2411-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt kerk van Weidum over

Hoewel de wereld stil lijkt te staan qua activiteiten, is het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken altijd in beweging. Er wordt weer een kerk aan de zorg van de stichting overgedragen. Op donderdag 26 november neemt de stichting de kerk van Weidum over. Dat gebeurt met inachtneming van de coronamaatregelen. De kerk van Weidum is de 53e kerk van de stichting. ‘Deze overname is extra bijzonder omdat de stichting dit jaar vijftig jaar bestaat’, aldus voorzitter drs. J. Kersbergen.

De kerk wordt overgenomen van de Protestantse Gemeente Westerwert. Deze gemeente beslaat de dorpen Bears, Jorwert, Jellum en Weidum. De kerken van Bears en Jorwert zijn al eerder overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Zoals bij iedere overname wordt de kerk voor het symbolische bedrag van €1,- overgenomen. Er komt een notaris langs voor de officiële overdracht.

‘Het is een bijzondere kerk. Dit gebouw behoort in alle opzichten tot de cultuurhistorische top van de Friese dorpskerken. We zijn blij dat we voor deze prachtige kerk mogen zorgen en het gebouw een nieuw leven mogen geven’, aldus voorzitter Kersbergen.

De kerk, gewijd aan Johannes de Evangelist, staat op een terprestant aan de westzijde van het dorp. De slanke toren dateert van kort na 1100 en is een van de oudste in Friesland. De tufstenen toren heeft vier geledingen die deels in elkaar overgaan. Onderin bevat hij de rondbogige, geprofileerde ingang en daarboven een flink rondboogvenster. De tweede geleding is versierd met spaarvelden tussen hoeklisenen en met rondboogfriezen.

Het kerkgebouw van gele kloostermoppen is ruim een eeuw jonger. Hoewel er grote vensters zijn ingebroken in de gotische periode, is er nog een fraai schema van rondboogvensters en iets kleinere -nissen te herkennen. Ooit had de kerk stenen gewelven, maar die zijn in de zestiende eeuw vervangen door een houten tongewelf. Daaronder vind je een prachtig meubilair. Vooral de vier fraaie overhuifde herenbanken vallen op. Deze dateren uit de late 17de en vroege 18de eeuw. De mooie preekstoel met doophek stamt uit 1712 en is vervaardigd door Gerrit Payaar. Het orgel komt van de bekende orgelfamilie Van Dam en dateert uit 1889.




1811-20

‘Van ruïnes maken we kerken waar we trots op kunnen zijn’

Eerder dit jaar werd onze voorzitter Jan Kersbergen geïnterviewd door dagblad Trouw ter ere van het vijftigjarige bestaan van de stichting. Het is een prachtig artikel geworden over het werk van de stichting en hoe hard dit nodig is. In een halve eeuw tijd hielp de stichting 52 kerken uit de brand. “Toch is er nog een hoop werk aan de winkel”, zegt Kersbergen in het artikel. Door de ontkerkelijking staan steeds meer Friese kerkgebouwen leeg. “De komende tien jaar komen er zeker honderd vrij.” 

De stichting neemt verschillende typen godshuizen over: middeleeuwse, maar ook veel jongere en variërend van erg vervallen tot in prima staat. Die 52 kerken zijn allemaal mooi, vindt voorzitter Kersbergen, maar hij heeft drie favorieten: de Sint-Joriskerk in Dedgum, de Doarpstsjerke in Huizum en het kerkje van Hegebeintum. In het artikel leest u ook alles over deze drie kerken.

Lees het volledige artikel met Jan Kersbergen in Trouw via deze link.




1711-20

Jelma Knol grutsk op jubileumnummer

Voor het vijftigjarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken schreef schrijfster Jelma Knol een groot deel van het jubileumnummer vol. In maart dit jaar verscheen het veertig pagina’s tellende nummer. Prachtige verhalen over uiteenlopende onderwerpen worden afgewisseld met mooie foto’s. Welke verhalen hebben een plekje gekregen in dit nummer en wat is haar bijgebleven? We blikken terug.

Schrijven en de Friese taal lopen als rode draad door het leven van Jelma Knol. Ze is jarenlang redacteur geweest bij uitgeverij Friese Pers Boekerij. Wanneer ze voor haar werk een artikel schrijft over de stichting is ze verkocht. Ze besloot meteen donateur te worden. ‘De ferhalen yn it donateurs tydskrift fûn ik sa nijsgjirrich. It wurk dat de stifting docht is geweldich en tige wichtich foar de mienskip.’ Knol heeft grote bewondering voor alle medewerkers en vrijwilligers die bij de stichting betrokken zijn. ‘Guon frijwilligers binne al fan it gjin ôf belutsen en dogge dat noch hieltyd mei in protte leafde en oerjefte. Dat is fantastysk.’

Met veel plezier schreef Knol de jubileumeditie. In drie maanden tijd schreef ze verhalen over de organisatie door de jaren heen, haar donateurs, vrijwilligers en medewerkers. Ook Hans Willems en Jaap van der Boon hebben een bijdrage geleverd. 50 jaar aan informatie verwerken in één jubileumeditie is onmogelijk, dus dan moet je een keuzes maken. ‘Derom ha we yn’t bysûnder de organisaasje en de minsken efter de stifting foar it ljocht brocht. En ôfwiksele mei nijsgjirrige feiten en ûntdekkingen yn guon tsjerken.

Haar informatie haalde ze uit het donateursblad Keppelstok, maar ze heeft ook veel gesprekken gevoerd met diverse mensen van het kantoor en voorzitter Jan Kersbergen. Allemaal waardevolle informatie om over de meest uiteenlopende onderwerpen te kunnen schrijven. Diverse verhalen en gesprekken zijn haar bijgebleven: ‘Ik fûn it tige spesjaal en nijsgjirrich om in fraachpetear mei de mannen te halden dy’t fan it begjin ôf belutsen wienen. Dizze pioniers wienen mear as tritich jier belutsen. Dat kinst dy no hast net mear yntinke. Doe wie it gewoan in libbenstaak.’

Het verhaal van de heer Tamminga, die vertelde oer de overname van de Kerk in Koarnjum-Jelsum, kan Knol zich ook nog goed herinneren. Ze sloeg stijl achterover toen ze hoorde hoe de overname van de kerk in zijn werk ging. ‘Der gong in wrâld foar my iepen. Dy man hie der in deitaak oan. Wat der allegearre regele wurde moast, dat wie ongelooflik. Der binne sa’n soad ferskate partijen dêr’t je kontakt en oerlis mei ha moatte. Je moatte it goed bestudearje en kennis fan saken ha. Dat is hast net te dwaan. Der is in tige soad wurk dien en dêr ha ik grutte bewûndering foar.’

Het artikel ‘schatten en vondsten uit oude kerken’, vond Knol ook ‘in aardichheid om oer te skriuwen.’ Bij restauraties worden eigenlijk altijd wel interessante ontdekkingen gedaan. Yn ‘t bysûnder by tsjerken út de Midsiuwen, dy ha in eigen sfear en skiednis. Bijzonder was de vondst van een gespje met Jezusfiguur in de kerk van Raerd: het vroegste bewijs van de aanwezigheid van Christenen boven de grote rivieren.

Natuurlijk zijn er nog genoeg onderwerpen over om over te schrijven. Wat Knol interessant zou vinden is een achtergrondverhaal over restauraties door de jaren heen. ‘De stifting hat ferskate tsjerken restaurearje litten. Troch de jierren hinne binne der ferskate opfettings oer dat wurk. Tige nijsgjirrich om dêr ris ûndersyk nei te dwaan, hoe dat eartiids gong en hoe’t it tsjintwurdich giet. Wat is der feroare? De tsjerke yn Hantumhuzum bygeliks, dêr binne foar de oarloch de gewelfskilderijen drastysk byferve. Dat soenen se no net mear dwaan. Dêrom bin ik benyd nei de restauraasjefisys.’


15 jaar geleden, toen de stichting 35 jaar bestond, schreef Knol het boekje Levende Stenen over de kerken die de stichting op dat moment in haar beheer had en functie die kerken kregen na de overname door de stichting. In vijftien jaar tijd zijn er weer kerken bijgekomen. Hans Willems schreef dit jaar, nu de stichting 50 jaar bestaat, opnieuw een boek onder dezelfde naam.




1611-20

Nieuw glas-in-loodraam voor Kerkje van Schurega

Een nieuw raam plaatsen in een rijksmonument uit 1715, dat gaat zomaar niet. Het mag in het Kerkje van Schurega omdat er vroeger ook glas-in-loodramen waren. “Wy moasten bewize dat de tsjerke glês-yn-leadramen hân hat”, herinnert Tiny Hoekstra zich de tijd dat het kerkje het eerste kleurrijk voorzetraam kreeg. Ze is commissievoorzitter van het zaalkerkje. In 2010 kwam het eerste glas-in-loodraam, met dank aan de in 2006 overleden secretaris Johannes Molenaar. Jarenlang werd gespaard voor een tweede raam; het kwam er dankzij de steun van donateurs en vrienden van het kerkje. Het kerkje wordt al sinds 1975 beheerd door de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Lees het volledige artikel via deze link. Er zit ook een video bij.




1211-20

Auteur Levende Stenen Hans Willems in de spotlights

Speciaal voor het jubileumjaar schreef Hans Willems het boek Levende Stenen. In het 117 pagina tellende boek in A5 pocketformaat worden de 52 kerken die de stichting anno 2020 beheert op een levendige manier in woord en beeld gebracht. Willems is ruim zes jaar redactievoorzitter van het magazine dat de stichting twee keer per jaar uitgeeft. Hij en zijn redactiecollega’s weten alles over deze en vele andere kerken in Friesland.

Het boek Levende Stenen geeft een interessante inkijk in de geschiedenis van de kerken. Alles wat je wil weten over een kerk staat erin. Van architectuur, interessante feiten uit de geschiedenis, inscripties en spreuken op de muren tot waar de kerk voor werd gebruikt. Maar ook waar de kerk op dit moment voor wordt gebruikt, want dat is een belangrijk doel voor de hedendaagse godshuizen: de stenen levend houden.

Schrijven loopt als rode draad door het leven van Willems, want hij werkte 41 jaar voor de Leeuwarder Courant, waar hij diverse (hoofd) redacteursrollen vervulde. Van politiek verslaggever in Den Haag tot redacteur geestelijk leven in Friesland. Veertien jaar lang schreef hij over kerken in Friesland. Hij bezocht menig kerk voor een verhaal of bijeenkomst.

Daarnaast schreef hij voor kerkbladen en was hij betrokken bij kerkenraden in zijn omgeving. ‘Zo ben ik ook betrokken geraakt bij de stichting en werd ik donateur’, aldus Willems. De schrijver komt uit Utrecht en woonde lange tijd in Den Haag. Hij verhuisde voor zijn werk naar Leeuwarden. Inmiddels is hij met pensioen, en woont hij weer in Den Haag, maar hij is nog steeds actief betrokken bij de stichting. ‘Ik kom nog regelmatig in Friesland.’

Iedere donderdag maakte hij vrij om aan het boek Levende Stenen te werken. Ruim een half jaar lang dook hij in de archieven van de stichting, maar ook van zijn voormalig werkgever. Hij spitte diverse boeken door en nam contact op met mensen die betrokken zijn bij de kerk. Dat resulteerde in twee prachtige pagina’s over iedere kerk. De woorden worden afgewisseld met prachtige foto’s zowel van binnen als van buiten.

‘Ik was van plan alle kerken te bezoeken, maar dat is helaas niet gelukt’, vervolgt Willems. Toch had hij al een groot deel van de kerken bezocht. Hij kende de verhalen die schuilgingen achter de imposante bouwwerken, vaak het centrale middelpunt van een dorp, uit zijn werkverleden.

Willems heeft meerdere kerken die tot zijn favorieten behoren. Hij is erg gecharmeerd van de Dorpskerk in de Leeuwarder wijk Huizum. Hij was er voorzitter van de kerkenraad. De kerk wordt goed gebruikt voor diverse doeleinden; over levende stenen gesproken. Een voorbeeld voor velen volgens Willems. ‘Maar ook de kerk gebouwd op de terp in Hegebeintum is prachtig, ik kom er graag. Van binnen vind je prachtige rouwborden. En de rijk gedecoreerde romanogotische kerk in Hantumhuizen uit de 13de eeuw is ook een pareltje.’

‘Door de jaren heen is de kerk altijd een belangrijke plek geweest waar men zich veilig voelde. Het bood troost in moeilijke tijden’, vervolgt Willems. ‘Diverse kerken boden in bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog onderdak aan onderduikers, zoals in Allingawier en Blessum. Ik vond het zeer interessant om ook daar over te schrijven.’ Door de jaren heen zijn kerken altijd zeer waardevol geweest voor veel mensen. ‘Ik ben verheugd om te zien dat veel kerken weer een nieuwe functie krijgen die eveneens heel waardevol is’, besluit de schrijver. ‘Voor het dorp en de bewoners is het fantastisch dat het wordt gebruikt voor diverse doeleinden en dat om die manier de kerk wordt bezocht. Ik ben verrassend vaak mooie activiteiten tegengekomen. Daar doet de stichting het voor.’

Levende Stenen is het tweede boek dat onder die naam is uitgegeven. Toen de stichting 35 jaar bestond schreef Jelma Knol ook over de kerken die de stichting op dat moment beheerde. En er is ook een cd uitgebracht onder dezelfde naam, maar dan in het Fries: Libbene Stiennen van Piter Wilkens.




1111-20

Onderhoudsbeurt voor opvallende Kerk Terband verloopt voorspoedig

Het zinkwerk is vervangen, de toren heeft weer een prachtige rode kleur gekregen en de gouden kroon is hersteld. Nu wordt het schilderwerk aan de buitenkant van de kerk aangepakt en wordt de voorkant van de kerk opnieuw geel geverfd. Die was door de jaren heen flink verkleurd. Vrijwilliger en voorzitter van de PC Terband, Jelle de Jong, is blij dat de kerk van buiten een opknapbeurt krijgt.

Wie op de A32 rijdt, ter hoogte van het knooppunt Heerenveen, ziet de kerk al vanaf de snelweg. De gele kerk met rode torentje en gouden kroon is een opvallende verschijning. De kerk staat nu nog in de steigers, maar tegen het einde van het jaar zal deze kerk uitblinken in het landschap eromheen. De kerk kreeg in 2015 de naam Terbantster Tsjerke. Daarvoor heette het kerkgebouw de Rotondekerk. Een naam die de kerk dankte aan de voormalige rotonde die er lag. In 2000 is de rotonde vervangen door een klaverblad.

Als vrijwillig en voorzitter is De Jong al bijna vijftien jaar actief betrokken bij de kerk. In die tijd is alleen het ijzerwerk van de ramen aangepakt. Verder niet. En dat bleek ook wel, want de voordeur viel bijna uit haar scharnieren. Hoog tijd voor een opknapbeurt. Sinds september wordt er hard gewerkt aan de kerk in Terband. ‘Alles wat wordt geverfd wordt weer mooi. Het ziet er nu al prachtig uit’, aldus De Jong.

