. Door Op ‘e Skille zijn Barteld Post en Welmoed Kuiper gevraagd om hun mening, in samenwerking met SAFT. Twee extra portretten, twee extra meningen. 

‘Minsken sille spyt krije as eat mei histoaryske wearde ferlerne giet’
Barteld Post is oargelist yn ferskate tsjerken en rint staazje by Royal Eijsbouts klokjitters yn Asten. Hjir by it toeroerwurk yn de tsjerke fan Baaium

In tsjerke is as in minske
Myn bân mei de tsjerke is lykas wat ik mei minsken ha. Elke tsjerke is oars en allegear ha se in oar ferhaal. Yn it silhouet fan it Fryske lânskip is in tsjerketoer net oer ús holle te sjen. Mar dochs, elke tsjerke is oars. Ik fergelykje in tsjerke faak mei it skilderij ‘De Nachtwacht’, dat troch Rembrandt makke is. De Nachtwacht is op dit stuit 381 jier âld, mar de tsjerke fan Wjelsryp datearret út 1200. Dat is efkes 442 jier âlder. Wêrom is De Nachtwacht wol sa oergryslikste toeristysk....?

De sneintemoarn
Nei de tsjinst sykje een soad minsken har neisten yn it doarp op om in bakje kofje te dwaan. Wy gean regelmjittich nei beppe om in bakje. Dêrnei, wannear’t wy ús earste bakje op hawwe, komt it praat wat op hingjen. Mei in droege mûle fan it sjongen is it ferlet der noch net sa nei. Faak komme der gespreken oer de tsjinst dy’t west hat. Ik hear it myn beppe sizze, "Goh, it wiene mar wer slimme lieten om mei te sjongen", mar gelokkich ek faak genôch positive dingen. De tsjerke bringt minsken byinoar. Ek bûten de tsjerke om, hoe prachtich is dat. As de tsjerke slút, wat sil dat foar ynfloed op ús petearen ha...?

Spyt
De takomst fan tsjerken is soarchlik. Sels hoopje ik dat der gjin dingen dy’t histoaryske wearde hawwe, ferlern gean, mocht de tsjerke slúte. Ik bin der seker fan dat minsken der spyt fan krije, wannear’t dat bart. It soe dochs sûnde wêze dat de tsjerke slút en net mear iepen giet foar toeristen of minsken dy leauwe?! Njonken it feit dat der in soad tsjerken slute, is it fansels prachtich dat der stiftingen binne, dy't him ynsetten om histoaryske tsjerken yn Fryslân te behâlden. Tanksij gâns trouwe stipers strielen de tsjerken wer yn ús lânskip.

‘In tsjerke mei in folle spirituelere benadering krije’
Welmoed Kuiper wennet en wurket yn de doemalige grifformearre tsjerke yn Boksum, no LOFT.

Sneinske klean
Myn heit Henk Kuiper wie de âldste soan fan grifformeard dûmny Thys Kuiper út de Pein. Pake hat ek wol preke yn Boksum. Hy wie ien fan de earsten dy’t yn syn eigen memmetaal preke. As bern kaam ik dêrom regelmjittich yn tsjerke. Ik hold der fan, want dan mocht ik de ‘sneinske’ klean oan. It sjongen fûn ik ek moai, al snapte ik faak neat fan de teksten en de melody fan de lieten.

Leauwen moat leafde wêze.
De tsjerke stiet foar my foar in mienskipsgefoel. Mei syn allen earne yn leauwe, op inoar passe en nei inoar omsjen. Wat my perfoarst net oansprekt is it stik eangstme en feroardeling, wat ek yn it leauwen sit. Dat’st nei de hel gean kinst ast sûndich bist. Foar my kloppet dat net… It preekjen fan it ‘wiere’ leauwen hat al in protte oarloch en fertriet en striid yn de wrâld brocht. Leauwen soe mei universele leafde en libbensfreugde te krijen ha moatte en mei in romte foar selsûndersyk en ynsicht. Foarhinne waarden tsjerken faak op krêftplakken boud. No wenje ik yn in tsjerke en it fielt fijn om op sa’n spiritueel plak te wenjen.

Oare manieren fan leauwen
De takomst fan de tsjerke kin allinnich mar bestean as it leauwen yn mar ien wierheid loslitten wurdt. De tsjerke soe folle mear iepen stean kinne foar gebrûk en symbolyk fan oare kultueren. Net mear ien of it wiere leauwen preekje, mar mear iepen stean foar oare manieren fan sjen. Elkoar as minsk fan hert ta hert moetsje. Wat my oanbelanget mei de tsjerke in folle spirituelere benadering krije. Dat’st dy feilich fielst om dysels sjen te litten. De tsjerke as plak om ta rêst te kommen yn dizze drokke, gekke yndividualistyske wrâld, dy’t allinnich mar op konsumeren rjochten is. Mei LOFT besykje ik in plak te meitsjen wêr’t romte is om te sykjen nei antwurden op libbensfragen en de tiid te nimmen om by dysels te fielen wat der yn dy om geat. Yn de fuotsporen fan myn pake, mar mei in iepener hâlding nei de wrâld en de minsken, kin de tsjerke as spiritueel sintrum de ferbining tusken minsken en de ferbining mei dysels meitsje. In oplaadsintrum, in ‘healingsplak’.


Benieuwd naar het boek Alde Tsjerken Nije Lûden? Bestel het boek hier




04 10 23

‘Friese liedjes op Friese orgels in Friese kerken: meer Fryslân kan eigenlijk niet!’

In de prachtige kerk van Baaium werd afgelopen vrijdag (29 september) het eerste exemplaar van de CD ‘Eltse kear opnij’ overhandigd aan Hendrik ten Hoeve, de voorzitter van het algemeen bestuur van de Stichting. Op eigen initiatief heeft Peter Siebesma deze CD bedacht, ingespeeld en ontwikkeld en met de verkoop wil hij de stichting ondersteunen in onze werkzaamheden. 

"Wat is Friesland zonder haar prachtige vergezichten! Met al die kerktorens die je boven het landschap uit ziet rijzen. Inwoners en toeristen van Friesland vinden het heel gewoon dat al die kerken er zijn. Maar zo gewoon is dat niet meer. Kerkelijke gemeenten lopen in ledental sterk terug en het wordt voor kerkbesturen steeds lastiger om de gebouwen nog te onderhouden en te bekostigen. De Stichting Alde Fryske Tsjerken kan kerken de helpende hand bieden wanneer ze het zelf niet meer redden. Ze beheert, onderhoudt en restaureert nu al meer dan vijftig (rijks)monumentale kerken in Fryslân."

Met de verkoop van de ontwikkelde CD wil Peter ons als stichting in onze werkzaamheden ondersteunen. Op de CD bespeelt hij een aantal fraaie Friese orgels in kerken die verspreid over heel Friesland liggen. Deze keer geen Bach en ook geen geestelijke muziek. Hij improviseert op oude Friese liedjes zoals Wâldsang, Simmermoarn, maar ook liedjes van De Kast, Twarres, Die Twa, Tim Douwsma en Gerrit Breteler. Zo wil Peter laten horen dat de kerken er voor iedereen zijn en dat je op orgels veel meer kunt spelen dan psalmen en gezangen.

Het lied van Gerrit Bretelaar waarop Peter improviseert is ‘As it jo wil is’. Toen Peter zijn liedjes voor het eerst hoorde, was hij onder de indruk en legde zelf contact met hem. Begin mei spraken ze elkaar nog en Gerrit gaf aan dat hij erg benieuwd was hoe zijn lied op het orgel zou klinken. Toen Peter zijn improvisatie speelde, hoorde hij dat net op die dag de afscheidsdienst was van Gerrit. Hij was op 18 mei overleden. “Daarom draag ik deze CD graag op aan Gerrit Breteler”, aldus Peter Siebesma.

De CD is vanaf nu via onze webshop verkrijgbaar voor 15 euro excl. verzending. De netto opbrengst van de CD gaat geheel naar onze stichting. Wil je onze stichting steunen doormiddel van een aankoop van de CD dan is hij hier te bestellen!  




27 09 23

Stichting Alde Fryske Tsjerken zoekt een directeur

Voor 55 historische kerken, een team van 9 medewerkers en circa 300 vrijwilligers zoekt de Stichting Alde Fryske Tsjerken een directeur (32-36), een boegbeeld en teamspeler, “bestjoerlik en finansjeel betûft en belutsen by it Fryske religieus erfgoed en de mienskip".⁠

De directeur is als boegbeeld verantwoordelijk voor de algemene leiding. Samen met het bestuur werkt hij/zij aan de doorontwikkeling van de Stichting Alde Fryske Tsjerken als een vooraanstaande erfgoedorganisatie en de uitvoering van het Meerjarenbeleidsplan. 

Heeft u interesse? Meer informatie vindt u via deze link naar de uitgebreide functieomschrijving.




23 08 23

Activiteiten langs het Ziltepad

Op 1 september gaat het proeftraject van het Ziltepad van start. Dit traject vindt plaats in september en oktober van dit jaar (2023). Circa 400 deelnemers gaan de verschillende routes tussen en rondom de kerken van Vierhuizen, Hornhuizen en Eastrum ervaren, dit kan zowel te voet als op de fiets. In deze periode kan er in en rondom de kerken worden deelgenomen aan verschillende activiteiten. Doe jij mee aan het proeftraject en ben je nog op zoek naar een interessante activiteit? Hieronder staat een klein overzicht van welke activiteiten er mogelijk zijn tijdens de pilotfase. 

Zingen met Jolanda 
Zingen kan enorm bevrijdend werken. Stap daarom voor het wandelen of fietsen van het Ziltepad eerst binnen in de kerk van Vierhuizen, om de dag die voor je ligt zingend en bezinnend te beginnen.De kerk en Jolanda (stembevrijder) nodigen je uit je op te warmen in het klankbad van stemmen dat gezamenlijk zal ontstaan in de prettig omhullende akoestiek van de kerk. Moeiteloos, prachtig, krachtig en verbindend! Met een wam hart en vol energie start je je wandeling of fietstocht langs het Ziltepad. 

Waar: Vierhuizen
Wanneer: 8,9 en 10 september en 12, 13, 14 en 15 oktober steeds om 9.00 uur-10.00 uur
Aanmelden: info@gewoonlekkergalmen.nl
Kosten: Gratis, een vrije bijdrage welkom.

Yoga in of nabij de kerk (buiten)
De yogalessen worden door Petra Weel van Balans Kompas gegeven. Bij deze yogales staat het uitlijnen van de wervelkolom centraal. Er wordt aandacht besteed houding, ademhaling en ontspanning. Het is een perfecte yogavorm om bij te komen van of op te laden voor een wandel- of fietstocht. Iedereen kan meedoen! Kledingadvies: makkelijk zittende kleding en warme sokken. Maar dat heb je toch al aan als je gaat wandelen of fietsen. De unieke locatie doet de rest. We sluiten af met een kopje thee. Yogamatjes en dergelijk zijn aanwezig. 

Waar: Hornhuizen
Wanneer: elke donderdag 19.30 – 20.30 uur en vrijdag 9.00-10.00 uur in september en oktober.
Aanmelden: via mail info@balanskompas.nl
Kosten: Gratis, een vrije bijdrage welkom.

Stiltewandeling als mini-retraite met Mirjam
Samen met andere wandelaars (max groepsgrootte van 12 pers) loop je een mini-retraite met als doel te ontspannen, te ontvangen en te ontmoeten. Je mag je even terugtrekken uit de drukte van alle dag en aandacht geven aan wat zich op dit moment aandient, zowel buiten in de natuur als binnen in jezelf. Door stil te worden, te mijmeren, te genieten en te verwonderen. Te ontdekken hoe de aangereikte tekst verrassend actueel kan zijn, je iets te zeggen heeft of kan bemoedigen en inspireren. Mirjam neemt je mee in een rondwandeling die voor een deel in stilte wordt gelopen. Onderweg staan we op een aantal punten stil waar je een Bijbeltekst, gedicht of vraag krijgt aangereikt waar je het volgende deel van de route mee verder kunt lopen. In stilte of samen in gesprek, met ruimte voor je eigen beleving. De route is zo’n 5 a 6 km waar Mirjam in totaal 2 uur voor uittrek

Waar: Hornhuizum en Vierhuizen
Wanneer: Do 7 sept om 10u Hornhuizen | Vrij 22 sept 10u Vierhuizen | Do 5 okt 13u Hornhuizen | Zo 15 okt 16u of 18u Vierhuizen | Za 21 okt 10u en 13u Hornhuizen
Aanmelden: wandelpastoraatmirjam@gmail.com
Kosten: 10 euro per persoon

Overnachten in de kerk
Wil jij de echte pelgrimervaring tijdens het Ziltepad? Ga dan voor een overnachting in de kerk van Eastrum. Volgens het principe van refugio is het overnachten uitertst simpel maar hoogst bijzonder. Je slaapt op een strechter in de kerk. Er is een toilet en daarnaast alleen koud water beschikbaar. De overnachting is inclusief een eenvoudig ontbijt. 

Waar: Eastrum 
Wanneer: Dagelijks tijdens de pilotfase van september en oktober 2023
Aanmelden: 0631279396 of firmaab@hotmail.com
Kosten: 15 euro per persoon incl. ontbijt 

Daarnaast krijg je als deelnemer een inspiratie- en meditatiegids mee, waardoor je ontspannen en geïnspireerd op pad gaat. Onderweg proef je lokale producten en maak je kennis met de gastvrijheid van dorpsbewoners. Overnachten kan in één van de knusse hotels en B&B’s, bij een dorpeling thuis, of als een echte pelgrim in de kerk van Eastrum zoals hierboven al was te lezen. Kijk voor meer activiteiten en informatie op de website van Visit Wadden.




02 08 23

Orgelconcerten Open Monumentendag

Op 9 september aanstaande, Nationale Monumentendag, organiseren we in samenwerking met Stichting Organum Frisicum op een viertal plekken weer orgelconcerten. Deze concerten worden verzorgd door studenten van het conservatorium. Werkzaam zijn als organist op een historisch orgel is een artistiek ambacht wat in de historie teruggaat tot in de 16de eeuw en dus zeker de moeite waard is om voor langs te komen en te luisteren. 

De orgelconcerten zijn om 14.00 uur en om 15.30 uur in de volgende kerken te bewonderen:

  • Sint Genovevakerk Jelsum, organist Jan Hoogedoorn
  • Dorpskerk Harich, organist Chang Lee
  • Kerk Hegebeintum, organist Johan Smit
  • Mariakerk Buitenpost, organist Silvio Salado

De locaties en tijden zijn zo gekozen dat je als bezoeker vooraf of na afloop van een concert een ander nabijgelegen monument kunt bezoeken. In Jelsum is dat Dekema State en in Harich is dat houtzaagmolen “De Jager” in Woudsend. Tussen Harich en Woudsend is tevens de beeldentuin van Bram de Smit te bezoeken als tussenstop. In Buitenpost is de combinatie met Fogelsangh State in Veenklooster te maken en in Hegebeintum is dat Harsta State, groenmonument Harsta Hoeve én het bezoekerscentrum Terp Hegebeintum.

De orgelconcerten zijn gratis bij te wonen, dus kom gezellig langs!




12 07 23

Win een overnachting in de kerk van Dedgum

Bezoek jij dit seizoen één van de kerken van Tsjerkepaad? Doe dan mee aan onze selfiewedstrijd! Leg jezelf op een zo creatief mogelijke manier vast in of bij het kerkgebouw, deel de foto op Instagram, Facebook of Twitter met #tsjerkepaad en wie weet win je de week- of maandprijs. Maak jij de allermooiste foto van het seizoen 2023? Dan mag je een nachtje logeren in de Bêd en Brochje van de kerk van Dedgum, aangeboden door onze Stichting Alde Fryske Tsjerken

Kerk, dorpshuis, B&B en uitkijkpunt
De huidige kerk van Dedgum stamt uit de laatste helft van de negentiende eeuw - maar hij heeft wel bijzondere elementen. De kerk is in 2018 volledig gerestaureerd en heeft een aantal nevenbestemmingen gekregen. De kerk wordt zo nu en dan gebruikt door de Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum. Sinds de restauratie en de herbestemming van 2018 kan de kerk ook gebruikt worden als dorpshuis, als Bed & Brochje en als toeristische trekpleister: in de toren is namelijk een uitzichtpunt gerealiseerd, op zo'n 20 meter hoogte.

Week- en maandprijzen
De mooiste foto van elke zaterdag in de Tsjerkepaadperiode krijgt een weekprijs, de mooiste foto van juli, augustus en september een maandprijs. Wat die prijzen zijn is nog even een verrassing. 

Voorwaarden Selfiewedstrijd Tsjerkepaad 2023

  1. Deze voorwaarden hebben betrekking op de selfiewedstrijd die stichting Tsjerkepaad organiseert bij de editie 2023 van Tsjerkepaad. Door deel te nemen aan de wedstrijd stemt u in met deze voorwaarden.
  2. Iedereen mag aan deze selfiewedstrijd meedoen, behalve;
    - kerngroep- en regiocommissieleden van Tsjerkepaad en hun gezinsleden
    - andere personen die bij de organisatie van deze wedstrijd betrokken zijn
  3. Minderjarigen tot 18 jaar mogen aan de wedstrijd meedoen op voorwaarde dat ze toestemming van hun ouders/verzorgers hebben.
  4. Als u foto’s instuurt waar ook anderen op staan, dan moet u toestemming hebben van deze personen.
  5. Alleen inzendingen die aan deze voorwaarden voldoen, komen in aanmerking voor een prijs.
  6. De wedstrijd loopt op de zaterdagen van 1 juli t/m 9 september 2023. Iedere maandag worden de inzendingen van het voorgaande weekend beoordeeld. De beste foto van het weekend wint de weekprijs. Voor de beste foto van juli, augustus en september is er een maandprijs. De maker van de beste foto van het hele seizoen wint een overnachting in de kerk van Dedgum voor twee personen.
  7. Deelnemen mag iedere week één keer, maar als u eenmaal de week- of maandprijs heeft gewonnen, kan dat niet nog eens. Eventuele latere inzendingen van prijswinnaars tellen wel mee voor het bepalen van de seizoens-hoofdprijs.
  8. Door deel te nemen geeft u toestemming aan Stichting Tsjerkepaad om de foto door te plaatsen op de eigen socialemediakanalen en te gebruiken voor andere promotiedoeleinden. Wat betreft de hoofdprijs mag ook Stichting Alde Fryske Tsjerken promotie maken met uw foto.
  9. Iedere week zoekt de jury contact met de winnaar via DM van het sociale medium waarop de winnende foto is geplaatst. Zorg ervoor dat wij u kunnen bereiken, door in te stellen dat u DM’s kunt ontvangen van niet-volgers.
  10. Stichting Tsjerkepaad kan niet aansprakelijk worden gesteld voor enige schade die mogelijk zou ontstaan door deelname aan deze wedstrijd. Deelname is volledig voor eigen risico.
  11. Beslissingen van de jury kunnen niet worden aangevochten, om welke reden ook. Over de uitslag van de wedstrijd kan niet worden gecorrespondeerd.
  12. Stichting Tsjerkepaad heeft het recht om de wedstrijd zonder opgaaf van redenen te annuleren of vroegtijdig te beëindigen.

Selectiecriteria
A.    De foto moet gemaakt zijn in of bij een kerkgebouw dat meedoet aan Tsjerkepaad 2023
B.    De foto is een echte selfie, dus gemaakt door degene die ook op de foto staat
C.    De foto legt zo creatief mogelijk een link met Tsjerkepaad en/of het thema ‘kerk als plaats van ontmoeting'
D.    Op de foto’s staat geen datum of bestandsinformatie
E.    De foto’s zijn niet in strijd met fatsoen en goede zeden
F.    Voor het maken van de foto zijn geen gevaarlijke toeren uitgehaald





05 07 23

Helpt u mee de Mariakerk Blessum toekomstbestendig te maken?

Samen met diverse partijen zet de stichting zich in om nieuw leven te blazen in de prachtige monumentale Mariakerk in Blessum. Deze kerk heeft een belangrijke maatschappelijke en verbindende functie. Wij vinden het belangrijk dat dit voor de gemeenschap behouden blijft, net als de weerspiegeling van de geschiedenis van de Mariakerk en haar omgeving. Daarom wil de stichting samen met de Plaatselijke Commissie de Mariakerk passend maken in de wereld van nu. Om dat te realiseren is geld nodig.

Wat zijn de ideeën?
Samen met de gemeente Waadhoeke, de Plaatselijke Commissie, de inwoners van Blessum en andere betrokken partijen maken we ons sterk om de kerk zo in te richten dat het optimaal ontmoetingen faciliteert. Op een laagdrempelige manier willen we activiteiten organiseren waarbij ontdekken, meemaken en durven doen centraal staan. Er wordt gezocht naar duurzame verbindingen. De realisatie van het project draagt lokaal en regionaal bij aan sociale inclusie en cohesie. Jeugd en jongeren worden actief betrokken. En er wordt ingezet op het aantrekken van recreanten en (belevings)toeristen. Wist u dat de Mariakerk een refugio is?

De Mariakerk als inspiratiebron voor de toekomst
We hopen met het toekomstbestendig maken van de Mariakerk niet alleen lokaal en regionaal impact te creëren, maar ook een voorbeeld te zijn voor kerkbesturen en/of andere betrokken partijen. Een voorbeeld van hoe om te gaan met historische gebouwen wanneer de oorspronkelijke functie verloren dreigt te gaan en hoe ze dan te ‘herladen’ ten gunste van een cohesieve en inclusieve gemeenschap.

Helpt u mee de Mariakerk toekomstbestendig te maken?
Onze bouwkundige Willem heeft een begroting opgesteld van in totaal € 222.176,- (incl. btw) dat nodig is voor herinrichting. Naast een bijdrage vanuit de stichting proberen we dit bedrag bij elkaar te krijgen uit fondsen en legaten, door sponsoring en donaties. Mogen we ook een beroep op u doen? Ieder bedrag is welkom. Met uw hulp kunnen we de Mariakerk van Blessum toekomstbestendig maken. 

Donatie
De donatie kan worden overgemaakt naar NL 07 INGB 000730789 t.a.v. Stichting Alde Fryske Tsjerken onder vermelding van Gift Mariakerk Blessum

Alvast hartelijk dank.




03 07 23

Najaarsexcursie 7 oktober 2023

De excursiecommissie heeft voor het najaar weer een mooie excursie in petto. Op 7 oktober a.s. worden de volgende kerken bezocht; de Laurenstsjerke van Donkerbroek, de Kloosterkerk van Kortehemmen en de St. Hippolytuskerk van Olterterp. Beide laatstgenoemde kerken zijn prachtig gelegen aan de bosrand van Beetsterzwaag en zijn in het bezit van de stichting. 

Donkerbroek:
De zaalkerk dateert uit 1714 en heeft een preekstoel en doophek uit de 17e eeuw. In de klokkenstoel hangt een klok uit 1520. Deze klokkenstoel is in de loop der eeuwen meermalen herbouwd of gerestaureerd. Boven de ingang is een gevelsteen met het wapen van de familie Lycklama à Nijeholt. De kerk is een rijksmonument. 

Olterterp:
Dit kerkje uit de vijftiende eeuw wordt verlicht door smalle spitsboogvensters. De oost- en westgevel hebben een trapgevel. De toren is in 1744 aan de kerk toegevoegd, geschonken door Ayzo van Boelens en Rinske Lycklama à Nijeholt. Hun namen staan op de gedenksteen en komen ook terug op grafstenen en rouwborden in de kerk. Kansel, herenbanken en koorhek maken het interieur tot een fraai geheel.

Kortehemmen:
Dit Romaanse kerkje uit het begin van de viertiende eeuw heeft geen toren.  De kerk is gebouwd van kloostermoppen en is in de loop van de eeuwen 3x gerestaureerd. Dit is aan de buitenkant ook duidelijk te zien.  Aan de zuidzijde is de gevel versierd met vrijwel uniek metselwerk. De klokkenstoel is van 1750. Binnen valt het doophek in renaissancestijl op, evenals de 2 acrylramen uit 2009, die dag en nacht voorstellen. Preekstoel, lezenaar en kanselbijbel dateren uit de eerste helft van de zeventiende eeuw.

Praktische informatie:
De kerken zijn op 7 oktober van 11.30- 17.00 u. gratis te bezichtigen. Er vinden regelmatig lezingen/rondleidingen plaats. In de kerk is voor 3 euro een brochure met de kerkbeschrijvingen verkrijgbaar. 

Vervoer per bus:
Degenen die zich graag per bus laten vervoeren en gebruik willen maken van de lunch kunnen zich tot 18 september a.s. aanmelden bij het bureau via info@frysketsjerken.nl of 058 - 2139666.

De kosten voor de bus bedragen 50 euro (brochure, bus, lunch, koffie/thee). Let op! U betaalt nadat u per mail bericht hebt ontvangen dat de excursie per bus (incl. lunch) doorgaat. Daarin staat ook de praktische informatie met de betalingsgegevens. De bus vertrekt om 11.00 uuu vanaf  Leeuwarden en komt daar rond 17.00 uur weer terug. De bus staat geparkeerd tegenover het lijnbusstation bij het gebouw "Tot Maandag “, links tegenover het spoorwegstation.

Adressen van de kerken:

  • Laurenstsjerke , Geert Wolter Smitweg 5, Donkerbroek
  • St. Hippolytuskerk, Achterwei 6, Olterterp  (parkeren bij het Witte Huis , van Harinxmaweg 20, Olterterp)
  • Kloosterkerk , Boerestreek 13, Kortehemmen



26 06 23

Tsjerkepaad 2023 - Mariakerk Kortezwaag

Wat is er mooier dan het bezoeken van een oud kerkje in Friesland? Nergens zijn er zoveel kerken als in Fryslân! Tijdens Tsjerkepaad zijn gedurende de zomer ongeveer 250 Friese kerken vrij toegankelijk. Gastvrije vrijwilligers zijn beschikbaar om uitleg te geven. De kerken zijn open voor iedereen die erfgoed, kunst, stilte, ontmoetingen, rust of meditatie waardeert. 

Dit jaar is ​Tsjerkepaad van 1 juli t/m 9 september op de zaterdagen van 13.30 tot 17.00 uur. Het jaarthema is "Kerk als plaats van Ontmoeting". Kijk voor je op pad gaat altijd even op de website www.tsjerkepaad.nl bij het overzicht kerken of ook de gebouwen die je wilt bezoeken open zijn. Soms valt er namelijk een middag uit, bijvoorbeeld vanwege een uitvaart- of huwelijksdienst. Bij iedere kerk staat ook vermeld of er extra activiteiten zijn, bijvoorbeeld muziek, een expositie of een lezing.

Zo ook in de Mariakerk in Kortezwaag is er dit jaar vanalles te beleven tijdens Tsjerkepaad. Geïnspireerd door de teksten uit hun gastenboek ontstond het idee om tijdens Tsjerkepaad 2023 iets te bieden wat rust en bezinning zou kunnen brengen. De kerk heeft niet meer de religieuze functie die daar aan refereert maar een boek kan dit ook oproepen.

Gedurende de Tsjerkepaad periode zullen er in Kortezwaag een aantal boeken centraal gesteld worden die appelleren aan rust en bezinning. Per zaterdag laten ze een aansprekend persoon een deel uit een door hem/haar gekozen boek voorlezen, of kan een recentie uitgesproken worden. Daarna kan een gesprek met de aanwezige toehoorders op gang gebracht worden. Aangezien het voor de bezoekers een open inloop betreft kan het zijn dat de promotie van het boek een paar keer herhaald moet worden. Waarschijnlijk wijst het zich vanzelf.

Het programma is tot nu toe als volgt: 

  • Als eerste heeft Moniek Bergsma, directeur VO, toegezegd de opening op zaterdagmiddag 1 juli 2023 te willen verzorgen. Zij zal het boek "De aandacht verloren" van Johann Hari recenceren.
  • Zaterdag 8 juli 2023 is schrijver Wiep Fenna de Jong in de kerk aanwezig om te vertellen over  haar boek " Minke's ring".
  • Trineke Tiessen, vrijwilliger van museum Belvedere heeft eveneens aangegeven op zaterdag 26 augustus het boek "Niets ontgaat ons" van Janke Reitsma centraal te willen stellen.
  • Zaterdagmiddag 9 september zal het biografisch portret van Hans de Booy "Het wordt niets zonder jou" van Sander van Leeuwen  in de kerk liggen.
  • Zaterdag 16 septemder wordt het boek in de Skans gepresenteerd en zal de zanger Hans de Booy zelf optreden.
  • Op een nog nader te kiezen zaterdag zal Marieke Balk, fotograaf, vertellen hoe de foto's van het boek Alde Tsjerken Nije Lûden tot stand zijn gekomen.


Kijk voor meer activiteiten van Tsjerkepaad 2023, in andere deelnemende kerken van onze stichting, in de UITagenda




18 06 23

Boekpresentatie Alde Tsjerken Nije Lûden

Afgelopen vrijdag (16 juni) vond de boekpresentatie van ons boek Alde Tsjerken Nije Lûden plaats. Het was een mooie middag met een goed gevulde kerk in Sint Jacobiparochie. Onder begeleiding van Gerard van der Veer vond er een interessant gesprek plaats met 3 bijdragers uit het boek; 

  • Hannie Schuurman - Register Executeur en huurder van het Kerkje van Swichum 
  • Eelco van der Veer - Predikant Gemeente Ferwert
  • Arjen Dijkstra - Directeur Tresoar


Een bijzondere combinatie van mensen die alle drie een hele andere visie hebben op de toekomst van kerkgebouwen. Daarnaast ging het gesprek verder dan alleen op het podium. Uit het publiek klonken ook diverse geluiden en meningen. Na het gesprek was het tijd voor de onthulling van het boek. Aan Jolanda Haven, Ellen Schat, Marieke Balk en Mariël Peters de eer het boek te onthullen. Het eerste exemplaar werd overhandigd aan Hendrik ten Hoeve, de voorzitter van het bestuur van de stichting. 

Als extra werd ook de eerste sneakpreview van het magazine in de nieuwe huisstijl gepresenteerd, die deze week bij onze donateurs op de deurmat verschijnt. 

Benieuwd naar het boek? Ga naar de webshop.




14 06 23

Vanaf vrijdag 16 juni te koop; Alde Tsjerken Nije Lûden!