Opvallend is dat de voorkant van de kerk geel is. Architect Thomas Romein heeft daar bewust voor gekozen. ‘De kerk behoudt deze kleur. Hij ontwierp ook de kerk in Sint Jacobiparochie. De kerk heeft dezelfde kleur geel maar dan aan de binnenkant’, aldus De jong. In 1985 werd de kerk voor het laatst gerestaureerd. In 1989 kreeg de kerk twee grote metalen lampen afkomstig uit de voormalige Westerkerk in Groningen.

Vier jaar geleden hebben de vrijwilligers van de kerk de binnenkant geschilderd. De Jong: ‘Met een inzamelingsactie is geld bijeengebracht. Zo heeft de preekstoel uit 1612 zijn oude kleur gekregen. Die was geel geschilderd en nu is hij weer bruin. Op een onopvallend deel hebben we een stukje geel in tact gelaten, zodat je het verschil kunt zien. De banken hebben we eerst zo gelaten. Daar zitten wel vijf verschillende lagen en kleuren op. Variërend van bruin, wit tot diverse geeltinten. Om die in zijn oorspronkelijke staat te herstellen vergt de nodig tijd en aandacht.’

Ook is er een nieuwe keuken in de kerk die een uitkomst biedt wanneer er veel mensen in de kerk zijn zoals met concerten. ‘We hopen dat die tijd weer komt, want de kerk heeft verschillende functies’, besluit De Jong. ‘Hij wordt gebruikt als rouw- en trouwlocatie en dus ook voor culturele activiteiten. En de kerk is zomers open als zogenaamde ‘onderwegkerk’. Alleen nu met corona is alles even anders.’




0611-20

Onze stichting in de Goede Doelen bijlage van het Friesch Dagblad

De Stichting Alde Fryske Tsjerken staat in de Goede Doelen bijlage van het Friesch Dagblad. In deze bijlage vindt u allemaal goede doelen die zich op hun eigen manier met hart en ziel inzetten voor onze samenleving. In een paginagrootte artikel staan we stil bij ons jubileumjaar en de daaraan gekoppelde activiteiten. Door de coronacrisis kunnen die helaas niet doorgaan of in aangepaste vorm. Ook stellen we onze nieuwe directeur voor en leest u over de grondige restauratie van de 18e eeuwse kerk in Augsbuurt.

Bijlage gemist? U leest het artikel hier.




0511-20

Restauratie kerk Augsbuurt: nieuwe fundering is een feit

De eerste mijlpaal voor de kerk in Augsbuurt is bereikt. Er ligt een compleet nieuwe fundering onder het schip van de kerk. Maar liefst vijftig stalen palen, gevuld met beton, gingen de afgelopen maanden de grond in. Zowel in de kerk als buiten de kerk. Deze palen zijn per twee met elkaar en de kerkmuur verbonden. Een bijzondere constructie. Bouwkundig expert Willem de Graaf kijkt positief terug op deel één van de werkzaamheden. Verder met deel twee: de ontstane schade door scheurvorming en de scheuren zelf herstellen.

In de zomer van 2018 worden de eerste scheuren in de kerk van Augsbuurt geconstateerd. De kerk, die als eerste door de stichting werd overgenomen in 1971, moet grondig worden gerestaureerd.
Door verzakking van de grond zijn grote en brede scheuren in de muren van de kerk ontstaan. Een nieuwe fundering is nodig om de verdere gevolgen van verzakking tegen te gaan. Tot die tijd wordt de kerk bij elkaar gehouden door een metalen constructie die tijdelijk is aangebracht.

In juni dit jaar starten de werkzaamheden voor de aanleg van de nieuwe fundering. Van de tien meter lange stalen buizen is inmiddels niks meer te zien. ‘Die zitten allemaal in de grond’, aldus De Graaf. Dit moet ruim voldoende zijn om de kerk te kunnen dragen. Tijdens de werkzaamheden zijn helaas geen verborgen pareltjes gevonden of andere interessante ontdekkingen gedaan. Toch is De Graaf tevreden.

‘Hoewel we even een korte stop hebben gehad, verliep het werk verder prima. Het heien van de palen leverde aan de westkant van de kerk, de meest kwetsbare kant, te veel trillingen op. Daar hebben we een andere oplossing voor bedacht door deze palen trillingvrij de grond in te drukken’, aldus De Graaf. Het werk levert genoeg bekijks op uit de buurt, maar ook diverse media komen kijken. Werken aan kerken is en blijft volgens de bouwkundig expert bijzonder.

Nu de fundering erin ligt, kan het bouwteam aan de slag met het herstellen van de scheuren. Maar dat alleen is niet voldoende. ‘De scheurvorming heeft ook geleid tot problemen en schade in en aan de kerk. Het metselwerk, zowel binnen als buiten moet worden hersteld. Het pleisterwerk binnen moet worden aangepakt. De vloer is beschadigd geraakt. Een venster staat bol door de spanning die in de muur is ontstaan. Dit heeft ook tot gevolg gehad dat verschillende ramen zijn gesprongen. Ook het podium is door de verzakking instabiel geworden’, somt De Graaf op.

‘De kerk is van binnen en buiten in de steigers gezet om de herstelwerkzaamheden uit te voeren’, aldus De Graaf. ‘Tegelijkertijd verrichten we regulier onderhoud. De werkzaamheden die in het onderhoudsplan staan, worden meteen meegenomen zodat de kerk er de komende jaren weer tegenaan kan. Eén van die werkzaamheden is het herstellen van het dakbeschot, het hout is deels verrot en wordt hersteld.’

Er zijn veel verschillende vakmannen betrokken bij de restauratie van de kerk. Het bouwteam heeft continu overleg met elkaar. Er moet veel op elkaar worden afgestemd. ‘Het is een intensieve, maar prachtige klus’, besluit De Graaf. Zien we straks een compleet ‘nieuwe’ kerk van binnen en buiten? ‘Nee, we herstellen alleen het noodzakelijke. Restauratie wil niet zeggen dat hij compleet wordt verbouwd en vernieuwd. Alles wat nog goed is, laten we zo.’




0211-20

Prachtige compilatie documentaire Fryslân DOK Tsjerken te keap

In een paar minuten weten waar onze stichting voor staat en wat we doen? Wij hebben twee prachtige filmpjes voor u klaarstaan. Een korte en een langere versie. Klik hier voor de korte versie (3.36min) en hier voor de langere versie (9 min)
De beelden zijn gemaakt uit het programma Fryslân DOK van Omrop Fryslân. Zij hebben een tweedelige documentaire gemaakt over kerken in Fryslân en de rol van onze stichting.  

Deel één van deze documentaire Tsjerken te keap gaat over ‘afscheid’ en deel twee over ‘de toekomst van kerken’. Er wordt stilgestaan bij leeglopende kerken en de problemen die ontstaan. Wat zijn eventuele oplossingen? Hoe gaat overname in zijn werk en wat komt daarbij kijken? Hoeveel kerken krijgen een nieuwe functie? En wat doen wij als stichting zoal? Dat en meer ziet u terug in deze prachtige documentaire.
De documentaire is in het voorjaar uitgezonden. Documentaire gemist of nog een keer kijken? Klik dan op deze link npostart.nl/fryslan-dok




2910-20

Heeft u onze jubileumcadeaus al gezien?

Wist u dat wij in onze webwinkel allerlei leuke jubileumcadeaus hebben? U vindt daar onder andere pennen, mokken, een t-shirt, sleutelhanger en paraplu van ons jubileumjaar: 50 jaar Stichting Alde Fryske Tsjerken. Klik op het kopje webwinkel en ga dan naar jubileum.  

Daarnaast vindt u in onze webwinkel ook allerlei boeken, cd’s, en wandtegels. Kortom: zeer leuk en informatief materiaal van en over onze stichting.

 




1910-20

Geen donateursbijeenkomst dit jaar

De donateursbijeenkomst die voor dit jaar in november gepland stond, gaat vanwege de coronamaatregelen helaas niet door. Wij volgen de richtlijnen en adviezen van het RIVM en de Rijksoverheid. In binnenruimtes waar mensen zitten geldt een maximum van 30 personen. Wij willen uiteraard graag iedereen de mogelijkheid bieden om bij de bijeenkomst aanwezig te zijn, en dat kan met deze maatregelen helaas niet. We vinden het erg jammer, maar veiligheid en gezondheid staat voorop. We hopen eind volgend jaar weer een mooie donateursbijeenkomst voor iedereen te organiseren.




1510-20

Bijzonder cadeau

Onze kerk in Ginnum doet al jaren dienst als atelier voor beeldend kunstenaars uit het hele  land.

Kunstenares Mechtild Paauwe uit Deventer, die er onlangs twee weken aan het werk is geweest, heeft een bijzonder cadeau achtergelaten ter ere van het 50-jarig jubileum van onze stichting. Ze heeft een tegeltje gemaakt met een afdruk van de sleutel van de kerk en van bladeren die op de graven waren neergedwarreld. 

Het tegeltje krijgt een mooi plekje in ons kerkje in Ginnum.

 




2909-20

Nieuwe directeur voor Stichting Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft een nieuwe directeur. Per 19 oktober start Hester Simons (45) uit Leeuwarden als boegbeeld van de organisatie, die 52 kerken in Fryslân beheert. ‘Ik wil graag bouwen aan een mooie toekomst voor de Stichting en genieten van nieuwe horizonten met vertrouwde kerktorens.’

Mevr. Simons is een geboren en getogen Friezin, voor wie naar eigen zeggen ‘het historisch erfgoed altijd een bijzondere plek had’. Ze groeide op in Heeg. ‘De Friese kerktorens vormden in mijn jeugd voor mij vertrouwde bakens. Via haar vader – beeldend kunstenaar Gerrit Terpstra – maakte ze direct kennis met de kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Haar vader werkte en exposeerde in de kerk van Ginnum.

Op dit moment is Simons programmamanager Organisatieopgaven bij de gemeente Noardeast-Fryslân. Daarnaast werkte ze onder meer bij de provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden en het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers.

Simons hoopt in haar nieuwe rol een belangrijke rol te vervullen niet alleen bij het behoud van monumentale kerken in Fryslân, maar ook bij het ontwikkelen van nieuwe gebruiksfuncties voor deze historische kerken. Aan het motto van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, Levende Stenen, zal zij verder invulling gaan geven. Daarbij hoopt ze de ook de jongere generaties te betrekken. ‘Zij kijken op andere manieren naar het erfgoed”.

Voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is verheugd met de komst van Hester Simons. ‘Mevrouw Simons is een krachtige persoonlijkheid die met nieuw elan de missie van onze Stichting kan aanvoeren’, aldus Kersbergen. ‘Wij vertrouwen op een goede samenwerking en willen samen met haar ons blijven inzetten voor het bijzondere kerkelijke erfgoed van Fryslân. Het is de verwachting dat in de komende jaren vele kerken hun bestemming zullen verliezen. Dat betekent een grote uitdaging voor onze Stichting én voor de Friese samenleving.’’

Hester Simons is de opvolger van Gerhard Bakker, die dit jaar na 10 jaar dienst de organisatie heeft verlaten. ,,We zijn Gerhard Bakker erg dankbaar voor al het werk dat hij voor de Stichting heeft gedaan’’, aldus Kersbergen. De afgelopen 2,5 jaar was Gerko Last waarnemend directeur.




2109-20

Workshops gitaar en ukelele

Altijd al eens een instrument willen bespelen? Grijp dan nu je kans! In onze kerken in Rottevalle, Huizum en Schurega worden binnenkort workshops gitaar en ukelele georganiseerd. Twee doorgewinterde muzikanten leren je de kneepjes van het vak. Houd de UIT-agenda van deze drie kerken in de gaten en geef je op!




1409-20

Geslaagde Open Kerkendag 12 september

We kunnen terugkijken op een zeer geslaagde Open Kerkendag ter ere van ons 50-jarig jubileum. Met dank aan al onze vrijwilligers stonden bijna alle kerkdeuren open. De organisten van Organum Frisicum hebben heel veel mensen blij gemaakt met de klanken van onze kerkorgels. Een aantal bezoekers maakte van de gelegenheid gebruik om van de ene kerk naar de andere te fietsen en op die manier meerdere orgelconcerten mee te maken. Ook de expositie-kerkjes waren in trek en in de vier verhalenkerken werd aandachtig geluisterderd naar de voorlezers. In Holwerd waren honderden kinderbijbels te bewonderen. Swichum was een romanisch trouwkerkje en in Goïngarijp was het dubbel feest: daar bestaat de kerk dit jaar 250 jaar!  

Teveel om alles op te noemen, maar de publieke belangstelling was hartverwarmend en we hebben kunnen zien dat de interesse in ons cultureel erfgoed groot is. Een prachtige dag!




1109-20

Kerk Hijum heropend na grondige opknapbeurt

De kerk van Hijum is gisteren officieel heropend na een grondige opknapbeurt. De kerk, die al sinds 1975 in bezit is van onze Stichting, staat er weer prachtig bij. In de komende jaren gaat de kerk steeds intensiever gebruikt worden, vertelde Nelleke Slagter van de Plaatselijke Commissie tijdens de heropening.

De kerk van Hijum stamt uit de twaalfde eeuw, en is daarmee een van de oudste kerken die onze Stichting beheert. De kerk wordt, zoals al onze kerken, ieder jaar onderhouden. Een keer in de zoveel tijd moet er iets extra’s gebeuren. Dat was nu bij Hijum het geval.

Eigenaar Doede van der Werff van het gelijknamige bouwbedrijf vertelde tijdens de heropening wat er allemaal aan de kerk is gebeurd. Daarbij is onder meer de elektra aangepakt, is er fors veel schilderwerk uitgevoerd en was er sprake van voeg- en metselwerk.

Bij inspectie van de trekbalken van de kerk bleek dat een van de trekbalken waarschijnlijk uit het begin van de bouw stamt, dus uit de twaalfde eeuw. Die trekbalk is nu beter zichtbaar gemaakt en is bewust niet geschilderd, vertelde Van der Werff. ,,Zo laten we de geschiedenis van de kerk nog beter zien.’’

Yme Visser van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel, eigenaar van de kerktoren, vertelde over de restauratie van het uurwerk in de toren. Dat uurwerk is helemaal opgeknapt en functioneert weer perfect, aldus Visser. De mechanische aandrijving is vervangen de ‘ouderwetse’ aandrijving met gewichten.

Nelleke Slagter, voorzitter van de Plaatselijke Commissie, zei in haar toespraak dat ze ontzettend blij is met de opgeknapte kerk. In de afgelopen jaren is de kerk sporadisch gebruikt. In de komende periode wil de Commissie meer activiteiten organiseren, waaronder concerten en exposities. ,,Dit gaan we in nauwe samenwerking met het dorpshuis doen’’, aldus Slagter. ,,We kunnen elkaar versterken.’’

Waarnemend directeur Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken bedankte in zijn dankwoord iedereen die meegewerkt heeft aan de opknapbeurt van de kerk en wenste de Plaatselijke Commissie veel succes bij het organiseren van de activiteiten.




0809-20

Nieuw Netwerk Religieus Erfgoed wil jonge generatie inspireren

Op 17 september gaat het Netwerk Religieus Erfgoed van start. In dit samenwerkingsverband doet de Stichting Alde Fryske Tsjerken volop mee. Het netwerk wil academici, kerken, musea, seculiere kerkstichtingen en overheden met elkaar in gesprek brengen en een nieuwe generatie interesseren voor het belangrijke thema van religieus erfgoed.

De komende twee jaar worden door heel Nederland workshops, stages en een summerschool georganiseerd om onderwijs, praktijk en onderzoek met elkaar te verbinden. Het Netwerk Religieus Erfgoed is opgericht door het Centrum voor Religie en Erfgoed van de Rijksuniversiteit Groningen, samen met vooraanstaande (inter)nationale partnerorganisaties, universiteiten en hogescholen. 

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed steunt het Netwerk Religieus Erfgoed met een subsidie van ruim €60.000, ‘omdat het bijdraagt aan de bewustwording van deze grote maatschappelijke opgave waarin jongeren en de opleidingen met hun kennis en kwaliteiten een rol van betekenis kunnen spelen,’ aldus Jorien Kranendijk, programmasecretaris/projectleider Toekomst Religieus Erfgoed bij de RCE.  

Prof. dr. Todd Weir, directeur van het Centrum voor Religie en Erfgoed, stelt: ‘Met de Rijksdienst vinden wij dat meer aandacht nodig is voor de culturele betekenis van kerkgebouwen die “erfgoed” worden en daarmee in plaats van exclusief religieus gebruik een gemengd gebruik krijgen. Wie bepaalt welke betekenis zij hebben voor gemeenschappen en voor de samenleving als geheel?’

‘De antwoorden op die vraag verschillen fundamenteel van opvattingen uit het verleden’, aldus Paul Ariese van partnerorganisatie de Reinwardt Academie. ‘De actualisering van religieus erfgoed is een multidisciplinair project. De Reinwardt Academie gelooft daarom heilig in de bundeling van onderwijs, onderzoek en werkveldexpertise binnen het Netwerk Religieus Erfgoed.’

Workshops

Vanaf 17 september organiseert het Netwerk Religieus Erfgoed met de steun van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed twee jaar lang workshops voor studenten en andere belangstellenden over uiteenlopende onderwerpen. De eerste workshop wordt mede georganiseerd door de Stichting Alde Fryske Tsjerken en vindt op 22 september plaats in de kerk van Jorwert. Dit zal gaan over nieuwe vormen van kerk-zijn in oude gebouwen. De workshop wordt georganiseerd in samenwerking met Stifting Nijkleaster.

Andere thema's die aan bod komen zijn 'Erfgoedonderwijs van de toekomst' (6 oktober, Garmerwolde), 'Migrantenkerken en kerkgebouwen' (november), 'Perspectieven op Maria Magdalena' (december, Groningen) en 'Religieuze objecten in museale context' (28 januari, Amsterdam). Ook zal een summerschool georganiseerd worden en is het mogelijk om via het Netwerk een onderzoeksstage te doen.

Online kick-off meeting

Op 17 september 2020 vindt tussen 12:00 en 13:00 de online kick-off meeting plaats waarmee het Netwerk officieel van start gaat met presentaties en discussies. Studenten en geïnteresseerden uit heel Nederland zijn van harte uitgenodigd om kennis te maken met het Netwerk en meer te horen over de workshops en andere activiteiten. Aanmelden voor de kick-off meeting (alsmede voor de workshops) kan via deze link. In geval van vragen kunt u contact opnemen met projectcoördinator dr. Jacobine Gelderloos.

In het Netwerk Religieus Erfgoed zijn de volgende organisaties vertegenwoordigd:

Centre for Religion and Heritage - Rijksuniversiteit Groningen (Penvoerder) 
Amsterdam Centre for the History and Heritage of Protestantism  - Vrije Universiteit
Reinwardt Academie (Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten)
Meertens Instituut
Institute for Religious and Liturgical Studies
Katholiek Documentatie Centrum - Radboud Universiteit Nijmegen
Religious Matters - Universiteit Utrecht
Museum Catharijneconvent
Stichting Oude Groninger Kerken
Joods Cultureel Kwartier
Dorpskerkenbeweging - Protestantse Kerk in Nederland 
Stichting Alde Fryske Tsjerken
Future for Religious Heritage 




0109-20

Podiumtour van Marcel Smit krijgt een vervolg

De Podiumtour van de Stichting Alde Fryske Tsjerken gaat weer van start! Marcel Smit pakt zijn gitaar weer onder de arm om in onze kerken te komen spelen en zingen. Deze gratis concerten worden aangeboden in het kader van het 50-jarig jubileum van de Stichting. De eerste uitvoering is op zondag 6 september.
De Friese singer/songwriter Marcel Smit uit de Westereen staat te popelen om weer op het podium te klimmen en de nummers van zijn nieuwste cd “Noch mear muzyk” te laten horen. Natuurlijk komen ook zijn alom bekende liedjes aan bod.
Voor de coronacrisis uitbrak heeft Marcel Smit enkele succesvolle concerten gegeven in onze kerken. Sinds medio maart heeft de tour even stilgestaan, maar de draad wordt weer opgepakt. Daarbij wordt in de kerken gewerkt volgens de RIVM-maatregelen.
Het eerste concert in deze tweede reeks van Podiumtour is op zondag 6 september om 15.30 uur in De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. DIT CONCERT IS INMIDDELS UITVERKOCHT!
Het tweede en wat kortere optreden is op zaterdag 12 september in de Dorpskerk Huizum van 14.00 – 15.00 uur. Reserveren hiervoor is niet nodig, maar kom op tijd want VOL = VOL.
Over de podiumtourconcerten in de kerken van Jorwert, Kortehemmen, Terband en Blessum volgt binnenkort meer informatie op deze site.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken bestaat dit jaar 50 jaar. Dit wordt op verschillende manieren
gevierd. De Podiumtour is daar een onderdeel van.




0109-20

Bijna al onze kerken open op Open Monumentendag

Tijdens het landelijke Open Monumentenweekend zijn op zaterdag 12 september tussen 10.00 en 16.00 uur bijna alle 52 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken geopend voor publiek.

Dit culturele erfgoed van onze provincie is zeker de moeite van een bezoekje waard. Ter ere van het gouden jubileum van de stichting is er op deze dag vanalles te beleven.

Natuurlijk zijn onze kerken op zich al prachtig om te bekijken. Op deze dag is er ook volop muziek en kunst te bewonderen en kan er geluisterd worden naar prachtige verhalen.

Een compleet overzicht van alle activiteiten vindt u hier.




2608-20

Symposium Alde Fryske Tsjerken afgelast

Het symposium ter ere van het 50-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is afgelast. Het bestuur ziet geen mogelijkheden om een symposium in deze corona-tijden op een goede manier te organiseren. Daarom heeft het bestuur tot haar spijt het symposium moeten afgelasten.

Het symposium stond in eerste instantie gepland voor de maand maart, en is later uitgesteld naar begin oktober. Nu blijkt dat ook in oktober geen symposium georganiseerd kan worden. Een belangrijk onderdeel van het symposium is, naast de kennisdeling, ook de netwerkfunctie en het sociale aspect. In deze corona-tijden is dit onmogelijk op een veilige manier te organiseren.

Er wordt op dit moment gezocht naar een andere manier van communicatie van de onderwerpen waar we u graag van op de hoogte willen brengen. Wilt u op de hoogte blijven? Houd dan onze website in de gaten en meld u aan voor onze digitale nieuwsbrief.

 




0608-20

Werk aan kerk Augsbuurt verloopt voorspoedig

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is begin juni gestart met de restauratie van de kerk van Augsbuurt. De kerk vertoont ernstige scheurvorming door verzakking van de grond. Het werk is inmiddels goed op stoom. Na de bouwvak wordt er verder gegaan.

Onder het schip van de kerk wordt een nieuwe fundering aangebracht. Dit gebeurt op een bijzondere manier: door 50 palen in de grond te drukken en deze paarsgewijs met elkaar én de kerkmuur te verbinden. De werkzaamheden kosten ongeveer drie ton. Dit geld wordt opgebracht door geld van overheden, fondsen en donateurs van de Stichting.

In de zomer van 2018 werd de Stichting opgeschrikt door berichten over verzakking en scheurvorming. In de voorgevel en de zuidgevel vertoonden zich brede scheuren. Voor de Stichting was dit reden om grondig onderzoek te doen naar de staat van het gebouw (met name de fundering).

De oorzaak van de scheurvorming in de kerk is inklinking van de grond. De achterliggende oorzaak daarvan is het omlaag brengen van de grondwaterstand in dit deel van Fryslân en een aanhoudende periode van droogte.

Als begin van de werkzaamheden zijn in juni maatregelen genomen om interieur en exterieur van de kerk te beschermen. Eind juni is gestart met het heien van de buispalen. Aan de noordzijde richting het westen was de trilling dusdanig groot dat er is gestopt met het heiwerk. Op een diepte van ongeveer 7 meter bleek er een tussenlaag van potklei te zitten; dit zorgde voor extra trilling. Om geen overbodige risico’s te nemen is het heiwerk stilgelegd en is een aantal palen trillingvrij de grond in gedraaid.

De planning is om direct na de bouwvakantie te starten met het grondwerk aan de westzijde van de kerk. Het werk zal in het najaar van dit jaar worden afgerond.

 

 

 

 




3006-20

Column André Looijenga

Columnist André Looijenga schreef in het magazine 'Alde Fryske Tsjerken' van juni een column over zijn bezoek aan de kerk van Jannum en de gedachten die daarbij bij hem opkwamen. Zijn column is in het Fries verschenen in het papieren magazine. Hieronder volgt een vertaling in het Nederlands.

 

Jannum

Door André Looijenga

 Heel hartelijk dank dat de deur open was!

Het was een koude zondagmiddag aan het begin van de lockdown, toen wij even afsloegen om op de terp van Jannum te kijken. Een boerderij, wat gerestaureerde arbeiderwoninkjes, de begraafplaats met de 13de/14de eeuwse kerk. Een openluchtmuseum op de noordoost-Friese klei.

Rode kloostermoppen tussen de bomen door. De westmuur met de eigenwijze topgevel, het klokhuis dat aan de muur hangt – het bekende plaatje van dit oude kerkje. Ik bedacht meteen: wat mij nu zo in het oog springt, is voor een groot deel gebouwd door J.J.M. Vegter in de jaren ’40. Restauratie was reconstructie. Het interieur werd gestript, de driehonderd jaar oude preekstoel en banken werden eruit gesloopt, de ruiten werd in kleine vorm teruggebracht, middeleeuwse muren werd aangevuld, de hele westgevel werd vervangen.

Binnen zijn er witgepleisterde muren, een dak als van een oude schuur met de pannen direct op hout en stro. De vorm van de ruitjes klopt, de bepleisterde bakstenen, de balken en het stro onder de plannen: middeleeuwse Friezen zouden het allemaal herkennen uit hun kerken, stinsen en boerderijen. Maar hoe ruige bouwmaterialen en vormen hier benadrukt worden, zit dichter bij Le Corbousier’s kapel van Ronchamp als bij de kerk van de 13de eeuwse Jannumers.

Jannum was de eerste Friese kerk die behouden bleef met een nieuwe culturele functie. Het werd herbestemd als dependance van het Fries Museum, met een permanente tentoonstelling fan middeleeuws beeldhouwwerk. Dat is nog steeds aanwezig. Fragmenten van de stenen koorafscheiding uit Wûns markeert de overgang naar het koor, de altaarsteen is teruggelegd op een weer opgemetseld altaar. De andere museumstukken staan willekeurig bij elkaar, onder steeds dikkere lagen stof en met kwijtrakende toelichtingsbordjes.

Op het altaar staan uitgedoofde waxinelichtjes. De educatieve functie van de kerk van Jannum is misschien ook maar een voorbijgaande fase geweest in de geschiedenis van het gebouw. Misschien dat zo’n oud kerkje vandaag de dag nog het beste dient als niet hardop uitgesproken meditatief kapelletje. De kunstschatten als haveloze figuranten. De wind die door het dak waait.

In een hoekje zagen we een beige sculptuur van twee personen in geplooide gewaden, van wie de ene de andere een hand op de borst legt. De handen zijn groot en plat. Het beeld heeft geen hoofden meer. De Johannes en Maria die het waarschijnlijk waren (Sneek, waarschijnlijk 15de eeuw), zijn het beeld geworden van iemand die een ander zorgzaam omarmd. Twee middeleeuwse mensen, korrelig van structuur, de een met de grote hand tegen het scherp afgebroken bovenlijf van de ander. Een kunstobject, een metafoor.

Een eeuwig aanraken is in een tijd van afstand houden ver van ons. De middeleeuwse kerk vol kleur en kaarsen is niet meer in ons bereik. De protestantse periode is er hier uit gesloopt. Als museum raakt het uit de tijd. Maar een kerkje als van Jannum vindt zijn betekenis, zolang de deur van het slot mag.




2506-20

Wat kan er wél deze zomer in onze kerken?

De stichting Alde Fryske Tsjerken heeft in het voorjaar en de zomer veel activiteiten moeten afgelasten in verband met corona. Gelukkig gaan er deze zomer toch veel kerkdeuren open voor bezoekers..

Zo zijn er in diverse kerken exposities te bewonderen. Mensen die tijdens een wandel- of fietstocht voorbijkomen, worden van harte uitgenodigd om binnen te komen.

In de Bonifatiuskerk in Ter Idzard bijvoorbeeld, waar kunstenaar Berend Hogeling open atelier houdt. De kunstenaar is dan ook daadwerkelijk aan het schilderen en wil graag zijn werken toelichten.

Iedereen is ook welkom in het kerkje van Ferwoude, waar een groot aantal miniatuurkerkjes van lucifershoutjes staan uitgestald.

Ook de Mariakerk in Bears is een bezoekje waard, niet alleen voor de naastgelegen reconstructie van Uniastate maar ook om de expositie van leerkunstenares Ine van den Horn te bezichtigen.

In Raard (NOF) kunt u het open atelier van Leeuwarder kunstenaar Paul Andringa bezoeken en zelfs een bijdrage leveren aan het community-art kunstwerk ‘Loving you, losing you’.

In Britsum vinden deze zomer meerdere tentoonstellingen plaats en ook de fresco’s en het pas gerestaureerde Hardorff-orgel zijn mooi om te bezichtigen. Dit geldt ook voor de mozaïeken en schilderkunst in de Sint Hippolytuskerk in Olterterp van Janet Holtrop en Angelien Geerligs.

Zoals gebruikelijk biedt ook de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie het nodige aan exposities. Deze keer zijn dat Art-Quilts van Eke Krug, luciferkerken van Frits Jansen en foto’s, kaarten en teksten over Sint Jacobus en de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela.

Ter compensatie van het gemis aan activiteiten in de Dorpskerk Huizum worden daar corona-rondjes georganiseerd; rondleidingen rondom de kerk, lekker in de buitenlucht.

Kijk voor data en tijdstippen van alle bovengenoemde activiteiten op de uitagenda van onze website.

In alle kerken worden de voorgeschreven maatregelen van het RIVM gehanteerd.




0806-20

Plaatselijke Commissies werven donateurs in hun eigen dorp

In dit jubileumjaar werven Plaatselijke Commissies van onze Stichting donateurs in hun eigen dorp. Door de coronacrisis gaat dit langzamer dan gepland, maar toch vinden er al acties plaats.

Een van de Plaatselijke Commissie die in actie is gekomen, is de PC van Goingarijp. In dat dorp werden 130 enveloppen met informatie over de Stichting én informatie over de eigen kerk verspreid in het dorp. Dat verliep succesvol: in de dagen die daarop volgden, stroomden de nieuwe donateurs binnen. Inmiddels zijn 10 mensen uit Goingarijp donateur geworden. Daar zijn we erg blij mee.