Aankomende vrijdag 16 juni lanceren we als stichting het boek Alde Tsjerken, Nije Lûden. Een boek met vijftig persoonlijke verhalen over de toekomst van kerkgebouwen. Het boek is geschreven naar aanleiding van het vijftigjarig jubileum van de stichting in 2020. De stichting hoopt dat deze vijftig verhalen, met soms tegenstrijdige visies, inspireren en bijdragen aan gesprekken over de toekomst van kerkgebouwen en religieus erfgoed in Friesland en daarbuiten.

Iedere Fries heeft wel 'iets' met kerken, ook als hij nooit een stap over de drempel heeft gezet. Wat houdt deze persoonlijke relatie met kerken in? Kan iemand zich een toekomst voorstellen zonder deze markante bakens in het landschap? En hoe kijken we naar de toekomst van de kerken? Deze vragen waren uitgangspunt voor dit boek.

Vijftig Friezen uit verschillende sectoren vertellen over hun band met de Alde Tsjerken. Ze zijn onder andere actief op het gebied van cultuur, journalistiek, wetenschap, overheid en onderwijs. Maar ook donateurs en vrijwilligers. Jong en oud, uit de stad en van het platteland, religieus en niet-religieus, bekend en minder bekend. Zoals Commissaris van de Koning in Friesland Arno Brok, Presentator Sipke Jan Bousema, directeur-bestuurder Houkje Rijpstra van Omrop Fryslân, directeur van Tresoar Arjen Dijkstra en schrijver en dichter Joost Oomen.

Alle vijftig verwoorden op hun eigen manier wat zo speciaal is aan kerken, hoe het gebouw met de geloofsgemeenschap is verbonden, of juist niet. Ook komen Nije Lûden aan bod, in de vorm van ideeën om kerkgebouwen voor nieuwe generaties te kunnen behouden, meer toegankelijk te maken voor de omgeving, of om een kerkgebouw tot ruïne te laten vervallen.

De visies zijn verschillend en soms zelfs tegenstrijdig, maar allemaal komen ze voort uit betrokkenheid. De liefde voor kerken is ook terug te zien in de fotografie. De geïnterviewden zijn zoveel mogelijk gefotografeerd in of bij een kerk waarmee ze een persoonlijke band hebben. Het boek is meertalig. Naast Nederlandse teksten is ook een deel Friestalig en zelfs een in het Bildst.

Het boek is mede tot stand gekomen met dank aan onder andere: ⁠

  • Jolanda Haven & Ellen Schat voor het schrijven van de verhalen⁠.
  • Marieke Balk Fotografie voor de portretten.⁠
  • ⁠Studio Dubbelepunt voor het boekontwerp
  • ⁠⁠Drukkerij Douma voor het drukken van het boek⁠
  • ⁠Alle geïnterviewden voor het vertellen van hun verhaal⁠


Nieuwsgierig? Het boek is vanaf vrijdag 16 juni te bestellen in onze webshop incl. GRATIS* verzending!


*Actie is geldig t/m 9 juli 2023




13 06 23

Deelnemers gezocht voor pilot wandel- en fietsroute langs de Waddenkust

Stichting Alde Fryske Tsjerken, Groninger Kerken en Visit Wadden zijn op zoek naar 150 enthousiaste deelnemers die samen met ons een unieke wandel- en fietsroute in het Waddenkustgebied willen verkennen. Dit kan in september en oktober 2023 wekelijks op donderdag, vrijdag, zaterdag en zondag. Deelnemers krijgen als één van de eersten de kans om de route, die het Ziltepad heet, te voet of met de fiets te ontdekken. Hiermee levert u een waardevolle bijdrage aan de ontwikkeling van de route die het religieus erfgoed van het Waddenkustgebied verbindt.
 
Het Ziltepad loopt van Oostrum via Lauwersoog en Vierhuizen naar Hornhuizen (of vice versa). De pilotroute bestaat uit drie etappes met een gemiddelde lengte van 17 kilometer. De etappes nemen wandelaars en fietsers mee langs ongerepte natuur, authentieke dorpen en historische kerken. Deelnemers maken onderweg kennis met de verhalen van het landschap en ervaren de symbiose van natuur en cultuurhistorie.

Verdwalen is onmogelijk. Gids Fokko Bosker wijst de weg met behulp van een gedetailleerde wandel- en fietsgids waarin ook tips en informatie over het gebied zijn opgenomen. Onderweg proeven deelnemers lokale producten en ervaren ze de gastvrijheid van de dorpsbewoners. Overnachten kan in knusse hotels en B&B's, bij dorpsbewoners thuis, of in een van de kerken, als een unieke pelgrimservaring.

Pioniersroute langs markante kerken
Deze pioniersroute voert langs de markante kerken van Oostrum, Vierhuizen en Hornhuizen. De kerken zijn nauw met het verhaal en de geschiedenis van het Wad verbonden. Als bakens van rust en herkenning dienden ze ooit als oriëntatiepunten voor schippers en beschermden ze de dorpelingen tegen het oprukkende water. De kerken vormen het hart van de dorpen en zijn een essentieel onderdeel van de identiteit van de bewoners. Elke kerk vertelt zijn eigen verhaal en herbergt eeuwenoude schatten, variërend van fraai vormgegeven gewelven tot orgels en kerkbanken. In en rondom de kerken worden activiteiten georganiseerd om de tocht te verrijken en verdiepen. Hierbij kan gedacht worden aan yoga, mindfulness en activiteiten verbonden met het landschap.
Initiatiefnemers Groninger Kerken en Stichting Alde Fryske Tsjerken

Het Ziltepad is een initiatief van de Groninger Kerken en Stichting Alde Fryske Tsjerken en speelt in op bewustwording en bezinningstoerisme. De stichtingen willen waardevol toerisme passend bij het Waddenkustgebied stimuleren en een bijdrage leveren aan de sociaaleconomische vitaliteit van de dorpen en het behoud van hun unieke erfgoed. Het is de bedoeling om de route in 2024 verder te ontwikkelen, zodat er een volledig pad langs het religieus erfgoed aan de Waddenkust ontstaat. De marketing van het Ziltepad is in handen van Visit Wadden.

Aanmelden
Enthousiast geworden? Meer informatie en/of aanmelden kan hier

De pilot Het Ziltepad wordt op dit moment mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen (NBTC), Stichting Vrienden op de Fiets en Provincie Groningen.




17 05 23

Plaatselijke commissies bijeenkomst 2023

⁠Vorige week donderdag 11 mei kwamen we bijeen met onze plaatselijke commissies en de  bureaumedewerkers voor een gezellige avond. Een avond om elkaar te ontmoeten, te genieten en te bedanken. Want dankzij al die vrijwilligers kunnen wij als stichting de kerkendeuren van onze kerken open houden.⁠

Onze impresario Joke Bakker opende de avond met een korte inleiding, waarna componist en dirigent Hoite Pruiksma een bezielend verhaal hield over zijn pelgrimstocht 30 jaar geleden. Dit als opwarmer voor de Verhalenavond van 2023. Daarna vertolkte Janneke Warringa samen met pianist Peter van der Zwaag een drietal liederen uit hun nieuwe voorstelling Ubuntu, waarmee zij vanaf september 2023 door de provincie gaan touren. Een absolute aanrader! De voorstelling is op dit moment in drie van onze kerken te bewonderen; 

  • 15 september 2023 - Swichum
  • 05 november 2023 - Jorwert
  • 26 november 2023 - St. Jacobiparochie

Na het culturele programma was het tijd voor een heerlijk buffet dat was klaar gemaakt door Het Wapen Baarderadeel uit Jorwert. Tijdens het diner konden de bureaumedewerkers en de PC-leden elkaar ontmoeten en ervaringen met elkaar uitwisselen. Wat hebben we een mooie avond gehad met de leden van onze plaatselijke commissies. ⁠ 

 




26 04 23

Opening vensterbank Terp Hegebeintum - Tijdreis

Afgelopen donderdag was het dan zover. De officiële opening van de vensterbank in het Kennis en Informatiecentrum van Hegebeintum. De afgelopen twee jaar is er veel nagedacht, besproken, onderzocht en bedacht, en inmiddels staat er een mooie tentoonstelling, met de naam Tijdreis, die bewondert kan worden door publiek.

Het begon twee jaar geleden met een projectplan, opgezet door onze bureaumanager Rommie van der Heide en ons toenmalige stagiaire Lisette Buma. Vanuit het projectplan is er een expertise team samengesteld voor de uitvoering van het project. Dit team bestond uit:

  • Babke Dekker – Hofmeijer Dekker Ontwerpers
  • Josse Pietersma – M.J. Pietersma Beeld & Tekst
  • Johan van Gent – Stichting Erfgoed & Publiek
  • Jos Blomsma – Vormburo/Terwisscha & Wagenaar


Zij zijn begonnen met een schetsontwerp en een projectvoorstel, die inmiddels zijn uitgewerkt tot de daadwerkelijke tentoonstelling Tijdreis. Zoals de titel al aangeeft, staat de tijd centraal in dit verhaal.

Tijdens de opening begon Josse zijn verhaal met de geschiedenis van de Terp. Hij vertelde dat deze stopt wanneer de kerk erbovenop wordt gebouwd. In en om deze kerk gaat de tijd dan verder. De kerk is als het ware een lappendeken van tijd en alles vertelt een verhaal. Toen ze begonnen aan het project zijn ze letterlijk om de kerk heen gaan lopen om zich te laten inspireren. Van deze wandeling werden ze enorm enthousiast. Er waren zoveel materialen te zien. Al snel waren ze er over uit dat ze hier iets mee wilden doen. Dit resulteerde in een bouwpakket van een oude kerk.

Zoals de kerk een verhaal vertelt, vertelt ook elk materiaal een eigen verhaal van tijd. In de tentoonstelling staan twaalf materialen centraal. Een belangrijk punt van deze materialen en hun verhalen is dat ze niet over één kerk gaan. Deze materialen vertellen samen het verhaal van alle Fryske Tsjerken. Veel van de materialen die tentoon liggen gesteld mag je aanraken. Dit zodat je als kijker materiaalkennis kan opdoen. Alleen hele kwetsbare stukken zitten onder een stolp.

Het is een tentoonstelling die je uitdaagt tot meer en niet alleen door het aan te mogen raken. De tentoonstelling daagt je uit tot nadenken. Nadenken over tijd, ruimte en eeuwigheid. Maar er is nog meer. Zo zijn er namelijk ook interessante mogelijkheden als vervolg op de tentoonstelling. Op pad gaan met de twaalf materialen, bij welke kerk vind je welke materialen terug? Je zou er een bingokaart van kunnen maken die afgevinkt kan worden. Deze bingokaart zou ook heel mooi passen in een kijkwijzer, een lesproject voor de basisschool. Genoeg ruimte en mogelijkheden. We nodigen je uit de tentoonstelling te bewonderen en je gedachtes hier eens over los te laten. Kijk voor de openingstijden van het Kennis en Informatiecentrum op www.terphegebeintum.nl.

De bedrijven die materiaal in bruikleen hebben gegeven zijn:

  • Sytse Douwe van der Vegt BV.
  • Orgelmakerij Bakker en Timmenga
  • Vellema Torenuurwerken BV
  • Noordelijk Archeologisch Depot





10 04 23

Directeur Hester Simons kondigt vertrek aan

Hester Simons beëindigt haar werk als directeur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Ze gaat per 1 mei aanstaande als directeur verder bij de Stichting Centrum voor Film in Friesland. Simons volgt daarmee haar hart en behartigt ook vanuit die functie de belangen van het Friese erfgoed, in dit geval het audiovisuele erfgoed. 

Simons: “Al van jongs af aan heb ik een passie voor films, met name films die prikkelen, wakker schudden of je in contact brengen met nieuwe werelden. Vanuit de rol van directeur van Stichting Centrum voor Film in Friesland kan ik van mijn hobby mijn werk maken, waar ik enorm naar uitkijk. Ik laat de Stichting Alde Fryske Tsjerken met veel betrokkenheid en mooie herinneringen achter me. De Friese kerken en alle mensen die zich hier dagelijks voor inzetten heb ik voor altijd in mijn hart gesloten."

Simons is in 2020 aangetreden als directeur en heeft zich sterk ingezet voor het wekken van belangstelling voor het Friese religieus erfgoed bij jongeren.

Het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken betreurt het vertrek van haar betrokken en actieve directeur maar begrijpt de keuze die zij gemaakt heeft. Het bestuur wenst haar veel succes in haar nieuwe betrekking en dankt haar voor haar inzet de afgelopen jaren. De Stichting zal op korte termijn een procedure starten om tot de benoeming van een opvolger te komen.




22 03 23

Wandelen langs de Waddenkust

Stel je voor, je gaat 3 dagen wandelen langs de Waddenkust en start 's ochtends vroeg in een kerk op de route. Je meldt je bij de Plonsdames, bewoners die elke week even een duik in de Waddenzee nemen, en warmt je daarna in de kerk op met een kopje koffie. Na deze verfrissende ochtend kan je wandeling beginnen.

Met bovenstaand beeld wil ik graag illustreren hoe je straks het nuttige met het aangename kan combineren als de wandel- en fietsroutes van kerk tot kerk langs de Waddenkust een feit zijn. Ondertussen ben ik, Ruth ter Voort, alweer een maand of 7 bezig om het project te ontwikkelen. Een prachtige opdracht en een geweldig doel om mensen uit te nodigen en te faciliteren bij het zoeken en vinden van meer plaatsen om te kunnen bezinnen in combinatie met het creëren van oog en waardering voor ons erfgoed.
Een project dat nu al op veel draagvlak en enthousiasme kan rekenen met twee solide en uiterst betrokken initiatiefnemers, namelijk de stichtingen Alde Fryske Tsjerken en Groninger Kerken met daarbij hun trouwe en betrokken achterban van de plaatselijke commissies. De samenwerking breidt zich langzaam verder uit met partners zoals Visit Wadden, Waddengastronomie, Waddenvoedsel, Sence of Place en tal van anderen.
Met het initiëren van lokale netwerken, rondom de aangrenzende kerken op de route, kunnen de wandelaars straks bij mensen thuis eten, slapen, bezinnen, de lokale bevolking ontmoeten en ook hun bagage van slaapplaats naar slaapplaats laten vervoeren. Alle inkomsten die hiermee verdiend worden, zijn voor de aanbieders zelf: de dorpelingen!
Ik verheug me ontzettend op de tijd die komen gaat. We werken er met zijn allen hard aan om de financiële middelen bij elkaar te krijgen zodat we het project kunnen realiseren. Naast hard werken is het nu nog even dagdromen en fantaseren over de routes die gaan komen. Droom jij nog even met mij mee?

Je loopt door naar je volgende bestemming en eindigt deze dag in de kerk waar je bij een kopje thee de podcast van deze kerk beluisterd. Met o.a. geluidsfragmenten en interviews luister je naar wat deze kerk te vertellen heeft. Daarna geniet je van een vers bereide warme maaltijd bij dorpsbewoners thuis en slaap je de nacht in een lokale B&B. De volgende ochtend open je de meditatie- en inspiratiegids en doe je een aantal oefeningen die Kim Tsai voor je heeft op geschreven. Deze bewustzijnsoefeningen zullen je vandaag helpen om gedachtes in je hoofd tot rust te brengen en je te focussen op waar je bent, wat je ruikt, proeft en ziet. En je uiteindelijk antwoord geven op de vraag; ‘hoe gaat het eigenlijk met je?’. In de meditatiegids staan diverse oefeningen die je deze dag naar eigen inzicht kan doen, maar natuurlijk ook als je later weer thuis bent. Zo zit er een bijzondere oefening in waarbij je een brief aan de Waddenzee schrijft en ook echt verstuurt. Deze brieven worden gebundeld door Kim Tsai voor haar project Living Letters. In dit project verzamelt zij brieven met boodschappen voor kinderen. Wat wil je nalaten aan (je) kinderen, wat zijn belangrijke individuele belevenissen die volwassenen aan (hun) kinderen mee willen geven? Deze brieven worden in een andere kerk langs de Waddenkustroute geëxposeerd. In de middag loop je door naar de kerk waarin je vanavond ook gaat slapen. Maar eerst ga je mee met een natuurexcursie naar het Dark Sky park om onder begeleiding van een gids meer te leren over de donkerte en de sterren in dit Werelderfgoedgebied. Op je laatste wandeldag loop je via één van de landschapsobjecten van Sence of Place naar je laatste kerk van je wandel3daagse en bekijk je 2 korte animatiefilms met verhalen, sages of mythes over het Wad. Met een aangenaam rustig en tevreden gevoel en 3 waddenzeekleikralen (1 per kerk waar je bent geweest) als aandenken aan je armband, ga je weer naar huis. Eenmaal thuis kun je niet wachten om je wandeling snel te vervolgen en ben je stiekem het vervolg al aan het inplannen. “Alleen de plek waar je te voet was, ben je ook echt geweest”, Goethe, filosoof

Wil je reageren op dit project of wil je meedoen? Mail naar Ruth via ruth.tervoort@frysketsjerken.nl




16 03 23

Boek ‘Alde Tsjerken Nije Luden’: vijftig toekomstvisies op kerkgebouwen

De stichting werkt op dit moment aan een prachtig boek: Alde Tsjerken, Nije Lûden. In dat boek komen vijftig bekende en minder bekende Friezen aan het woord over hún toekomstsvisie op kerkgebouwen. Jolanda Haven en Ellen Schat gingen in gesprek met jongeren, donateurs, PC-leden, journalisten, een wethouder, onderzoekers, mensen uit de culturele sector en nog veel meer prominenten. Mensen met zowel een religieuze als niet-religieuze achtergrond stelden we allemaal de vraag: hoe zie jij de toekomst van kerkgebouwen? Maar ook persoonlijke verhalen komen aan bod: wat heb je met kerkgebouwen? Of vanuit iemands vakgebied wordt een link gelegd met de uitdagingen waar we voor staan in het leven. De mooiste verhalen en ideeën kwamen aan bod. Ondertussen is ook Marieke Balk druk in de weer met haar fotocamera om van al deze personen prachtige portretten te maken. Hierbij alvast een sneak preview van een paar foto's en verhalen.

Sible de Blaauw is bestuurslid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en kijkt met een team deskundigen bij een eventuele overname naar de schoonheid van het gebouw. “Kerken zijn pleisterplaatsen. Plekken die een andere realiteit bieden dan het hedendaagse leven. Een plek waar je stil staat bij de mooie en moeilijke momenten in het leven. Waar je troost vindt, kunt opladen en ontmoeten. Letterlijk, maar vooral ook in geestelijke en abstracte zin. De schoonheid van het gebouw speelt daar een grote rol bij.”

Commissaris van de Koning, Arno Brok denkt dat geloof en spiritualiteit altijd blijven. “Al vijf jaar ben ik beschermheer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Daar ben ik ‘grutsk’ op. Ik kom iedere week in een kerk. De kerk is voor mij de plek waar ik in het hedendaagse hectische leven rust en kracht vindt. Het is een plek voor bezinning, stilte en mystiek. Het kerkje van Nijhuizum in Súdwest Fryslân is één van de mooiste kerkjes in Friesland. Er is geen licht of stromend water, maar de deur is altijd open. Het zou mooi zijn als al onze kerken een open deur hadden.”

Presentator en programmamaker Sipke Jan Bousema stelt de liefde centraal bij het gebruik van onze kerkgebouwen: “In Lichtaard gingen we vroeger naar de kerk. Daar werd op eigentijdse wijze invulling gegeven aan een kerkbijeenkomst. Kinderen mochten vrij rondlopen. Dat zorgde voor harmonie. Ik geloof dat er ook op die manier naar de toekomst van kerkgebouwen gekeken mag worden. Dat de bestemming en het gebruik in harmonie zijn met het dorp en de omgeving. Alles mag met de tijd en ontwikkeling mee transformeren, kerken dus ook. En als dat vanuit liefde een passende invulling krijgt, wordt de wereld weer wat mooier.”

 




22 02 23

Trouwen in een Alde Fryske Tsjerke

Bij een trouwerij hoort een romantische en stijlvolle locatie. Willen jullie trouwen in een klein, smûk kerkje? Of juist in een wat grotere kerk, waar alle familieleden, vrienden en kennissen aanwezig kunnen zijn? Spreken jullie het ja-woord het liefst uit in de kerk op de hoogste terp van Nederland (Hegebeintum) of juist graag in een kerk middenin de bossen van Beetsterzwaag? Het kan allemaal. Onze kerken zijn een uitgelezen plek voor een romantische en onvergetelijke huwelijksviering voor zowel het burgerlijk als voor het kerkelijk huwelijk. ⁠

Waarom een Alde Fryske Tsjerke?

  • Onze kerken bezitten een prachtig en fotogeniek interieur 
  • De kerken zijn allemaal gelegen in een karakteristieke Friese omgeving
  • Zowel het interieur als het exterieur van de kerken draagt bij aan een stijlvolle trouwdag
  • Al onze kerken zijn Rijksmonumenten. Je kiest dus voor een locatie met een bijzondere historie


Ben je benieuwd naar in welke kerken er allemaal getrouwd kan worden? Bekijk dan onze pagina kerken en selecteer het filter trouwlocatie. Je ziet dan direct alle kerken waaruit je een keuze kunt maken. Ook kun je per kerk zien wat mogelijk is, van burgerlijk huwelijk tot kerkelijke inzegening, een receptie of een huwelijksfeest. 

Heb je de juiste trouwlocatie gevonden? Of heb je nog vragen? Neem dan gerust contact met ons op via info@frysktetsjerken.nl. Wij kunnen je vervolgens in contact brengen met de Plaatselijke commissie die de kerk beheert. In een gesprek met hen zullen alle wensen op een rijtje worden gezet en zij kunnen je dan meer vertellen over de kosten die een bruiloft in een kerk met zich meebrengt. 




08 02 23

Feestelijke her-ingebruikname van het orgel in Baaium

Het uit 1878 daterende Hardorff-orgel in de kerk van Baaium is in opdracht van eigenaar Stichting Alde Fryske Tsjerken de afgelopen maanden grondig gerestaureerd door Orgelmakerij Bakker & Timmenga. Alle honderden onderdelen zijn uit de kerk verhuisd naar de Orgelmakerij en daar beoordeeld op slijtage en klank. Nu alles in goede conditie teruggeplaatst is, kan er weer gebruik van worden gemaakt.

Ter ere hiervan was op vrijdagmiddag 3 februari een feestelijke bijeenkomst georganiseerd voor donateurs die een financiële bijdrage hebben geleverd. Na een welkomstwoord van Hester Simons, directeur Stichting Alde Fryske Tsjerken, gaf Bert Yedema, directeur van Orgelmakerij Bakker & Timmenga, een uitleg over de restauratie; een indrukwekkende operatie. Organist Theo Jellema gaf daarna uitleg over de werking van het orgel en nam het orgel vervolgens in gebruik door een drietal stukken te spelen. Hiermee werd meteen duidelijk dat het orgel weer in optima forma is.

Na de pauze nam organist Simon Bouma plaats achter het orgel en samen met celliste Judith Oost brachten zij voor een volle kerk het concert “BACH!” ten gehore. Een ontmoeting tussen twee instrumenten waarvoor Bach’s composities van onschatbare waarde zijn. Tijdens dit concert gingen de beide instrumenten met elkaar in dialoog en vertelden samen een muzikaal verhaal, waarin de wereldlijke en geestelijke muziek van Johann Sebastian Bach naast elkaar klonk. 

Voor belangstellenden biedt de Stichting Alde Fryske Tsjerken het BACH! concert nogmaals aan en wel op 19 maart in de Sint Margaretakerk in Boksum en op 4 juni in de Johanneskerk in Britsum. Aanvang 16.00 uur, gratis entree.




25 01 23

Voorjaarsexcursie 4 maart 2023 - Opgave bustour

Op zaterdag 4 maart is het alweer tijd voor de voorjaarsexcursie van dit jaar. Deze keer gaan we richting de Afsluitdijk voor een bezoek aan drie hele verschillende kerken: de St.Bonifatiuskerk in Cornwerd, de Hervormde Kerk van Wons en de Hervormde Kerk van Schraard. De kerken zijn deze zaterdag van 11:30 tot en met 17:00 uur gratis te bezichtigen. De lezingen en rondleidingen in de kerken worden weer verzorgd door de leden van onze excursiecommissie.

Net zoals de voorgaande excursies is het ook nu weer mogelijk om mee te gaan met de bustour. Degene die graag met de excursiebus mee wil reizen en gebruik wil maken van de lunch kan zicht vóór 1 maart 2023 aanmelden via info@frysketsjerken.nl.

Kosten voor deze bustour bedragen € 50,- (brochure, bus, lunch, koffie/thee). De excursiebus vertrekt om 11:00 uur uit Leeuwarden en kom daar rond 17:00 uur weer terug. De bus staat geparkeerd tegenover het lijnbusstation bij het gebouw ‘Tot Maandag’ (Het vroegere Aegongebouw). Het lijnbusstation bevindt zich links van het spoorwegstation, gezien vanuit de uitgang.

Benieuwd naar meer informatie over de kerken die we gaan bezoeken?  

Cornwerd
De aan de heilige Bonifatius gewijde kerk is vermoedelijk in de twaalfde eeuw gesticht en heeft in de loop der eeuwen heel wat veranderingen ondergaan. In 1916 werd de kerk uitwendig ommetseld[DS|AFT1]  en aan de binnenkant van stucwerk voorzien, zodat het oude karakter bijna geheel verdween. Alleen de vroeg – zestiende-eeuwse kap met tongewelf en trekbalken van de oude kerk zijn nog zichtbaar. Het interieur van de kerk is in 1740 geheel vernieuwd . De preekstoel, het doophek en verschillende memorieborden dateren uit die tijd. De kerkvoogdenbank heeft een overkapping met daarop het wapen van Cornelis van Aylva die in 1740 grietman van Wûnseradiel was.

De huidige toren dateert uit 1898 ter vervanging van de middeleeuwse zadeldaktoren die zo bouwvallig was geworden dat restauratie niet meer mogelijk was. Toen de oude toren was gesloopt vond men in de bodem de resten van een middeleeuws zandstenen retabel. Deze resten bevinden zich nu in het Fries Museum.

Wons
De kerk, in 1728 gebouwd ter vervanging van een kerk uit de twaalfde eeuw, is een achtzijdige centraalbouw met tentdak. Het is één van de weinige kerken die na de Hervorming gebouwd werden en niet aansloten bij de middeleeuwse kerkbouwtraditie. Omdat de nadruk was komen liggen op de dienst van Het Woord, probeerde men een middelpuntzoekende ruimtelijke indeling te krijgen, vandaar de achtzijdige centraalbouw. Het koepeltorentje is in 1776 al vernieuwd. De luidklok is door de Duitse bezetter gevorderd en in 1953 vervangen door een door Van Bergen gegoten klok.

Het interieur wordt gedekt door een houten koepelgewelf. Aan vijf zijden bevindt zich een galerij uit 1891.Uit die tijd stamt ook het orgel. De preekstoel uit 1686 is geschonken door Richtje Jacobs Abbema. Het grote doopvont in het midden van de kerk dateert uit 1962 en is gemaakt door de Friese beeldhouwer Chris Fokma.

De kerk werd in de jaren 1961-1962 gerestaureerd en kreeg daarbij een neoclassicistische ingangspartij en een consistoriekamer. De bestaande windwijzer (een hert), werd ontleend aan het wapen van Wonseradeel.

Schraard
Het kerkgebouw dateert uit de tweede helft van de dertiende eeuw en heeft vroeg-gotische elementen. In de noordelijke muur zijn nog duidelijke sporen van kleine romaanse vensters te zien. De voorkerk heeft twee smalle spitsboogvensters en daarnaast staat de ingang in een spitsbogige nis. De zadeldaktoren is in de twaalfde eeuw verrezen en in de dertiende eeuw verhoogd. In de toren hangt een klok uit 1603, die in 1943 door de Duitse bezetter werd geroofd, maar gelukkig in 1945 terugkwam. Op de toren staat een windwijzer in de vorm van een haan en op de wijzerplaat van het uurwerk staat het jaartal 1678.

De kerkzaal wordt gedekt door een houten tongewelf met trekbalken. In de wanden van het koor zitten enkele nissen, waarvan de noordelijke een piscina is geweest. De preekstoel dateert uit 1633, getuige het opschrift in het klankbord. De kuip heeft fraaie hoekzuiltjes. Tegenover de preekstoel staat de herenbank van de familie Van Aylva, die ten westen van de kerk een state bezat. Ook een rouwbord uit 1653 getuigt nog van het belang van deze familie. De kerkbanken zijn verrassend mooi. De fraai gesneden wangen in rijke renaissancestijl dateren volgens dendrochronologisch onderzoek uit ongeveer 1570.  Daarin zijn portretmedaillons, saters, engelen, draken en leeuwenkoppen uitgesneden. In de kerk is nog het 17e -eeuwse smeedijzeren torenuurwerk te bewonderen

LET OP! Opgave voor de bustour kan tot 1 maart 2023.




16 01 23

Een nieuwe garderobe voor een vertrouwd gezicht

“Wie zijn jullie en wat willen jullie uitstralen?” Met deze vraag ging Henrieke Snijder vanuit Kweekvijver Noord enkele maanden geleden aan de slag om een nieuwe huisstijl te ontwikkelen voor onze stichting. En dat is gelukt. Een nieuwe huisstijl die naar ons idee aansluit bij de nieuwe geluiden in onze oude kerken. Hoe is Henrieke tot dit ontwerp gekomen, wat heeft haar geïnspireerd en hoe heeft ze haar keuzes gemaakt? Hierover zijn we kort met haar in gesprek gegaan.

Henrieke is 24 jaar en oorspronkelijk afkomstig uit Katlijk waar ook onze Thomaskerk staat. Een leuk detail; Henrieke is vroeger in deze kerk gedoopt. Tegenwoordig woont ze in Groningen waar ze net haar studie vormgeving aan de Academie Minerva, cum laude heeft afgerond. Inmiddels is ze vier dagen in de week aan het werk voor een bureau als Grafisch Vormgever en daarnaast is ze één dag in de week aan de slag als freelancer.

Voordat Henrieke aan de slag ging met het ontwerpen van de nieuwe huisstijl is zij met verschillende medewerkers van de stichting in gesprek gegaan over de opdracht. Dit om een goed beeld te krijgen van actuele thema’s en de koers van de stichting om deze zo goed mogelijk mee te nemen bij het ontwerpen van een nieuwe huisstijl. Hieruit kwam de volgende conclusie. “Als stichting zijn jullie veel bezig met vernieuwing; kerken worden gebouwen. Een kerk is niet meer een kerk die alleen in gebruik is op zondag, maar het wordt ook een ontmoetingsplek, open voor iedereen en in te vullen op verschillende wijzen. In jullie nieuwe huisstijl is het belangrijk dat dit idee weerspiegelt wordt. In ons gesprek kwam naar voren dat jullie open staan voor alles en het belangrijk is dat er een goed verhaal achter het nieuwe logo zit. De nieuwe huisstijl moet bij de oudere doelgroep passen, maar ook bij jongere doelgroepen. Kernwoorden die jullie hebben meegegeven zijn; samen, open, mienskip, vernieuwing en libbene stiennen.”

Hoe is Henrieke met deze opdracht aan de slag gegaan? Hierop gaf Henrieke aan dat ze is gaan nadenken en naar haarzelf als persoon is gaan kijken. “Hoe ervaar ik een kerk en hoe denk ik dat andere mensen kerken ervaren? Wat zijn elementen en gevoelens die bij een kerk horen?” Op basis van die vragen is ze inspiratie op gaan doen en gaan brainstormen. Hier had ze niet heel veel tijd voor nodig. Henrieke gaf aan dat ze eigenlijk vrij snel was geïnspireerd. Opdrachten waarbij een vernieuwing of modernisering plaatsvind spreken haar namelijk zeer aan. Daarna is ze aan de slag gegaan met het maken van verschillende schetsen.

Vanuit deze schetsen zijn drie verschillende concepten ontwikkeld waarvan de huidige variant is gekozen. Waarom is er door de stichting voor het huidige concept gekozen? Directeur Hester Simons geeft aan: “Er is voor dit voorstel gekozen omdat Henrieke zich heeft laten inspireren door de ramen in onze – veelal – romaanse kerken. De ramen stonden volgens haar voor vensters waardoor men naar de kerk kan kijken, als een metafoor voor het diverse gebruik van onze kerken. De vorm kan ook gezien worden als een deur, zoals een open kerkdeur waardoor eenieder van harte welkom is om binnen te komen. Daarbij is het kleurenpalet verbonden aan de kleuren en de omgeving van onze kerken: het oranje van de stenen en het groen van de kerkhoven en de natuur.”

Oranje stiennen, Omjouwing grien, Âld blau en Tsjerken beige. Dit is hoe Henrieke de kleuren heeft benoemd in haar ontwerp. Naast groen en oranje zullen dus ook de kleuren beige en blauw gebruikt gaan worden in de nieuwe huisstijl. Waarom is er voor deze kleuren gekozen? Henrieke legt hierover uit; “Naast groen om de kerk heen en de oranje stenen van de kerk, zie je in heel veel kerken de kleur beige terugkomen op bijvoorbeeld de muren aan de binnenkant of de vloeren. Blauw kom je niet tegen in de kerk, maar is een referentie naar de oude huisstijl waarin blauw prominent aanwezig was. Vandaar ook de benaming: Âld blauw.”

Wij zijn als stichting zeer tevreden met de look die Henrieke voor ons heeft ontworpen en kijken er naar uit om de nieuwe huisstijl in de loop van 2023 door te gaan voeren in al onze communicatie uitingen.




02 01 23

Wandel van kerk naar kerk langs de prachtige waddenkust

Samen met Groninger Kerken zijn wij druk bezig met het ontwikkelen van een bijzondere wandelroute van kerk naar kerk langs de prachtige Waddenkust. De volledige wandeltocht wordt meerdaags en dus is er de mogelijkheid om in sommige kerken te overnachten. Naast de meerdaagse variant wordt de route opgedeeld in diverse kortere routes waardoor er ook de mogelijkheid is om voor een dagtocht te kiezen. Naast lopen, is de route ook te fietsen. Wij hopen de wandeltocht dit jaar nog te lanceren!

Het project staat momenteel nog in de steigers, maar als belangrijke toevoeging zijn we momenteel druk bezig met programmaonderdelen en activiteiten te ontwikkelen om de route te verrijken. Deze toevoegingen liggen op het terrein van gezondheid, natuur, erfgoed en bezinning. Ook wordt de financiële haalbaarheid van de route en de programmaonderdelen in kaart gebracht. We zijn druk bezig om de financiering hiervoor rond te krijgen. In september hopen we een eerste pilot te kunnen introduceren voor wandelaars en fietsers.

Ondanks dat we nog druk in de ontwikkelfase zitten is er momenteel door verschillende partijen belangstelling voor ons project. Zo ook door professor Zef Hemel die de komende 5 jaar het noorden tot zijn onderzoeksterrein heeft gemaakt. In dit onderzoek gaat hij wandelend met o.a. inwoners, ondernemers, bestuurders en zijn studenten op zoek gaat naar een nieuw levend landschap waarbij welzijn voor gaat op economische groei. Zo liep hij ook onlangs met onze projectleider Ruth ter Voort van Hegebeintum naar de Terp fan de Takomst in Blija. Lees hier zijn blog over deze wandeling. 

Ook in de Abe Bonnemalezing die hij onlangs hielt in het Rijksmuseum in Amsterdam verwees hij naar ons bijzondere project in wording. U kunt de uitzending hier beluisteren.  

Tot slot zal er op 6 januari 2023 - 21:30 uur in programma Nieuwsuur (NPO2) een item getoond worden van de wandeling van Zef Hemel en onze projectleider Ruth ter Voort. Tijdens deze wandeling zijn zij in gesprek gegaan over het belang van wandelen als vorm van bezinning in met name het prachtige grootse en lege landschap langs de Waddenkust.



Foto: Hendrik Schultjan




23 12 22

Stichting Alde Fryske Tsjerken zoekt een voorzitter voor het Algemeen Bestuur

Binnen het Algemeen Bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is de vacature van voorzitter vacant. Voor deze positie zoeken wij een kandidaat die kan bijdragen aan de realisatie van de missie en de doelstellingen van de stichting.

Heeft u interesse? Meer informatie vindt u via deze link naar de uitgebreide functieomschrijving.




21 12 22

De nieuwste uitagenda ligt weer op deurmat van onze donateurs

De afgelopen tijd is onze impresario Joke weer druk bezig geweest om alle activiteiten voor het komende half jaar in kaart te brengen. Wat wordt er weer veel georganiseerd in de kerken en wat hebben we een mooie Tsjerketour met DINA op de planning!

Zangeres, muzikante en producer DINA komt in het voorjaar van 2023 met een nieuw album getiteld 'medisyn'. Voor het eerst maakt ze een album met een boek in haar moedertaal, het Frysk.

"Friestalig, helend, hemels, krachtig en gegrond"

DINA stelt de vraag: 'Wat doen wij om te bezinnen?' Als antwoord maakte ze 10 nummers die in hun muzikale en poëtische vorm als universeel 'medicijn' kunnen dienen. Live laat DINA verhaal en muziek samensmelten en neemt het publiek daarin volledig mee. Het geheel laat zich vangen in een boek, waarbij de luisteraar wordt uitgenodigd een eigen recept te schrijven voor zijn of haar 'medisyn'. 

Onderstaand de data van de tour op een rij:

01 april Bears 15:00 uur
02 april  Rottefalle 15:00 uur
15 april Gaast 20:00 uur
16 april Koarnjum 15:00 uur
22 april Blessum 20:00 uur
23 april Foudgum 15:00 uur
29 april Katlijk 20:00 uur
30 april Huizum 15:00 uur
07 mei Uitwellingerga 15:00 uur
21 mei  Jorwert 15:00 uur


Entree voor de voorstelling: €10,- 

Nieuwsgierig naar de rest van het aanbod? Je vindt alle activiteiten ook in onze agenda hier op de website! 




14 12 22

Zeeën van bijbels

Het was mijn eerste stageweek in de Emmastate te Leeuwarden. Samen met Hester Noordhuis, office & event coördinator, zochten we een specifiek boek in het magazijn – een negentiende-eeuwse Statenbijbel met prenten van Gustave Doré. De vele bijbels, afkomstig uit de zeventiende tot de negentiende eeuw, waren verzameld in verhuisdozen. Uiteindelijk wist Hester onze Doré-bijbel te vinden, waarmee we vervolgens naar het restauratieatelier Frisian Colorists & Restorers in de nabijgelegen Blokhuispoort zijn gewandeld. De stapels antieke boeken van de stichting en hun restauratie zouden de komende drie maanden mijn aandacht vragen.

Mijn naam is Luc den Hartog. Ik ben 26 jaar en sta op het punt mijn bachelor geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen af te ronden. Het christelijk erfgoed van Nederland is altijd al mijn primaire interessegebied geweest. Gedurende mijn opleiding heb ik ook een passie voor monumentale kerkbouw gecultiveerd. Om mijn opleiding af te sluiten besloot ik daarom stage te lopen bij Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT). Ik had totaal geen beeld van de interne werkzaamheden van een erfgoedinstelling, dus het stageplan was hoofdzakelijk verkennend. Wat is de dagelijkse gang van zaken? Waar krijg je allemaal mee te maken? Is het überhaupt iets voor mij? Met dit soort leervragen ben ik de stage ingegaan. Uiteindelijk is het afgelopen halfjaar uitgegroeid tot een bijzonder vruchtbare periode in mijn schoolcarrière.

Begin september viel ik met mijn neus in de boter. Tijdens het eerste gesprek, op de eerste stagedag, kreeg ik te horen dat er recentelijk een opdracht binnen was gekomen waar ik intensief aan zou mogen meewerken. In 2021 zijn er tien oude bijbels van de SAFT gerestaureerd. Nu is het streven om uiteindelijk iedere kerk van de stichting (en dat zijn er wel vijfenvijftig!) te voorzien van een gerestaureerde bijbel. Om de nodige financiën te werven, moest de stichting met een plan de campagne komen. Aan mij de opdracht om zo’n plan te vervaardigen. Ik heb de inventarislijsten doorgenomen, mij verdiept in de geschiedenis van de Statenvertaling, verscheidene kerken bezocht en een historiserend restauratieadvies geschreven. Hierin behandel ik alle bijbels van een kerkgebouw, waarna ik vervolgens, uitgaande van de historische meerwaarde, adviseer één daarvan te restaureren.

Op basis van mijn plan-van-aanpak is er toezegging gedaan voor het project en mijn restauratieadvies wordt binnenkort als officiële aanvraag ingediend. Dit was voor mij een heel bijzonder moment. Ik studeer al vier jaar geschiedenis, maar dit specifieke onderzoek heeft een wezenlijk rendement. De SAFT is straks namelijk in staat weer een reeks kostbare heiligboeken te laten restaureren. Het is een hele gewaarwording, plotsklaps zelf ook een bescheiden effect op het Nederlandse erfgoed te hebben! En zoiets geeft erg veel voldoening. Zowel de SAFT als de stad Leeuwarden zijn mij erg goed bevallen. Het zal niet verbazen dat mijn overtuiging werkzaam te willen zijn in de erfgoedbranche alleen maar aan kracht heeft gewonnen. Inmiddels hebben de stapels bijbels en liedboeken uit het magazijn ook een fraaie plek verkregen in het statige kantoor van directeur Hester Simons – een mijns inziens passende allegorie voor een verdienstelijke stageperiode.




05 12 22

Meet-and-greet met bijbelrestaurateurs in Hegebeintum

Afgelopen woensdagmiddag, 30 november, werd er een activiteit georganiseerd speciaal voor onze donateurs. De activiteit vond plaats in het kennis- en informatiecentrum van Hegebeintum. Momenteel wordt hier een expositie tentoongesteld door ons als stichting, die in het teken staat van bijbel restauraties. Dit was ook direct het onderwerp van de dag.

De middag begon met een korte opening van directeur Hester Simons en daarna konden de donateurs aanschuiven bij de medewerkers van Frisian Colorists & Restorers. Zij waren speciaal voor deze middag uitgenodigd om een demonstratie te geven van hun bijzondere werk. Door bijvoorbeeld het wassen, aanvezelen, en herbinden van eeuwenoude boeken, transformeren zij deze van onbruikbaar naar raadpleegbaar. Het afgelopen jaar hebben de restaurateurs reeds tien bijbels van de stichting gerestaureerd die momenteel in de expositieruimte zijn te bewonderen. Deze restauratie is mede mogelijk gemaakt door Stichting FB Oranjewoud.

Na de demonstratie vond er een lezing plaats door onze stagiair Luc. Hij vertelde vol passie over allerlei interessante weetjes en ontdekkingen die hij de afgelopen tijd heeft opgedaan over bijbels. De hele zaal zat vol en luisterde aandachtig naar zijn verhaal. Als afsluiting kon men de expositie en ook de kerk bewonderen. Heb je de expositie nog niet gezien en ervaren? Dit kan nog tot eind december!⁠

Meer lezen? 
Artikel - Friesch Dagblad
Artikel - Leeuwarder Courant




09 11 22

Donateursbijeenkomst 2022

Afgelopen zaterdag hadden we een volle Theaterkerk in Jellum, met allemaal donateurs van de stichting. Na 3 jaar was het eindelijk weer zover en mochten we weer met zijn allen bij elkaar komen. Het was een mooie middag die begon met een presentatie, van onze directeur Hester Simons, over de ontwikkelingen binnen de stichting.

Hierbij een kleine greep van onderwerpen uit de presentatie, die begon met: ‘Waar staan we nu als stichting?’. Momenteel heeft de stichting 55 kerken, 2 klokkenstoelen en 7 begraafplaatsen als eigendom. Friesland telt ongeveer 770 kerken, waarvan er ongeveer 350 rijksmonument zijn. De verwachting is, dat er nog meer kerken een aanvraag zullen gaan doen bij de stichting. De afgelopen jaren zijn de kerken van Weidum, Buitenpost en Harich al aan onze zorg toevertrouwd. Verder werd het koersplan voor de komende jaren ‘Âlde Tsjerken Nije Lûden’ aangehaald. De kerntaken van de stichting zijn beheer en behoud van Friese kerken en publieke belangstelling wekken, maar daarbij hebben we ook extra doelen zoals publieke belangstelling creëren onder toeristen en educatie. Het is belangrijk om nieuwe doelgroepen te interesseren voor oude kerken. Verder gaan we als stichting door met aandacht voor de inzet van vrijwilligers en het samenwerken met partners waaronder Tsjerkepaad, Organum Frisicum, Folk&Tsjerke en nog vele meer. Naast dit alles is ook kennisdeling van belang. Zowel tussen plaatselijke commissies, maar ook tussen Stichting Oude Groninger kerken, oudhollandse kerken, oude Gelderse kerken en Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Na de presentatie van Simons was het tijd voor de lezing van Prof. Yme Kuiper met als thema religie, macht en oorlog. Yme vertelde over de wereld van de Friese edelman dr. Sicke van Dekema (1548-1625). In de kerk van Jellum is namelijk enige tijd geleden de grafkelder van de adellijke familie Dekema ontdekt en in ere hersteld. Daarbij kwamen de grafstenen tevoorschijn van jonker Sicke ('heer van Jellum') en zijn vrouw Hil van Tamminga én die van hun dochter Katharina, getrouwd met jonker Bote van Grovestins. In de lezing werd uitvoerig stilgestaan bij de loopbaan van Sicke van Dekema, residerend op Mammema State te Jellum en woonachtig in een groot stadshuis te Leeuwarden. Daarnaast werd de bredere context besproken van de oorlog met Spanje, zoals die verliep na 1580. Deze veroorzaakte een splitsing binnen de Friese adel: protestant geworden families kwamen tegenover katholiek gebleven families te staan. Vele Dekema's - bijvoorbeeld - bleven katholiek, zo niet jonker Sicke. Waarom niet? En hoe ontwikkelde zich na verloop van tijd de interne religieuze scheiding der geesten bij de adel in Friesland? Als leuke bijkomstigheid konden alle aanwezigen na de tijd nog een glimp in deze grafkelder wagen, die in 2020 werd ontdekt. ⁠

Wat was het fijn om de donateurs weer in levende lijve te kunnen ontmoeten en we kijken nu al weer uit naar de volgende keer! ⁠




02 11 22

Van pelgrimsrust naar dagelijkse stress

Wakker worden in een slaapzakje midden in een oude kerk. Voor deze zomer had ik dat nog nooit gedaan, maar binnen een paar dagen ben ik er aan gewend geraakt. Vijf dagen lang heb ik een deel van het Friese Jabikspaad op de fiets afgelegd en ‘s nachts in vijf verschillende kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken geslapen. Wat heeft die tocht mij gebracht?

Wat ik gelijk merkte was dat, hoewel ik snel was gewend aan de stilte van de kerken en het reizen alleen, de overgang naar het ‘gewone leven’ een stuk minder soepel ging. De week na mijn reis dacht ik terug aan de omgeving en de praktische overwegingen die mij op mijn pelgrimstocht geleid hadden: vroeg opstaan, de route uitstippelen, spullen inpakken, op de fiets springen en meteen de weilanden zien… In plaats daarvan keek ik ‘s ochtends uit het raam tegen het centrum van Groningen aan en moest ik aan de slag met mijn studieplan. Ik miste mijn kleine avontuurtje. Bij langere pelgrimstochten is dit een bekend verschijnsel: veel pelgrims kampen met de ‘Camino blues’ bij hun terugkeer. Zo was ook mijn reactie niet ongewoon; net als veel anderen begon ik namelijk gelijk te dagdromen of ik volgende zomer niet een langere tocht kan ondernemen. Misschien wel een Jabikspad door heel Nederland of zelfs echt de Camino.

Vanwaar die aantrekkingskracht? De eenvoud van een pelgrimage is zeker een belangrijk onderdeel. Je hoeft geen ingewikkelde keuzes te maken, na te denken over je werk of je zorgen te maken over de politiek. In plaats daarvan ga je terug naar de basis: goed eten, goed slapen, goed voor jezelf zorgen en goed voorbereid zijn. Bovendien breng je veel tijd door in de natuur en minder in grote steden; dat kan een verademing zijn. Vooral als je even een uitweg zoekt uit het drukke stadsleven. Daarnaast zijn er natuurlijk de mensen die je onderweg ontmoet en de prachtige verhalen die ik heb gehoord over de kerken waarin ik overnachtte.

Uiteindelijk was het voor mij iets anders wat dit kerkentochtje zo bijzonder maakte. Ik heb het al eerder benoemd in deze blogs: het voelde als een doelbewuste keuze om al mijn stress op pauze te zetten. Tegen al mijn stress, prestatiedruk en zorgen over de toekomst, zei ik heel duidelijk: stop. In het dagelijks leven is het maar al te makkelijk om pauzes over te slaan. Ik zie dat constant bij mijn vrienden en collega’s en maak me er zelf ook schuldig aan. ‘s Avonds nog wat mailtjes beantwoorden en toch af en toe doorwerken in het weekend. Het is verleidelijk en lijkt soms wel de standaard te zijn. Maar dat mag het eigenlijk niet zijn, want als jij zelf niet op de rem trapt, dan doet je lichaam dat wel voor je en zit je al snel met gezondheidsproblemen waar je niet altijd makkelijk vanaf komt.

Rust is belangrijker dan je denkt. En, merkte ik, het gaat lang mee. Al was dit maar een weekje aan rust, ik zag duidelijk hoeveel baat ik erbij had en hoe ik mij gesterkt voelde door het idee dat ik de keuze voor rust kan maken. Rust nemen kan natuurlijk op veel manieren: een wandeling maken, een boek lezen, samen of alleen, het is maar net wat goed bij je past. Maar een pelgrimage is zo bijzonder omdat het vervlochten is met spiritualiteit. Helemaal voor mensen die zich al verbonden voelen met religie of spiritualiteit is een pelgrimstocht een uitgelezen kans om zich te verdiepen in die gevoelens en gedachten. Daarbij is het natuurlijk prachtig om ‘s nachts te kunnen slapen in een kerk, om je geborgen te voelen op een plek die veel voor je betekent, en om ook daar de ruimte te hebben om na te denken over wat voor jou belangrijk is. Daarom vind ik het zo’n mooi initiatief van de Stichting om dit mogelijk te maken.

Ondertussen ben ik alweer een paar maanden volop bezig met mijn studie, mijn scriptie en mijn werk, maar ik ben dus zeker van plan om binnenkort weer iets vergelijkbaars te ondernemen. Ik ben nog lang niet klaar met pelgrimeren- dit was nog maar een voorproefje! Over die volgende avonturen ga ik uiteraard ook voluit schrijven, dat is inmiddels een wezenlijk onderdeel van het proces geworden voor mij. Natuurlijk hoop ik dat ik misschien iemand geïnspireerd heb om dit ook te proberen; ik kan het zeker aanraden! Iedereen verdient namelijk een fijne plek om op adem te komen wanneer het leven voorbij lijkt te razen. Om dan de hakken in het zand te zetten en voor jezelf op te komen, om te nemen wat je nodig hebt, dat is niet altijd makkelijk. Maar wel heel belangrijk!




26 10 22

Dag 5 - van Peins naar Jorwert

Vanochtend word ik (tegen mijn zin) vroeg wakker. Eigenlijk ben ik elk uur wakker geworden, want de kerkklok is zo enorm luid dat zelfs ik, een vermoeide pelgrim met een grote behoefte aan nachtrust, elke keer weer wakker schrik. Voor lichte slapers zijn oordoppen zeker aanbevolen in de Gertrudiskerk van Peins! Toch kan zelfs mijn onderbroken slaap mijn goede humeur niet verpesten, want wanneer ik mijn ogen open doe zie ik de eenvoudige donkere houten preekstoel waar ik vannacht onder sliep. Dat ik dit mooie, kleine kerkje heel even voor mij alleen mag hebben, maakt veel goed.

Het is alweer mijn laatste pelgrimsdag! De route voert mij naar Jorwert vandaag, naar de Sint-Radboudkerk. Het weer is prachtig; zodra de zon wat schijnt stap ik op de fiets. Peins ligt iets buiten de route, dus mijn eerste taak is om naar Franeker te fietsen en daar weer de Jabiksbordjes te vinden. Dat lukt gelukkig snel. Vandaag merk ik wel dat het af en toe opletten is met de markeringen langs de weg: die zijn namelijk bedoeld voor de wandelroute, en die komt niet altijd overeen met de fietsroute. Ze sturen me dan ook de Leonserpolder op, die met de fiets niet begaanbaar is. Gelukkig kan je in het boekje het Jabikspaad, verkrijgbaar bij Stichting Jabikspaad Fryslân, zowel fiets- als wandelroutes vinden. Maar het kerkje aan de Leonserpolder heeft wel een stempelpost, dus die heb ik mooi meegenomen. Zie de foto voor een deel van mijn stempelverzameling!

Langs mijn route kom ik volop dieren tegen. Eerst zie ik een aantal prachtige donkere paarden, die gelijk op mij afwandelen om geaaid te worden. Daarna zie ik twee hazen in het veld. De ene haas duikt ineen als hij mijn fiets hoort, de ander spitst zijn oren en kijkt nieuwsgierig mijn kant op. Was ik nu snel onderweg geweest naar mijn werk of was ik met mijn koptelefoon op verzonken geweest in gedachten, dan had ik ze nooit gezien of gefotografeerd. Maar deze week let ik zo goed op mijn omgeving en zit ik zo in de rust, dat ik ze gelijk opmerk en van de fiets stap om beter te kijken. Ik let niet eens op de dingen waar ik normaal gesproken over pieker- dat is wat deze week mij brengt, denk ik. De tijd om bij te komen van een druk leven en de zorgen allemaal even op pauze te zetten.

Na impulsief nog een omweg te hebben genomen omdat de zon nou eenmaal zo lekker schijnt, kom ik dan toch aan in Jorwert. De Sint Radboudkerk is één van de grotere van mijn tocht, en er is van alles te zien. Een kleurrijke knutselboom vol wensen voor Oekraïne. Een tafel met boeken en foldertjes over de kerk en de omgeving. Een gigantisch gedicht op de muur, genaamd Huis om stil te zijn. In het gastenboekje staan de onvermijdelijke grapjes over Geert Mak (in de stijl van “Ik kwam hier kijken of God alweer terug is, maar nee”), die van Jorwert enigszins een toeristische trekpleister heeft gemaakt. Bovendien is de Sint Radboudkerk misschien wel de meest luxe kerk waar ik ben verbleven. Niet alleen de standaard waterkoker is hier aanwezig, ook is de keuken voorzien van een koelkast en zelfs een fornuis! Wat een weelde voor mijn laatste kerk. Ideaal, want ik moet toegeven dat ik wel weer toe ben aan dat soort alledaagse gemakken, die je normaal gesproken voor lief neemt.

‘s Avonds maak ik nog even een wandeling door het dorp. De wilde wolkenluchten en een felle zonsondergang zijn perfect te zien wanneer je, net buiten het dorp, tussen de weilanden staat. Een lieve kat komt wat kopjes halen- wat een idyllische avond. Behalve dat ik mijn haar moest wassen in de wasbak van de keuken, want een douche is er natuurlijk niet. Maar laten we dat detail even vergeten en dan was dit de ideale afsluiting van een bijzondere week.

In het donker loop ik terug naar de kerk, waar ik mijn kaarsje uitblaas en me in mijn slaapzak nestel. Geheel tot rust gekomen, comfortabel in mijn eigen gezelschap. Ik val in slaap terwijl ik denk aan de woorden uit het gedicht op de muur:

 

Uit woordenvloed ben ik gekomen,

Genaderd tot de bron van rust;

Niet om er zomaar weg te dromen

Maar stil te zijn naar hartelust.

Praktische checklist van de kerk:

Stretcher  ✓
Slaapzak / dekens  
Waterkoker  ✓
Koelkast  ✓
Fornuis  ✓
Nachtlampje  
Toilet  ✓



19 10 22

Bijbel Restauratie Alde Fryske Tsjerken

Van oud en onbruikbaar, naar nieuw en raadpleegbaar.

In het Kennis- en Informatiecentrum ‘Terp Hegebeintum’ is op de bovenverdieping elke drie maanden een nieuwe expositie te bewonderen. Aan ons als Stichting dit keer de eer om de expositie in te richten. Het onderwerp van de huidige expositie, die tot 23 december is te bewonderen, is het project van de gerestaureerde bijbels.

Het afgelopen jaar zijn er, met behulp van FB Oranjewoud en Frisian Colorists & Restorers, tien bijbels uit de collectie van Stichting Alde Fryske Tsjerken gerestaureerd. Bij de overname van een kerk belooft de stichting namelijk niet alleen garant te staan voor het onderhoud van de kerk, maar ook voor het onderhoud van de inventaris, waaronder de bijbels. Deze bijbels zijn een belangrijk onderdeel van het religieus erfgoed waar wij op passen. Door de restauraties zien de bijbels er niet alleen weer als ‘nieuw’ uit, maar zijn ze ook weer toegankelijk voor de komende generaties om te worden geraadpleegd.

Het verschil ervaren tussen een niet en wel gerestaureerde bijbel? Kom dan langs bij de wisselexpositie. Hier liggen de tien gerestaureerde bijbels tentoongesteld. Naast dat de bijbels bewonderd kunnen worden, mag men de gerestaureerde bijbels aanraken, voelen en doorlezen zodat u het belang van bijbelrestauraties zelf kan ervaren. Daarbij wordt binnen de tentoonstelling ook het proces van hoe een bijbelrestauratie verloopt in beeld gebracht.

Kijk hier voor de openingstijden van het Kennis- en informatiecentrum. 

 



19 10 22

Dag 4: Van St. Jacobiparochie naar Peins

Vanochtend word ik wakker in de relatief luxe Jacobskerk, met mijn nachtlampje en een voorraad thee naast mijn veldbed. Van de kerkklok word ik niet wakker, daar lijkt wat mis mee te zijn; hij is in ieder geval stil geweest sinds ik ben aangekomen. Ook mijn wekker heeft me niet geholpen, want mijn telefoon heeft het in de enorme regenbui van gisteren moeilijk gehad en heeft nu allerlei kuren. Gelukkig, denk ik nu, gelukkig hebben mijn ouders mij een fietsrouteboekje meegegeven! Daar kan ik nu op vertrouwen, het zielig flikkerende scherm van mijn mobieltje geeft niet veel hoop aan de digitale pelgrim. Toch werd ik stipt om 7 uur wakker. Kennelijk is mijn lichaam daar al snel aan gewend.

Misschien is het wel mijn snotterige hoofd dat mij al vroeg heeft gewekt, want ik ben niet ongeschonden uit de urenlange regen van gisteren gekomen: ik voel me niet helemaal fit vandaag. Voor het eerst besluit ik daarom om niet te veel toe te voegen aan de route van St. Jacobiparochie naar Peins, waar ik vannacht slaap en in plaats daarvan heel rustig aan te doen. Ik wil immers wel mijn pelgrimstocht afmaken en niet mezelf onnodig uitputten. Dus lees ik ‘s ochtends rustig mijn boek uit en breng ik hem daarna terug naar het bibliotheekje aan de andere kant van de straat. Gelukkig is het weer flink opgeklaard vandaag. Ik sla mijn fietsrouteboekje open en schrijf de knooppunten op in mijn notitieboekje, die in mijn frametas zit, zodat ik er gelijk bij kan. Meer voor de zekerheid dan uit echte noodzaak, want op de route zijn er meer dan genoeg bordjes die mij de weg wijzen! Zie de foto onderaan voor een voorbeeld.

Halverwege de ochtend stap ik rustig op de fiets en mijn plan is om veel te pauzeren. Wanneer ik een mooi plekje zie, maak ik daar dankbaar gebruik van en neem pauzes om een boek te lezen. Het boek van vandaag is De Camino van Anya Niewierra, dat leek mij wel zo toepasselijk. Ebooks zijn trouwens een aanrader, want dan kan je op je telefoon of ereader lezen zonder het gewicht van een dik boek in je tas. Overigens was De Camino dan wel gerelateerd aan pelgrims, maar ondertussen ook een flink spannende thriller, dus voor de meer relaxte pelgrim niet per se een aanrader. Voor een ontspannende ervaring is The Old Ways: A Journey on Foot een leuke. Of als je het leuk vindt om meer naar buiten gericht te zijn, tijdens je reis, koop dan een mooi boekje over wildplukken, zoals In de Berm. Wie weet kan je onderweg wat kruiden plukken voor een kopje thee.