 

Nieuwe donateurs krijgen van onze Stichting het boek 'Levende Stenen' gratis. In dit geval werden de boeken persoonlijk overhandigd door Cees Mollema, een van de leden van onze Plaatselijke Commissie. Op de foto bij dit verhaaltje neemt nieuwe donateur Willem Feenstra het boek Levende Stenen op afstand uit de pong van de kerk.

 




0806-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken en corona

De Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt maatregelen om niet bij te dragen aan de verdere verspreiding van het coronavirus. Onze Plaatselijke Commissies hebben instructies gekregen over de regels om de kerken te betreden. Per kerk wordt gekeken hoeveel mensen naar binnen mogen.

U vindt hieronder het Protocol voor onze kerken. Dit protocol is ook in iedere kerk te vinden.

Coronaprotocol voor vrijwilligers

Protocol Monumenten




0206-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken restaureert ernstig verzakte kerk van Augsbuurt

De Stichting Alde Fryske Tsjerken start op 9 juni met de restauratie van de kerk van Augsbuurt. De kerk vertoont ernstige scheurvorming door verzakking van de grond. Onder het schip van de kerk moet daarom een hele nieuwe fundering worden aangebracht. Dit gebeurt op een bijzondere manier: door 50 palen in de grond te drukken en deze paarsgewijs met elkaar én de kerkmuur te verbinden. De werkzaamheden kosten ongeveer drie ton. Dit geld wordt opgebracht door geld van overheden, fondsen en donateurs van de Stichting.

De kerk van Augsbuurt is de eerste kerk die door de Stichting Alde Fryske Tsjerken is overgenomen, nu bijna 50 jaar geleden. De kerk neemt – alleen al om die reden -  een bijzonder plekje in bij de Stichting.

In de zomer van 2018 werd de Stichting opgeschrikt door berichten over verzakking en scheurvorming. In de voorgevel en de zuidgevel vertoonden zich brede scheuren. Er werd zelfs enige tijd getwijfeld aan de veiligheid voor de bezoekers van het gebouw. Om die reden is er een tijdelijke oplossing aangebracht in de vorm van een metalen constructie die de kerk ‘bij elkaar moet houden’.

Voor de Stichting was dit reden om grondig onderzoek te doen naar de staat van het gebouw (met name de fundering) en te zoeken naar goede mogelijkheden om de problemen te verhelpen. Er is onderzoek gedaan naar het fundament. Ook is naar de geschiedenis gekeken of scheurvorming zich eerder heeft voorgedaan, en wat destijds aan het probleem is gedaan.

Inspectie

De Monumentenwacht heeft een inspectie uitgevoerd en schrijft: ‘De fundering onder het kerkschip verzakt, dit ten gevolge van het afnemen van de draagkracht of het inklinken van de grond. De toren zakt niet evenredig met het schip mee, dit omdat deze een bredere fundering heeft en hierdoor stabieler staat. Door het wegzakken van het schip en de statische toren, ontstaat er ernstige scheurvorming in de westgevel en de westelijke delen van de noord- en zuidgevel. Nabij de deur in de noordgevel is mogelijk ook sprake van een verzakking van de fundering.’

De scheurvorming heeft ook geleid tot grote problemen met het metselwerk (binnen en buiten) en het pleisterwerk (binnen), dat op verschillende plekken hersteld zal moeten worden. Daarnaast staat een venster bol door de spanning die in de muur is ontstaan. Verschillende ruiten zijn om die reden geknapt.

Door de verzakking van de grond zijn ook problemen ontstaan met de vloer van de kerk. De tegels in de kerk zijn in het zand gelegd. Enkele tegels zijn beschadigd. Ook het podium in de kerk is onstabiel geworden door de verzakking van de grond.

De oorzaak van de scheurvorming in de kerk is inklinking van de grond. De achterliggende oorzaak daarvan is het omlaag brengen van de grondwaterstand in dit deel van Fryslân en een aanhoudende periode van droogte.

Voor gebouwen met een stevig fundament levert dit over het algemeen geen probleem is. Als de fundamenten minder goed zijn, zoals bij dit soort historische gebouwen, kan dit tot grote problemen leiden. Helaas is dit voor de kerk van Augsbuurt het geval. Uit onderzoek blijkt dat er onder deze kerk wel fundering is aangebracht, maar dat deze fundering te licht is om het gewicht van de kerk te dragen.

De oplossing

In de komende periode wordt dit probleem opgelost. De oplossing houdt in dat onder het gehele schip van de kerk een nieuwe fundering wordt aangebracht. Dit wordt op een bijzondere manier gedaan. Zowel binnen als buiten de kerk worden 50 stalen buizen de grond in gebracht. Deze stalen buizen van 10 meter diep worden gevuld met beton. De buizen komen binnen en buiten op 1 meter afstand van elkaar, op gelijke hoogte naast elkaar. De twee buizen worden door de huidige fundering heen met een stalen balk aan elkaar verbonden. Zo ontstaan 25 plekken langs de hele kerk waar de kerk op kan ‘rusten’. Uit de berekeningen blijkt dat dit ruim voldoende is om de kerk te kunnen dragen. Bij eventuele verdere inklinking van de grond kunnen geen nieuwe problemen ontstaan, omdat de palen 10 meter de grond in worden geslagen. Met deze oplossing gaat de Stichting Alde Fryske Tsjerken er vanuit dat de kerk weer voor een hele lang tijd stevig staat. De noodoplossing komt daarmee ook te vervallen.

Repareren van de schade

Als de definitieve oplossing is aangebracht, moet ook de ontstane schade worden hersteld. Dit betekent dat er zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant stenen uit de muur moeten worden gehaald en dat deze er opnieuw in gemetseld moeten worden. aan de binnenkant van het gebouw betekent dit ook dat er veel pleisterwerk zal moeten plaatsvinden.

Over de kerk van Augsbuurt

Datering

1782

Restauratie

1975-1976 (schip) en 1983 (toren)

Exterieur

De kerk is de vervanging van een eerdere kapel. Er bestaan vermoedens dat de vroegere kerk langer is geweest. Opgraving van de fundering heeft aangetoond dat de tegenwoordige kerk is gebouwd op de vroegere grondvesten. In de zijmuren zitten twee rondboogvensters en in beide schuine zijden van de oostelijke sluiting één. Het muurwerk is op de hoeken en halverwege de noord- en zuidmuur versierd met verticale gemetselde stroken (lisenen).




2605-20

Samen een kunstwerk maken in de kerk van Raard

Sinds oktober 2019 heeft de Leeuwarder beeldend kunstenaar Paul Andringa de kerk in Raard in gebruik als atelier annex galerie. Sinds kort hangt daar een groot abstract schilderij met als thema “Loving you, losing you”. Voor het doek heeft Andringa twee stangen bevestigd met daaraan enkele witte zakdoeken. Het geheel doet een beroep op je verbeeldingskracht.

Kennen we niet allemaal het gevoel van vreugde en verdriet, liefde en verlies? Een gevoel dat je overweldigt en vreugde schenkt en een gevoel dat je overspoelt en je hart afsluit. Beide bestaan en beide zijn waardevol.

Andringa nodigt iedereen uit om binnen dit thema zelf iets te maken, een tekening, schildering of tekst. U bent helemaal vrij; enige beperking is dat de ondergrond een wit stoffen zakdoek moet zijn en gebruik wordt gemaakt van blauwtinten. Alle zakdoeken worden aan de ijzeren lijn opgehangen en worden zo een onderdeel van dit community-art kunstwerk. Haast u niet; het werk blijft lange tijd staan om zo langzaamaan te kunnen groeien.

U mag uw werk zelf ophangen in de kerk; omdat Paul daar niet altijd aanwezig is, is het handig hem vooraf even te bellen (06-13527843). Of u doet het in de brievenbus of stuurt het op naar De Buorren 8, 9155 AN in Raard.

Kom vooral eens een kijkje nemen in het bijzondere atelier om ook de andere kunstwerken te bewonderen.




2605-20

Najaarsexcursie op zaterdag 10 oktober 2020

De excursiecommissie hoopt zaterdag 10 oktober a.s. met belangstellenden drie kerken van onze Stichting te bezichtigen. Kerken die in een prachtig weids, groen landschap van de Friese Zuidwesthoek liggen.

In dit jaar waarin  het vijftigjarig jubileum van de Alde Fryske Tsjerken wordt gevierd, bezoeken wij de in 2018 vijftigste en eenenvijfstigste overgedragen  kerken  in respectievelijk Gaast en Ferwoude, en daarnaast de in 1985 overgedragen Grote Kerk te Allingawier.

Veel meer informatie over deze excursie vindt u hier.




3004-20

Magazine Keppelstok vanaf 1970 online te bekijken

De oude nummers van het magazine Keppelstok van de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn vanaf vandaag ook online te bekijken. De Stichting heeft besloten alle nummers van 1970 tot 2009 online te zetten.

Klik hier om de magazines online te bekijken.

Er was al langer vraag naar het online zetten van deze schat aan informatie over de kerken in Fryslân, zegt waarnemend directeur Gerko Last. ,,In deze corona-tijd hebben mensen tijd, en groeit de behoefte om te sneupen in oude bladen. Aan die behoefte komen we graag tegemoet.''

Het magazine van de Stichting verscheen van 1970 tot 2009 onder de naam 'Keppelstok'. In 2009 veranderde de naam van het magazine in 'Alde Fryske Tsjerken'. Binnenkort komen ook de nummers vanaf 2009 online beschikbaar, vertelt Last. 

Overigens is een deel van magazines ook nog te koop via de webwinkel van de Stichting




1604-20

Voorjaarsexcursie en excursie naar Ost-Friesland vervallen

Door de corona-crisis is de Voorjaarsexcursie op 6 juni afgelast. Dat geldt ook voor de geplande excursie naar kerken in Ost-Friesland. De excursiecommissie ziet vanwege de huidige omstandigheden geen mogelijkheden om de excursies op een veilige manier te organiseren. Daarom zijn beide excursies verplaatst naar volgend jaar.

Beide bijzondere excursies werden georganiseerd in het kader van het jubileum van onze Stichting, die dit jaar 50 jaar bestaat. Eerder werd ook al het symposium (maart) verplaatst naar oktober. De Open Kerkendag op 16 mei is ook komen te vervallen.

Donateurs en belangstellenden die zich voor beide excursies hebben opgegeven, krijgen hierover persoonlijk bericht met alle details en de praktische informatie.

Gelukkig zijn niet alle activiteiten in het kader van het jubileum afgelast. Zo verschenen gelukkig wel ons jubileum-magazine en het boek 'Levende stenen'. U leest daar hier meer informatie over. 

Ook zijn in het voorjaar enkele concerten in het kader van onze Podiumtour met Marcel Smit wél doorgegaan. Ook is in samenwerking met het Friesch Dagblad de verhalenwedstrijd georganiseerd. Alle verhalen van deze wedstrijd leest u hier

Alle publiciteit rondom het jubileum zorgt er ook voor dat meer mensen donateur zijn geworden van onze Stichting. Daar zijn we erg blij mee. Bent u nog geen donateur? Klik dan hier.




0904-20

Alle verhalen van Verhalenwedstrijd nu ook op deze site te lezen

De verhalenwedstrijd van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in samenwerking met het Friesch Dagblad en Geandewei was een groot succes. Er waren maar liefst 88 inzendingen. Vanaf deze week zijn alle verhalen ook op onze site te lezen.

Klik hier om alle verhalen te lezen.

In het kader van het jubileum vroeg de Stichting aan belangstellenden om hún verhaal in te leveren over de beleving van hun kerk. Het thema van het jubileum is immers 'Jouw kerk, jouw verhaal'.

 

De wedstrijd werd gewonnen door Edy Hoekema-Mennes uit Beetsterzwaag. Haar verhalen (Verhaal 53) is ook op de site te lezen.




2403-20

Alle activiteiten in onze kerken afgelast tot 1 juni

In verband met het Corona-virus zijn alle activiteiten in onze kerken tot 1 juni afgelast. De Stichting conformeert zich hiermee aan de richtlijnen van het RIVM. Doel is om verdere verspreiding van het virus zoveel mogelijk te voorkomen. Alle activiteiten tot 1 juni verdwijnen uit onze UITagenda.

De Plaatselijke Commissies mogen hun kerken wel open stellen voor individuen die de kerk graag willen bezoeken.

Ons kantoor en onze medewerkers passen hun werkzaamheden ook aan. Het kantoor zal in principe wel gewoon tijdens kantooruren bereikbaar zijn. Een mail sturen kan altijd: info@aldefrysketsjerken.nl.

Eerder is al bekend gemaakt dat het symposium n.a.v. ons 50-jarig bestaan op 20 maart is uitgesteld. 

 




1903-20

Alde Fryske Tsjerken brengt nieuw boek en jubileummagazine uit

De Stichting Alde Fryske Tsjerken brengt ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan twee nieuwe uitgaves: het boek ‘Levende Stenen’ én een speciale uitgave van het magazine ‘Alde Fryske Tsjerken’. Dit magazine is geheel gewijd aan het jubileum van de Stichting.

Beide uitgaves zouden op vrijdag 20 maart gepresenteerd worden op het jubileumcongres van de Stichting. Dit congres is vanwege het Corona-virus uitgesteld tot het najaar.

Over het boek ‘Levende stenen’

Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is het boek 'Levende Stenen' verschenen, met daarin prachtige beschrijvingen van de 52 kerken die de Stichting in beheer heeft. De verhalen zijn geschreven door Hans Willems, hoofdredacteur van het magazine Alde Fryske Tsjerken. In zijn voorwoord schrijft Willems: ‘Levende stenen: daar gaat het om bij deze kerken: stenen die het verhaal vertellen van mensen die luisterden naar woorden van troost en bemoediging, zongen, doopten, trouwden en rouwden. Levende stenen waarvoor de gemeenschap zich veel moeite getroostte om ze tot het middelpunt van de gemeenschap te maken.’

Het boek kost € 9,95 voor niet-donateurs; donateurs betalen € 7,50. In beide gevallen inclusief verzendkosten. Het boek is verkrijgbaar op de webwinkel via www.aldefrysketsjerken.nl.

 

Over het jubileumnummer van het magazine Alde Fryske Tsjerken

In dit bijzondere jubileumnummer van ons magazine kijkt de redactie uiteraard terug op 50 jaar zorg voor Friese kerken. Verhalen over onze oprichters, oud-bestuursleden en kerken en begraafplaatsen die in het verleden zijn overgenomen. Maar er wordt ook vooruit gekeken: hoe ziet de toekomst van de Stichting eruit? Gaan we inderdaad op weg naar de 100 kerken, in de visie van voorzitter Jan Kersbergen? Ook laat de redactie vrijwilligers aan het woord van onze Plaatselijke Commissies: de onmisbare schakels in het werk van de Stichting. Ook in het blad een interview met Jacobine Gelderloos, die zich vanuit de Protestantse Kerk inzet voor de dorpskerk.

 

Donateurs van de Stichting krijgen het jubileummagazine volgende week thuisgestuurd. Niet-donateurs kunnen donateur worden (u krijgt dan het magazine én een ander cadeau) of het magazine kopen in onze webwinkel.