Dat is ook het onderwerp dat in mij opkomt terwijl ik zit te lezen in het gras: de vraag of ik mij tijdens mijn pelgrimstocht vooral naar binnen wil richten, om na te denken, of juist aandacht wil geven aan de natuur, aan de omgeving en het landschap. Misschien ligt de eerste optie meer voor de hand als je denkt aan pelgrimeren, maar toch probeer ik om dat niet al te veel te doen. Ik heb zelf sowieso al de neiging om tijdens fiets- en wandeltochten helemaal in mijn gedachten te leven en over van alles en nog wat na te denken. Dan, opeens, ben ik al bij mijn bestemming aangekomen, terwijl ik helemaal niet heb gelet op de prachtige dingen om mij heen. Ik merk dat de camera die ik bij me heb daar wel bij helpt: ik kijk steeds om me heen, zoekende naar een mooi plaatje. De pelgrimstip van vandaag, ga dus lekker aan de fotografie als je minder wil piekeren!

Ik wijk wel even uit naar Franeker om boodschappen te doen, want daar is de dichtstbijzijnde supermarkt. Gelijk koop ik ook een extra joggingbroek, zodat ik niet meer in mijn bemodderde sportbroek hoef rond te lopen. Op zich is het een goed idee om minimalistisch te zijn in je bepakking, helemaal als je niet veel ervaring hebt met bepakt wandelen of fietsen, maar een extra setje kleding voor noodgevallen is altijd handig. Pelgrimstip: de vuistregel is dat je maximaal 10-20% van je eigen lichaamsgewicht zou moeten dragen op een wandeling; ben je een beginner, ga dan aan de lage kant zitten. Weeg in ieder geval je rugzak van tevoren en doe een keer een testwandeling of -fietstocht met bepakking! 

Vandaag heb ik in ieder geval geen last van mijn bepakking: het is een zeer relaxte dag vol met rust, urenlange leespauzes en om 4 uur fiets in Peins in. Let op, kerkbezoeker! In Peins zijn er twee kerken: de Gertrudiskerk en het Kerkje van Peins. Het Kerkje van Peins is een oude verbouwde kerk, die nu dienst doet als een B&B; de Gertrudiskerk is de kerk van de SAFT waar je als pelgrim kan overnachten. Het is een klein, middeleeuws kerkje met een nieuwere kerktoren. En die kerktoren is misschien wel het opvallendste aan de kerk; het is namelijk zo’n lage toren dat de kerkklok enorm luid is. Ik ben benieuwd hoe goed ik ga slapen vannacht! Gelukkig staat mijn bedje helemaal aan de andere kant van de kerk: ik slaap vanavond onder de preekstoel. Daar nestel ik mij al vroeg in mijn slaapzak, met mijn boek in de hand, in de weet dat morgen mijn allerlaatste pelgrimsdag is.

Praktische checklist van de kerk:

Stretcher  ✓
Slaapzak / dekens  
Waterkoker  ✓
Koelkast  
Fornuis  
Nachtlampje  
Toilet  ✓



12 10 22

Dag 3 - Van Britsum naar Sint Jacobiparochie

Vandaag is de tweede ochtend dat ik wakker word op een veldbedje midden in een middeleeuwse kerk. Het voelt wat gek: ik zie kerken normaal gesproken als een plek van reflectie en bezinning, nu moet ik ook in hele praktische termen denken. Is er een fornuis? Waar kan de stretcher handig staan? Toch kom ik juist daardoor ook dichterbij het materiële aspect van dit erfgoed: ik stel me de kou voor waarin mensen eeuwen geleden ‘s winters in de kerk hebben gezeten, en de dagen dat de kerkklok luidde om een overlijden aan te kondigen.

Deze dag wordt de praktische kant van de kerk als onderdak extra belangrijk, want het gaat regenen vandaag. Wanneer ik ‘s ochtends even naar buiten stap, is het al druilerig. Hier al de eerste pelgrimstip: van tevoren zoek ik via Google Maps wat schuilplaatsen op voor onderweg; een sportveldje met een kleine overkapping, een restaurant of een bibliotheek. Vandaag gaat de tocht naar Sint Jacobiparochie, maar gisteren vertelde iemand mij over de kustroute die je ook kan fietsen. Dus wil ik eerst 20 kilometer van die route doen en dan 20 kilometer naar het restaurant de Zwarte Haan, waar ik ga lunchen met Hester Noordhuis van de stichting. Daarna zal ik doorfietsen naar Sint Jacobiparochie.

Het eerste uur regent het zachtjes, wat eigenlijk wel prettig is na de warmte van de afgelopen dagen. Als een mist trekken de buien over het land en dus stop ik regelmatig om foto’s te maken van wilde wolken en grijze luchten. De kustroute is fijn fietsen, hoewel ik verrast word door kuddes schapen waar ik me doorheen moet banen. Na een uur draai ik om en fiets ik 20 kilometer naar de Zwarte Haan. 20 kilometer die ik niet snel zal vergeten. Een echte plensbui teistert mijn tocht, tot mijn mouwen vollopen met water en de regen mijn rugzak indrupt. Soms moet ik een hekje openmaken voor ik weer verder kan, hekjes waaronder zich enorme modderige regenplassen vormen. Daar moet ik doorheen banjeren en dus accepteer ik mijn lot maar.

Kortom, om 12 uur arriveer ik doorweekt en redelijk smerig bij de Zwarte Haan, dat recht aan het Jabikspaad ligt. Mijn kleding wordt uitgewrongen en Hester en ik gaan recht naast de verwarming zitten, waar ik haar wat updates geef over de tocht. Ze raadt mij aan om de kerk in Sint Annaparochie te bekijken, dus daar fiets ik na de lunch eerst heen; gelukkig is de regen weer wat afgezwakt. De Van Harenskerk is inderdaad een interessante kerk, een achthoekig gebouw vol houtsnijkunst en oude rijkdom waar Rembrandt van Rijn nog getrouwd is.

Eindelijk ga ik dan toch richting St. Jacobiparochie, het eigenlijke beginpunt van het Jabikspaad. Eenmaal daar aangekomen, zie ik dat de Jacobskerk totaal anders is dan de kerkjes waar ik tot nu toe ben geweest. Deze is veel moderner, 19e-eeuws, en heeft zich ook bewust als pelgrimskerk geprofileerd. Bij de andere kerken weten mensen uit de buurt soms niet dat je er als pelgrim kunt overnachten, maar hier is dat niet te missen. Tegels in de vorm van een Jacobsschelp liggen voor de deur, er is een stiltecentrum én zelfs een informatiecentrum voor pelgrims aanwezig in de kerk, die tegenwoordig breder dienst doet als cultureel centrum. Er liggen mappen met informatie over zowel het Jabikspaad als de Camino in z’n geheel en ook een boekje over de geschiedenis van de kerk. Als ook jij het Jabikspaad wil lopen of fietsen, raad ik van harte de Jacobskerk aan als beginpunt. Niet alleen is er dus informatie te over, ook is de kerk voorzien van (bijna) alle gemakken: koelkasten (met inhoud, die je tegen betaling mag nuttigen), waterkokers, stopcontacten en zelfs nachtlampjes naast je bed. Een zachte landing voor de beginnende pelgrim, of voor de pelgrim die onderweg kletsnat is geregend en klappertandend naar binnen struikelt. Er is ruimte om al mijn natte kleren over de verwarming te laten drogen en ik zet ontzettend veel thee om me langzaamaan weer op te warmen.

Schuin tegenover de Jacobskerk ontdek ik een klein straatbibliotheekje: zo’n kast langs de weg waar je boeken kan achterlaten en meenemen. Ik ontdek het boek A Man Without Words, over een gebarentolk die een dove man het concept van taal probeert aan te leren. Dat boek neem ik mee om vanavond te lezen en morgen zet ik het dan weer terug. Eenmaal terug in de kerk zit ik dus urenlang behaaglijk te lezen, opgekruld in mijn slaapzak met mijn nachtlampje aan. De sfeer is wel enorm anders ‘s nachts: omdat de kerk een stuk moderner is, ontbreekt het gevoel van ontzag dat ik had in de andere kerkjes en dat ik lag te slapen in eeuwenoud erfgoed. Nu slaap ik niet boven grafkelders of onder een preekstoel, maar wel in een mooi cultureel centrum.

Praktische checklist van de kerk:

Stretcher  ✓
Slaapzak / dekens  ✓
Waterkoker  ✓
Koelkast  ✓
Fornuis  
Nachtlampje  ✓
Toilet  ✓



05 10 22

Dag 2 - Van Swichum naar Britsum

Op dinsdagochtend word ik vroeg wakker in mijn slaapzak boven de grafkamers van Swichum en stap om half 7 alvast even de kerk uit. Het kerkje van Swichum staat buiten de huidige kern van het dorp en dus kan je vanaf de begraafplaats kilometers uitkijken over de weilanden. Ochtendmist sluiert nog over het land, twee haasjes rennen door de velden. Ik voel me vanochtend rustiger dan gisteren nu ik deze eerste nacht eigenlijk helemaal niet eng vond. Ik heb het gevoel dat dit echt een week kan worden waarin ik ontspan, tot rust kom en alle stress van het dagelijks leven even van me af zet. Een reset voordat het nieuwe academische jaar weer begint; even een week die echt alleen voor mij is bedoeld.

De etappe van vandaag gaat naar Britsum, maar ik voeg een stuk van de Elfstedenroute toe - ook een aanrader. Overigens fiets ik deze eerste paar dagen eigenlijk de route van het Jabikspaad verkeerd om. Dat zit zo: in Friesland bestaat er een westelijke en oostelijke route, die allebei vanuit Sint Jacobiparochie naar beneden lopen en bij elkaar komen in Irnsum. Ik wilde die routes graag allebei fietsen om zoveel mogelijk kerkjes mee te pakken en dus fiets ik nu de oostelijke route omhoog. Daarna fiets ik de westelijke route naar beneden - zie de afbeelding.

Eerst fiets ik volgens de route naar Leeuwarden, waar ik wat eten koop en ga brunchen in een park. Pelgrimstip: de oostelijke route loopt door Leeuwarden, de westelijke door Franeker en verder naar het zuiden loopt de route ook door Heerenveen. Je komt dus af en toe onderweg een stad tegen waar je kan inslaan wat je nodig hebt: pleisters, een bandenplaksetje, extra kleren, je bent niet voor langere tijd alleen aangewezen op de buurtwinkels van kleine dorpjes.

Na Leeuwarden pak ik een stuk van de Elfstedenroute vanaf het Leeuwarder Bos, dat in de jaren 90 is aangeplant. Daar kom ik mijn eerste rustpunt tegen: een container te midden van een bloemenweide, met toilet, stromend water, thee en koffie en zelfs een EHBO-kit en bandenplaksetje. Aanrader voor de pauzerende pelgrim! De zon brandt vanmiddag in mijn gezicht, dus ook de schaduw die het bos biedt is mij welkom.

Langs de Dokkumer Ee laat ik heel even mijn rustige aanpak varen en zoef ik over het smalle fietspaadje- verder is er toch niemand. Ik fiets tot Tichelwurk en dan besluit ik om Stiens even te bezoeken voordat ik verder ga naar Britsum. Daar vind ik de Sint Vituskerk, een van de oudste kerken van Friesland. En leuk feitje, in de middeleeuwen was dit de zusterkerk van de hoofdkerk van Leeuwarden, waar nu nog slechts de toren van over is: de Oldehove. Toevallig is de kerk vandaag geopend en dus word ik verwelkomd door twee vrijwilligers die staan te praten met een groepje mensen. Een bezoeker wil graag op het orgel spelen- dat mag. Terwijl we luisteren, vertelt één van de vrijwilligers me dat ze, wanneer ze buitenlandse kerken bezoekt met haar man, altijd Friese kerkliederen zingt. Zo neemt ze haar geloof en haar erfgoed met zich mee, waar ze ook is.

Dan ga ik eindelijk richting Britsum, waar ik eerst nog een tijd lig te lezen in een grasveldje; de zon schijnt nog steeds. Wanneer het tijd is om me naar de Johanneskerk te begeven sta ik eerst een kwartier voor de verkeerde deur voordat het in me opkomt om aan de andere kant te kijken. Daar staat inderdaad mijn gastvrouw op mij te wachten! Vannacht, laat ze me zien, lig ik te slapen onder het orgel. Ook word ik nog bezocht door een vrijwilliger van de lokale kerkcommissie, Wietse. Tijdens zijn rondleiding mag ik in alle hoeken en krochten van de kerk kruipen en alles bekijken. We zien de beroemde fresco’s van de kerk en het imposante klokwerk, dat aan restauratie toe is, waarna we op smalle laddertjes omhoog klimmen tot we boven de gewelven staan. In de oorlog verborgen zich hier onderduikers, vertelt Wietse. Ik kijk omhoog, waar een klein opgevouwen vleermuisje hangt te slapen.

Weer beneden hoor ik nog zo’n spannend verhaal. Bij de kerk hoort een eeuwenoude bijbel, met zilver beklonken, van onschatbare waarde. Zo waardevol dat hij bewaard bleef in een kluis van de stichting. Maar begin deze eeuw werd daar ingebroken en werd de bijbel gestolen. Die zien we nooit meer terug, dacht het opgeschrokken dorpje. Maar jaren later gebeurde er iets onverwachts. Op een veiling had een oplettende bezoeker gezien dat er een met zilver beklonken bijbel verkocht zou worden waar Britsum op stond en trok aan de bel bij de kerkcommissie. Met behulp van de politie is de bijbel in beslag genomen en weer in veiligheid gesteld; gelukkig geheel intact. Een ongelofelijk toeval dus, dat de kerk de bijbel weer heeft teruggekregen.

Na allerlei avontuurlijke verhalen aangehoord te hebben, installeer ik mij in de kerk en kijk ik nog eens even rond. Er zijn twee tentoonstellingen in de kerk: één ervan draait om schilderijen van lokale uitzichten, de ander om keramiek. In Stiens had ik wat simpel eten gekocht, want ik ga ervanuit dat in de kerken geen fornuizen beschikbaar zijn- dat is hier inderdaad het geval. Dus doe ik het met eenvoud deze week: fruit, repen, cup-a-soupjes en instant noodles. Want, pelgrimstip twee van vandaag: een waterkoker is er namelijk bijna altijd wél in deze kerken.

‘s Avonds wandel ik nog even door Britsum. Vlakbij de kerk is er een doorkijkje op het land- in de verte brandt een kampvuur en heel vaag hoor ik het geroep en gelach van de groep die er omheen zit. Grappig, ik heb met veel vrienden over deze week gepraat en vaak was hun zorg om ‘helemaal alleen’ een week op tocht te gaan. Toch was vandaag gevuld met gesprekken en vertellingen, en voel ik mij helemaal niet eenzaam. Ik heb juist het idee dat ik meer en meer ruimte heb voor mezelf. 

Praktische checklist van de kerk:

Stretcher   ✓
Slaapzak/dekens   ✓
Waterkoker   ✓
Koelkast  
Fornuis  
Nachtlampje   ✓
Toilet   ✓



28 09 22

Dag 1 - van Heerenveen naar het Kerkje van Swichum

Op een maandagmiddag stapte ik voor mijn ouderlijk huis in Heerenveen op de racefiets. Een tas op mijn rug en een tas aan mijn fiets, met alle spullen die ik de week die ging komen nodig had: kleding, slaapzak, oplader, veldmatje, handdoek… volgens mij had ik alles bij me. Echter mijn vader drukte me nog snel een fietsrouteboekje in handen. “Dan kan je nooit verdwalen.” Mijn telefoon in een houdertje aan het stuur, dit zodat ik de route makkelijk kon bekijken.

Afgelopen augustus heb ik een deel van het Friese Jabikspaad gefietst; een Nederlandse tak van het pelgrimspad naar Santiago de Compostela, waar men het graf van Jakobus de Meerdere kan bezoeken. Het Friese pad heeft namelijk een interessante bijzonderheid: er staan een aantal zogenaamde refugio aan, kerken van de Alde Fryske Tsjerken die onderdak aanbieden aan pelgrims. Dat leek mij, een redelijk gestreste student die aan haar laatste jaar op de universiteit begint, een ideale manier om tot rust te komen. En dus fietste ik vijf dagen door het Friese landschap en sliep ik vijf nachten in vijf verschillende kerken.

De route van dag 1: van Heerenveen naar Swichum. Op de fiets zoek ik naar de juiste gemoedstoestand en denk ik na over de redenen om een pelgrimstocht te ondernemen. In het verleden was dat vaak om jezelf fysiek en mentaal te testen en zo je geloof te bewijzen, of om boete te doen voor je zonden. Tegenwoordig hebben mensen vaak een bredere spirituele motivatie: om in contact te komen met de natuur of om zelf tot rust te komen, en even uit het hectische alledaagse leven te stappen. Juist die alledaagse zorgen nestelen vandaag nog stevig in mijn hoofd. Mis ik werkmails, pieker ik, heb ik echt mijn oplader wel meegenomen? Ik voel mezelf naar binnen keren en doe mijn best om me juist naar buiten te richten, op het Friese landschap. Groene weilanden met biddende valkjes en sluipende katten. Zo ver kunnen kijken dat de verte een blauwe waas heeft. Ik begin rustiger te fietsen en spreek met mezelf af dat ik stop wanneer ik iets moois zie, om de camera te pakken, die ik heb meegenomen of om even te lezen.

Na 20 kilometer neem ik even rust. Met bagage fietsen valt me ineens vrij zwaar en ik realiseer me nu gelijk waarom. De eerste pelgrimstip: investeer in een goede rugzak met een heupband, zodat je niet je schouders onnodig belast. Mijn schouders en nek waren niet blij met mijn dagelijkse rugzak. Tijdens mijn pauze zie ik ook gelijk iets wat typisch is voor het platteland: een sluier van regen trekt over het land naar mij toe. Buien kan je hier van ver aan zien komen. Gelukkig is het maar een korte zomerse bui, waar ik niks tegen heb.

Na een korte omweg kom ik aan bij Wirdum, een dorpje vlakbij mijn eerste kerk, waar een supermarkt is. Let op, noordelijke pelgrims: in Friesland is in verband met de zondagsrust lang niet alles op maandag open, maar deze supermarkt wel. Daar doe ik dus wat simpele boodschappen, waarna ik alvast naar het kerkje fiets. De kerken worden steeds voor mij open gedaan op een vooraf afgesproken tijdstip door een beheerder, maar ik ben veel te vroeg. Dus lig ik nog urenlang te lezen in het grasveld in één van de kleine boekjes die ik bij me heb, over religieuze iconografie, totdat ik de beheerder aan zie fietsen.

Hannie Schuurman, de ambassadeur (zoals ze het graag noemt) van de kerk, opent de deuren en leidt me rond. Ze heeft tijdens corona het beheer overgenomen, wat natuurlijk niet bepaald een makkelijke periode is geweest. Gelukkig kunnen er nu weer activiteiten georganiseerd worden in de kerk: niet alleen diensten en bruiloften, maar ook lezingen en bijeenkomsten over rouwverwerking, een thema dat haar nauw aan het hart ligt. Ze geeft me een aantal boeken over de geschiedenis van de kerk, waar ik gelijk in duik.

De kerk is in de 13e eeuw gebouwd en is daarmee één van de oudste in Friesland. Wat vooral opvalt van buiten is dat de kerk zo vaak is verbouwd en gerestaureerd dat het een soort collagekerkje is: nieuwe ramen overlappen met dichtgemetselde deuren, stenen lijken verkeerd te zijn teruggelegd, en één goudkleurige baksteen is schijnbaar willekeurig in het bouwwerk verschenen. Tijdens de restauratie in 1997 zijn er ook oudere onderdelen herontdekt, zoals de piscina: een nis waar de priester zijn handen kon wassen. Ook kwam men er tijdens die restauratie achter dat één van de steunberen de kerk niet meer steunde, maar juist scheef trok. Daarom is die verwijderd. Al wordt de steunbeer nog wel herdacht. Nu staat er namelijk een steen naast de kerk waar, nu nauwelijks meer zichtbaar, de woorden in zijn gegraveerd: hier stond een beer, hij is niet meer. Mijn favoriete detail van deze eerste kerk.

‘s Avonds krijg ik zodra ik mijn internet aanzet allemaal appjes binnen. Hoe is het? Ben je goed aangekomen? Vind je het niet griezelig? Goed, ja, nee. Gelijk maar weer op niet storen, zodat ik me kan richten op mezelf. Maar nee, ik vind het echt niet eng, realiseer ik me opgelucht. Ja, er ligt een kerkhof om het gebouw heen, en ja, de stretcher die voor me klaar ligt, staat recht boven de grafkelder. Toch voel ik me volkomen op mijn gemak terwijl ik mijn slaapzak uitrol en mijn kleine reiskussentje opblaas. Er overvalt me zelfs een euforisch gevoel. Ik, hier, alleen in een eeuwenoude kerk. Schrijvend, fotograferend, nadenkend. Deze week mag ik mij verdiepen in onderwerpen die ik fascinerend vind - religie, geschiedenis, erfgoed - terwijl ik alle tijd van de wereld heb om te lezen, te ontdekken en rond te fietsen. Wat een geluk! Ik ga in kleermakerszit op de koele stenen van de kerk zitten en kijk op naar de preekstoel en voel me geborgen in dit kerkje, dat mensen gebouwd hebben voor hun geloof en hun gemeenschap. Mijn bestaan is klein, denk ik, maar wat is het bestaan toch ook groot.

Praktische checklist van de kerk:

Stretcher  ✓
Slaapzak/kussens  ✓
Waterkoker  ✓
Koelkast  ✓
Fornuis  
Nachtlampje  
Toilet  ✓

 




21 09 22

BIJZONDERE EXPOSITIE ‘GUERNICA DE LA ECOLOGÍA’ VAN CLAUDY JONGSTRA IN DORPSKERK BAAIUM

Samen met kunstenaar Claudy Jongstra en Arriva Nederland organiseert Stichting Alde Fryske Tsjerken in de oude dorpskerk in Baaium t/m half november de expositie ‘Onverwachte Ontmoetingen’. Tijdens deze expositie staat het kunstwerk ‘Guernica de la Ecología’ centraal, een enorm wandkleed van 3,49 bij 7,77 meter.

Open voor publiek
De expositie in de dorpskerk van Baaium (Alde Dyk 2, 8841 KJ) is open op:

·        Vrijdag 23 september (12.00 - 17.00 uur)

·        Vrijdag 30 september (12.00 - 17.00 uur)

·        Vrijdag 7 oktober (12.00 - 17.00 uur)

·        Donderdag 13 oktober (11.00 - 15.00 uur)

·        Zondag 16 oktober (12.00 - 17.00 uur)

·        Donderdag 20 oktober (11.00 - 15.00) uur

·        Vrijdag 21 oktober (12.00 - 17.00 uur)

·        Donderdag 27 oktober (11.00 - 15.00 uur)

·        Zaterdag 29 oktober (12.00 - 17.00 uur)

·        Zaterdag 12 november 12.00 - 17.00 uur)

De expositie is voor €5,- per persoon te bezoeken. De opbrengsten worden ingezet voor het behoud en activering van de 55 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Achter de kerk is aan de rechterzijde parkeergelegenheid. Komt u met het openbaar vervoer? Neem dan een kijkje op 9292.nl voor de openbaar vervoersmogelijkheden.

Daarnaast bent u op de genoemde data ook van harte welkom om op de boerderij Hasthem Hoeve (Hasthemerwei 1, 8841 KG Baaium) een kijkje te nemen. Een ontmoeting tussen boer en kunstenaar- Hasthem Hoeve en Studio Claudy Jongsta- heeft er dit seizoen toe geleid dat in de gemeente Waadhoeke biologische wede werd verbouwd, geheel in traditie van Eise Eysinga. De wede wordt gebruikt door Jongstra voor het kleuren van het wol. 

Guernica de la Ecología
Het werk dat Jongstra heeft gemaakt, is geïnspireerd door de ‘Guernica’ van Pablo Picasso uit 1937. Dit wereldberoemde schilderij, met dezelfde enorme afmetingen, toont het bombardement op de stad Guernica tijdens de Spaanse Burgeroorlog en wordt gezien als het ultieme meesterwerk van Picasso. Het schilderij heeft geen kleur, en bestaat louter uit lijnen en vlakken in zwart, wit en grijs, geschilderd om de oorlog uit te drukken. Guernica de la Ecología is enerzijds bedoeld als een eerbetoon aan Pablo Picasso en de invloed die zijn Guernica op het denken over oorlog en menselijke destructie heeft gehad en nog steeds heeft. Anderzijds brengt Jongstra met haar werk Guernica de la Ecología een vergelijkbare urgente boodschap over de staat waarin onze aarde zich bevindt.




18 09 22

Boekpresentatie ‘Kleurrijke verhalen uit de Friese kerkgeschiedenis na 1580’

Op zondag 18 september om 15.00 uur wordt het boek ‘Kleurrijke verhalen uit de Friese kerkgeschiedenis na 1580’ van Marie-Anne de Harder gepresenteerd in de kerk in It Heidenskip.

Het boek gaat over de mensen die in de kerk werken: de dominee, het kerkpersoneel zoals de koster, de voorzanger en de stovenzetster. Ook de domineesvrouw en het gezin in de pastorie komen voorbij. Al deze mensen hadden zo hun eigen hebbelijkheden waardoor het in de kerk nooit saai was. In de communicatie tussen deze werkers konden gemakkelijk, al dan niet opzettelijk, misverstanden ontstaan die leidden tot vermakelijke situaties.

Speciale aandacht besteedt De Harder aan het gebruik van de Friese taal in de kerk, iets wat lang omstreden was. Ook de onrust die zich soms in de kerken voordeed komt aan de orde. We krijgen een inkijkje in het interieur van enkele Friese kerken en zelfs daarover weet de schrijfster kleurrijke verhalen te vertellen. Het is een humoristisch en informatief boek, verlevendigd met gedichten en foto’s. ‘Ik ga niet in op theologische debatten, het zijn vrolijke verhalen’, aldus De Harder.

Marie-Anne de Harder heeft meerdere kerkhistorische boektitels op haar naam staan. Daarnaast is ze redactielid van ons magazine. ‘Ik ben al van jongs af aan geïnteresseerd in alles wat met de kerken te maken heeft. En dan met name in de relatie tussen kerk en samenleving.  

‘Als we kijken naar het verleden gaat het vaak om conflictueuze situaties. Maar er zijn ook genoeg leuke en interessante verhalen over wat er zich afspeelde in de kerken.  
Het boek is een aaneenrijging van anekdotes en bijzondere gebeurtenissen. Eén van die bijzondere gebeurtenissen is volgens De Harder dat de socialistisch voorman Ferdinand Domela Nieuwenhuis eind 19de eeuw in de kerk in Sint Annaparochie kwam spreken. ‘Dat was natuurlijk zeer uitzonderlijk. Veel arbeiders, die anders nooit in de kerk kwamen, waren erbij.’

‘Het verhaal is vanuit historisch perspectief geschreven vanaf de reformatie in 1580’,  vervolgt De Harder. ‘Het laatste hoofdstuk gaat over het interieur van de kerken, hoe mooi en bijzonder die zijn. Daarmee maak ik meteen een link naar Stichting Alde Fryske Tsjerken. Dit bijzondere erfgoed mag niet verdwijnen. Gelukkig is er de stichting er die zorg draagt voor onze kerken.’

Allen van harte welkom. 




08 09 22

Claudy Jongstra in de kerk van Baaium

Het nieuwste werk van wol kunstenares Claudy Jongstra, de Guernica de la Ecologia, komt naar Baaium. Van 22 september tot 20 november is het indrukwekkende werk van bijna 8 meter breed en ruim 3 meter hoog, te bewonderen in de kerk van Baaium.

Gedurende deze periode is de kerk iedere vrijdag, zaterdag en zondagmiddag geopend voor het grote publiek. Daarnaast worden er bijzondere lezingen en workshops georganiseerd. 

Vrijwilligers gezocht
Om ervoor te zorgen dat de prachtige kerk in Baaium deze grote groepen bezoekers kan ontvangen, zijn wij op zoek naar vrijwilligers.

Bent u:

·        enthousiast over de wolkunst van Claudy Jongstra,

·        hebt u altijd al een keer achter de schermen willen kijken bij het atelier van Claudy

·        één of een aantal dagen beschikbaar van 22 september tot 20 november (voornamelijk middagen en in de weekenden)

Stuur dan een email naar Hester Noordhuis via info@aldefrysketsjerken.nl of bel naar 058-2139666.

Over het kunstwerk

De Guernica de la Ecologia is een visuele aanklacht tegen de intensieve landbouw. Deze vorm van landbouw is funest voor de lokale biodiversiteit, zorgt voor een hoge mate van luchtvervuiling en het uitsterven van vele soorten insecten en kleine dieren. Jongstra zelf ziet dit als een vorm van terrorisme op het natuurlijke leefklimaat.

Het werk dat Jongstra heeft gemaakt om dit uit te drukken, is geïnspireerd door het werk Guernica van Pablo Picasso uit 1937. Dit wereldberoemde schilderij, met dezelfde enorme afmetingen, toont het bombardement op de stad Guernica tijdens de Spaanse Burgeroorlog en wordt gezien als het ultieme meesterwerk van Picasso. Het schilderij heeft geen kleur, en bestaat louter uit lijnen en vlakken in zwart, wit en grijs, geschilderd om de oorlog uit te drukken. Guernica de la Ecologia is enerzijds bedoeld als een eerbetoon aan Pablo Picasso en de invloed die zijn Guernica op het denken over oorlog en menselijke destructie heeft gehad en nog steeds heeft.

Jongstra geeft met haar werk Guernica de la Ecologia een vergelijkbare urgente boodschap af over de staat waarin onze aarde zich bevindt.

 

Foto: Iris Haverkamp Begemann




02 09 22

'Het Friese Orgel' tijdens nationale Open Monumentendag en de Nationale Orgeldag

Zaterdag 10 september is er weer de landelijke Open Monumentendag en de Nationale Orgeldag. Daarom organiseert de Stichting Alde Fryske Tsjerken samen met Stichting Organum Frisicum ‘het Friese orgel’ ook dit jaar weer een aantal orgelconcerten in monumentale Alde Fryske Tsjerken. De concerten worden verzorgd door studenten van Nederlandse conservatoria.

 

Er zijn vier verschillende routes voor u uitgestippeld van elk drie kerken, waarbij het orgel ongeveer een half uur per keer bespeeld wordt. We starten ’s middags om 14.00 uur in de eerste kerk, daarna om 15.00 uur in de tweede en 16.00 uur in de derde kerk. De organist reist met u mee op de routes. Sommige routes kunnen per fiets worden afgelegd, andere kerken liggen daarvoor wellicht te ver uit elkaar.

 

U kunt kiezen uit de volgende routes:

  14.00 uur 15.00 uur 16.00 uur
route 1    Mariakerk Bears Johanneskerk Weidum     Redbadtsjerke Jorwert
route 2 Hippolytuskerk Olterterp     Dorpskerk Rottevalle Mariakerk Buitenpost
route 3 Kerk Wanswerd Kerk Hegebeintum Willibrorduskerk Holwerd
route 4 Nicolaaskerk Hijum Johanneskerk Britsum Nicolaaskerk Koarnjum

 
Ook is er nog De Groate kerk te Sint Jacobiparochie:
in deze kerk vinden drie bespelingen plaats op bovengenoemde tijden. Hier speelt de Duitse Mirjam Laetitia Haag voor u.

 

Op route 1 speelt organist Jan Hogendoorn, op route 2 Johan Smit. Op route 3 speelt de uit Zuid-Korea afkomstige Chang Jong Lee en Gertine Hoefnagel speelt op route 4.

 

De concerten zijn gratis bij te wonen.




31 08 22

Kunstveiling Dak - Gebint - Verhaal

Op zondagmiddag 4 september, van 15.00 tot 17.00 uur, is er een feestelijke slotbijeenkomst van het kunstproject ‘Dak Gebint Verhaal – 11 Friese kerken’, waarbij iedereen van harte welkom is.

Na een korte introductie, waarin de drie kunstenaars (Hendrik Elings, Baukje Venema en Eddy van der Noord) vertellen over de Groate kerk van Sint Jacobiparochie, worden de kunstwerken geveild (zie de bijgaande overzichten). Een deel van de opbrengst gaat naar Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Kunstliefhebber, dichter en verhalenverteller Henk Dillerop zal fungeren als veilingmeester. Als u interesse heeft voor een van de kunstwerken en/of van plan bent naar de veiling te komen, wilt u dan uw naam doorgeven aan info@uitgeverijlouise.nl ? U krijgt dan een lijst met afmetingen en prijsindicaties van de kunstwerken toegestuurd en wij zorgen voor een hapje en een drankje na afloop.

Indien u wel interesse hebt in een specifiek kunstwerk, maar niet in staat bent te komen, wilt u dan ook uw naam doorgeven? Dan stuurt de organisatie u een lijst met afmetingen en prijsindicaties van de kunstwerken toe en neemt een van de kunstenaars contact met u op.

Benieuwd naar welke kunstwerken er precies geveild worden? Bekijk dan deze bijlage.




25 08 22

Vrijwilligers Van Harenskerk in Sint Annaparochie krijgen hulp van moslimgemeenschap

Van woensdag tot en met zaterdag zijn de deuren van de Van Harenskerk in Sint Annaparochie
geopend. Wie een bezoek brengt, treft daar leden van een moslimgemeenschap die aan het bidden zijn of de kerk schoonmaken. Dat laatste is als dank voor het gebruik van de kerk. De kerk is nog nooit zo schoon geweest aldus de voorzitter van de plaatselijke commissie, de heer Brandsma.

De leden van deze moslimgemeenschap, uit zowel Arabische en Afrikaanse landen, wonen op dit moment in het AZC (asielzoekerscentrum) in Sint Annaparochie en omgeving. Imam Ísmail Bölükbaşı deed het verzoek aan de stichting om de kerk te gebruiken als gebedsruimte. Volgens hem omarmt de religieuze moslimgemeenschap de verschillen en diversiteit die er zijn tussen mensen en heet eenieder welkom om samen te zijn. ‘Samen zijn, samen delen. Wij hebben een groot hart.’ En dat is ook wat de stichting nastreeft.

‘De kerk is voor iedereen geopend’, aldus directeur van de stichting Hester Simons. ‘Wij vinden het fijn en bijzonder dat we deze gemeenschap een plek kunnen bieden in één van onze kerken. Doordat ze de deuren van de kerk van woensdag tot en met zaterdag voor ons openen, kunnen we op deze manier veel voor elkaar en de mienskip betekenen. Bovendien ontlasten ze de huidige, op leeftijd zijnde plaatselijke commissie. De kerk heeft namelijk een tekort aan vrijwilligers.

Op vrijdag is het gebed in het Nederlands. Imam Ísmail Bölükbaşı spreekt zelf een beetje Nederlands en hij vindt het belangrijk dat de gemeenschap dat ook leert. Bezoekers weten de kerk te vinden. De reacties zijn positief. Er worden zelfs foto’s gemaakt. ‘Het is mooi om te zien hoe de Mienskip hier samenkomt’, aldus Simons. Bölükbaşı benadrukt dat ze ook activiteiten voor kinderen willen organiseren in de kerk. Ook dan is iedereen welkom.

Onlangs kwam in de Imam op het kantoor van de stichting in Leeuwarden langs met de Ashoera soep, ofwel de soep van Noach. Eveneens als dankbetuiging. Deze soep is gemaakt van allerlei ingrediënten die verschillende mensen inbrengen. Het is van belang dat deze soep altijd gedeeld wordt met anderen. De soep staat symbool voor diversiteit, vriendschap en eenheid. Het is een zoete soep. ‘Sweet food, sweet talking’, aldus de imam.




24 08 22

Zoeken naar zin in de Doopsgezinde kerk in Leeuwarden voor jong en oud

Stichting Alde Fryske Tsjerken verzorgt samen met stichting Tsjerkepaad op zaterdag 27 augustus een gezamenlijke activiteit geïnspireerd door het thema ‘Zoeken naar zin.’ Jong en oud zijn welkom vanaf 13.30 uur in de Doopsgezinde kerk in Leeuwarden, Wirdumerdijk 18.


Om 14.00 en 15.00 uur kan een groep meedoen in het labyrint, waarin de deelnemers zoeken naar een begaanbare spirituele weg. Om diezelfde tijd is er een ook een meditatieworkshop van ongeveer dertig minuten.

Op het plein voor de kerk zijn de hele middag de kunstenaars Hendrik Elings (kunstschilder), Baukje Venema (fotograaf) en Eddy van der Noord (schrijver) aanwezig om te vertellen over hun project Dak - Gebint-Verhaal en het gelijknamige boek dat daaruit is voortgekomen. De drie hebben elf Friese kerken uit het rijke bezit van Alde Fryske Tsjerken vastgelegd op een niet eerder vertoonde manier.


In dit Stadsklooster van Leeuwarden, het Jabixhûs Guesthouse, Vijverstraat 2, worden van 13.30 tot 16.00 uur doorlopend activiteiten gehouden voor en met kinderen en jongeren. Er is een workshop wasdoek maken: een alternatief voor plastic boterhamzakjes- en bakjes. De gebedsruimte van het stadsklooster is open, hier staan prayer stations klaar, creatieve oproepen tot gebed. Ook de rest van het gebouw kan bezichtigd worden.


Vanaf 16.00 uur staan in de Doopsgezinde Kerk een hapje en een drankje klaar, waarna om 16.30 uur de afsluitende meditatieve viering o.l.v. ds. Hiemstra begint, met muziek uit Taizé. Iedereen van harte welkom.




22 08 22

De St. Gertrudiskerk in de spotlight bij NPO Radio 1

Deze week staat het radioprogramma 5 dagen (NTR-PowNed) met presentatoren Petra Possel en Mirthe van der Drift en verslaggever Rens Turk bij de St. Gertrudiskerk in Peins. Vanuit hun radiobus doen zij de hele week verslag over het onderwerp bezinningstoerisme. Zij spreken in hun uitzending o.a. met pelgrim Kjelda Glimmerveen en diverse Friese initiatiefnemers die aan het Culturele Hoofdstad project ‘Santiago aan het Wad’ hebben meegewerkt.

Het aantal bezinningstoeristen in onze provincie neemt toe. Het mooie Friese landschap is in trek. Steeds meer wandelaars en fietsers komen naar Friesland op zoek naar rust en bezinning doormiddel van de pelgrimsroutes. In Sint-Jacobiparochie start de eeuwenoude pelgrimsroute naar Santiago de Compostella, waarnaar de belangstelling elk jaar groeit. De St. Gertrudiskerk in Peins ligt aan deze route en is één van de kerken waar de pelgrims kunnen overnachten. Tegelijkertijd wordt het dagelijkse nieuws gedomineerd door crisissen: de energierekening stijgt, de boodschappen zijn duur, de natuur is uitgedroogd en de mentale gezondheid gaat achteruit. Wat is de link tussen de behoefte aan bezinning en de maatschappelijke onrust van tegenwoordig?

Verslaggever Rens Turk neemt zelf de proef op de som en gaat als pelgrim met zijn slaapzak op pad. Benieuwd naar zijn bevindingen en de gesprekken van zijn collega’s in de Radiobus?! Luister dan deze week elke dag (22 t/m 26 aug) van 20:00u tot 20:30u naar het programma 5 Dagen op NPO radio 1!

Benieuwd naar pelgrimeren in Fryslân? Bekijk dan deze film over Santiago aan het Wad. Het geeft je een impressie van het Friese landschap en de prachtige mogelijkheden voor pelgrims, wandelaars en fietsers.

 




19 08 22

De pelgrimstocht van de 22-jarige Kjelda Glimmerveen

De 22-jarige Kjelda Glimmerveen is deze week in haar eentje op de fiets gestapt voor een
ware pelgrimstocht langs een aantal van onze kerken. Vanuit haar ouderlijk huis in
Heerenveen is ze gestart. Britsum, Swichum, St-Jabik en Peins heeft ze inmiddels gehad. Nu
is ze onderweg naar Jorwert en als laatste slaapt ze in Terband.


Kjelda is erg geïnteresseerd in erfgoed en kerken, vandaar deze tocht. Momenteel doet een
onderzoeksmaster in religiewetenschappen aan de RUG in Groningen. De komende tijd
schrijft ze blogs over haar reis en kerkbezoeken.


Het is voor haar de eerste keer dat ze in een kerk overnacht, maar als kind is ze wel vaker
met haar ouders op fietsvakanties geweest. Haar ouders vonden het best een beetje
spannend, daarom gaven ze haar een boekje met fietsroutes mee en ze stuurt iedere avond
een berichtje wanneer ze weer veilig is aangekomen in een kerk. Omdat de afstanden niet
heel groot zijn, neemt ze soms een omweg naar de kerk door een deel van de Elfstedenroute
mee te pakken.


Het is volgens Kjelda bijzonder om in een kerk te slapen. Het is comfortabeler dan ze dacht.
Ze heeft een slaapzak en matje mee, maar dat laatste heeft ze nog niet gebruikt omdat er
een veldbedje voor haar klaarstaat, soms zelfs met een matras. Door een PC-lid wordt ze in
iedere kerk wegwijs gemaakt. Soms met een uitgebreide rondleiding.


De eerste twee dagen op de fiets waren warm, maar in de kerk was het heerlijk koel, dus
geen plaknachten voor haar. Woensdag sloeg het weer om en ze natgeregend met als gevolg
dat haar telefoon het begaf. Daarom heeft ze vanuit een bibliotheek haar ouders bericht. Als
een echte pelgrim is ze nu volledig van de radar. Gelukkig heeft ze een aantal pocketboekjes
mee.


Dat ze alleen op pad is, vindt ze heerlijk. Ze heeft nu tijd om na te denken over wat ze na
haar studie wil gaan doen. Een vraag waar veel leeftijdsgenoten mee worstelen. Om die
reden raadt ze het hen ook aan om eens een pelgrimstocht te maken.


Meer weten over Kjelda haar avontuur? Houdt onze website en social media in de gaten




11 07 22

Interview met directeur Hester Simons in ons nieuwe magazine

De aansluiting tot stand brengen tussen nieuwe generaties en ons monumentaal kerkelijk erfgoed. Dat beschouwt Hester Simons als een van haar belangrijkste opdrachten. Ze trad in oktober 2020 aan als directeur van onze stichting en maakt nu graag de balans op van de eerste jaren. Redacteur Hans Willems ging met Hester in gesprek over haar loopbaan, starten in tijden van corona, verjonging en vernieuwing.

“Het is een uitdaging om jongeren te betrekken bij wat we doen en waar we voor staan. Er groeien generaties op voor wie kerken geen vanzelfsprekendheden zijn. Aan hen moeten we de verhalen vertellen die met de kerk in het dorp verbonden zijn. En duidelijk maken dat het gebouw ook nu nog van grote betekenis kan zijn voor de gemeenschap, ook los van geloof en religie.”

Maar dat is niet makkelijk. “In de contacten die we hebben rond de overname van kerken raakt het me om te zien hoe gehecht sommigen zijn aan de kerk waar ze gedoopt zijn, belijdenis hebben gedaan en getrouwd of gerouwd. Soms zien ze het als falen dat de kerk uit handen moet worden gegeven, maar er zijn ook tranen van vreugde dat het gebouw voor de toekomst bewaard blijft en nieuwe functies krijgt in het dorp of de stad.”

Het motto is: ‘Alde Tsjerken, Nije Lûden’. Nieuwe doelgroepen aanboren, de vensters opengooien en moderne middelen aanwenden om de vertrouwde doelen van de stichting waar te maken. Met het bereiken van jongere generaties zijn inmiddels al resultaten bereikt. “We merken dat er bij studenten belangstelling bestaat om met ons te werken. Met verschillende hogescholen werken we samen bij het werven van stagiairs en het entameren van onderzoeken. Het zijn allemaal olievlekjes die zich langzaam verspreiden.”

Hester wil de mogelijkheden onderzoeken om sponsors te werven bij het bedrijfsleven en we willen meer doen aan het belang van onze kerken voor de leefbaarheid van de dorpen. Ook de bevordering van cultuurtoerisme waarin de kerken een prominente plaats kunnen hebben, vraagt meer aandacht. Ze zoekt steeds het gesprek met mensen en organisaties die raakvlekken hebben met het werk van de stichting, zowel lokaal als op provincieniveau en landelijk. “Je kunt elkaar versterken en van elkaar leren. En dat maakt het werk ook zo interessant. Elke dag brengt weer nieuwe ervaringen.”

Lees het complete artikel in de nieuwste AFT. Deze is voor €5 te verkrijgen via info@aldefrysketsjerken.nl.




01 07 22

Geslaagde bootexcursie naar Langweer en Woudsend

Afgelopen zaterdag 25 juni kon eindelijk de langverwachte excursie per boot naar de Dorpskerk van Langweer, De Karmel en St. Michaëlskerk in Woudsend doorgang vinden. Het was een prachtige dag. Meer dan honderd geïnteresseerden uit het hele land, van Gouda tot Oldemarkt, Friezen, en Friezen om útens, stapten in Sneek op de rondvaartboot die als eerste in Langweer afmeerde. Excursievoorzitter Piet Wouda blikt terug op een dag die in meerdere opzichten geslaagd was, daarbij draaide het volgens hem vooral om de context.

Hij startte zijn welkomstwoord aan boord met een mooi metafoor van een vallende boom nabij zijn woning. De boom had het begeven, maar viel niet om doordat hij overeind werd gehouden door de takken van andere bomen. En zo is het met de 55 kerken die de stichting in haar beheer heeft ook. De stichting zorgt ervoor dat de kerken niet omvallen en dat moeten we koesteren.

Een excursie is volgens Wouda meer dan alleen kerken bezoeken. ‘De context van de excursie heeft een stimulerende werking en positief effect op het samen beleven en het bezichtigen van kerken. De bootreis, het weer, het uitzicht over het weidse landschap, de gesprekken op de boot behoren allemaal tot die context. Het draagt allemaal bij hoe je de dag beleeft en dat vinden we als excursiecommissie zeer belangrijk. De context is van waarde, het geeft versterking aan het gevoel en zorgt voor verbinding. Ook hoe je naar kerken kijkt. Dat proberen we iedere keer weer zo uniek en creatief mogelijk in te vullen. Iedere excursie geeft nieuwe inspiratie voor de volgende bezoeken en vooral de context.’

In alle drie kerken vertelden leden van de excursiecommissie bijzondere verhalen over wat de kerk uniek maakt. Anekdotes uit het verleden, met gebruiken en voorwerpen werden mensen geraakt en ontroerd. Aan boord lag een gastenboek met pen die veelvuldig ter hand werd genomen. De witte vellen maakten plaats voor lovende woorden over deze dag. Een greep uit de reacties:
“Twee jaar naar uitgekeken en vandaag is het zover. Een mooi programma samengesteld voor een hele grote groep belangstellenden. Wij kijken er altijd naar uit en komen steeds blij en voldaan van terug.”
“Moaie dei, moaie tsjerken, moaie ferhalen. Tiid tekoart!”
“Wij fûnen it in tige noflike dei. It waar wie goed en it wie gesellich. Folle sjoen en bysûndere dingen heard en meimakke.”
“Een prachtige, goed verzorgde dag.”
“In boppeslach, dit wie in goeie formule, kin sa wolris wer!” Op naar volgend jaar!




29 06 22

Maar liefst 242 kerken open in Friesland tijdens Tsjerkepaad

Vanaf zaterdag 2 juli t/m 10 september zijn iedere zaterdag maar liefst 242 kerkdeuren in Friesland geopend voor het publiek. Iedereen, van jong tot oud, is van harte welkom. Ook een groot aantal kerken van de stichting doet hieraan mee. Nergens zijn er zoveel kerken als in Fryslân. En wat is er mooier dan het bezoeken van een oud kerkje in onze mooie provincie? Gastvrije vrijwilligers staan voor u klaar om uitleg te geven. In veel kerken zijn tijdens Tsjerkepaad ook extra activiteiten gepland, bijvoorbeeld muziek, een expositie of een lezing.

Op zaterdag 25 juni werd Tsjerkepaad officieel geopend. De voorzitter, Gerrit Groeneveld, sprak over de openstelling van kerken. “Dat moeten we stimuleren.” Op zondag is de kerk op tal van plaatsen open voor de eredienst. “Dat moet ook vooral zo blijven. Maar doordeweeks is er nog veel mogelijk. Geef bijvoorbeeld jongeren uit dorp, wijk of stad een podium voor hun muzikale of culturele activiteiten.

Zo zijn kerken volgens Groeneveld ook bedoeld. “Ze moeten niet dicht zijn, maar open gaan, dat hoort bij hun wezen. Door open te gaan voor de hele gemeenschap kunnen de kerken in de toekomst van betekenis blijven.” De visie van Tsjerkepaad over de openstelling sluit naadloos aan op die van de stichting.

Het is erg belangrijk dat de kerken, die zo bij Fryslân horen, niet verdwijnen, maar van betekenis blijven, ook voor komende generaties, sprak Groeneveld. “De meerderheid van de jongeren van nu groeit niet meer op met een vanzelfsprekende zondagse kerkgang. Maar vroeg of laat zoeken ze wel naar zingeving. En of ze die nu vinden in het christelijk geloof of niet, een kerkgebouw heeft voor iedereen waarde.”

“Iedereen – gelovig of niet – vindt er namelijk een gevoel van warmte en rust, verbinding en spiritualiteit, in een tijd waarin er zoveel onrust is, onvrede, polarisatie en zelfs oorlog aan de boorden van Europa. Als de kerkdeuren open gaan, kom je in een ruimte die anders is dan andere gebouwen. Je kunt er vrede vinden, tot jezelf komen, of een moment van stilte, bezinning en gebed nemen.”

​Kijk voor u op pad gaat even op tsjerkepaad.nl of de gebouwen die u wilt bezoeken open zijn. Soms valt er namelijk een middag uit, bijvoorbeeld vanwege een uitvaart- of huwelijksdienst. Kijk voor een overzicht van alle deelnemende kerken op tsjerkepaad.nl. De deelnemende kerken vanuit de stichting zijn: 

Baaium Kerk Baaium
Bears Mariakerk
Blessum Mariakerk
Boksum Sint Margaretakerk
Britsum Johanneskerk
Buitenpost Mariakerk
Dedgum Kerk
Foudgum Mariakerk
Ginnum Atelierkerk
Gorredijk Kortezwaag Mariakerk
Goingarijp Kerk Goingarijp
Hantumhuizen Sint Anna kerk
Haskerdijken  De Kapelle
Harich Dorpskerk
Hegebeintum Kerk Hegebeintum
Jorwert  Redbadtsjerke
Katlijk  Thomaskerk
Leeuwarden-Huizum Dorpskerk Huizum
Oostrum Sint Nicolaaskerk
Schurega Hervormde kerk
St. Jacobiparochie Groate Kerk
Ter Idzard  ’t Kerkje Ter Idzard
Weidum Johanneskerk
Westernijtsjerk Kerk Westernijkerk
Westhem Bartholomeuskerk
Wier Ioannis Teatertsjerke Wier

 




28 06 22

Maak kennis met restaurator en kunstschilder Randolph Algera in ons nieuwe magazine

Ons nieuwe magazine ligt weer op de deurmat van onze abonnees. In deze nieuwe uitgave ging ons redactielid Hans Willems onder andere in gesprek met restaurator en kunstschilder Randolph Algera uit Heerenveen. Samen met zijn partner Gabriëlle Westra runt hij het bedrijf Restauratoren en Kunstschilders ArtDecor.

Randolph restaureerde onlangs twee rouwborden van Augsbuurt. Maar hij heeft nog veel meer voor de stichting gedaan. Zo restaureerde hij ook zestien rouwborden in de kerk van Hegebeintum en nam hij het houtwerk in de kerk van Kortehemmen onder handen. Ook conserveerde hij de verflaag op het orgel van de Mariakerk in Buitenpost die eind vorig jaar door de stichting werd overgenomen.

Verschillende prijzen sleepte hij in de wacht met zijn aanpak van interieurs van kerken, landhuizen en andere monumentale panden. Op zijn 16de begon hij als huisschilder. Via avondstudies en studies in het buitenland krikte hij zijn kennis en vakmanschap op. Kunst en cultuur trokken hem. In 2015 zette hij de kroon op al die studies met het meesterschap in de schilderkunst aan de Klassieke Academie voor Schilderkunst in Groningen.

Gabriëlle Westra eindigde in 2019 op de achtste plaats van het kunstproject ‘Rembrandt leeft!’ op de NTR. Ze was één van de twee schilders die de finale haalden. Tijdens Culturele Hoofdstad in 2018 haalden het tweetal maar liefst tachtig decoratieschilders kunstenaars uit de hele wereld naar Leeuwarden voor een masterclass. Samen exposeren ze in hun eigen atelier Autrevue in Heerenveen. Benieuwd naar het complete artikel? Het magazine is voor €5,- verkrijgbaar. Stuur een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl.




27 06 22

De hoogtepunten en mijlpalen van 2021 verzameld in ons jaarverslag

Met trots delen we graag ons jaarverslag met u. We blikken terug op een mooi en leerzaam jaar. Een jaar waarin we, ondanks de beperkende maatregelen als gevolg van corona, er samen met onze vrijwilligers en het bureau er alles aan hebben gedaan om ons culturele erfgoed zoveel mogelijk open te stellen voor onze Mienskip. Want daar draait het om. De kerk openstellen en weer terugbrengen in het hart van het dorp en het hart van de mens.

Vorig jaar namen we de kerk van Harich en Buitenpost over en daarmee staat de teller op 55 monumentale parels. Er is hard gewerkt aan het onderhoud van veel kerken, veel studenten hebben onderzoek gedaan naar de meest uiteenlopen vraagstukken en het aantal kerken dat haar deuren openstelt als slaapplek voor Pelgrims is met vier gestegen naar vijftien. De blijvende betrokkenheid van alle vrijwilligers, ook in tijden van tegenslag, is hartverwarmend en onmisbaar voor ons. Benieuwd naar meer hoogtepunten en mijlpalen? Je vindt ons jaarverslag hier. Veel leesplezier.




24 06 22

Vacature Communicatiespecialist (m/v 16 uur p.w)

Till de tsjerke nei de takomst ta. Onze prachtige kerken,
die de skyline van Fryslân bepalen, zijn het hart van
onze organisatie. Daarbij horen mensen die breder
georiënteerd zijn dan alleen op het onderwerp kerk,
die verder kijken dan het gebouw en het interieur.

We zoeken een:
Communicatiespecialist
(m/v 16 uur p.w.)

Jij als Communicatiespecialist kan het verschil maken.
Je weet als geen ander hoe je effectief communiceert en
kerken kunt laten leven. Alles om kennis te delen en
mensen te motiveren zich in te zetten voor onze stichting.
Voor verdere informatie en functieomschrijving klik hier




21 06 22

Onze UITagenda is er weer en staat boordevol interessante activiteiten

Onze impresario Joke Bakker heeft weer met zorg een prachtige UIT agenda samengesteld. In deze agenda vindt u een overzicht van meer dan honderd activiteiten die u het komende halfjaar in onze prachtige kerken, onze monumentale parels, kunt bezoeken.

Onze donateurs ontvangen deze agenda tegelijk met het AFT magazine. Voor niet-donateurs is de agenda te verkrijgen in al onze kerken en in openbare gebouwen zoals theaters, cafés, bibliotheken en musea in Friesland.

Natuurlijk kunt u het activiteitenoverzicht ook op onze website raadplegen: www.aldefrysketsjerken.nl. We ontvangen u graag bij een expositie, een concert, workshop of lezing of gewoon wanneer u even binnen wilt kijken in ons cultureel erfgoed. Onze prachtige monumentale kerken zijn stuk voor stuk een bezichtiging waard. Zij vormen tezamen het grootste kleine podium van Friesland. Komt u ook?




14 06 22

Eerste exemplaar Dak Gebint Verhaal uitgereikt aan voorzitter Hendrik ten Hoeve

Afgelopen zondag nam onze voorzitter Hendrik ten Hoeve het eerste exemplaar van het kunstboek Dak Gebint Verhaal in ontvangst in De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. In dit kunstboek portretteren kunstschilder Hendrik Elings, fotograaf Baukje Venema en schrijver Eddy van der Noord elf kerken van de stichting op een niet eerder vertoonde manier. Naast het boek is er ook een expositie die vanaf nu tot 4 september te bewonderen is in de Groate Kerk.

Het project is in samenwerking met de stichting tot stand gekomen. In goed overleg worden elf kerken uit het rijke bezit van de stichting geselecteerd, variërend in bouwstijl en door alle eeuwen heen. Er is gekozen voor de kerken in Sint Annaparochie, Sint Jacobiparochie, Wetsens, Holwerd, Sibrandahûs, Goingarijp, Katlijk, Bornwird, Haskerdijken, Buitenpost en Cornjum.

Hendrik schildert de kerken van bovenaf, waarbij door het gekozen perspectief de focus op het dak komt te liggen. Baukje maakt bijzondere tijdopnames in zwart-wit van de tussen het plafond en het dak van een kerk gelegen gebinten, alsof het de botten van een kerk zijn. Eddy beschrijft een opvallend element van of een opmerkelijk verhaal over elke kerk, zowel in het Fries als het Nederlands.




03 06 22

Nieuw seizoen Veur Aaltied van start

Op 4 juni start de eerste van de in totaal tien voorstellingen van Veur Aaltied. Dit is een bijzondere theatervoorstellingen in tien oude Groninger en Fryske kerken. Wânswert (24-26 juni) en Peins (na de zomer) vormen het toneel in Friesland.

De voorstellingen zijn gebaseerd op de levensverhalen van in of bij de kerk begraven dorpsgenoten en worden gemaakt door en met inwoners van het dorp. De speelperiode van Veur Aaltied is van juni tot en met oktober 2022. De eerste voorstellingen zijn in Middelstum (4 juni), Spijk (17 en 18 juni) en Wânswert (24 t/m 26 juni). Na de zomer volgen Beerta, Grijpskerk, Westeremden, Ter Apel, Garmerwolde, Oude Pekela en Peins.

De verhalen in de voorstellingen worden verbeeld door lokale spelers, musici en amateurkunstenaars. In het hele traject speelt de samenwerking van amateurs en professionals een belangrijke rol. Elk dorp krijgt een scriptschrijver en regisseur toegewezen die samen met het dorp werken aan het verhaal en de vorm van de voorstelling. Dit leidt tot unieke en op maat gemaakte theaterstukken.

In 2019 vond er ook al een reeks Veur Aaltied-voorstellingen plaats. Dat was een groot succes en daarom start het tweede seizoen op tien nieuwe locaties. Daarbij speelt ook het kerkorgel een grote rol. Het instrument zet de sfeer en toon van de voorstelling, net zoals het dat al eeuwenlang doet bij diensten en bij rouw en trouw. De orgeldeskundige Eeuwe Zijlstra adviseert daar waar nodig bij de keuze voor passende orgelmuziek.

Het laatste weekend van juni speelt de voorstelling zich af in Wânswert. De voorstelling heet Foksejacht. Het is een Friestalige ode aan het dorp Wânswert en het dorpse leven in het algemeen. Het theaterstuk bestaat uit drie scenes, die zich allemaal op een andere locatie in het dorp afspelen. Het publiek loopt mee van het dorpshuis Eldorado naar de molen en tenslotte naar de Petruskerk.

Veur Aaltied is een productie van Stichting Pandeon in samenwerking met Stichting Oude Groninger Kerken en Stichting Alde Fryske Tsjerken. Meer informatie, o.a. over ticketverkoop: www.veuraaltied.nl.




02 06 22

Nieuwe collega Marian van der Werff stelt zich voor

Mijn naam is Marian van der Werff en ik ben sinds kort de nieuwe controller van de stichting.
Ik heb mijn jeugdjaren met veel plezier op de Veluwe gewoond en daar altijd enorm genoten van bos en natuur. Op de fiets maakten we met familie of vrienden tochten en uitstapjes: we zaten op onze knieën op de bosgrond om die o-zo-lekkere bosbessen te plukken óf we rekten ons tot het uiterste voor de hoog hangende bramen óf we zaten ergens muisstil verscholen om het wild te kunnen ontdekken.

Door mijn werk belandde ik in de omgeving van Amsterdam en later van Stuttgart. Telkens wonend in een ietwat kleiner dorp. Dicht bij de natuur en met allerlei mogelijkheden om de vrije tijd in te vullen: fietsen, wandelen, paardrijden, dansen, sporten, etc. Na ons trouwen kwam ik in Leeuwarden te wonen. Weliswaar in de stad, maar wel op een plekje aan het water en gelukkig ook dicht bij het groen van de natuur.