Het boek is ook via de webwinkel te koop. Donateurs krijgen daarbij korting op de prijs.

 

 




1203-20

Symposium Alde Fryske Tsjerken uitgesteld vanwege corona-virus

 

Het symposium van de Stichting Alde Fryske Tsjerken van 20 maart 2020 is uitgesteld naar het najaar. Aanleiding is het Corona-virus. Het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken acht het niet verstandig om het symposium door te laten gaan. Ook de stadswandeling op donderdag 19 maart gaat niet door.

Op dit moment wordt gezocht naar een geschikte nieuwe datum voor het symposium. Dit wordt waarschijnlijk vrijdag 25 september of vrijdag 2. Wij houden iedereen hiervan op de hoogte en hopen dat we alle mensen die zich hebben aangemeld in het najaar in Leeuwarden mogen begroeten.




1203-20

Tweedelige serie over Alde Fryske Tsjerken op Fryslân Dok

In de komende tien jaar zullen in Fryslân zo’n honderd kerken moeten sluiten. Alleen al in de gemeente Súdwest Fryslân gaan voor het jaar 2030 minimaal 27 kerken dicht, blijkt uit een enquête onder 129 kerkbesturen in deze gemeente. Volgens de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed is dat ‘echt heel veel’. Dit blijkt uit de tweedelige documentaire ‘Tsjerken te keap’ van Fryslân DOK, over het afscheid én de toekomst van monumentale kerkgebouwen. De documentaire is gemaakt in het kader van het 50-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Deskundigen verwachten ‘een hausse aan kerksluitingen’. Ze houden er rekening mee dat het er nog meer zullen zijn dan de cijfers nu aangeven.

Fryslân heeft ruim 750 kerken. Door de leegloop, een gevolg van de secularisatie, heeft inmiddels een derde deel al een andere functie gekregen. Van de andere 500 kerken zal in korte tijd zo’n 20% de deuren moeten sluiten. Het wordt moeilijk om daarvoor een geschikte nieuwe bestemming te vinden. In het ergste geval wacht sommige gebouwen de sloop. Dat heeft niet alleen gevolgen voor de gemeenschap van een dorp of stad, maar ook voor het landschap. De kerken tekenen de skyline van Friesland, ze zijn bakens in het land en horen zo bij de identiteit van de provincie.

Kerken te koop, deel 1: ‘Het afscheid.’ Na een lang en emotioneel proces neemt de kerkgemeenschap van het kleine dorpje Wânswert het besluit om de kerk over te dragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. 800 jaar lang zijn Wânswerter families hier gedoopt, getrouwd en begraven. Met pijn in het hart, maar met vertrouwen in de toekomstwordt de kerk overgedragen.

Kerken te koop, deel 2: ‘De toekomst.’ Welke functie kunnen leegstaande kerkgebouwen krijgen, opdat ze ook behouden blijven voor de toekomst? Fryslân DOK gaat op pad met medewerkers van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en Steunpunt Monumentenzorg Fryslân. In een Leeuwarder kerk zit nu een school en een kinderopvang. De kerk van Dedgum herbergt onder meer een B&B. Maar niet voor ál die honderd kerken die nu op de markt komen, zal zo’n bestemming gevonden worden. De vraag is: moet je alles wel willen behouden?

Fryslân DOK, het tweeluik ‘Kerken te Koop’

Deel 1, ‘Het Afscheid’
14 maart NPO2, 15.30 uur en 15 maart 13.10 uur (met Nederlandse ondertiteling)
15 maart Omrop Fryslân, 17.00 uur (herhaling elk uur)

Deel 2, ‘De Toekomst’
21 maart NPO2, 15.30 uur en 15 maart 13.10 uur (met Nederlandse ondertiteling)
22 maart Omrop Fryslân, 17.00 uur (herhaling elk uur)

Klik hier voor een nieuwsitem van Omrop Fryslan over het tweeluik.

Fryslân Dok is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Provincie Fryslân.




1203-20

Het winnende verhaal van de Verhalenwedstrijd

Edy Hoekema-Mennes uit Beetsterzwaag schreef het winnende verhaal van de Verhalenwedstrijd, georganiseerd samen met het Friesch Dagblad en met Geandewei. In het weekeinde van 14 maart is een deel van de verhalen gepubliceerd in de zaterdagbijlage Wykein. Hieronder vindt u het winnende verhaal. De rest van de verhalen worden in de komende weken gepubliceerd op deze site.

 

KINDERPERSPECTIEF

door Edy Hoekema-Mennes.

We zijn met de fiets gekomen, mijn vader en ik.

Ik bij hem achterop, met mijn benen wijduit langs de fietstassen en mijn handen in zijn jaszakken. Eigenlijk mag je niet naar de kerk fietsen, maar mijn vader is organist en dan mag het wel.
We gaan naar binnen door de smalle achterdeur naast de kosterswoning. Hier mogen geen gewone mensen komen. Het ruikt er naar bloemkool, ajakkes! Ik hoop niet dat wij dat vanmiddag ook eten.

Mijn vader klimt over de smalle wenteltrap naar boven. Zijn tas in zijn ene hand; met zijn andere hand opent hij het luik naar de orgelzolder. Als ik ook boven ben, laat hij het zware luik met een klap weer op zijn plaats vallen.

Hij schuift de donkerhouten orgelbank op, knipt de lamp aan en haalt de handle van de motor naar beneden. Achter het schot begint een zacht gezoem. Ik schuifel achter hem langs naar mijn plek aan de andere kant van de orgelbank. Hier zit ik iedere zondagmorgen. Het is er lekker warm en schemerig. Er staat een klein bankje en daar leg ik de tekenspullen op die mijn vader in zijn orgeltas had meegenomen.

Ik ga een extra-mooie tekening voor mijn moeder maken, want zij is over een paar dagen jarig. Door de gaatjes van het schot kan ik de kerk in kijken, maar ik mag er niet mijn neus of vingers doorheen steken. Dan kunnen de kerkgangers mij zien en dat mag niet. ‘Stilzijn hoor!’ fluistert mijn vader. Dat zegt hij iedere week.

Na een tijdje komt de dominee binnen. Ik geef mijn vader een seintje dat hij moet stoppen met spelen. De dominee loopt stap voor stap de preekstoel op en begint dan te bidden; heel langzaam, het galmt door de kerk. Eigenlijk moet je nu je ogen dichtdoen en je handen vouwen; maar als niemand je ziet dan hoeft dat niet.

Mijn vader heeft de psalmen en gezangen die de dominee tijdens de dienst opnoemt altijd op een briefje staan. Dan kan hij ze alvast opzoeken. Ik mag dat ook wel eens doen en alvast de volgende psalm klaarleggen.

Wanneer hij speelt, heeft hij zo’n speciale orgelgezicht. Zo kijkt hij thuis nooit. Hij moet ook veel met zijn voeten spelen; dan kijkt hij naar beneden of ze wel goed terecht komen. Daar is hij aan gewend, dus meestal gaat dat prima. Ik hoor ten-minste niks raars.

Als de preek begint, komt mijn vader bij me zitten en geeft me drie pepermuntjes. ‘Niet krakken hoor,’ fluistert hij. Het duurt altijd erg lang voordat de dominee ‘Amen’ zegt en de mensen weer mogen hoesten. Gelukkig kan ik dan ook lekker lang doorgaan met tekenen, want niemand kan me hier zien.

Na de dienst vraagt mijn vader, al orgelspelend: ‘Kijk jij eens even. Staat er bij de deur nog iemand te luisteren of zijn ze allemaal al weg?’ Als de kerk leeg is, ruimen we alles weer op; boeken en tekeningen in de grote tas, de motor uit, de lamp uit. Beneden in het domineeskamertje rammelt er nog iemand met geld. Gelukkig hoeven wij nooit wat te betalen.




1003-20

Winnaar van verhalenwedstrijd jubileum bekend

De verhalenwedstrijd 'Uw verhaal van de kerk', georganiseerd door onze Stichting samen met het Friesch Dagblad en Geandewei, heeft ruim negentig inzendingen opgeleverd. De jury heeft het verhaal Kinderperspectief door Edy Hoekema-Mennes uit Beetsterzwaag als winnaar gekozen.

Zij las haar verhaal zondag voor in de kerk van Swichum, voorafgaand aan een concert van Marcel Smit in het kader van zijn Podiumtour langs 16 van onze kerken. Zaterdag 14 maart verschijnt een deel van de verhalen in het Friesch Dagblad. Een groot deel van de verhalen zal dit weekeinde ook te zien zijn op onze website.

Op de foto geeft waarnemend directeur Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken de winnares een prachtig boeket.




0303-20

Sint Vitus Passie krijgt vervolg in Wetsens

De Sint Vitus Passie in Wetsens krijgt een vervolg Het succesvolle project uit 2018 wordt in 2020 voortgezet. Op zaterdag 7 maart is er om 10.00 uur een speciale bijeenkomst waarin een tipje van de sluier wordt opgelicht.

 

Tijdens deze bijeenkomst wordt alvast weer een inkijkje gegeven in de Sint Vitus Passie, die dit jaar, na het grote succes in 2018, op herhaling gaat. Voorafgaand aan de Naamdag van Sint Vitus op 15 juni, wordt de Sint Vitus Passie op 12, 13, en 14 juni in het Bonifatiusweekend uitgevoerd. Dagelijks om 20.00 uur. Op zondag is er ook een middagvoorstelling om 14.00 uur, maar deze is inmiddels al uitverkocht.

Waarom en hoe kwam en bleef de Sint Vitus kerk zonder toren? De Sint Vitus Passie neemt u mee in 3 tijden en plaatsen, waarin u kennis maakt met de kleine Vitus, de bijbelse krachtpatser Simson en dominee Vitalis, die preekte toen de kerktoren instortte. De Sint Vitus Passie brengt hen uiteindelijk op een bijzondere wijze samen.

Er wordt tijdens de bijeenkomst teruggeblikt op 2018 en verklapt in hoeverre de Sint Vitus Passie gelijk is gebleven of niet en wat momenteel de organisatorische stand van zaken is. De zangers, acteurs, vrijwilligers en andere betrokkenen geven u een inkijkje in beeld en geluid. 

Nieuwsgierigen, Wetsenaren inwoners van omringende dorpen (Niawier, Metslawier, etc.), de pers, maar ook mensen die graag betrokken worden bij de Sint Vitus-'Mienskip' zijn allen van harte welkom.

Meer informatie/plaatsen reserveren: 

www.vituspassie.nl
www.promovocaal.nl

Sint Vitus kerk, Opgong 1, 9122CT, Wetsens
Zaterdag 7 maart
10.00 - 11.30 uur




0402-20

20 maart 2020: Symposium 'Lief en leed door de eeuwen heen'

Op 20 maart 2020 wordt in de Grote- of Jacobijner Kerk in Leeuwarden het symposium ‘Lief en leed door de eeuwen heen’ gehouden. Dit symposium staat geheel in het teken van monumentale kerken in Fryslân.

Sprekers zijn onder meer historicus prof. dr. Hans Mol, verbonden aan de Fryske Akademyen prof. dr Sible de Blaauw, hoogleraar Vroegchristelijke kunst en architectuur aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Andere sprekers zijn voorzitter drs. Jan Kersbergen en prof. dr Herman Pley, hoogleraar historische Nederlandse letterkunde.

Het programma voor deze dag ziet er in grote lijnen als volgt uit:

09.30 uur Inloop
10.00 uur Opening en Welkomstwoord
10.15  - 12.15 uur Prof. dr. Sible de Blaauw, prof. dr Hans Mol en prof. dr Gilles de Langen
12.15 Lunch in Atrium Natuurmuseum

13.30 Start middagprogramma
13.45 Presentatie boek 'Levende stenen'
14.00 Presentatie jongerenfilm, Rondetafelgesprek en lezing Herman Pley
16.30 uur Afsluiting

Download hier het volledige programma.

U kunt zich voor dit symposium aanmelden via www.symposium-stichtingaldefrysketsjerken.nl.

Veel meer informatie vindt u hier. 




2101-20

Verhalenwedstrijd levert 88 inzendingen op

De verhalenwedstrijd van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in samenwerking met het Friesch Dagblad en Geandewei heeft maar liefst 88 inzendingen opgeleverd. Een prachtig aantal, vindt waarnemend directeur Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. ,,Hier had ik nooit op durven hopen.''

In het kader van het jubileum vroeg de Stichting aan belangstellenden om hún verhaal in te leveren over de beleving van hun kerk. Het thema van het jubileum is immers 'Jouw kerk, jouw verhaal'. Het thema blijkt aan te slaan bij de mensen, constateert Last. ,,Mensen hebben prachtige verhalen geschreven over hun beleving met kerken. Soms kort, soms wat langer. Maar bijna altijd met een emotionele lading, een lach of een traan. Ik heb nog lang niet alle verhalen kunnen lezen. Maar de verhalen die ik gelezen hebben, beloven veel goeds.''

Er is een jury vastgesteld die een selectie gaat maken uit de verhalen. Een aantal van de verhalen zal gepubliceerd worden in het Friesch Dagblad en in Geandewei. Ook zullen de verhalen gepubliceerd worden op deze website en zullen ze een rol spelen bij het symposium op 20 maart.

Mogelijk worden zelfs enkele verhalen voorgelezen in kerken. De Stichting gaat daarover nog contact opnemen met enkele van de schrijvers, kondigt Last aan.




2012-19

Commissaris van de Koning Brok wordt beschermheer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken

Commissaris van de Koning drs. A.A.M. (Arno) Brok wordt beschermheer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. In een bijeenkomst op vrijdag 20 december heeft de Commissaris daarmee ingestemd. De Stichting is blij met de steun van de Commissaris, die in de bijeenkomst aangaf veel affiniteit te hebben met het Friese culturele erfgoed, waarvan de kerken een belangrijk onderdeel zijn.

,,It wurk fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken is tige wichtich yn dizze provinsje, wêr wy it grutste oantal tsjerken fan hiel Nederlân hawwe’’, zei Brok tijdens de ontmoeting in de Dorpskerk van Huizum (Leeuwarden).

In de bijeenkomst werd hij bijgepraat over het werk van de Stichting, die 52 kerken, 2 klokkenstoelen en 7 begraafplaatsen in beheer heeft.

Voor de Stichting is het een belangrijke blijk van waardering dat de Commissaris beschermheer wil zijn, zegt voorzitter Jan Kersbergen. ,, Troch dizze titel te dragen, let hy sjen dat it wurk fan ús Stifting fan grut belang is foar it Fryske erfguod en it Fryske lânskip’’, aldus Kersbergen.

De Stichting viert in 2020 het 50-jarig bestaan. De Commissaris feliciteerde de Stichting met deze mijlpaal. In het jubileumjaar vindt een groot aantal activiteiten plaats om het jubileum te vieren, waaronder een symposium, een verhalenwedstrijd en lokale activiteiten in de 52 kerken.




2012-19

Fries museum viert 50-jarig jubileum Alde Fryske Tsjerken met presentatie

Ter ere van het 50-jarig jubileum van de Stichting Alde Fryske Tsjerken presenteert het Fries Museum vanaf 20 december Uit het prentenkabinet: rondje om de kerk. De Stichting Alde Fryske Tsjerken draagt zorg voor meer dan vijftig Friese kerken, om te bewaren voor komende generaties en te behouden én gebruiken als sociaal ankerpunt. In de tentoonstelling zijn tekeningen, prenten en oude foto’s te zien van kerken in Friesland. De tentoonstelling duurt tot en met 13 december 2020.