Ik heb veel met cijfertjes gewerkt en verheug me er altijd weer op om vanuit die cijfers een verhaal te vertellen of om met cijfers een zaak te onderbouwen. Dat kan in een bedrijf zijn, maar ook binnen de diverse vrijwilligersorganisaties waar ik bij betrokken ben. Ik verheug me erop om bij de stichting aan de slag te gaan. Ik heb al gemerkt: genoeg cijfers (!), maar het verhaal erachter van het behoud van oud erfgoed, dat maakt het de moeite waard.




24 05 22

Bijzondere ontdekking tijdens restauratie rouwbord Augsbuurt: ‘Het vergeten kind?’

Tijdens de restauratie van twee rouwborden van Augsbuurt treft restaurator Randolph Algera onder de verflaag van één bord andere informatie aan. Op het rouwboord staat (vertaald): Catrijna van Scheltinga in het 19e jaar overleden op 6 december 1712 (ze was dus 18 jaar). Onder de verflaag staat dezelfde naam, maar dan: overleden op 21 februari 1694. Waarom corresponderen beide data niet met elkaar? Algera gaat op onderzoek uit.

Wanneer Algera met strijklicht over het rouwbord schijnt doet hij de ontdekking. Minutieus met een microscoop neemt hij het rouwbord onder handen en krabt heel voorzichtig een klein stukje van de verflaag weg. Onder de zwarte verf treft hij in bladgoud de oorspronkelijke tekst aan. Het bladgoud verkeert in goede staat. Dat kan betekenen dat de oorspronkelijke tekst vrij snel is overgeschilderd.

Het restauratieproces krijgt een andere wending. Voordat Algera verder gaat, gaat hij eerst op onderzoek uit om erachter te komen wat er aan de hand is. Hij duikt in de genealogie van de familie en neemt contact op met de Friese raad voor heraldiek. ‘Er kunnen verschillende oorzaken zijn’, zegt Algera. ‘Het kan zijn dat het kind dat in 1694 is overleden nooit is gedoopt en dus niet geregistreerd staat in de boeken. Dat gebeurde wel eens als er tijdelijk geen dominee was of als een dominee net was overleden. Maar ook bezuiniging kan een oorzaak zijn waarom het is overgeschilderd. Of dat het later geboren kind meer betekenis had voor de familie en het rouwbord daarom wordt toegekend aan een zusje. Maar het kan ook zo zijn dat de schilder een foutje heeft gemaakt en haar geboortedatum heeft verward met haar sterfdatum.’ Een waterdicht verhaal op basis van feiten is er helaas (nog) niet.

Algera heeft inmiddels vijftig rouwborden gerestaureerd, maar nog nooit eerder meegemaakt dat hij onder de verflaag een andere datum aantreft zonder verdere verwijzingen. ‘Wel wordt Oudhollands soms herschreven in moderne taal, maar de informatie blijft altijd gelijk. Daarom is dit ook een bijzondere ontdekking.’

Niet alleen uit interesse naar de geschiedenis, maar ook voor het restauratieproces wil hij graag de reden weten. Algera: ‘Op basis daarvan kun je besluiten of je de tekst terugbrengt of weglaat. Er is gekozen om de tekst weg te laten. Maar bijzonder is het wel en dus wordt in Augsbuurt een tekstbordje bij het rouwbord opgehangen omdat het zo’n bijzonder verhaal vertelt.’

Onlangs is het kerkje van Augsbuurt volledig gerestaureerd. Daarbij kijkt de stichting ook naar alle toebehoren zoals rouwborden. Die worden dan meegenomen in het restauratieproces.




19 05 22

Pelgrims in Koarnjum

PC-lid Gerard Veldman van de Nicolaaskerk in Koarnjum kreeg vrijdag 13 mei om 20u een bijzonder telefoontje van Ernst en Peter Broers. Het zijn pelgrims die voor de nacht en slaapplek zoeken. Gerard blikt terug op deze bijzondere avond.

“Wij zijn pelgrims en wij zoeken een slaapplaats voor de nacht. Wij staan nu voor de kerk en daar willen wij graag overnachten.” zo luidt de vraag.

Ik ben even overrompeld en zeg dat wij geen faciliteiten voor overnachtingen in de kerk hebben. Maar dat blijkt geen probleem te zijn. “Wij hebben zelf een matje om op te slapen en met een paar kussens erbij redden wij ons wel. Als er een toilet is dan is dat voldoende.” Voorzieningen voor eten en drinken zijn er ook niet in de kerk reageer ik nog. “Oh nee, maar dat hoeft ook niet want wij hebben zelf iets om te eten.”

Inmiddels ben ik zo nieuwsgierig geworden naar deze mannen dat ik zeg dat ik naar de kerk kom om iets te regelen. En inderdaad het zijn echte pelgrims met hoed en cape en een minimum aan bagage.

“Wij hebben afgelopen nacht in de Groate Kerk in St. Jacobiparochie geslapen en nu zijn wij hier en willen hier graag overnachten. Als wij een dak boven ons hoofd hebben is dat voldoende en verder hebben wij niets nodig.”

Ik doe de kerkdeur open en laat de mannen binnen. Prima plek om te slapen want er ligt vloerbedekking (in de voorkerk) en dat wordt al als luxe ervaren. Zij vertellen dat zij onderweg zijn naar . . . . ja, waar naartoe eigenlijk? “Wij zijn onderweg en de voetreis is ons doel niet de bestemming en wij genieten van hetgeen wij onderweg tegenkomen. Aan het eind van de dag zoeken wij een slaapplek en er is altijd een mogelijkheid waarbij de voorkeur hebben voor een kerk” aldus Ernst. “En lukt dat dan altijd?” vraag ik. “Ja hoor wij zijn al weken onderweg en hebben nooit buiten hoeven slapen. Soms bij mensen in een schuur of in een klein tentje dat wij hebben maar meestal in een kerk.”

Ik ben nog steeds verbaasd dat ik met twee pelgrims in de kerk sta, maar treffender kan het eigenlijk niet zijn. Reizigers die onderweg zijn die bied je een slaapplek en een kerk is daar een bij uitstek geschikte plaats voor. Als ik de mannen alleen wil laten en hen een goede nacht toewens krijg ik de vraag of zij een lied voor mij mogen zingen. Er klinkt een middeleeuws reislied uit hun monden, tweestemmig gezongen. Een mooier cadeau kun je niet wensen.

Als zij de volgende ochtend de sleutel van de kerk bij Bob de Boer, eveneens betrokken bij de kerk, brengen en hij hen uitnodigt voor een kop koffie dan nemen zij de uitnodiging aan maar geen koffie.

“Een glaasje water is voldoende” is hun reactie. Echte pelgrims leven sober en dat blijkt maar weer.

Gerard Veldman, Koarnjum




11 05 22

Kunstenaar Hein van Delft schenkt rouwbord ‘dy’t net berne binne’ aan de stichting

Landschapsarchitect en beeldend kunstenaar Hein van Delft maakte vijf jaar geleden een rouwbord: ‘dy’t net berne binne’. Op het bord is een opschrikkende grutto afgebeeld. Niet het standaard rouwbord dat we in de oude kerken kennen ter ere van prominente, vaak adellijke lieden met familiewapens en al. Hier wordt onze Nationale Vogel in goud afgebeeld. Dit rouwbord gaat over de ecologische achteruitgang van Friesland en daarbuiten. Maar ook over hoop die nog niet is vervlogen. Het rouwbord schenkt Van Delft aan de stichting. Woensdag 11 mei is het officiële moment van de overdracht in de middeleeuwse Sint Vituskerk in Wetsens. Daar heeft het bord een vaste prominente plek gekregen.

Het rouwbord hangt tussen twee vensters in de zuidmuur van de kerk. In eerste instantie lijkt het of het er al eeuwen hangt. Totdat blijkt dat het rouwbord oproept tot ontzag voor de aarde, tot aandacht en tot zorg voor de wereld waar wij deel van uitmaken. Daarmee legt de kunstenaar een direct verband met de actualiteit. Door gebruik te maken van elementen uit de oude kerken en van materialen uit de omgeving. Door de verstilling en schoonheid in het werk, voegt hij betekenis toe aan de oude kerken in deze tijd.

Als je iets langer naar het rouwbord kijkt, zie je dat het onderwerp niet direct gaat over die opschrikkende grutto, maar over de gouden eieren die in het rond vliegen. Het zijn de nakomelingen die helaas geen kans hebben gekregen om te overleven die hier centraal staan. Op de rand staat geschreven "DY'T NET BERNE BINNE" ofwel zij die niet geboren zijn. Traditiegetrouw is deze tekst ook in het Latijn toegevoegd: "QUI NON NATI SVND". 

Het rouwbord is gemaakt in een eenvoudige ruitvorm van hout, binnenin gebruikt Van Delft onder andere turf en berkenblad. Met het rouwbord wil Van Delft benadrukken dat onze Nationale Vogel niet mag worden opgegeven. ‘Ik heb het landschap door de ecologische achteruitgang zien veranderen. Maar ik wil ook opkomen voor de boeren, want die zijn net als wij allen slachtoffer van de wereldwijde roofbouw.’




10 05 22

Theatervoorstelling Grauwe Hemel op 13 mei in première in Foudgum

Op 13 mei 2022 vindt de première plaats van de locatievoorstelling ‘Grauwe Hemel’ in en rond de kerk van Foudgum. De plek waar François HaverSchmidt, alias Piet Paaltjens, zijn eerste moeizame stappen als dominee zette en zijn schrijftalent ontwikkelde. Een voorstelling over leven en werk, verlangen en dood, toen en nu.


We zijn vereerd dat ons kerkje in Foudgum het toneel vormt voor deze bijzondere voorstelling. Het theaterstuk is geschreven door Johannes Keekstra, tevens schrijver van het boek ‘Onder Frieslands Grauwe Hemel’, waarvan het eerste exemplaar op 12 november vorig jaar is gepresenteerd in de kerk van Foudgum.

Keekstra werkte de afgelopen jaren aan het boek en de theatervoorstelling over de dichter en predikant. Hij schrijft over HaverSchmidts tijd in Foudgum, maar ook over zijn Friese en Leeuwarder wortels. Over de Fries die hij was en over zijn moeilijke tijd in de omgeving van Dokkum.

De dwepende poëet Piet Paaltjens verwierf in 1867 direct een vaste plek in de Nederlandse letteren met zijn tragikomische dichtbundel ‘Snikken en grimlachjes’. Ook nu, anderhalve eeuw later, ligt nog steeds een vernieuwde versie van het beroemde boekje vol overdreven drama en zwartgallige humor in de boekhandel.

De in Leeuwarden geboren dominee François HaverSchmidt (1835-1894) gaat in werkelijkheid schuil achter de dichter. In 1859 begon hij zijn stormachtige loopbaan als predikant in het piepkleine terpgehucht Foudgum, op vijf kilometer van Dokkum. Na een bruisende studententijd in Leiden kon hij onmogelijk zijn draai vinden in het benauwde Noordoost-Fryslân van de negentiende eeuw; de periode is van grote invloed geweest op zijn indrukwekkende leven en werk.

Kijk voor meer informatie over de voorstelling, het boek en voor reservering van kaarten: www.grauwehemel.frl.




06 05 22

ZEA en Tsead Bruinja samen op Skuorre- en Tsjerketoer

Arnold de Boer - ZEA -  en dichter Tsead Bruinja hebben de handen ineen geslagen voor een gezamenlijke tour door Friesland en Amsterdam. Tijdens hun Skuorre- en Tsjerketoer doen ze in onder andere zes kerken van de stichting aan en presenteren beide makers nieuw werk. ZEA speelt muziek van zijn in november uitgebrachte album Witst noch dat d’r neat wie en oud-Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja brengt werk uit zijn nieuwe bundel Ynbêde / Ingebed. Daarnaast brengen De Boer en Bruinja tijdens de tour, langs verschillende pittoreske kerkjes, podia en een schuur, samen werk op het podium. De tour is al in volle gang. Op 7 mei zijn ze te zien in de Mariakerk in Blessum. 14 mei Redbadtsjerke Jorwert. 28 mei Dorpskerk Huizum. 29 mei Mariakerk Bears. Kijk voor meer informatie onder activiteiten.




28 04 22

Steun de crowdfunding voor het boek ‘Dak Gebint Verhaal – 11 Friese kerken’

Een project van Eddy van der Noord, Hendrik Elings en Baukje Venema, in samenwerking met Stichting Alde Fryske Tsjerken, vormgeving Monique Vogelsang.

Er zijn wellicht al vele schilderijen van kerken gemaakt, van zowel de buiten- als de binnenkant, maar ook van de bovenkant? In de ogen van kunstschilder Hendrik Elings worden het vormen die een eigen leven gaan leiden, losgetrokken van hun oorspronkelijke betekenis. Als opgegraven Vikingschepen of reptielachtige dieren, rondscharrelend in het landschap. Schrijver Eddy van der Noord tekende opmerkelijke verhalen op over de bezochte kerken. Dit ging bijvoorbeeld over een veel te grote grafzerk, een eenzame ligging of de heidense Orde van de Kousenband. Verhalen die een wenkbrauw doen fronsen of een glimlach oproepen. Fotografe Baukje Venema beklom via smalle ladders de zolders van de kerken en ervoer stilte in het schip van de kerk. Alsof ze in een donker bos was beland, met de gebinten als bomen. Met een lampje in de hand liep ze over de smalle planken en beschilderde de gebinten met licht om dit vervolgens met een lange sluitertijd met haar camera te vangen.

Om de hoge kosten van het maken van een boek te kunnen financieren zijn de kunstenaars een crowdfunding actie gestart op Voordekunst. Door een boek te bestellen of een andere leuke tegenprestatie te kiezen helpt u ons. De actie loopt tot 3 mei 2022. Klik op deze link.




21 04 22

Stichting Alde Fryske Tsjerken ontvangt cheque voor LED verlichting

Coöperatieve energieleverancier Energie VanOns schenkt de stichting een bedrag van €1480,- voor de aanschaf van LED verlichting in onze monumentale kerken. Het bedrag is opgehaald door wielrenners van de Winterfiets Elfstedentocht. Dit jaar fietsten de deelnemers voor het goede doel. Accountmanager Jan Koster overhandigde de cheque aan onze directeur Hester Simons.

Als coöperatieve energieleverancier wil Energie VanOns ook iets doen om monumentale kerken te verduurzamen. Jan Koster: ‘Met duurzame LED verlichting kun je een aanzienlijke bijdrage leveren aan de verduurzaming van deze monumentale kerken.’

Het verduurzamen van de monumentale kerken in Friesland staat hoog op de agenda van de stichting. Hester Simons: ‘We zijn zeer vereerd met deze actie en dankbaar dat daarmee €1480,- is opgehaald. We willen onze kerken graag zo duurzaam mogelijk maken, voor nu en in de toekomst, zodat we gebruik kunnen blijven maken van deze prachtige gebouwen die we graag veelvuldig openhouden. Het geld wordt daarom goed besteed. We danken alle deelnemers die voor ons gefietst hebben.

Energie VanOns levert 100% lokale, groene stroom. Maar ze zijn meer dan een energiebedrijf. Het bedrijf is de spil tussen energiecoöperaties en duizenden particuliere en zakelijke klanten in het noorden van het land. Voor iedere klant van Energie VanOns ontvangt de energiecoöperatie een bijdrage die besteed wordt aan duurzame projecten in de regio. Door de krachten van lokale energiecoöperaties te bundelen, maakt VanOns lokale groene energie voor en van ons allemaal.




20 04 22

Verduurzamen Mariakerk Blessum: hoe wordt dat aangepakt?

Hoe kan de Mariakerk in Blessum verduurzamen? Zowel als gebouw, maar ook als ontmoetingsplek. Een speciale werkgroep vanuit de stichting en de PC van Blessum ging daarover in gesprek. Studenten Bouwkunde van NHL Stenden schreven een plan voor de verbouw en inrichting van de kerk. In bijgaande video komen diverse betrokkenen aan het woord over het idee en de aanpak ervan.

Het doel is om de Mariakerk door verbouw en herinrichting, een meer functionele, effectieve en levendige (her) bestemming te geven. Het kerkgebouw blijft, met behoud van de oorspronkelijke functie en sfeer, de centrale plaats in het dorp met als doel de leefbaarheid en de verbinding van de dorpsgemeenschap te versterken.

Er zou veel meer kunnen gebeuren dan nu plaatsvindt, waardoor de leefbaarheid en gemeenschapszin in het dorp worden versterkt. Te denken valt aan koffieochtenden, koken en samen eten, coördinatie van hulp en aanbod, ‘lytse bieb’, tentoonstellingen, feesten en filmavonden. Activiteiten voor jong en oud. Daarnaast activiteiten met een meer regionaal karakter, zoals kleinschalig muziek- en toneeluitvoeringen, themabijeenkomsten en cursussen.

Bovenstaande betekent dat veranderen/aanpassen van de indeling en inrichting van het kerkgebouw noodzakelijk zijn. Belangrijke voorwaarde is daarbij dat de oorspronkelijke functie en de sfeer van het gebouw behouden blijft. ‘De kerk in het midden laten’, in de letterlijke betekenis, dat is het plan van/in Blessum.

Door op de foto te klikken wordt u doorgelinkt naar de video.




07 04 22

Kerkje van Augsbuurt na grondige restauratie opnieuw in gebruik genomen

Zaterdag 9 april luiden de klokken van het monumentale kerkje van Augsbuurt. Het kerkje is na een grondige restauratie weer klaar voor de toekomst en het wordt weer actief gebruikt. Om dat te vieren is zaterdag tussen 13.30u en 16.30 iedereen welkom, om onder het genot van een kopje koffie of thee met wat lekkers, het kerkje te bewonderen. Deze open dag wordt georganiseerd door de nieuwe huurders van het kerkje: de familie Hoekstra, woonachtig tegenover de kerk.

Donderdag 7 april is voor direct betrokkenen het officiële moment dat kerkje weer in gebruik wordt genomen. Het kerkje van Augsbuurt is eigendom van de stichting. Het is het eerste kerkje dat de stichting overnam in 1971 na de oprichting in 1970. En dat maakt het extra bijzonder. Zowel de stichting als de familie Hoekstra vinden het belangrijk dat het kerkje openblijft en het actief wordt gebruikt voor en door de gemeenschap.

Het kan voor diverse doeleinden worden gebruikt: tentoonstellingen, kleine concerten, een high tea, een 25-jarig huwelijksfeest. ‘Maar ook aan mensen die een moment van bezinning willen of ander rustmoment bieden we graag de ruimte. Waar behoefte aan is, spelen we graag op in’, aldus Jantina Hoekstra, die samen met haar man Sytse de kerk huurt. De oudste dochter van de familie Hoekstra is er vorig jaar getrouwd.

‘We zijn blij met de initiatieven van de familie Hoekstra om het open te stellen voor festiviteiten. Zo kan de gemeenschap, jong en oud, nieuwe herinneringen maken in dit prachtige monumentale pand’, aldus directeur van de stichting Hester Simons.

Sinds vorig jaar augustus heeft de familie de sleutel al in handen, maar gezien de coronamaatregelen is de open dag om de her ingebruikname te vieren uitgesteld. ‘Nadat we de sleutel kregen, zijn we gaan schoonmaken. We hadden deur open, muziekje op en spontaan kwamen er allemaal mensen naar binnen. Ze reageerden enthousiast en waren verheugd dat de deuren weer opengaan. Ook de verhalen kwamen los.

We hopen dat er meer verhalen loskomen over de geschiedenis. We roepen mensen op foto’s te sturen en verhalen te delen. Dat kan via kerkjevanaugsbuurt@gmail.com. We willen zoveel mogelijk vastleggen. Er komt een gastenboek en er ligt al een eerste fotoboekje’, aldus Jantina.

Het kerkje is grondig gerestaureerd nadat het enkele jaren geleden begon te verzakken. Er ligt een compleet nieuwe fundering in. Maar liefst vijftig stalen palen, gevuld met beton, gingen de grond in. Ook de vloer aan de binnenkant is hersteld. Het stucwerk is gedaan, er is geschilderd en het sanitair is vervangen. Ook de rouwborden zijn hersteld.

 




02 04 22

Bijzondere kunstwerken in de Mariakerk van Bears

Beeldend kunstenaar Hansje Busquet- de la Porte stelt op 1 april drie bijzondere kunstwerken ter beschikking aan onze stichting. Deze kunstwerken krijgen een prominente plek in het koor in de Mariakerk in Bears. Tegelijkertijd start vanaf vandaag een expositie van ander werk van Hansje in de kerk. Deze expositie is in de maanden april en mei te bezoeken. Openingstijden: dinsdag t/m zondag van 13.00 – 17.00 uur.

Hansje Busquet- de la Porte is geboren in Loosdrecht, opgeleid op de Gerrit Rietveld kunstacademie in Amsterdam en woonachtig in Oudemirdum, waar zij in haar atelier schilderijen en mozaïeken maakt. Na een inspirerende studiereis door Italië naar Byzantijnse kunst en -mozaïeken heeft zij een drietal kunstwerken gemaakt in deze stijl.




31 03 22

Bijbels weer klaar voor de komende generaties

Als de stichting een kerk overneemt dan zorgen we niet alleen voor de kerk, maar ook voor de inventaris die daarbij hoort. Ook dat is namelijk een belangrijk onderdeel van het cultureel erfgoed. Onder die inventaris bevinden zich begrijpelijkerwijs ook bijbels. Deze bijbels kunnen vaak net als de kerken wel wat onderhoud gebruiken. Met de steun van FB Oranjewoud en het vakmanschap van Frisian Restorers hebben we een deel van die bijbels kunnen restaureren om ze zo weer bruikbaar te maken voor de komende generaties. Hoe dat in z'n werk gaat en wat het eindresultaat is ziet u in de bijgaande video's.

Door op de foto te klikken wordt u doorgelinkt naar de video.




31 03 22

Dubbeltje in bewaring

Het was vanmorgen een feestelijke bijeenkomst in de prachtig opgeknapte kerk in Lichtaard. Terwijl de schilder de laatste werkzaamheden vandaag verrichtte, kreeg Ruerd de Vries de sleutel van de kerk in handen. Hij huurt de kerk van de stichting om daar zijn archiefbureau te vestigen en het te gebruiken voor diverse doeleinden. Naast de nieuwe huurder waren ook zijn partner en medewerkers van het archiefbureau aanwezig. Ook een aantal PC-leden, bureaumedewerkers van SAFT en naaste buren van de kerk waren erbij.

Cees Verwolf, plaatselijk commissielid, overhandigde de sleutels van de kerk aan De Vries. Ook had hij een symbolisch cadeautje voor hem meegenomen. Een zilveren dubbeltje dat hij op de bodem van de nog in de kerk aanwezige collectepongen vond. Hij gaf dit muntstuk aan De Vries in bewaring, waarbij hij opmerkte dat meneer met zijn intrek in de Petruskerk “voor een dubbeltje op de eerste rang zit”.

Uit handen van onze directeur Hester Simons, kreeg De Vries bloemen, waarbij zij de wens uitsprak dat hij een fijne tijd tegemoet gaat in Lichtaard.

Impresario van de stichting Joke Bakker bedankte de plaatselijke commissieleden die aanwezig waren voor de jarenlange goede zorgen voor de kerk en gaf aan dat Lichtaard met de dagelijkse openstelling een voorbeeld was voor de andere kerken van de stichting.

De plaatselijke commissie is beheerder van zowel de kerk in Lichtaard als die in Ginnum en blijft in functie voor de kerk van Ginnum.




28 03 22

Nieuwe start voor Petruskerk in Lichtaard

Donderdag 31 maart krijgt Ruerd de Vries, van het gelijknamige archiefbureau, de sleutel overhandigd van de Petruskerk in Lichtaard. Wij zijn verheugd dat deze kerk weer actief in gebruik wordt genomen voor diverse doeleinden.

De Vries wil het kerkje zoveel mogelijk openhouden. De stichting is blij met zijn initiatieven omdat zij eveneens als doel heeft de stenen levend te houden door kerken een nieuwe bestemming te geven. Behalve voor zijn archiefbedrijf wil hij het gebruiken voor tentoonstellingen en ‘bezinning’. Kunstenaar Gerrit Terpstra stelt een serie linodrukken van kerkgebouwen van de stichting tentoon. In de ruimte voorin de kerk is plaats voor studie en gebed.

Sinds 2011 houdt De Vries zich bezig met het bewerken van archieven van religieuze instellingen. Zijn opdrachtgevers zijn protestantse gemeenten, parochies, kloosters en soms ook overheidsinstellingen. De Vries haalt het archiefmateriaal op, selecteert het, maakt een goede inventaris, verpakt het materiaal op een deugdelijke manier, en brengt het terug naar de opdrachtgever of draagt het over aan een archiefinstelling. De Vries biedt de kerken ook een oplossing aan voor het beheer van het digitaal gevormde materiaal.

Begin jaren zeventig van de vorige eeuw nam de stichting het kerkje over van de Hervormde gemeente Reitsum-Ginnum-Lichtaard. Om het kerkje geschikt te maken voor de nieuwe functie zijn er binnen de monumentale kaders enkele aanpassingen verricht. Op de ‘kreake’, waar werkplekken komen, is een glazen scheidingswand geplaatst. De muren van de kerk zijn opnieuw bepleisterd. Er is een nieuwe centrale verwarmingsinstallatie gekomen en het keukentje en het toilet zijn vernieuwd.

Het kerkje heeft in de loop der eeuwen verschillende functies gehad. De laatste reguliere diensten werden in de jaren 1940 -1941 gehouden. In de jaren tachtig en negentig deed het kerkje dienst als ‘oecumenisch jongerenklooster’. In 1978 werd in de kerk een tentoonstelling over het kloosterleven ingericht. Dankzij de inzet van het Plaatselijk Comité bleef het kerkje ook na de beëindiging van dit project toegankelijk voor publiek.




04 03 22

In de ogen van Engel Struif waren alle mensen gelijk

Dominee uit Oosterwolde laat Stichting Alde Fryske Tsjerken €30.000 na

Tijdens het maken van een wandeling, kon hij ruiken wanneer hij langs een boekenzaak liep. En wanneer hij preekte in de Hervormde kerk, hoorde hij aan het geroezemoes hoeveel mensen er voor hem in de kerkbanken zaten. Tot op de persoon nauwkeurig. Maar viel tijdens een dienst het licht uit, dan ontging hem dat. Dominee Engel Jan Struif was zijn leven lang blind, maar dit weerhield hem niet van het leiden van een buitengewoon leven dat zich grotendeels binnen de kerk afspeelde. Na zijn overlijden, afgelopen 13 oktober, liet hij Stichting Alde Fryske Tsjerken €30.000 na.

Engel Jan Struif werd in 1934 geboren op een graanboerderij in Nieuw Beerta en overleed vorig jaar in een verzorgingshuis in Oosterwolde. In de 87 jaar ertussen groeide hij op in een warm, niet-Christelijk gezin, doorliep hij het gymnasium en studeerde hij Theologie in Groningen, werd hij predikant, trouwde twee keer en bleef hij twee keer alleen achter na het overlijden van zijn vrouwen Bettie en Connie. Maar dit zijn slechts wapenfeiten.

Veel betekend
Engel Jan Struif was namelijk veel meer dan dat, getuige de vele brieven vanuit heel Nederland die na zijn overlijden naar vriend Henk de Haan werden gestuurd. De Haan en zijn vrouw Hanneke regelden nagenoeg alles voor Struif, na het overlijden van diens tweede vrouw in 2017. “Ik heb eigenlijk nooit geweten hoe groots Engel Struif was, tot al die verhalen na zijn overlijden tot ons kwamen. Hij heeft enorm veel voor mensen betekend.”

Overal geliefd
Struif was namelijk ook een man met humor en met een ruime blik. Een man die niet gebukt ging onder zijn beperking. Een man die mensen wist te verbinden, ook wanneer zij een ander geloof of - zoals zijn eigen vader - überhaupt geen geloof aanhingen. Een man die binnen alle stromingen van de Hervormde kerk met evenveel gemak preekte, door iedereen werd geaccepteerd en overal even geliefd was. En een man, die het cultuurgoed van onder andere de Stichting Alde Fryske Tsjerken een zeer warm hart toedroeg.

Kwaliteit
De Haan: “Kerken en orgels, daar voelde hij heel veel voor. ‘Wat een prachtige kerk’, zei hij soms, terwijl hij niets kon zien. Maar hij voelde het, hij rook het. Hij wist het gewoon. Zoals hij aan de klanken van een orgel kon horen met wat voor kwaliteit hij te maken had.”

Ver van oordelen
Hoewel Struif in 1985 als dominee in het Friese Oosterwolde neerstreek, bleef hij zich zijn leven lang met hart en ziel inzetten voor de Groninger taal. Ook het preken deed hij regelmatig in het Gronings,  hoewel veel mensen vonden dat je in de kerk ‘algemeen beschaafd Nederlands’ hoorde te spreken. Hij doorbrak wel vaker taboes en hield zich bovendien ver van oordelen. Van het laten spelen van een gereformeerde organist in de Hervormde kerk, tot het trouwen van een bevriende pastoor: Struif deed het. Voor hem waren alle mensen gelijk.

Behoud van kerken
Zo kon hij er ook niet van wakker liggen dat er steeds minder mensen naar de kerk gingen. “Dat maakte hem niet uit. Structuren veranderen, de maatschappij verandert en het geloof verandert. Dat hou je niet tegen. Hij gaf mensen er liever de ruimte voor.” Wat Struif wél belangrijk vond, was het behoud van kerken en hun interieurs. “Want een kerk is iets bijzonders, die bouw je niet zomaar opnieuw.” Kerken, orgels en kerkmuziek waren van grote waarde voor Engel Struif.”

Nalatenschap
Vandaar dat hij Stichting Alde Fryske Tsjerken een deel van zijn vermogen naliet. Net als de Stichting Oude Groningse Kerken en een aantal andere stichtingen, fondsen en goede doelen. Hij legde dit bij leven vast bij de notaris en wees vriend en toeverlaat Henk de Haan aan als executeur van zijn nalatenschap. “Er zijn heel veel mooie verhalen over Struif. Het was ook van nature een plezierige man. Met veel humor. Zijn laatste jaren waren niet de gemakkelijkste, al leefde hij na zijn opname in het verzorgingshuis gelukkig nog even op. Hij werd omringd door veel vrienden, en wordt nu door velen gemist”, aldus De Haan.

Wie een deel van zijn erfenis wil nalaten aan een goed doel, kan dit bij een notaris in een testament laten vastleggen. Zo kan men Stichting Alde FryskeTsjerken bijvoorbeeld benoemen als (mede-) erfgenaam middels een erfstelling. De stichting deelt dan voor een vastgelegd percentage in het nalatenschap. Men kan ons ook een bepaald geldbedrag of goed schenken. Dit wordt een legaat genoemd. Kijk hier voor meer informatie.

 




03 03 22

Terp onder kerk van Hegebeintum geeft 12.000 jaar aan historie prijs

Een twaalf meter lange pijp met een diameter van 10 centimeter, waarvan de inhoud voor 12.000 jaar aan archeologische informatie herbergt. De boorkern die in 2015 uit de terp van Hegebeintum werd gehaald en de daaropvolgende vier jaar werd ontleed, ligt nu in het gloednieuwe bezoekerscentrum onder aan de voet van de terp te zien voor het grote publiek. Een aanrader voor iedereen die ook maar een beetje geïnteresseerd is in vaderlandse geschiedenis. De Friese in het bijzonder.

Het is een kwestie van geluk. Een archeologische boring is vaak een gok: wat je aantreft is de vraag. Maar geluk hadden ze, zes jaar geleden. In de jaren waarin specialisten zich over de inhoud van de twee boorkernen van Hegebeintum bogen, troffen ze niet alleen resten van een sloot aan, maar ook een aslaag van een kookvuur, vloeren van een huis en resten van aardewerk.

Betonnen tafel
De aanleiding om in de terp van Hegebeintum te boren, was het feit dat de kerk die erop staat en wordt beheerd door Stichting Alde Fryske Tsjerken, op instorten stond. De kerk móest worden gestut en het idee was om hem op een soort grote betonnen tafel te plaatsen. Een tafel met poten die 13 meter de grond in zouden gaan, helemaal tot aan de onderste zandlaag, dwars door de terp heen. Dat ze de terp schade zouden aanrichten stond vast, en dus werd er van te voren archeologisch onderzoek gedaan om die in kaart te brengen.

Perfect afgestemd
Dat één van de twee boorkernen tentoongesteld zou worden, werd al gauw besloten. Johan van Gent is adviseur van de elf archeologische steunpunten in Friesland en werd door Stichting Terp Hegebeintum aangewezen om samen met een ontwerper en vormgever aan de expositie gestalte te geven. Een mooie samenwerking, omdat ze vanaf dag één alles perfect op elkaar konden afstemmen. Van Gent: “Normaal staat het ontwerp van een expositie al vast voordat ik advies geef over de inrichting, maar nu konden we vanaf het begin samen bepalen hoe we de boorkern het beste konden laten zien.”

Uitgebreide uitleg
Het resultaat mag er zijn. De hoogste terp van Friesland heeft zijn geheimen prijsgegeven en Van Gent heeft een prachtige manier gevonden om hem tentoon te stellen. Bij elke grondlaag is een tijdsduiding geplaatst, de aangetroffen materialen zijn uitgebreid beschreven en er zijn interessante attributen te zien. Attributen die duidelijk maken welke materialen er precies zijn aangetroffen, zoals hennep en kamille, maar ook archeologische vondsten uit onder andere de Romeinse tijd.

Kookvuur
Van Gent vertelt: “Niemand had sinds de bouw van de kerk rond het jaar 1100 ooit een boring gezet op het hoogste punt van de terp. Het was een prachtige heuvel om overheen te lopen, met een schitterend uitzicht, maar hoe de terp precies is opgebouwd was altijd een mysterie. Nu is het verhaal compleet. Van het eerste dekzand van 12.000 jaar geleden werd de terp door de stijging van de zeespiegel een natuurlijk kweldergebied, waarna het rond 500 voor Christus langzaamaan geschikt werd voor bewoning. Je zíet gewoon de overgang naar het moment dat hier mensen zijn gaan rondlopen. In de hogere lagen van de boorkern vonden we resten van verbrande mest, massa’s schelpen van gegeten mosselen, dierenbotten, de ineen geperste opvulling van een sloot, de aslaag van een mogelijk kookvuur en resten van de vloeren van een huis. Bij elkaar vertelt het een heel verhaal.”

Grafcultuur
Kers op de taart is de grafcultuur die de terp heeft gekend. Dit historische grafveld was in gebruik van ongeveer 400 tot 730 na Christus, lang voordat de kerk er werd gebouwd, en hoewel hij al rond 1900 grotendeels is afgegraven en er geen menselijke resten in de boorkern zijn aangetroffen, maakt de grafcultuur wel deel uit van de tentoonstelling. “Het is onlosmakelijk aan de geschiedenis van de terp verbonden en een bijzonder onderdeel van de expositie. Zo zie je onder andere skeletten en bijgiften - spullen waarmee overledenen werden begraven -  van mensen die ooit op of nabij de terp hebben gewoond. Heel fascinerend”, aldus Van Gent.

Door hun ogen
Hij vervolgt: “In de periode waarin deze mensen leefden zag het landschap er heel anders uit. Er was de terp, en verder was er vlakte en zee. Geen bomen, hoge gebouwen, niks. Hoe zagen de mensen er toen uit? Wat zagen zij om zich heen? Je zou willen dat je even door hun ogen had kunnen kijken.”

De tentoonstelling in het bezoekerscentrum van de terp van Hegebeintum is sowieso de komende jaren nog te zien. Meer informatie vind je op: https://www.hegebeintum.info/bezoekerscentrum

fotograaf: Erikjan Koopmans




25 02 22

Er kan weer geslapen worden in de Friese kerken

Vanaf 1 april is het weer mogelijk om te slapen in een aantal Friese kerken. Dit zogenoemde 'Tsjemping' is bedoeld voor pelgrims (leden van het Genootschap van Sint Jacob) en voor donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Zij kunnen voor een klein bedrag een nachtje slapen in één van onze kerken.

 

In coronatijd is er steeds meer belangstelling gekomen voor wandelen en fietsen. Een bijzondere manier van overnachten is daarop een bijzondere aanvulling.

Vijftien van onze kerken doen mee als refugio (overnachtingsplaats): Blessum, Boksum, Britsum, Foudgum, Jorwert, Oostrum, Peins, Rottevalle, Schurega, Sibrandahûs, Sint Jacobiparochie, Swichum, Terband, Wânswert en Zürich. Pelgrims in het bezit van een pelgrimspas van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob, een stempelkaart van het Jabikspaad of de Camino der Lage Landen kunnen er gebruik van maken. Donateurs van SAFT ook, op vertoon van een magazine.

De kerken hebben maximaal vier veldbedden en gasten moeten zelf een slaapzak meenemen. Een van de 'huisregels' is dat je 24 uur van tevoren telefonisch de beschikbaarheid nagaat. Gasten zijn welkom tussen 17.00 en 10.00 uur.

 

Naast deze refugio’s is er in de kerk van Dedgum een heuse B&B onder de toren. Dit is een wat luxere manier van overnachten. Er is een tweepersoonsbed, een badkamer met douche en een keuken aanwezig.  Hier hangt vanzelfsprekend ook een hoger prijskaartje aan.

 

Kijk voor de mogelijkheden en meer informatie hier op onze website. Daar vindt u ook een kaart met de refugio's, de routes en contactpersonen per kerk.

Voor het reserveren van de B&B van Dedgum raadpleegt u dedzjum.nl 




25 02 22

Medewerker in de spotlights: Rimmer Wiebe van der Hoek, medewerker inventaris

Kerkinterieurs fascineren hem mateloos. Preekstoelen in het bijzonder. Wat die hem vertellen over de beleving van de gelovigen van vroeger, welke boodschappen gemeentes er mee wilden afgeven richting hun kerkgangers, daar doet Rimmer Wiebe van der Hoek (27) graag onderzoek naar. Zijn baan bij de stichting is in wezen voortgekomen uit deze fascinatie. Niet gek dat hij zo blij is dat hij bij de stichting aan het werk mocht. “Het is een hele mooie baan binnen een hele fijne organisatie.”

Rimmer Wiebe, die samen met zijn vriendin in Groningen woont, is nog maar net afgestudeerd maar binnen de stichting geen onbekende. Na zijn bachelor Religiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen deed hij op dezelfde universiteit de master Religion and Cultural Heritage. Binnen die studie liep hij vorig jaar zomer stage bij de stichting en onderzocht hij een nieuwe manier van het waarderen van onze kerken. Sinds 1 februari is hij bij de stichting in vaste dienst.

 

Medewerker inventaris

De komende twee jaar zal Rimmer Wiebe zijn stageonderzoek voortzetten. Aan de hand van een door hem opgesteld instrumentarium aan waardescores, wordt duidelijk welke herbestemming voor een kerk het beste is. Zo bepaalt hij onder andere de cultuurhistorische en kunsthistorische waarde van kerken, om na te gaan in hoeverre ze bijvoorbeeld als museum kunnen fungeren. Hiernaast is Rimmer Wiebe aangenomen voor de functie ‘medewerker inventaris’ van waaruit hij meewerkt aan een tweejarig project om de digitale inventaris database van de stichting up-to-date te maken voor Museum Catharijneconvent, dat de nationale database van religieus erfgoed beheert.

 

Kleinschalig karakter

“Ik hoop op beide terreinen een bijdrage te leveren waar de stichting iets aan heeft. Het is betekenisvol werk, wat voor mij persoonlijk heel belangrijk is. Daarom vond ik mijn stage bij de stichting ook zo leuk, en ben ik nu zo blij dat ik deze functie mag invullen. Dit is een baan die helemaal aansluit bij wat ik interessant en leuk vind. Daarbij vind ik het kleinschalige karakter van SAFT heel fijn. Het is een kleine organisatie waar we elkaar kennen en aanspraak op elkaar kunnen maken.” Dit past bij Rimmer Wiebe, die zichzelf omschrijft als rustig en open, nauwkeurig en vriendelijk en die een kritische houding kan hebben op zijn eigen werk.

 

Bijzondere kerken

Opgegroeid in Hommerts, een dorpje net onder Sneek, zat Rimmer Wiebe op zondag altijd in een nogal eenvoudige - zeg maar saaie - kerk. Van jongs af aan wilde hij dominee worden, tot hij tijdens zijn bacheloropleiding bij het vak Religie en Ruimte het boek Protestantse Kerken van SAFT oprichter Regnerus Steensma onder ogen kreeg. Zo ontdekte hij hoeveel bijzondere kerken Friesland telt. Rimmer Wiebe: “Het verbaasde me enorm. Ik had me nooit eerder gerealiseerd dat zulke kerken hier te vinden waren, nota bene in mijn eigen provincie. Eigenlijk ben ik vanaf dat moment deze richting ingeslagen.”

 

Fijn snijwerk in gewoon hout

Zijn bacheloronderzoek deed hij in de Mariakerk in Mantgum. Een kerk die voor altijd een speciaal plekje in zijn hart heeft. “De neoclassicistische stijl met haar wit gestucte muren, zo eenvoudig en toch zo gedetailleerd afgewerkt, het fijnste snijwerk in heel gewoon hout… Dat sprak me aan. Dat wilde ik verder onderzoeken.” Met name de preekstoel viel op. Met bijbelverhalen erop gesneden, terwijl hij een rijke beeldcultuur nu niet direct associeerde met protestantse interieurs. “In de meest eenvoudige kerken tref je soms de meest bijzondere preekstoelen aan.”

 

Geloofsbeleving

“In Mantgum heb ik heel veel geleerd. Ze hebben er bijbelverhalen op de preekstoel afgebeeld, met ontmoetingen waarin Jezus als leraar optreedt.

“Daaruit kun je opmaken dat de maker graag een boodschap wilde meegeven aan de gemeenteleden die in de kerk kwamen. Laten wij nu ook van Jezus leren, net als de mensen die Hij toen tegenkwam.” Het blijft natuurlijk giswerk, maar dat je de geloofsbeleving van destijds op zo’n fysieke manier in de ruimte aantreft, vind ik heel bijzonder.”




24 02 22

De Johanneskerk van Britsum, als een theater van de illusionist

Na de zware buien van vanmorgen vertoef ik nu in een totaal andere sfeer. Een stralend blauwe hemel lacht mij tegemoet wanneer ik mijn reis vervolg naar de Johanneskerk te Britsum, een terpdorp met ruim 1100 inwoners. De kerk dateert van de 12e eeuw, tenminste… dat zeggen ze.

Wie zonder vooropgezet plan op zoek gaat naar middeleeuwse kerken rijdt aan deze kerk voorbij. Op het eerste gezicht zie je een kerk dat oogt als een laat 19e eeuws gebouw. Zij staat er idyllisch maar wekt een gevoel van dertien in een dozijn.

Maar niets is minder waar.

Ik heb nog wat tijd over en maak een wandeling landinwaarts langs een stuk afgegraven terp dat als ijsbaan zou moeten dienen, maar helaas. Waar de ijsmeester iedere morgen de gordijnen opzij schuift en slechts wat eenden ziet dobberen, geniet ik van een unieke blik op Britsum aan ‘Zee’. Dit dorpsgezicht zie je ’s zomers niet en de situatie lijkt een beetje op de verborgen en niet vermoede werelden die de kerk voor mij in petto heeft. Ik verkeer in een staat dat niets meer is wat het lijkt.

Heerlijk om zo even uit te waaien na alle indrukken van de Johannes de Doperkerk te Huizum. De wind trekt nog stevig door en je kijkt oneindig ver uit over de velden. Ruimte is het credo voor zover ook dit geen illusie is.

Ik slenter weer op naar het terpdorp en proef een beetje de sfeer van 50 jaar terug. De tijd van Gazelle, Flipje Tiel, van Nelle en de blikken merkborden.

Terwijl ik vanaf het kerkhof geniet van het uitzicht komt de sleutelbewaarder aangefietst. Het lijkt wel een film. De begroeting is zoals altijd weer allerhartelijkst.

Ik merk op dat het lijkt of de kerk net een opknapbeurt heeft gehad. “Wacht maar af” zei Wietse terwijl hij de sleutel in het slot steekt en zijn pretogen het nodige verraden. Hij opent de deur en ik passeer een tijdzone van 800 jaar en ben eerst sprakeloos, daarna kom ik superlatieven tekort.

Ik wil zingen, dichten, feestvieren, zwijgen, treuren, liefhebben, kind en grijsaard zijn en wat al niet meer, maar ben uiteindelijk niets anders dan emotie.

Wat is hier aan de hand. De oude kerk van eind 12e eeuw is geheel ommetseld, met andere woorden: ze hebben een nieuwe recht toe recht aan kerk om de oude muren heen gebouwd. Dus binnen deze eind 19e eeuwse kerk zit een middeleeuwse bouwstijl en interieur verstopt. Je wordt hier puur voor de gek gehouden, als een truc van de illusionist die een kartonnen doos onder het rood fluwelen doek weet om te toveren tot een rijk gevulde schatkist.

Maar het zijn niet alleen de hoeveelheid dukaten die je tegemoet schitteren nadat het deksel van de schatkist wordt opgelicht, het betreft ook de betovering van het binnenvallende licht zodat deze oudheid samensmelt met het heden en het tijdloze tot op het bot doet ervaren. Ik ben hier op de juiste tijd op de juiste plaats. Beelden van romaanse kerken in de Franse binnenlanden of ergens langs de randen van de Ierse kust dwarrelen door mijn gemoed. Mijn gids hoort de loftuitingen met zichtbaar plezier aan.

“Ik laat je even alleen om mijn overall te halen, dan ga ik zo de toren in om de rotzooi op te ruimen die de vleermuizen achter laten” en daarmee laat hij blijken mijn wens om even alleen te zijn feilloos aan te voelen.

De restaurateurs van 1993 moeten soortgelijke emoties hebben beleefd toen zij onder meer dan honderd lagen kalk fascinerende en eeuwenlang verborgen fresco’s aan het oppervlak brachten. Deze werden vermoedelijk tussen 1250 en 1300  aangebracht. Na 10 jaar monnikenwerk hebben zij de omvangrijke muurschilderingen weer voor een groot deel zichtbaar gemaakt en verdienen alle lof.

Fragmenten van een aantal Passietaferelen zijn te vinden in het koor terwijl oudtestamentische figuren toekijken. Op het gewelf van het schip trof men een Maria met Kind aan.

Ik zit in één van de overhuifde herenbanken en ga helemaal op in al deze mystieke verbeeldingen.

De kerk van Noordbroek in Groningen noemt men wel de Sixtijnse Kapel van het Noorden, maar wat mij betreft doet deze kerk daar niet voor onder.

Het meubilair dateert uit de 17e eeuw en de herenbanken wijst men toe aan de families Burmania en van Wyckel – Van Lyclama. In de vloer liggen bijzondere zerken waaronder een priesterzerk uit 1535 van Aggo Herama.

Het wordt teveel om allemaal te beschrijven, de prachtige gewelven, de forse gedecoreerde ribben, een hagioscoop, een piscine, de diverse nissen en dichtgemetselde vensters en al hetgeen dat ik niet zie maar wel voel…. alles ademt oud.

Geweldig ook hoe de kunstverlichting zit verstopt in enorme schuin uit de wand stekende toortsen, laat de ridders maar komen.

Vaak belemmeren hanglampen de doorkijk naar het koor, dit is feest voor de fotograaf.

Ik hoor gerommel bij de ingebouwde toren en zie dat Wietse zich in zijn overall probeert te wurmen.

“Wil je mee naar boven?”, dat laat ik me geen twee keer zeggen. Gewapend met een bezem en een emmer gaan we via de orgelgalerij met het in 1861 gebouwde orgel van Willem Hardorff de hoek om en een smalle houten ladder op. Met het stijgen der sporten stijgt ook mijn verbazing. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat mijn gids al redelijk op leeftijd is en ik mij verbaas hoe hij zich van de ene ladder naar de ander omhoog werkt, al wurmend en wringend door steeds nauwer wordende doorgangen. Ik maak een opmerking dat het tijd wordt voor vrijwilligers van een jongere generatie. “Die zijn niet te vinden”.

Al schurend en schuivend passeren we de mannenklok uit 1664 en een lichtere vrouwenklok uit 1507. Al naar gelang welke klok als eerste wordt geluid weet men in de omtrek of de overgegane ziel een man of vrouw is.

Gelaten kijk ik toe hoe man, bezem en emmer ook nog door de allerlaatste nauwe doorgang verdwijnen en zich verenigen met de vleermuizen. Daar is geen ruimte voor twee en nog hoger betekent vliegen.

Ik ga weer naar beneden om me nog een tijdje onder te dompelen in de sfeer van ijle gregoriaanse gezangen en wegstervend hoefgetrappel.

De klok slaat twee keer en ik werp een blik op mijn horloge of dit wel klopt, stel je voor dat…., maar niet veel later kijk ik in een emmer gevuld met onfrisse gronderige drab en verdwijnt de overall opgerold in een fietstas.

Het is tijd om huiswaarts te keren, mijn woorden zijn op, de rest is aan de sferen.

Herman Slurink. Zwartsluis – Britsum, 11-02-2022.




17 02 22

Een impuls voor Fryske Tsjerken

Op woensdagavond 9 en maandagavond 14 maart worden er twee werksessies georganiseerd in Friesland in het kader van de aankomende Landschapstriennale, die volgend jaar in Waddenregio zal plaatsvinden. De kerkgebouwen langs de kustlijn spelen een sleutelrol in het landschap, de Triennale kan een mooie impuls betekenen voor de lokale dialoog over de betekenis en toekomst van deze gebouwen. Wij zoeken daarom leuke, inspirerende, creatieve en ondernemende Friezen om aan deze sessies deel te nemen.

Ben je iemand uit de regio en zou je jouw ideeën willen inbrengen tijdens deze verkennende gesprekken? Of wil je gewoon leuke mensen ontmoeten en een hele inspirerende avond beleven op een unieke plek in Nederland? Je bent van harte welkom, we zouden het supertof vinden als je erbij bent!

Je kan je voor (één van) de twee sessies aanmelden door een mail te sturen naar sander@kerkvernieuwers.nl. Voor meer informatie over de sessies kan je klikken op deze link.

Mocht je ons een handje willen helpen om leuke Friese mensen bij elkaar te brengen, kan dat door de betreffende LinkedIn post te delen in je netwerk!

Dit is een samenwerking van Stichting Alde Fryske Tsjerken, De Kerkvernieuwers en Landschapstriennale.




10 02 22

Ook wij helpen Pake en Beppe de vakantie door!

De versoepelingen zijn goed nieuws voor Nederland en met name de cultuursector. Maar ook voor onze kerken. Want iedereen kan er weer terecht om te genieten van de geschiedenis die onze provincie rijk is. Tijdens de voorjaarsvakantie helpt ook de stichting Pakes en Beppes de vakantie door. Want wat valt er veel te ontdekken in onze middeleeuwse kerken, die prachtige oude gebouwen waar je de geschiedenis soms bijna proeft. Of misschien was de kerk nog in gebruik toen Pake en Beppe klein waren en kunnen ze er alles over vertellen aan de kleinkinderen. Een kerk van onze stichting bezoeken is heel gemakkelijk. Via onze website kan er contact worden opgenomen met de sleutelbeheerder om zo toegang tot de kerk te krijgen. Ga naar deze link op onze website, selecteer de te bezoeken kerk en neem contact op met de sleutelbeheerder. Dan kunt u straks, samen met de kleinkinderen, op onderzoek uit.




31 01 22

Joke Bakker te gast bij Omrop Fryslân

Impresario Joke Bakker was afgelopen zaterdag samen met Marcel Smit bij Op&Ut fan Omrop Fryslân om te vertellen dat de culturele activiteiten in de kerken weer kunnen worden opgepakt en dat bezoekers van harte welkom zijn.

Marcel Smit pakt de podiumtour weer op. Dit betekent dat er nog 6 gratis concerten bij te wonen zijn, te beginnen op vrijdagavond 11 februari om 20.00 uur in de Willibrorduskerk in Holwerd.

Kijk voor het volledige culturele programma in onze kerken bij ‘activiteiten’ op de website.
Bekijk hier de uitzending. 

Door op de foto te klikken wordt u doorgelinkt naar de video.




19 01 22

Excursie per boot op 25 juni

In de laatste uitgave van AFT, nummer 26 is tot onze spijt een deel van de tekst weggevallen. Het betreft het artikel over onze excursie op zaterdag 25 juni. De excursie is de vorig jaar uitgestelde boottocht langs kerken in Langweer en Woudsend. Varend vanuit Sneek met “De Toerist” van rondvaartbedrijf M. van der Werf bezoeken we de dorpskerk in Langweer die dateert uit 1777. In Woudsend bezoeken we 2 kerken, De Karmel, een protestantse kerk uit 1837 en de Sint Michaëlkerk, een rooms-katholieke schuilkerk uit 1792. Verder is er in Woudsend nog een schuilkerk geweest en dat gebouw, dat niet meer als kerk in gebruik is, bezoeken we ook. Tijdens de vaartocht wordt er tijd voor een hapje en een drankje en een heerlijke captain’s lunch!

Het hele programma is hier te vinden.


Iedereen die wil deelnemen aan deze excursie dient zich aan te melden. Ook de deelnemers die zich eerder hebben aangemeld!
Graag aanmelden via mailadres:
info@aldefrysketsjerken.nl  of
telefonisch: 058 213 96 66




17 01 22

Bestuurlijke wissel Stichting Alde Fryske Tsjerken

Na een lange periode als voorzitter, respectievelijk vicevoorzitter hebben Jan Kersbergen en Jan Meinte Postma besloten hun functie neer te leggen. Het Algemeen en Dagelijks Bestuur betreuren en respecteren dat besluit. De stichting is zeer dankbaar voor hun jarenlange en succesvolle inzet voor de kerken en daarmee voor Friesland.

De heer Hendrik ten Hoeve, lid van het Algemeen bestuur is bereid gevonden het voorzitterschap waar te nemen in afwachting van een definitieve benoeming van een nieuwe voorzitter. De heer Michael Zwartelé, ook lid van het Algemeen Bestuur treedt ook tijdelijk toe tot het Dagelijks Bestuur.

Het Dagelijks – en Algemeen Bestuur streven ernaar om op zo kort mogelijke termijn definitief in de ontstane vacatures te voorzien.

Intussen dragen zij in nauwe samenwerking met de directeur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, mevrouw Hester Simons en de kantoororganisatie in Leeuwarden zorg voor de continuïteit van de zorg voor de 55 monumentale Friese kerken die de stichting onder haar hoede heeft.




23 12 21

Werk in uitvoering: herstellen, stralen, metalliseren en schilderen

Afgelopen jaar hebben Bouwkundig expert Willem de Graaf en zijn team, ondanks alle maatregelen, niet stil gezeten. Er zijn dit jaar alleen al vijftien kerken helemaal opnieuw geschilderd. 

Maar er is nog veel meer gedaan aan onze prachtige kerken. Dit jaar is de laatste hand gelegd aan de restauratie van de kerk  in Augsbuurt. Daar is een nieuwe fundering aangebracht,  het stucwerk en het dak is hersteld, ende rouwborden zijn geheel gerestaureerd.. Ook in Oostrum is de kerk gerestaureerd. De herenbank, de vloeren en een deel van de lambriseringen zijn hersteld. En een deel van het houtimitatie schilderwerk is geretoucheerd.

In Wanswerd is de ringmuur rond het kerkhof geheel hersteld. De natuurstenen basementen zijn aangepakt en deels vervangen. En ook het hekwerk is geheel onder handen genomen. Het is hersteld, gestraald, gemetalliseerd en opnieuw geschilderd. Het komende jaar wordt een toilet met pantry in de kerk gerealiseerd.

In Baaium zijn we gestart met de restauratie van het orgel van de kerk. Eerder dit jaar vroegen we onze donateurs om een eenmalige bijdrage om de restauratie mogelijk te maken. Onze dank naar alle donateurs en andere betrokkenen die een bijdrage hebben geleverd. Het gehele instrument is gedemonteerd en wordt nu gerestaureerd door Orgelmakerij Bakker Timmenga uit Leeuwarden. Dit alles onder begeleiding van orgeladviseur Theo Jellema. Deze restauratie neemt ongeveer een jaar in beslag.

En in Ferwoude wordt komend voorjaar gestart met de restauratie van de kerk. Dit is hoofdzakelijkherstel van stuc-, en ankerwerken en scheurvorming. Ook wordt de kerk van buiten geheel geschilderd.

We houden u van onze werkzaamheden op de hoogte het komende jaar.




08 11 21

Zwerven in Friesland: De kerk van Hegebeintum, een historisch hoogtepunt.

Een bezoek aan de kerk van Hegebeintum kan alleen op afspraak en dat is begrijpelijk. De kerk herbergt een aantal waardevolle museumstukken en in het verleden roofden onverlaten de koperen kandelaars en sloopte men het beslag van de oude bijbels. Een van de gidsen gunde mij de mogelijkheid om in alle rust in de kerk rond te kijken en details te fotograferen en adviseerde om rond 10 uur aanwezig te zijn.

Afgelopen zaterdag was het zover en onder een dicht bewolkte hemel toerde ik al vroeg richting Friesland om ruim voor de tijd aanwezig te zijn en eerst de sfeer te proeven van het dorp dat 85 inwoners telt. Ondanks het ontbreken van enig streepje zon geniet ik van mijn zwerftocht door het dorp in ruste. Wie aan de voet van de hoogste terp van Nederland (bijna 9 meter) via het klinkerpad op wil gaan naar de 12e eeuwse kerk betreedt oeroude grond waarin vondsten zijn gedaan die terugvoeren naar de tijd van de profeet Jeremia en Nebukadnezar (ca. 600 v. Chr.).

Deze toegangsweg bevat 25 roestvrijstalen stepstones met de namen en het geboorte- en sterfjaar van de oud-bewoners van de nabijgelegen Harsta State wier indrukwekkende rouwborden de wanden van de kerk sieren. Door al die namen lijken de eerste opgaande schreden eerder een opgang naar een adellijke slotkapel dan naar een sober en eenvoudig gebedshuis.
Je hebt pelgrims die de laatste meters naar het einddoel kruipend afleggen. Zou je dat hier doen dan schuif je met de neus over namen als Catharina Imilia van Nijsten (1656-1694) en nog 24 andere, daarvoor ga je niet door het stof. Hoe het ook zij, ik hou er wel van, het maakt de geschiedenis levend.

Het stalen toegangshek naar het kerkhof rond de kerk knalt open, een groep mezen vliegt verschrikt op maar keert even zo snel weer terug. Bij de overburen wordt een gordijntje opzij geschoven en weer snel gesloten. Ik voel me even bekeken als een zwerver zonder plastic zak of een fles whiskey.

Een ongekend geluksgevoel trekt door mijn gemoed met het idee straks binnen deze muren te vertoeven. Deze vertonen de nodige littekens van restauraties gedurende voorbije eeuwen. Nabij een paar van deze wonden dekt een recent ‘vastgelopen’ roeiboot het graf van haar schipper. De lijster op de rand zingt zwijgend haar lied dat uitwaaiert over de velden.

Het is tijd en ik meld mij bij het onlangs geopende informatiecentrum aan de voet van de terp. “Je kon wel eens pech hebben” hoorde ik als welkom. “Gisteravond sprongen de stoppen en viel het licht uit”, oei, dat is jammer. Het dichte wolkendek en het loof rond de kerk zullen weinig licht in de kerk toelaten. “Laten we maar gaan”, zei de opgewekte vrijwilliger, “mijn collega zal er straks naar kijken”.

En weer passeren de edelen onder mijn voeten door en hoor ik een en ander over de geschiedenis van de deels afgegraven terp. De lage deur van de toren wordt ontgrendeld en daar sta ik in een halfschemerige ruimte vol vage schaduwen. De 16 zware imposante en in dit licht mysterieuze rouwborden leken de wanden volledig te bedekken en je neer te willen drukken. De herenbank in het koor aan het eind en toch dichtbij is leeg, maar je zou zo oog in oog kunnen staan met een strenge vorst of rechter. De eerste indruk ís die van een slotkapel waarin alleen de vaandels ontbreken.

Een engel met de zeis, steigerende paarden, doodskoppen en oude symbolische motieven komen je vanaf de rouwborden tegemoet en werpen hun schaduwen vooruit. Het lot van de mens gevat in een veelzijdige kunstzinnige verbeelding.

Ik mis ineens mijn gids maar plots schijnt er een helder licht en een juichkreet klinkt vanaf de orgelgalerij. Twee schijnwerpers branden gericht naar het plafond en de enthousiaste gids biedt aan ze naar mijn wensen te bedienen. Ik voel me begenadigd en een warme gloed trekt door mijn binnenste.