Eeuwenlang fungeerde de kerk als middelpunt van de gemeenschap. Maar tijden veranderen en de kerken daarmee ook. De Beeldenstorm leidde tot verwoeste interieurs en de protestantse Reformatie deed kerken verdwijnen of veranderen van gezindte. Tegenwoordig is steeds meer sprake van ontkerkelijking. Door de jaren heen werd menig Friese kerk afgebroken, opgeknapt of vervangen; momenten die kunstenaars maar wat graag vastlegden.

Door kunstenaars vereeuwigd
Zo schilderde Piet van der Hem in 1909 het interieur van het Ayttagodshuis bij de kerk van Swichum voordat het drie dagen later onbewoonbaar werd verklaard en gesloopt werd. Het gasthuis werd in 1572 gesticht door Viglius van Aytta. Arme ouderen mochten er kosteloos wonen in ruil voor kerkelijke verplichtingen. Ook zijn in de tentoonstelling tekeningen te zien van de bronzen klokken uit de kerktoren van Bears. Op de tekeningen van Albert Martin zijn inscripties te lezen die erop duiden dat de klokken zijn gemaakt ter ere van twee huwelijken binnen de adellijke familie Unia. Tevens is een vurenhouten 17de eeuwse kerkbank te zien uit de kerk van Hegebeintum.

Illustraties: Collectie Fries Museum




1912-19

1970 - 2020 : Stichting Alde Fryske Tsjerken viert feest!

De Stichting Alde Fryske Tsjerken bestaat in 2020 50 jaar. Dat willen we natuurlijk vieren. Met trots kijken we terug op 50 jaar zorg voor monumentale Friese kerken. We zijn blij dat in al die jaren 52 kerken, 7 kerkhoven en 2 klokkenstoelen aan onze zorg zijn toevertrouwd.

Dit prachtige bezit mogen we beheren én een nieuw leven geven. Dat kan allemaal dankzij de trouwe steun van donateurs, fondsen en de overheden. En natuurlijk dankzij de enthousiaste inzet van vele honderden vrijwilligers, die lokaal, in het bestuur én op kantoor ons werk mogelijk maken.

Voor al deze betrokkenen vieren we in 2020 feest. We hebben een gevarieerd programma samengesteld, met ‘voor elk wat wils’. Het overkoepelende thema dit jaar is: ‘Jouw kerk, jouw verhaal’. Want het zijn – naast de stenen en het interieur – juist de verhalen die onze kerken zo bijzonder maken.

U kunt het hele feestprogramma hier bekijken.




2811-19

Podiumtour met Marcel Smit in 2020 langs 16 Friese kerken

Jaarlijks maakt een artiest een tour langs meerdere van onze kerkjes, de zogenaamde Podiumtour.

De Podiumtour van 2020 is een bijzondere! Om ons 50-jarig jubileum te vieren is er deze keer een extra uitgebreide tour. Marcel Smit, Friese sjonger/lietskriuwer, gaat in maar liefst 16 kerken zijn nieuwste album presenteren. De entree van al deze concerten is gratis.

Aanvang op zondag 15.30 uur en op vrijdag 20.30 uur.




1911-19

Trouwen mag in kerk Rottevalle

De kerk van Rottevalle mag gebruikt worden als trouwlocatie. Op onze website stond al geruime tijd aangegeven dat het mogelijk is om in deze kerk te trouwen. Maar toen een stel toestemming wilde krijgen om de huwelijksplechtigheid in de kerk te voltooien, gaf de gemeente Smallingerland geen toestemming.

De regels zeggen dat 'een locatie die in het dagelijks verkeer de functie heeft van kerk of gebedshuis' niet kan worden aangewezen als huis der gemeente. Burgemeester Rijpstra maakt nu een uitzondering voor kerken die niet gelieerd zijn aan een gemeente. Dat maakt de weg weer vrij om in Rottevalle te trouwen. En dat is goed nieuws!




0411-19

'De noodzaak om kerk over te nemen blijft'

De noodzaak voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken om kerken over te nemen blijft en zal de komende jaren ook stijgen. Dat zei voorzitter drs Jan Kersbergen afgelopen zaterdag tijdens de jaarlijkse donateursbijeenkomst van de Stichting. Deze werd gehouden in de Grote- of  Jacobijnerkerk in Leeuwarden. De bijeenkomst was met 250 mensen bijzonder druk bezocht. 

'Over het algemeen hebben we niet te klagen over de belangstelling voor onze donateursbijeenkomst', opende Kersbergen zijn toespraak. 'Maar vandaag overtreft het alle verwachtingen. Vast en zeker omdat Theo Jellema een lezing met aansluitend een orgelconcert verzorgt.'

Kersbergen ging in zijn toespraak in op de verwachte leegstand van kerken in de toekomst. 'Wat zijn nu de verwachtingen voor de komende 10 jaar? Onlangs heeft de gemeente Sudwest Fryslân een kerkenvisie gepresenteerd. Deze gemeente telt 160 kerken, daarvan is de helft rijksmonument. In Sudwest Fryslân verwacht men dat in de komende 10 jaar 33 kerken, monumenten en niet-monumenten, worden afgestoten. Als je dat doortrekt naar heel Fryslân, verliezen tot 2029 meer dan 100 kerken hun kerkelijke functie.'

De Stichting is er met een kleine, maar deskundige staf klaar voor om belangrijke monumentale kerken over te nemen, aldus Kersbergen. 'Wij hebben al 49 jaar een kerkenvisie.'

Tijdens de donateursbijeenkomst gaf de bekende organist Theo Jellema een lezing en natuurlijk bespeelde hij ook het prachtige orgel in de kerk. 

Het programma zag er als volgt uit:

Adolphe Querm (? – 1869) Sortie en style libre
Maurice Greene (1696-1755) Voluntary in c (2 delen)
Abraham van den Kerckhoven (1619-1702) Fantasia in d
Johann Gottfried Walther (1684-1748) Concerto del Signor Albinoni (3 delen)
Louis-Nicolas Clérambault (1676-1749) Basse et dessus de trompette
Johann Christian Kittel (1732-1809) Preludio pro Organo Pleno in a

Presentatie

Tijdens de Jaarvergadering praatte secretaris Martin Weerd van het bestuur de aanwezigen bij over de ontwikkelingen bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken. U kunt zijn presentatie hier bekijken.

 

De foto's bij dit bericht zijn gemaakt door Rommie van der  Heide en Ad Fahner




0111-19

Friesch Dagblad en Alde Fryske Tsjerken organiseren verhalenwedstrijd

De Stichting Alde Fryske Tsjerken en het Friesch Dagblad organiseren samen een verhalenwedstrijd. Aanleiding is het 50-jarig jubileum van de Stichting in 2020. Thema daarvan is ‘Jouw kerk, jouw verhaal’. Het Friesch Dagblad en de Stichting hopen dat veel mensen hun verhaal met hun kerk willen delen.

Het Friesch Dagblad kondigt de verhalenwedstrijd morgen (zaterdag 2 november) in de krant aan. Hoofdredacteur Ria Kraa schrijft daarin onder meer: ‘Kerken zijn niet alleen staaltjes van architectuur en geschiedenis, het zijn de behuizingen van het Grote Verhaal van God en de ‘kleine’ verhalen van mensen. Alles wat mensen in de kerk horen en beleven en meenemen naar huis kleurt hun levens en toetst hun overtuigingen.’

Om de beste taal of literatuur gaat het niet. Bedoeling is zo veel mogelijk mooie verhalen te verzamelen over geloof, hoop en liefde. En troost, twijfel, vreugde en verdriet. Goeie anekdotes, diep rakende gebeurtenissen, feesten en concerten.

De Stichting en de krant nodigen iedereen uit om te graven in het geheugen en verhalen op te duikelen die leven in en om de kerk hebben verrijkt en gesteund. Kraa: ‘Verhalen over ontmoetingen of gebeurtenissen in uw gemeente die u vreugde, verdieping, troost, verandering van inzicht of misschien ook twijfel hebben gegeven of die op wat voor andere manier dan ook maar geraakt hebben. U bent misschien op één speciaal moment bijzonder geroerd geraakt, u heeft een prachtige anekdote of onwaarschijnlijk vertelsel, u weet van hoe grote betekenis deze koster of gene predikant, ouderling zus of diaken zo is geweest. Of misschien heeft u helemaal geen spectaculair verhaal maar is het juist het ‘gewone’ ritueel van de jarenlange wekelijkse gang naar de kerk die zo veel voor u betekent.’

Medewerker Gerko Last is het met Kraa eens. ‘Wij komen natuurlijk heel vaak in kerken, en spreken geregeld met bezoekers en mensen uit het dorp over wat zij daar ervaren. Dat levert prachtige momenten op. We hebben er erg veel zin in om die moment vast te leggen in prachtige verhalen.’

Naast schrijfster Janny van der Molen zitten ook schrijver Anders Rosendal en Friesch Dagbladredacteur Gerbrich van der Meer in de jury. De mooiste verhalen worden in maart gepubliceerd in de krant en in kerkblad Geandewei. Ook komen de verhalen op de website van het Friesch Dagblad. In het jubileumjaar van de Stichting zullen op verschillende momenten ook verhalen voorgelezen worden in kerken.

Verhalen kunnen voor 15 januari gestuurd worden naar secretariaat@frieschdagblad.nl of naar info@aldefrysketsjerken.nl

Omrop Fryslan besteedde onlangs aandacht aan onze verhalenwedstrijd:

 




2210-19

Nieuw boek over de opgravingen in Hegebeintum

In 2015 werd een nieuwe fundering aangebracht onder de toren van de kerk van Hegebeintum, om de verzakking een halt toe te roepen. Deze gelegenheid werd aangegrepen om ook archeologisch onderzoek uit te voeren in deze hoogste terp van Friesland. Hegebeintum is ernstig aangetast door de commerciële afgravingen rond het begin van de 20ste eeuw, en er is weinig bekend over de bewonings­geschiedenis van deze oude terp.

Dit onderzoek is weergegeven in een nieuwe uitgave van de Vereniging voor Terpenonderzoek, in samenwerking met de Stichting Alde Fryske Tsjerken, de Provinsje Fryslân, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Terpencentrum van het Groninger Instituut voor Archeologie (Rijksuniversiteit Groningen).

Het boek is gewijd aan de resultaten van het nieuwe onderzoek, én aan een beschrijving en interpretatie van de vondsten die indertijd bij de afgravingen zijn gedaan, met name die uit het vroegmiddeleeuwse grafveld. Dat kreeg indertijd al veel publiciteit dankzij de inspanningen van P.C.J.A. Boeles, de conservator van het Fries Museum.

Samen geven de verschillende bijdragen een overzicht van de bewoningsgeschiedenis van Hegebeintum, en tegelijk ook van de vele verschillende facetten van de moderne archeologie, van het inventariseren en interpreteren van oude vondsten tot chemisch en microscopisch onderzoek van bodemlagen.

Het boek werd op 19 oktober gepresenteerd in de kerk van Hegebeintum. Namens de Stichting kreeg medewerker Gerko Last het eerste exemplaar overhandigd van Egge Knol, voorzitter van de Vereniging voor Terpenonderzoek.

Het boek is verkrijgbaar via de webwinkel van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.




1010-19

Kerk Sint Anne op tv bij 'Het Raadsel Rembrandt'

Onze kerk in Sint Annaparochie was onlangs weer op de landelijke televisie te zien. Voor het programma 'Het Raadsel Rembrandt'van de AVROTROS zijn opnamen gemaakt in Fryslân. Zoals bekend is Rembrandt van Rijn getrouwd in Sint Annaparochie, in de voormalige kerk die op dezelfde plek staat als de huidige Van Harenkerk.

Voor het programma reist Onno Blom in het voetspoor van Rembrandt om te ontdekken wie de meesterschilder nou écht was. Onno onderzoekt eigenlijk het Raadsel Rembrandt. Onno reist onder andere naar Leiden waar Rembrandt als jonge molenaarszoon vol ambitie en dromen begon. Hij was ervan overtuigd dat hij als schilder de wereld zou veroveren.

In Amsterdam bezoekt Onno de plekken waar Rembrandt zijn grootste successen boekte, maar ook flinke tegenslagen te verwerken kreeg in zijn persoonlijke leven. Tijdens zijn zoektocht naar het raadsel Rembrandt komt hij veel verrassingen tegen. Ook in Sint Annaparochie...

De aflevering is te zien op https://www.npostart.nl/six-over-rembrandt/01-02-2019/AT_2115401 




3009-19

Kerk Wânswert overgenomen tijdens bijzondere avond

Op vrijdag 27 september 2019 nam de Stichting Alde Fryske Tsjerken de kerk van Wânswert over. Een bijzondere en indrukwekkende avond, waarmee het eigenaarschap van de kerk wisselde. Het was emotioneel, maar ook mooi: Wânswert is ervan overtuigd dat het beheer van de kerk bij de Stichting in goede handen is.

Op deze pagina vindt u een aantal van de foto's die op de bewuste avond zijn gemaakt.

Op deze avond werd ook een gedicht voorgelezen. Dat gedicht vindt u hier.




2309-19

Over een doosje eieren en kunst

Ter ere van de ingebruikname van onze kerk in Raard als atelier en expositieruimte door kunstenaar Paul Andringa met ingang van 1 september jl., waren onlangs de Plaatselijke Commissie van Raard en een afgevaardigde van PC Bornwird en Lichtaard uitgenodigd om samen met Andringa en impresario Joke Bakker van onze stichting een kop koffie met gebak te nuttigen in de kerk.

Willem Hielkema, voorzitter van PC Raard, maakte van de gelegenheid gebruik om de nieuwe huurder een welkomstgeschenkje aan te bieden in de vorm van een doosje dagverse eieren. Hij maakte daarbij de metaforische vergelijking van de twee rijen van 5 eieren met de twee handen van de kunstenaar met elk 5 vingers en vervolgens de schepping van een ei en een kunstwerk en dat er gebroed moet worden voordat er iets moois ontstaat….. Een verrassende gedachtegang die door Andringa erg werd gewaardeerd.

Willem heette met dit gebaar namens PC Raard de kunstenaar van harte welkom en sprak de hoop uit dat Paul veel inspiratie krijgt in de mooie kerk en het weidse landschap daaromheen en dat hij een langdurig verblijf in Raard tegemoet gaat




1809-19

Alde Fryske Tsjerken neemt kerk van Wânswert over

De Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt vrijdag 27 september het kerkgebouw van Wânswert over van de Protestantse gemeente Wânswert/Jislum. Ook de omliggende begraafplaats wordt door de Stichting overgenomen.

De kerk van Wânswert is gelegen op een hoge terp, die enkele eeuwen voor onze jaartelling is ontstaan. De terp is aan het eind van de 19e eeuw vooral aan de zuidzijde voor een belangrijk deel afgegraven. Een keermuur behoudt aan die zijde het kerkhof en de kerk voor verzakking.

De kerk bestaat uit een schip met een versmald en vijfzijdig gesloten koor. Aan de westzijde bevindt zich een zware toren met zadeldakbekroning. Opvallend is dat de kerk en toren nagenoeg even breed zijn. De kerk is oorspronkelijk gewijd aan Sint Petrus.