De wereld buiten is sober en stil en hier komt als uit het niets de zon op. De lichtbundel leidt de aandacht van de edelen af en lokt mij naar de eenvoud van een dichtgeslagen Bijbel op de hoek van een kerkbank of de verstilde ruimte onder de orgel-galerij, het orgel is in 1862 gebouwd.

Plekken van leegte in een ruimte van overdaad. De zitplaats van het volk wier bestaan herinnerd wordt met een kaars in de nis. Uiteindelijk zal alle pronk en uiterlijk vertoon samenvallen in het licht van een simpele kaars. Geen rouwbord kan het duister verdrijven, het is de kaars gegeven.

De preekstoel en de dooptuin dateren uit de 18e eeuw. De herenbank is in de 17e eeuw gemaakt met wapens van de familie De Schepper, Scheltinga en Coehoorn, een naam die ik in meerdere kerken ben tegengekomen. Twee kolossale en rijk bewerkte grafzerken bedekken de vloer voor de herenbank. Boven de preekstoel zijn nog vage resten te zien van een fresco met afbeeldingen van Christus en engelen. Er schuilt een zekere symboliek in dit tafereel: trekt Christus zich in deze wand teleurstellend terug of is de tijd juist rijp om gaandeweg weer tevoorschijn te komen?

De gids heeft de schijnwerpers in een vaste positie gezet en wijst me nog op enkele bijzondere details zoals het lage venster, een voormailige sacristie-ingang dat later werd omgebouwd tot een klein venster, een zgn. hagioscoop (heiligenkijker) en de koperen zandloper op de preekstoel. Een zandloper als alarmbel voor een te lange preek, maar ook als symbool voor een kentering van de tijd.

In mijn geval zit de tijd er ook op. De eerste bezoekers kondigen zich aan en de koffie lonkt.
In het splinternieuwe “Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum” is ook een klein museum gevestigd met alle informatie over de afgraving van de terp en de archeologische vondsten waaronder een duplicaat van de mantelspeld van verguld zilver uit de eerste helft van de 7e eeuw na Christus. Met een boek over de laatste archeologische onderzoeken onder mijn arm neem ik afscheid en kijk dankbaar terug op een zeer prettige en verrassende ontdekkingstocht….dit bezoek was letterlijk een hoogtepunt.

Herman Slurink. Zwartsluis – Hegebeintum, 16-10-2021.




05 11 21

Een pelgrim in het labyrint, een project voor studenten van NHL Stenden

De Groate Kerk in St. Jacobiparochie is de eerste kerk die op het vermaarde pelgrimspad naar Santiago de Compostela ligt. In de kerk is het pelgrimsinformatiecentrum te vinden en vóór de kerk staat een zuil die het begin van deze 2700 kilometer lange route markeert. Het is dan ook niet verwonderlijk dat juist deze kerk wordt ingezet voor het project ‘Moreel Kompas’ vanuit de Pabo van de NHL Stenden Hogeschool Leeuwarden. Dit najaar maken 75 PABO studenten kennis met het Jabikspad, het pelgrimspad zoals het in Friesland heet. Ze maken tevens een innerlijke pelgrimage. In de kerk werd een labyrint gecreëerd voor het maken van een innerlijke reis, een innerlijke pelgrimage voor het verkrijgen van inzicht in het eigen Moreel Kompas als mens en als leerkracht in opleiding.

Op vrijdag 29 oktober j.l. vond de dag met de eerste groep van 40 studenten plaats. In kleine groepjes startten zij op de dijk bij Zwarte Haan. Voorafgaand was in de colleges al het nodige voorbereid. Op de dijk kregen de studenten nog een korte inleiding van hun docente Levensbeschouwing Joanneke Kuipers over de eeuwenoude route, het ontstaan, het doel en ook over de opdrachten die ze onderweg zouden krijgen. Een van de opdrachten was dat ze zich mochten concentreren op iets wat ze graag wilden loslaten op dit moment in hun leven. Ze konden dat op een meegebrachte steen schrijven en die onderweg in het land werpen. De steen zou dan zelf zijn weg weer vervolgen. Ook maakten ze een pelgrimsstaf en versierden die met voorwerpen die ze onderweg vonden. De route van die ochtend was 6,5 kilometer en het fysieke einddoel de Groate Kerk in St. Jacobiparochi.

Op de houten vloer van de kerk was die ochtend een groot labyrint aangelegd door Simon Olbertijn en Maroesja Veken van de Labyrintwerkplaats. Zij ontvingen de pas aangekomen studenten en leidden hen in in de symboliek van het eeuwenoude labyrint. Het labyrint is een vorm die duizenden jaren terug gaat in de tijd en in tal van culturen en op verschillende continenten is gevonden. Waarschijnlijk deed het dienst bij rituelen die de wendingen in het leven van mensen markeerden of bij veranderingen in een samenleving. De Middeleeuwse kerk heeft het labyrint in eerste instantie ook omarmd, het lag in vele kerken in West-Europa. Het hielp mensen onder andere om los te komen uit hun dagelijkse beslommeringen, en om zich open te stellen voor dat wat groter is dan henzelf. Ook werd het labyrint ingezet in de kerken op de vele andere pelgrimsroutes. Mensen die fysiek niet meer in staat waren om tot het einddoel te lopen, konden de weg door het labyrint gaan. Zo symboliseert het labyrint het pelgrimspad, ons eigen levenspad. Het labyrint, dat maar één pad kent, voert via verschillende schijnbare omwegen met diverse wendingen naar het midden, de kern, die symbool staat voor ons eigen midden, onze eigen heilige plek, ons hart. Vanuit dat midden staan we in verbinding en kunnen we ons openen en ontvangen. Met dat wat we ervaren of ontvangen hebben, aanvaarden we dan weer de weg terug de wereld in.

De studenten vormden een cirkel om het labyrint heen en bij het horen van een klankschaal gingen ze in stilte één voor één het labyrint in. In het midden mochten ze een steen pakken die symbool stond voor dat wat ze in het labyrint ervoeren. Er weer uitgekomen namen ze hun plaats rond het labyrint weer in, vanwaar ze getuige waren van het levenspad van de ander. Tijdens de nabespreking konden ze delen waar hun steen nu symbool voor stond en wat hen zou helpen in hun dagelijks leven.

De ervaringen van de studenten waren uniek en prachtig, ze hadden de stilte en het gaan als een geschenk ervaren en hun steen, hun steen ligt hoogstwaarschijnlijk te pronken op een plek waarvandaan ze hem iedere dag zien en hij herinnert hen aan een pelgrimstocht die in vele opzichten waardevol was.

Dit project met studenten vindt in november op dezelfde wijze nogmaals plaats en in april worden nog twee groepen verwacht. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit een jaarlijks terugkerende tocht en ritueel in de kerk van Sint Jacobiparochie worden.

Voor meer informatie over het labyrint en mogelijkheden om het labyrint naar andere plekken te halen: www.labyrintwerkplaats.nl




01 11 21

Eeuwenoude bijbels gerestaureerd

Acht unieke en bijzondere bijbels van de stichting zijn gerestaureerd. Frisian Colorists & Restorers uit Leeuwarden heeft deze monnikenklus op zich genomen de afgelopen maanden. Het is voor het eerst dat deze bijzondere boekwerken onder handen zijn genomen. De bijbels zijn gerestaureerd met behoud van het oude karakter.

‘Net als onze kerkgebouwen vinden we het belangrijk dat ook toebehoren zoals bijbels behouden blijven’, aldus directeur Hester Simons. In het depot van de stichting liggen tientallen unieke bijbels opgeslagen. De eerste acht zijn het afgelopen half jaar hersteld, waaronder de Goingarijp Statenbijbel uit 1745, een Perkamentenboek uit 1740 en de Kerkbijbel van Sint Jacobiparochi uit 1782 die toen voor de prijs van fl.1,16 is gekocht.

Sommige bijbels lagen compleet uit elkaar, andere heilige boeken hadden iets minder onderhoud nodig. Ze zitten in ieder geval allemaal weer stevig in elkaar. De restauratie betrof zowel de leren buitenkant als het naaien en herstellen van de pagina’s aan de binnenkant.

‘Wat je bij vrijwel iedere bijbel zag was een gescheurde of kapotte leren boekband’, aldus Evelien de Boer van Frisian Colorists & Restorers. ‘Leer droogt uit en barst dan op een gegeven moment. Aan de binnenkant zagen we veel ezelsoren en gescheurde pagina’s. Deze bladzijden zijn met Japans papier hersteld. Dat is doorzichtig en dun, maar zeer stevig wat over het huidige papier wordt bevestigd zodat de tekst leesbaar blijft.’

De Goingarijp Statenbijbel was een behoorlijke klus. Deze bijbel had de kanselziekte. Dit betekent dat het boek langdurig op dezelfde bladzijde opengelegen heeft. Door het leunen, met de ellebogen van de dominee, slijt met name de onderkant van de pagina’s.

‘Door het vele gebruik, de leeftijd en het gewicht scheurt vaak ook het naaiwerk op den duur met als gevolg, losse pagina’s. Alle pagina’s zijn weer aan de boekband bevestigd. Ook de kapitaalband in de rug van de bijbels zijn aan de boven- en onderzijde op een ouderwetse manier met de hand bestoken’, aldus Evelien.

We hopen alle ‘in slechte staat verkerende’ bijbels weer in goede conditie te krijgen. De restauratie werd mede mogelijk gemaakt door FB Oranjewoud en een speciaal fonds.




27 10 21

Donateursbijeenkomst gaat niet door

De jaarlijkse donateursbijeenkomst die gepland stond voor zaterdag 30 oktober 2021 gaat op deze datum niet door.
Wij zullen een nieuwe datum binnenkort via een nieuwsbericht op de website met u delen. Mocht u hier vragen over hebben dan kunt u telefonisch contact met ons opnemen via 058-2139666 of stuur een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl.




20 10 21

Excursievoorzitter Piet Wouda neemt afscheid en blikt terug

Zaterdag 9 oktober kon sinds lange tijd weer een excursie georganiseerd worden langs een aantal van onze kerken. Voor excursievoorzitter Piet Wouda de laatste excursie als voorzitter. Hij blikt terug op een prachtige dag waar de kerken van Allingawier, Ferwoude en Gaast centraal stonden. Niet alleen het gebouw trok de aandacht, ook interessante verhalen en anekdotes van kerkgangers en predikanten uit het verleden passeerden de revue.

Piet Wouda is sinds 2006 lid van de excursiecommissie. Met veel plezier heeft hij samen met de overige leden de afgelopen jaren de excursies samengesteld. Kerken met andere ogen bekijken is een belangrijk uitgangspunt van de commissie. ‘De kerk is namelijk meer dan alleen de preekstoel. Uiteraard hebben we ook aandacht voor het cultuurhistorisch perspectief en de geschiedenis. Maar we willen mensen vooral de charme en de schoonheid van het gebouw laten zien’, aldus Wouda.

De kerk als monument dat een statement is in het dorp. Zo sprak Wouda tijdens de voorbereiding van een excursie eens met een oudere man die tegen hem zei: ‘Ik ben niet kerkelijk, maar de kerk is wel van mij.’ Dat vond Wouda natuurlijk fantastisch. ‘Ik hoop dat veel meer mensen dat gevoel krijgen in de toekomst.’

‘Wat ik altijd interessant vind, en met dat oog geven we invulling aan de excursies, is hoe de samenleving betrokken is bij een kerk. Daar wordt over verteld. En wat een kerk typeert of wat er centraal staat, vertalen we naar een hedendaagse uiting.’ Zo is ook gekeken naar het programma van 9 oktober.

De dag begon met mist toen de bus uit Leeuwarden vertrok. Maar onderweg door het prachtige Friese landschap trok de mist langzaam op en brak de zon door. ‘Schitterend beeld gaf dat over de weilanden’, aldus de voorzitter. ‘Vlak voor mijn bezoek aan de kerk in Gaast, ben ik op de dijk geklommen om te genieten van het uitzicht over het IJsselmeer. De kerk zie je dan staan als een ‘beaken’ aan zee.’

Het weidse uitzicht maakt plaats voor gedetailleerde werken in de drie verschillende kerken. Wouda: ‘Hoe prachtig de Friese kerken zijn, moet eigenlijk iedereen zien. Hoe interessant en leuk zou het zijn als kerken tot in detail bekeken kunnen worden. Ik hoop in de toekomst dat we met de moderne middelen kerken nog beter kunnen uitlichten. Details die met het blote oog niet altijd te zien zijn. Denk bijvoorbeeld aan de hoge plafonds in kerken. Vaak te hoog om die vanaf de grond goed te kunnen zien.’

André Buwalda volgt Piet Wouda op. ‘Ik laat het met een gerust hart achter. André is betrekkelijk jong, betrokken en ambitieus. Ik weet zeker dat hij samen met de andere leden van de excursiecommissie prachtige programma’s samenstelt waarbij de kerken vanuit diverse perspectief bekeken worden.’




15 10 21

Theatrale voorstelling en tentoonstelling Bokke en Skelte Mariakerk Boksum

Zondag 17 oktober is de theatrale opening van de expositie Bokke en Skelte in de Mariakerk in Boksum. Tussen 17.00u en 21.00u vindt ieder half uur een voorstelling plaats van en over Bokke en Skelte. Twee helden die tijdens de Slag bij Boksum in 1586 om het leven zijn gekomen. De opening is voor iedereen en gratis toegankelijk.

Regisseur Tjerk Kooistra, bekend als regisseur van het Iepenloftspul in Jorwert en drie spelers van Jorwert voeren een komische en luchtige scéne op. Twee van hen kruipen in de huid van Bokke en Skelte. Deze namen heeft het dorp hen gegeven. Ook wordt er een animatiefilm getoond en zijn de skeletten tentoongesteld.

De skeletten zijn gevonden bij opgravingen in 2016. Het bleek een massagraf te zijn met zes a zeven botresten. In één van de gevonden schedels zat een gat ter grootte van een musketkogel. Al snel wordt de link met de Slag bij Boksum gelegd. Ook omdat het gevonden aardewerk 16e eeuws blijkt te zijn.

Zondag kunnen per half uur ongeveer veertig tot vijftig bezoekers de voorstelling aanschouwen. Afgelopen zondag was de première. Deze is zeer goed ontvangen door de genodigden. De tentoonstelling is permanent en na zondag dus nog steeds voor het publiek toegankelijk. In de herfstvakantie is de Mariakerk iedere dag geopend tussen 10u en 17u en ook na de herfstvakantie zal de kerk regelmatig geopend zijn voor publiek.




05 10 21

Stichting Alde Fryske Tsjerken slaat nieuwe weg in met ‘Alde Tsjerken, Nije lûden’

Voor de komende jaren hebben we een nieuwe koers uitgezet. Een koers waarin ambities opgenomen zijn die gaan over het duurzaam gebruik van de 55 prachtige kerkgebouwen die de afgelopen vijftig jaar aan de stichting zijn toevertrouwd. De focus ligt op het betrekken van de mienskip, participatie en partner zijn.

We zetten de komende jaren de oude kerkdeuren open voor nieuwe generaties en doelgroepen. Kerken bieden mogelijkheden voor jong en oud die we graag benutten. Zo blijven de gebouwen het middelpunt in een gemeenschap en zorgen we ervoor dat de stenen levend blijven. Een plek waar iedereen zich welkom voelt. Waar mensen samenkomen en waarbij het draait om beleving. De mensen staan centraal.

Het behoud en levend houden van kerken kan alleen als we dat samen doen, samen met de mienskip. Daarom betrekken we de mienskip en geven hen ruimte om invulling te geven aan wat een kerk voor de dorpen en wijken kan betekenen. De kerk kan een belangrijke bijdrage leveren om maatschappelijke doelen te halen.

We zoeken ook actief de samenwerking op met erfgoedpartners, instellingen, (lokale) ondernemers en bedrijven. We zijn volop aan het netwerken om de interesse te wekken voor onze gebouwen. Vanuit liefde voor het gebouw delen we graag de legio mogelijkheden die onze kerken bieden als podium, vergaderplek, expositieruimte of voor maatschappelijke doeleinden.

De komende jaren zal de stichting zich ook verder profileren als het vangnet voor behoud van historisch waardevolle kerkgebouwen in de provincie Fryslân. Per jaar zien we het aantal kerken groeien dat aan de stichting aangeboden wordt ter overname.

Met Alde Tsjerken, Nije Lûden staan we open voor gesprekken over de toekomst van ons cultureel erfgoed, open voor samenwerking en open voor vernieuwende ideeën om de toekomst van ons religieus erfgoed veilig te stellen voor toekomstige generaties.

Het koersdocument 2021-2024 is hier te vinden.




24 09 21

Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt Protestantse kerk Harich over

Op vrijdag 24 september neemt de stichting de Protestantse kerk van Harich over. Deze monumentale kerk uit 1663, met een toren die deels dateert uit de 12e eeuw, is een prachtig en waardevol gebouw dat door de overname behouden blijft voor de gemeenschap en een nieuw leven krijgt. Naast beheer en onderhoud zet de stichting volop in om ervoor te zorgen dat het gebouw weer wordt gebruikt binnen de bestaande mogelijkheden.

Voorzitter van de stichting Jan Kersbergen krijgt vrijdag uit handen van de voorzitter van de kerkenraad Durk Tuinier de sleutel in handen voor het symbolische bedrag van €1,00. De kerk is de 55ste kerk die stichting overneemt.

‘De kerk is belangrijk voor onze gemeenschap, dus we zijn blij met de overname door de stichting’, aldus Tuinier. ‘Natuurlijk is het ook jammer dat wij als dorp het zelf niet meer kunnen opbrengen. Door de overname ontzorgen we de volgende generatie en tegelijk bieden we nieuwe kansen. De betrokkenheid en vrijwilligheid van de dorpsbewoners bij de kerk is groot.’

Een vijftal enthousiaste vrijwilligers uit Harich neemt zitting in de Plaatselijke Commissie. Zij zorgen er mede voor dat de kerk ook in de toekomst geopend blijft en dat iedereen zich welkom voelt. Tuinier: ‘De kerkdiensten en de rouw- en trouwdiensten blijven met de overname gecontinueerd, en dat is voor het dorp belangrijk. Ook heeft de PC ideeën om de kerk een bredere bestemming te geven. Wij gaan samenwerken met het dorpshuis.’

De kerk staat op een prominente plek in het dorp en dateert uit 1663. Maar de kerk kent een langere geschiedenis. Op dezelfde plek stond een Katholieke kerk uit de 12e eeuw. Die is tijdens een storm grotendeels verwoest. Alleen de toren is tijdens de storm blijven staan.

Achter de kerk bevindt zich een grafkelder waar de Friese gedeputeerde Ulbo Aylva Rengers (1726-1787) en zijn echtgenote liggen. Tijdens de kerstnacht van 1979 werd de kerk getroffen door een grote brand. De toren bleef ook dit keer gespaard. De muren van de kerk bleven intact, maar het interieur ging verloren. De kerk werd volledig hersteld en kreeg een nieuw orgel.




23 09 21

Coronatoegangsbewijs nodig vanaf 25 september

Met ingang van 25 september komt de 1,5 metermaatregel te vervallen en is het voor bezoekers van een voorstelling verplicht om bij de entree een coronatoegangsbewijs te tonen. Ook in onze kerken, omdat wij een cultureel podium bieden. Om binnen te komen is een geldige QR-code nodig. Die code kan aangemaakt worden via de CoronaCheckApp of via coronacheck.nl

Er zijn drie manieren waarop u een QR-code kunt verkrijgen:
·         Een volledige vaccinatie (plus twee of vier weken, afhankelijk van het vaccin)
·         Een negatieve testuitslag van maximaal 24 uur oud (via testenvoortoegang.nl)
·         Een herstelbewijs van corona van maximaal zes maanden oud

Alle bewijzen dienen te worden getoond in combinatie met een identiteitskaart. Kijk voor meer informatie op de website van de rijksoverheid. Als er ondersteuning nodig is bij het aanvragen van het coronatoegangsbewijs kan er ook gebeld worden met de CoronaCheck-helpdesk via 0800 14 21.

Om oponthoud bij de ingang te voorkomen vragen we u onderstaande zaken bij de hand te houden:

uw coronatoegangsbewijs
een geldig identiteitsbewijs (ID-kaart, paspoort of rijbewijs)




15 09 21

Medewerker in de spotlights: bureaumanager Rommie van der Heide

Kerken staat op diverse manieren centraal in het leven van bureaumanager Rommie van der Heide. Ze is religieus opgevoed, veertien jaar actief geweest als kerkenraadslid en ging naar de kerk om te mediteren. Door haar werk kijkt ze anders naar deze imposante gebouwen. ‘De kerk heeft een bredere betekenis gekregen. Ik zie nu meer de charme van het gebouw.’ Maak kennis met Rommie, deze enthousiaste duizendpoot.

Sinds 2012 werkt Rommie voor de stichting waar ze begon als secretaresse. Als snel groeien haar werkzaamheden uit en is ze sinds drie jaar bureaumanager. Donateursbijeenkomsten organiseren, excursies voorbereiden, bestuursvergaderingen plannen en notuleren, Rommie zorgt ervoor dat alles wordt geregeld. Ook vormt ze een belangrijke spil in overnameprocessen.

‘Als iedereen akkoord is met overname van een kerk door de stichting, zorg ik ervoor dat alles wordt geregeld om de overdracht zo prettig en flexibel mogelijk te laten verlopen’, begint Rommie. ‘Er komt nogal wat bij kijken. Het is een bijzonder en leuk proces. Maar het brengt vaak ook emotie met zich mee. Daar moet je wel gevoel en empathie voor hebben. Het moment dat de sleutel aan ons overgedragen wordt, is heftig. Alsof je geen sleutel meer hebt van je eigen huis. Ik voel goed aan hoe de kerkelijke gemeente in het proces zit. Het is maatwerk, en veel regelen, dat maakt het werk zo mooi.’

Rommie weet precies wat er speelt binnen de organisatie, want ze is betrokken bij veel projecten en activiteiten. Ze weet de lijnen bij elkaar te brengen en aan elkaar te verbinden. ‘Ik ben daar akelig scherp in’, zegt ze met een glimlach. Ze is ook een kei in relatiebeheer. Een belangrijke taak die ze perfect aanvoelt en graag doet. Of het nu gaat over bestuurlijke contacten of over het contact met families voor nalatenschappen. ‘Nazorg is erg belangrijk. Er gaan vaak bijzondere verhalen schuil achter een nalatenschap. Dat ontroert me enorm. En dat vind ik ook een mooi gegeven van de stichting en de kerken waar we voor zorgen, er zit veel meer achter.’

‘Toen ik bij de stichting kwam te werken was ik verrast dat zij kerken in eigendom had’, vervolgt Rommie. ‘Die zijn toch van kerkelijke gemeenten?’ Ze maakt vanuit een andere hoek kennis met kerken. ‘Er zijn zoveel mensen die niet religieus zijn, maar wel interesse hebben in kerken. Dat vind ik mooi en bijzonder. Ook het aantal mensen dat als vrijwilliger betrokken is bij de stichting of bij een kerk. Ik was echt verrast. Hun enthousiasme en toewijding is prachtig. Net als alle trouwe donateurs die de stichting telt. Het is hartverwarmend.’

Hoogtepunten uit Rommie haar carrière zijn een tweetal bijeenkomsten van het Europese netwerk Future for Religious Heritage (FRH). Namens dit netwerk kwam een Fransman van adel op werkbezoek naar Hegebeintum. Tussen de middag stond, een voor hem niet alledaagse lunch klaar: brood met melk en karnemelk. ‘Ook ben ik in Parijs bij een FRH bijeenkomst geweest.’

Als voorbereiding op Culturele Hoofdstad (CH) 2018 reist ze samen met collega Reina Hilarides in 2016 naar Wroclaw, Polen om inspiratie op te doen. Ook een mooi hoogtepunt. Het project ‘Under de toer’ tijdens CH2018 is haar bijgebleven. ‘Kerken stonden centraal en de activiteiten in de kerk hebben daarmee een positieve boost gekregen. Ook de muzikale tour van Piter Wilkens in 2015 was fantastisch. En ik geniet ook erg van de contacten en gesprekken die ik heb met donateurs en vrijwilligers.’

Naast het werk bij de stichting is Rommie ook betrokken bij Spektakelmusical De Tocht als secretaris van de Raad van Commissarissen. ‘Ook geef ik wel eens gastlessen aan leerlingen van de secretaresse opleiding over mijn carrière. Het representeren van de stichting vind ik leuk.’ Rommie is het visitekaartje.

Om alle ballen in de lucht te houden is de kerk voor haar ook de plek om even stil te zijn en te ervaren wat stilte met je doet. ‘Ik vind het belangrijk om even een moment voor mezelf te pakken, dat er even niets moet. Het spirituele van een kerk past goed bij mij.’ Mediteren in de kerk heeft plaatsgemaakt voor yoga en fitness elders. Thuis is voor haar de plek waar ze graag leest en tuiniert.




13 09 21
Kerk Allingawier

EXCURSIE ZATERDAG 9 OKTOBER: Gaast, Ferwoude en Allingawier

Vorig jaar, tijdens ons jubileumjaar, is de excursie wegens de coronamaatregelen helaas niet doorgegaan. Gelukkig kan het dit jaar wel. Op zaterdag 9 oktober bezoeken we de kerken in Gaast, Ferwoude en Allingawier. Drie kerken die in een prachtig weids, groen landschap van de Friese Zuidwesthoek liggen.

Hoofdredacteur Hans Willems beschrijft de kerken van Gaast en Ferwoude in zijn artikel ‘Bepleisterd en ommetseld’ (AFT juni 2019). Hij noemt beide kerken bijzondere godshuizen aan de IJsselmeerkust. Hun ligging en ook die van de dorpskerk van Allingawier nodigen uit om deze drie kerken als bakens in het landschap te bezichtigen.

Gaat u mee of komt u ook langs? Wilt u gebruikmaken van vervoer per bus en lunch? Aanmelden kan nog, er is nog plek in de bus. Aanmelden kan via info@aldefrysketsjerken.nl of 058-2139666.

Belangstellenden die zich vorig jaar hebben aangemeld, worden verzocht zich opnieuw aan te melden. De kosten bedragen € 50,- (brochure, bus, lunch, koffie/thee). De bus vertrekt 11.00 uur van busstation Leeuwarden en komt daar rond 17.00 uur weer terug.

U kunt de kerken op 9 oktober tussen 11.30 – 17.00 uur ook gratis op eigen gelegenheid bezoeken. Er vinden regelmatig lezingen en rondleidingen plaats. Gaast: Zeedijk 9. Ferwoude: Buren 2. Allingawier: Kerkbuurt 23. Klik hier voor meer informatie over de excursie.




10 09 21

Podiumtour ‘Tusken lân en wetter’ geïnspireerd op kunstwerken Jentsje Popma

De jaarlijkse podiumtour is dit jaar geïnspireerd op schilderijen van Friese landschappen van kunstenaar Jentsje Popma, die dit jaar zijn 100e verjaardag viert.

Zangeres Janna van der Honing en multi-instrumentalist Herman Woltman brengen samen met kunstkenner Jan Henk Hamoen de muziekvoorstelling ‘Tusken lân en wetter’. De podiumtour start op zondag 26 september om 15.00u in Buitenpost. In totaal speelt het gezelschap in negen kerken van de stichting.

Enkele jaren geleden maakte Janna kennis met het werk van Jentsje Popma. Popma schilderde het Friese landschap vanuit de directe waarneming, de werkelijkheid, met de weersomstandigheden die zich op dat moment aandienden. Janna voelde meteen een connectie met zijn werk en besloot Friese liedteksten te schrijven geïnspireerd op elementen uit de schilderijen.
Tijdens de voorstelling hoort men de pure klanken van de muziek van Janna (zang) en Herman (o.a. gitaar). Elk lied heeft zijn eigen identiteit. Er is een Nederlandse vertaling van de Friese liedteksten.

De muziek wordt tijdens een aantal voorstellingen (aangeduid met *)  afgewisseld met verhalen over Popma en uitleg over meegebrachte schilderijen door Jan Henk Hamoen. Bij de overige voorstellingen brengen Janna en Herman na de pauze nummers ten gehore vanuit hun eerdere samenwerking.

Janna en Herman waren eerder met elkaar verbonden in de formatie Souldada.

Jan Henk Hamoen is theoloog en kunstkenner, bestuurslid bij Stichting Nijkleaster en uit naam daarvan beheerder van de grote collectie schilderijen die Popma schonk aan Nijkleaster.

De stichting is blij dat er dit jaar weer een podiumtour kan worden georganiseerd. De voorstellingen dragen bij aan het levend houden van onze prachtige kerkgebouwen in de provincie. Wij stimuleren het gebruik van kerken voor onder andere culturele doeleinden.

In totaal speelt het gezelschap in negen kerken. Onderstaand de data van de voorstellingen, allemaal op zondagmiddag om 15.00 uur.

  • Buitenpost      26 september                         Terband          31 oktober
  • Olterterp*      3 oktober                                Jelsum             7 november
  • Wier                10 oktober                              Foudgum*       21 november
  • Jorwert*         17 oktober                              Huizum*         28 november
  • Gaast              24 oktober


Entree: € 10,-. De voorstellingen met * € 13,50.

Houd voor actuele informatie over de voorstellingen de UIT-agenda op de activiteitenpagina van onze website in de gaten.




08 09 21

Noordoost netwerkt met: Hester Simons

Op de site netwerknoordoost.frl geeft onze directeur Hester Simons antwoord op zes interessante vragen over ondernemen en netwerken in het noordoosten van Friesland. In de rubriek ‘Noordoost netwerkt met …’ krijgt iedere week een andere Friese ondernemer dit online podium.

Hester antwoordt op vragen als: Wat maakt haar en de stichting uniek, ten opzichte van anderen?  Wat levert gevestigd zijn in deze regio haar op? Wat is het best bewaarde geheim van Noordoost-Friesland: iets dat ondernemers uit andere regio’s hierheen zou kunnen trekken? De antwoorden op deze en andere vragen lees je hier

Ondernemend Netwerk Noordoost is al jaren hét platform voor het bedrijfsleven in Noordoost-Friesland. Viermaal per jaar maken ze samen met de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel het magazine Ondernemend Netwerk Noordoost. Hierin is te lezen over de ambities en projecten van toonaangevende bedrijven en organisaties in de regio.