De kerk van Wânswert had in de 16de eeuw al een orgel. In 1674 werd een nieuw orgel gebouwd door Harmen Ians. Dit orgel werd in 1877 vervangen door weer een nieuw instrument, gebouwd door Willem Hardoff. Dit orgel is gerestaureerd in 1893, 1947, 1966 en 1994. De preekstoelkuip en het klankbord dateren uit de tweede helft van de 19de eeuw. Het ruggeschot en de trap met leuning zijn van oudere datum. Alle onderdelen zijn van eikenhout.

In het dorp is een Plaatselijke Commissie in het leven geroepen, die de kerk na de overname gaat beheren. Er zullen nog een beperkt aantal diensten per jaar gehouden worden in de kerk. Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, concerten, etc.

De meegeefsom die beschikbaar wordt gesteld voor het toekomstige onderhoud, bestaat uit een aantal hectares land. Uit de pachtinkomsten kan het onderhoud van de kerk en de begraafplaats en het gebruik door de kerkelijke gemeenschap worden betaald.

Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken is dit de 52ste kerk die wordt overgenomen in het 49-jarige bestaan. Volgend jaar staat de Stichting uitgebreid stil bij het 50-jarig bestaan.

 




0309-19

Veel kerken open tijdens Open Monumentendag

In het weekend van 14 en 15 september is het weer Open Monumentendag! Het thema van 2019 is Plekken van plezier. Ook veel kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken stellen hun deuren open tijdens dit weekeinde. Hieronder volgt een overzicht.

Op zaterdagmiddag 14 september is de Dorpskerk Huizum, het oudste monument (12e eeuw) van de stad Leeuwarden, vanaf 13:30 u. te bezichtigen. Desgewenst krijgt men een rondleiding in de kerk en langs het gerenoveerde baarhuisje dat nu deels een minimuseum is voor grafcultuur. Bijzonder is dat dit ook de laatste dag is waarop de expositie van Eddy Sikma te bezichtigen is. De (gratis) koffie staat klaar. Ook kunt u er mooie historische boeken over de kerk kopen, incl. het in juni gepresenteerde, fraai geïllustreerde boek Voetstappen in Huizum over de geschiedenis van dit oude dorp (€ 7,50).

Sikma werd geboren aan de Emmakade in Leeuwarden en het zal dan ook niemand verwonderen dat in veel van zijn werk schepen voorkomen. Voor deze expositie zijn echter twee andere onderwerpen gekozen: het Friese landschap en Huizum. De wereld van de Wadden vertegenwoordigt hier het landschap, Huizum -met name ook de Dorpskerk zelf- wordt in tekeningen getoond.Eddy volgde een opleiding tot tekenleraar. Zijn kunde als tekenaar werd o.a. herkend door de gemeente Leeuwarden. Dit resulteerde in de opdracht tekeningen te maken van panden die gesloopt zouden worden. Voor zijn onderwerpen hoeft Eddy dus niet ver van huis te gaan.Met lesgeven, schilderen en tekenen hoopt Eddy nog lang door te kunnen gaan. Hij wil, zoals hijzelf zegt, in het harnas sterven. Hopelijk duurt dat nog lang.

De kerk van Jorwert is zaterdag de hele dag open van 10.00 tot 17.00 uur en ook zondag van 12.00 tot 18.00 uur, met om 15.00 uur een orgelconcert door Theo Jellema. 

De kerk van Feinsum is zowel zaterdag als zondag geopend.

De kerk van Westhem is beide dagen vanaf 13.30 uur tot 17.00 uur geopend. De tentoonstelling van de familie Dooper is in deze kerk te zien.

Ook de kerk van Zurich doet mee, alleen op de zaterdag.

De kerk van Kortezwaag is op zaterdagmiddag en zondag ook open. Gasten van Open Monumentendag kunnen dan ook nog profiteren van de tentoonstelling over het leven en werken van Rindert van Zinderen Bakker, een plaatselijk en regionaal bekend socialistisch voorvechter die er o.a. ook voor gezorgd heeft dat Domela Nieuwenhuis destijds naar deze omgeving kwam om zijn bekende redevoeringen te houden.

De kerk van Britsum zet de kerk op zaterdagmiddag open voor het publiek.

In de kerk van Wier is op zaterdag 14 september een schilderij-tentoonstelling van Joke Ket te zien, met allerlei schilderijen die betrekking hebben op het Wad.

In Westernijkerk is zaterdag 14 september de laatste dag dat de zomertentoonstelling te zien is: schilderijen van Rika de Vries-van der Galiën en foto’s van Aukje Vellinga. Daarnaast is de permanente expositie te bewonderen over de geschiedenis van het eertijds bij de kerk behorende Jeppemastate en haar bewoners.

In Sint Jacobiparochie is er op zondag 15 september een orgelconcert in de Groate Kerk. 

De Bonifatiuskerk in Ter Idzard doet ook mee aan de Open Monumentendag. In de kerk zijn de medewerkers van het Dorpsarchief ‘Idzawolde’ aanwezig en kan men zelf in de archieven duiken. Dit weekeinde staat in Ter Idzard bekend als ‘t Sneupersweekend’.

Volop keuze dus tijdens Open Monumentendag. Kijk voor meer informatie over deze dag op www.openmonumentendag.nl




2708-19

Kerk Raard wordt atelier en expositieruimte

De kerk van Raard (NEF) wordt een atelier en expositieruimte van de Leeuwarder kunstenaar Paul Andringa. De kunstenaar huurt de kerk per 1 september 2019 van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Daarmee is voor deze kerk een passende, nieuwe bestemming gevonden. Eerder was het Oerka Irene Verbeek museum gevestigd in de kerk van Raard.

De kerk dateert uit de 13de eeuw. Kenmerkend zijn de dikke muren en de kleine (rond)boogvensters, de bouwstijl die in de 10e tot de  13e eeuw gebruikelijk was. Van het interieur is weinig meer oorspronkelijk. De kerk heeft wel een eikenhouten preekstoel uit 1650. De kerkruimte en inrichting zijn eenvoudig.

Enkele jaren geleden kwam de kerk leeg te staan, toen het Oerka Irene Verbeek Museum ophield in de huidige vorm te bestaan. De Stichting Alde Fryske Tsjerken raakte in gesprek met de Leeuwarder kunstenaar Paul Andringa (1963), die op zoek was naar een nieuwe atelierruimte. De kerk van Raard sprak hem enorm aan vanwege de ruimte in het gebouw en de sfeer die in de kerk heerst.

Het werk van Andringa wordt omschreven als ‘raadselachtig, rauw en poëtisch, met een sensitieve sfeer’. Zijn tekeningen, beelden en installaties zijn niet alledaags. Hij zegt er zelf over: ‘Het is mijn taak als kunstenaar om mensen iets aan te reiken en mee te geven om over na te denken. Een tegenwicht voor alle ellende. Een wereld om blij van te worden. Mijn werk is niet altijd vrolijk maar ik bied wel een mogelijkheid om even aan de dagelijkse realiteit te ontsnappen.’

Andringa zal enkele dagen per week aan het werk zijn in de kerk van Raard. Ook zal er een permanente tentoonstelling te zien zijn. Daarnaast komen er kunstwerken van Andringa te staan in de kerken van Lichtaard en Bornwird, zodat belangstellenden met de auto of met de fiets deze drie kerken en de kunstwerken kunnen bewonderen.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is blij met de nieuwe functie van de kerk van Raard. ‘Onze kerken zijn als gebouwen belangrijk voor de Friese dorpen, maar we vinden het nog belangrijker dat de kerken gebruikt worden, dat het levende stenen zijn’, zegt impresario Joke Bakker. ‘Met de komst van Paul Andringa naar Raard leeft deze kerk weer. Dat vinden we prachtig.’

Luister hier naar een interview met impresario Joke Bakker en kunstenaar Paul Andringa op Omrop Fryslân.




0307-19

Geslaagde gezamenlijke activiteit met Tsjerkepaad in Dedgum

Tsjerkepaad en de Stichting Alde Fryske Tsjerken organiseerden op 13 juli een bijzonder gezamenlijk programma. Dit programma vond plaats in de geheel vernieuwde kerk van Dedgum.

Voor de bezoekers was er de mogelijkheid om deze kerk van binnen en buiten te bekijken. Om 15.00 uur begon het programma met bijdragen van Bert Looper (directeur van Tresoar) over ‘kerk en kunst’ en Jannie Brandsma (muziek en zang). Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken vertelde over de restauratie en vernieuwing van het kerkgebouw.

 

Beide organisaties kijken terug op een bijzonder geslaagde middag. De kerk van Dedgum zat bomvol en de belangstellenden waren enthousiast over alle bijdragen.

Ook volgend jaar houden beide Stichtingen weer een gezamenlijk programma. Het thema voor volgend jaar wordt 'Jouw kerk, jouw verhaal'. Dat wordt ook het jubileumthema van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, die volgend jaar 50 jaar bestaat.

Foto's: Joke Bakker/SAFT




1306-19

Tsjerkepaad dit jaar met als thema 'Kerk en kunst'

Tsjerkepaad heeft dit jaar als thema 'Kerk en kunst'. Ook veel kerken van onze Stichting stellen dit jaar in juli, augustus en september de deuren open voor het publiek.

Tsjerkepaad en de Stichting Alde Fryske Tsjerken werken graag samen. Beide organisaties hebben hetzelfde doel: mensen laten beleven hoe bijzonder de Friese kerken zijn. Onze Stichting is blij met het thema van dit jaar. Veel kerken zijn kunstwerken op zichzelf; bovendien ligt, staat en hangt in veel kerken kunsthistorisch bezit dat zeer de moeite waard is om te bekijken.

Op zaterdag 13 juli organiseren onze Stichting en Tsjerkepaad een gezamenlijke bijeenkomst in de kerk van Dedgum, met als spreker Bert Looper van Tresoar. Dit belooft een bijzondere dag te worden, waarin de bezoekers ook kunnen genieten van de prachtig gerestaureerde kerk van Dedgum.

De officiële opening van Tsjerkepaad is op zaterdag 29 juni in de Michaelskerk in Anjum. Tsjerkepaad duurt tot en met 14 september. Dan is de officiële sluiting in de Rooms-Katholieke kerk van Blauwhuis. 




2805-19

Kerk Dedgum feestelijk in gebruik genomen

Met een prachtig feest is afgelopen vrijdag en zaterdag gevierd dat de kerk van Dedgum er weer prachtig bij staat. De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft voor ongeveer acht ton in het gebouw geïnvesteerd. Het resultaat is een prachtige kerkzaal, met dorpshuis-functie, Bêd & Brochje én een uitkijkpunt vanaf de toren.

Honderden mensen kwamen vrijdag en zaterdag langs om het resultaat te bewonderen. De kerk werd officieel geopend door gedeputeerde Kramer van de provincie Fryslân. Ook wethouder Stella van Gent van de gemeente Súdwest-Fryslân was erbij aanwezig. Zowel de provincie als de gemeente hebben ruimhartig bijgedragen aan de restauratie.

Vrijdag was de officiële opening, zaterdag was er een Open Dag voor alle belangstellenden. Daar kwamen bijna driehonderd mensen op af, waardoor het zaterdag een drukte van belang was in Dedgum.

 

 




2504-19

Orgel Britsum na restauratie opnieuw in gebruik genomen

Op zondag 19 mei 2019 is het volledig gerestaureerde orgel van de Johanneskerk in Britsum opnieuw in gebruik genomen. Tijdens een druk bezochte bijeenkomst vertelde directeur Bert Yedema van Orgelmakerij Bakker & Timmenga over wat er aan het orgel is gerestaureerd. Organist Theo Jellema liet met zijn indrukwekkende orgelspel horen wat het orgel in Britsum allemaal voor klanken in zich heeft. We kijken terug op een bijzonder geslaagde middag.

Onze Plaatselijke Commissie in Britsum organiseert op zaterdag 25 mei 2019 van 15.00 – 16.30 uur een open middag voor orgelliefhebbers. Er is dan gelegenheid voor max. 6 personen om het orgel p.p. 10 min. te bespelen. Voor aanmelding en informatie over deze orgelmiddag kunt u contact opnemen met Rina Sijtsma, tel: 06-54922701 of per mail: rinasijtsma@gmail.com.




0804-19

Afscheidsconcert Libbene Stiennen

Vrijdagavond 5 april jongstleden heeft Piter Wilkens samen met zijn muzikanten Willo de Bildt en Ytzen Peterson officieel de allerlaatste voorstelling van het muzikale programma "Libbene Stiennen" ten tonele gebracht in De Lawei in Drachten. Het programma is in 2015 op verzoek van de stichting Alde Fryske Tsjerken ter ere van het 45-jarig SAFT-jubileum in dat jaar door Wilkens op CD uitgebracht.

In de afgelopen 3,5 jaar dat Wilkens en zijn muzikanten met deze voorstelling door de provincie hebben getourd, hebben zij gemiddeld meer dan 1 x per maand een kerk of theater vol luisteraars in vervoering gebracht met de prachtige melodieën en teksten. 

De Stichting is Piter Wilkens dankbaar voor de wijze waarop hij zijn liefde voor de kerken heeft omgezet in tekst en muziek. Een waardevolle ode aan ons Fries kerkelijk erfgoed en daarmee aan het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. 

 

 




0504-19

Geanimeerde bijeenkomst over rouwborden Hegebeintum

Op donderdag 4 april hebben we genoten van een prachtige bijeenkomst in Hegebeintum, waar we met donateurs en belangstellenden de gerestaureerde rouwborden in de kerk hebben bewonderd.

Restaurateur Randolph Algera gaf tekst en uitleg over de keuzes die zijn gemaakt bij het restaureren van de 16 borden die de kerk rijk is.

We kijken terug op een prachtige bijeenkomst. Hartelijk dank aan alle vrijwilligers van het bezoekerscentrum aan de voet van de terp. En hebt u de wandborden nog niet gezien? Dan raden we u van harte aan binnenkort eens een kijkje te gaan nemen in de kerk. De gidsen ontvangen u met open armen.

Weekblad Actief maakte een video-verslag. Deze is hier te bekijken.




0104-19

Adellijke grafbeelden Holwerd onthuld

Vrijdagmiddag 29 maart was het dan eindelijk zover: de onthulling van de twee adellijke grafbeelden in de kerk van Holwerd. Al vele tientallen jaren was het de grote wens van de kerkrentmeesters de beelden terug te laten keren naar hun oorspronkelijke plaats. Na een oproep van wijlen Sytze ten Hoeve kwam het in een stroomversnelling waarbij het Fries Museum uiteindelijk de beelden in bruikleen heeft gegeven.

In 2017 volgde de gelukkige ontdekking van de namen van de twee afgebeelde personen. Het gaat hier namelijk om kolonel Hessel Meckema van Aylva (1608-1660) en zijn Oostenrijkse vrouw Elisabeth von Althann (1597-1663). De beelden zijn afkomstig van een veel groter grafmonument die op deze plaats heeft gestaan, maar die omstreeks 1795 uit de kerk zal zijn verwijderd. Hierna leden de twee beelden een zwervend bestaand in de omgeving, voordat ze in het depot van het Fries Museum terechtkwamen.

Na het openingswoord van voorzitter Alde Fryske Tsjerken Jan Kersbergen, hield professor dr. Yme Kuiper een interessante lezing over Hessel, zijn militaire carrière en de zandstenen beelden.
Hij liet via een powerpointpresentatie zien dat dit monument met knielende figuren voor Friese begrippen uitzonderlijk was, maar prima paste in een traditie in Nederland.

Vervolgens kreeg directeur Kris Callens van het Fries Museum het woord, waarna hij gezamenlijk met Jan Kersbergen de beelden onthulde.

De aanwezigen konden hierna nog even napraten onder het genot van een consumptie, wat weer goed verzorgd was door de lokale beheerscommissie.

Tekst: André Buwalda

Foto's: Rommie van der Heide & Jan de Boer

 




1903-19

Veel bezoekers tijdens Voorjaarsexcursie in Noardeast-Fryslân

De excursiecommissie van Alde Fryske Tsjerken organiseerde zaterdag een voorjaarsexcursie langs een drietal kerken in de nieuwe gemeente Noardeast-Fryslân. De kerken van Nes, Metslawier en Ternaard konden op veel bezoekende donateurs en overige belangstellenden rekenen. 

Rond de 140 bezoekers werden door gemeenteleden ontvangen met koffie en iets lekkers in de zestiende-eeuwse, laatgotische Grutte Tsjerke van Ternaard. Hier gaf Liuwe van der Meer verschillende interessante vertellingen over het grotendeels uit kloostermoppen opgetrokken kerkgebouw, het kerkgebouw heeft een eenbeukig schip met een vijfzijdige koorsluiting. De steunberen zijn in 1792 vernieuwd.

De in 2000 weer blootgelegde zerkenvloer toont fraaie zestiende- en zeventiende-eeuwse zerken. In de zeventiende eeuw schonk Douwe II van Aylva de toenmalige Nederlands Hervormde gemeente een orgel door Bader gebouwd dat in 1864 vervangen werd door een orgel van de firma Van Dam. De hoofdwerkkast met zijn unieke houtsnijwerk en geflankeerd door 32 houtenwapenborden is wel behouden. De preekstoel en de herenbank voor de familie Aylva, die eigenaar was van de Ayvla State en de Herwey State, dateren uit de zeventiende eeuw. De in neoclassicistische stijl gebouwde toren heeft de oude zadeldaktoren in 1871 vervangen.

17de -eeuws interieur

Veel mensen kwamen met vragen over de typen bouwstijlen en gebruikte materialen. Zo is het op de dag van vandaag waarom de kerk van Ternaard zo’n groot Baderorgel bezit, nu recentelijk een van Dam binnenwerk! Ok in die tijd was de kerk van Ternaard een rijke gemeente, en met de inbreng van de van Aylva’s had men ook geen probleem. Maar waarom een orgel die men in tijd in een kerk van Leeuwarden of een andere grote stad verwachte. Het antwoord hierop is en blijft een vraag! Er is hierover geen documentatie te vinden. Maar dat het een mooi orgel is werd door de bezoekers zeer gewaardeerd. Verder is het kerkgebouw en interieur goed bewaard en origineel gebleven, ‘je kan er bij wijze van spreken zo een film uit de tijd van Rembrandt in opnemen’. Aldus Liuwe van der Meer.

Rondje Noardeast-Fryslân

De excursie leden die een dag arrangement hadden geboekt kregen hierna een lunch in Herberg de Waard van Ternaard, daarna vertrokken zij per bus naar Nes waar de uit twaalfde eeuw stammende Johanneskerk op hun bezoek kon rekenen. De laatste kerk van bezichtiging was de Doarpstsjerke van Metslawier, een zaalkerk uit 1776 gebouwd op een wierterrein waar in de middeleeuwen een voormalige kerk stond. In deze kerk was ook de sluiting van excursie met een vertelling van Piet Wouda over Balthasar Bekker ‘De betoverende wereld’, begeleid door orgelmuziek van Jaap Sake Heeringa.

Verslag en foto: Bote Sape Schoorstra

 

 




0503-19

Onthulling en lezing ridderbeelden Holwerd op 29 maart 2019

Op 29 maart 2019 worden de de ridderbeelden in de Sint Willibrorduskerk van Holwerd onthuld door Kris Callens, directeur van het Fries Museum. Tijdens die bijeenkomst is er ook een lezing door Prof. dr. Yme Kuiper over de Adellijke memoriecultuur in Friesland in de Gouden Eeuw. U bent hiervoor van harte uitgenodigd.

Tien jaar geleden nam de Stichting Alde Fryske Tsjerken de Sint Willibrorduskerk in Holwerd in eigendom over van de Hervormde Gemeente Holwerd. Bij die gelegenheid pleitte ons algemeen bestuurslid Sytse ten Hoeve voor de terugkeer van de ridderbeelden van de familie Van Aylva naar de kerk waar ze ooit voor gemaakt waren.

Deze beelden, een knielende ridder en zijn echtgenote, dateren uit het midden van de zeventiende eeuw. Ze stonden op het familiegraf van de Van Aylva’s, een roemrijke adellijke familie uit Holwerd, in de voorganger van de huidige kerk. Bij de nieuwbouw van de kerk in 1776-1781 werd om het praalgraf van de Van Aylva’s heen gebouwd. Een kleine twintig jaar later werden de beelden in de Franse tijd (rond 1795) uit de kerk verwijderd. Na lange omzwervingen belandden ze uiteindelijk in het Fries Museum, waar ze de laatste jaren in depot lagen opgeslagen.

Tien jaar na de overname kunnen we de wens van de op 1 januari 2016 overleden Sytse ten Hoeve in vervulling laten gaan. De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft de beide beelden in langdurig bruikleen gekregen van het Fries Museum en laten terugplaatsen in de Sint Willibrorduskerk, naar een ontwerp van architectenbureau Kijlstra en Brouwer uit Beetsterzwaag.

Lezing Adellijke memoriecultuur in Friesland in de Gouden Eeuw

Over het grafmonument van het echtpaar Aylva in Holwerd

Spreker: Prof. dr. Yme Kuiper, em. bijzonder hoogleraar Faculteit Letteren, RU Groningen

Toelichting: Qua aantal grietmansposten en hoge militaire ambten behoorde het geslacht (Van) Aylva tot de meest invloedrijke en vooraanstaande adel in Friesland in de zeventiende eeuw.

Zijn hoge maatschappelijke positie kon op verschillende manier worden getoond. Dit thema vormt een belangrijk onderdeel van een powerpointlezing naar aanleiding van de herplaatsing van de grafbeelden in de kerk van Holwerd. Wie waren de afgebeelde personen? Hoe uniek zijn hun grafbeelden?

Programma Lezing en Onthulling vrijdag 29 maart 2019

Het officiële gedeelte begint om 15.00 uur, vooraf is er gelegenheid om een kop koffie te drinken

-          Welkom door Jan Kersbergen, voorzitter Stichting Alde Fryske Tsjerken

-          Lezing door Yme Kuiper, em. bijzonder hoogleraar Faculteit Letteren, RU Groningen

-          Onthulling door Kris Callens, directeur Fries Museum, Leeuwarden

-          Hapje en drankje na afloop

 

Aanmelden

In verband met de catering wordt u verzocht om zich vooraf aan te melden. Dat kan tot uiterlijk dinsdag 26 maart 2019 via info@aldefrysketsjerken.nl of telefoon: 058-2139666




0103-19

Laatste uitvoering van Libbene Stiennen

Op vrijdagavond 5 april brengt Piter Wilkens samen met zijn vaste begeleiders Ytzen Peterson en Willo de Bildt voor de laatste keer het programma “Libbene Stiennen” ten tonele.

In 2015 heeft Piter Wilkens de muziekvoorstelling Libbene Stiennen gemaakt ter gelegenheid van het 45-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Libbene Stiennen is een lofzang geworden op de authentieke middeleeuwse dorpskerk en de belangrijke, onmisbare plek van de ‘tsjerke’ in het Friese landschap. Pareltjes, door Piter op luchtige wijze aan elkaar gesproken.

Deze laatste uitvoering is in de Lawei in Drachten. Kaarten zijn hier te reserveren.




0702-19

Winter Tour Roon Staal begint in Mariakerk Gorredijk

Met een nieuw programma begint zanger en pianist Roon Staal op 7 februari in de Mariakerk in Kortezwaag Leijen zijn nieuwe Winter Tour. De tour eindigt op 25 februari in Zoetermeer en doet in totaal 7 provincies aan.

In 2019 staan 3 nieuwe album releases op het programma: ten eerste zijn album 'A New Door Opens' met daarop piano composities van eigen hand zoals het gelijknamige titelnummer maar ook 'Anthem For All' en 'The Land Where We Dance'. Dit album neemt Staal in januari op in Japan waar hij het afgelopen jaar meerdere concerten gaf.

Later in 2019 wordt een nieuw album verwacht met veel nieuwe coversongs waaronder werk van John Lennon (Across The Universe), Boudewijn de Groot en Gilbert O'Sullivan. Tenslotte zal aan het einde van het jaar een tweede kerstalbum verschijnen in navolging van zijn eerste 'Christmas Album'.

Staal geeft tussen de touren in Nederland door ook optredens in het verre oosten van Rusland (Vladivostok) en Japan. De zanger weet met zijn warme stem en prachtige pianospel het publiek steeds weer te raken met prachtige vertolkingen van zijn eigen composities en werk van andere componisten. Naast bekende eigen songs als Weet Waarom Je Leeft, Promise en In The Silence Of Light zullen ook zijn bekendere cover werken als Help Me Through The Night, Pie Jesu en Stay With Me 'Till The Morning niet ontbreken.

Alle informatie m.b.t. de Winter Tour en het concert te Gorredijk kunt u vinden op de website www.roonstaal.com Toegangskaarten kunnen hier online besteld worden of telefonisch via 06-30025992 en kosten € 17,50 per stuk.  Aanvangstijd concert is 20.00 uur. De deuren zijn een half uur voor aanvang van het concert geopend.



3001-19

Van Harenskerk op tv in serie over Rembrandt

De Van Harenskerk in Sint Annaparochie komt op de landelijke televisie. Voor een serie over de schilder Rembrandt zijn opnames gemaakt in deze kerk. In de voorloper van de huidige kerk zijn Rembrandt en Saskia van Uylenburgh getrouwd.

Dit jaar staat Nederland in het teken van Rembrandt en de Gouden Eeuw. Aanleiding is de 350e sterfdag van onze beroemdste Hollandse Meester. Mede om deze reden is er ook een grote tentoonstelling in het Fries Museum.

Door zijn jarenlange passie voor Rembrandt laat Jan Six - nazaat van Rembrandts goede vriend Jan Six 1e - de kijkers aan de start van het Rembrandtjaar met een andere blik kijken naar het imposante oeuvre van de grootste schilder uit de Gouden Eeuw.

Zo bleek Rembrandt dol op drama. Ook vertelt Six over Rembrandts nietsontziende blik op de vrouwen om hem heen. En wist u dat hij de kunst van zijn voorgangers letterlijk afkeek? Iedere aflevering komt een nieuw onderwerp aan bod: Rembrandt als denker, Rembrandt als dief, Rembrandt als voyeur, Rembrandt als regisseur en Rembrandt als vader.
 
Six over Rembrandt, van woensdag 30 januari t/m 1 februari om 22.45 uur bij AVROTROS op NPO 2
Six over Rembrandt, 2 en 3 februari om 22.30 uur bij AVROTROS op NPO 2

De aflevering over de Van Harenskerk in Sint Annaparochie is hier te zien.




0101-19

Podiumtour

Podiumtour is een nieuw initiatief van het impresariaat van de stichting Alde Fryske Tsjerken. Tijdens Podiumtour kan het publiek gedurende een aantal maanden genieten van een muzikant, acteur of spreker die de gelegenheid krijgt in een geselecteerd aantal kerken, verspreid over de provincie, op te treden.

Anne-Goaitske Breteler, 23 jaar jong, afkomstig uit Nes, mag het spits afbijten met haar lezing over de walvisvaarders.

Op 14 juni 2018 heeft Anne-Goaitske haar debuut 'De traanjagers, herinneringen van naoorlogse walvisvaarders' uitgebracht bij de Amsterdam University Press. In het boek beschrijft zij op fraaie wijze de herinneringen van oud-walvisvaarders die allemaal, net na de Tweede Wereldoorlog, mee zijn gegaan op de reizen richting de Zuidpool. De sfeer aan boord en de avonturen in de havens passeren de revue evenals de walvisjacht zelf, maar ook de twijfel en ambivalentie die tot op de dag van vandaag als een schaduw over deze herinneringen hangen.

Nu het boek verschenen is, geeft Anne-Goaitske door heel Nederland lezingen over dit onderwerp. In haar lezing bespreekt zij niet alleen deze vergeten geschiedenis aan de hand van de reisverhalen van de mannen die ze sprak, maar ze laat het tevens zien met originele foto's en film-fragmenten. 

De recensies over haar tot nu toe gehouden lezingen zijn lovend.

Data van de lezingen (entree € 7,50):

20 januari      15.30 uur      Mariakerk Boer

27 januari      15.00 uur      Mariakerk Bears

3 februari       14.30 uur     Dorpskerk Gaast

3 maart          15.30 uur      Van Harenskerk St. Annaparochie

10 maart        15.30 uur      Mariakerk Blessum

13 maart        20.00 uur      Nicolaaskerk Swichum

6 april             20.00 uur      St. Genovevakerk Jelsum

14 april           15.00 uur      St. Hippolytuskerk Olterterp

19 mei            15.00 uur      Ioannis Theaterkerk Wier



1812-18

Naar Rembrandt & Saskia? Bezoek dan ook Sint Annaparochie!

Bezoekt u een dezer weken de Rembrandt & Saskia tentoonstelling in het Fries Museum? Dan is het ook leuk om een kijkje te nemen in Sint Annaparochie. Daar trouwde het echtpaar. 
Niet in de huidige kerk, dat moeten we eerlijk toegeven. Op de plaats van de huidige kerk stond een eenvoudig stenen kerkje met een toren. Deze kerk heeft dienst gedaan tot 1682. Het huwelijk van Rembrandt van Rijn en Saskia van Uylenburgh in 1634 heeft dus in de oude kerk plaatsgevonden. U kunt daar hier meer over lezen én horen.
De kerk van Sint Annaparochie is het bezoeken meer dan waard. Op deze pagina vindt u achtergrondinformatie over de kerk en kunt u luisteren naar verhalen die over deze kerk zijn geschreven. Hier is ook het sleuteladres  te vinden, zodat u de kerk van binnen kunt bekijken als deze gesloten is.
Een speciale route langs álle bezienswaardigheden rondom Saskia en Rembrandt kunt u hier bekijken.



1112-18

Na vijftig jaar weer kerkdienst in Bonifatiuskerk Ter Idzard

Het was een bijzonder moment: in het volle Bonifatius kerkje in Ter Idzard was zondagmorgen een speciale kerkdienst van de PKN gemeente Olde- en Nijeholtpade en Oldeholtwolde. Het is zo’n 50 jaar geleden dat in deze kerk, eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, een kerkdienst werd gehouden door de toenmalige kerkelijke gemeente Ter Idzard/Oldeholtwolde.

Deze bijzondere dienst was ter gelegenheid van de afsluiting van het theaterproject ‘De tael van et hatte’, als onderdeel van LF2018 Under de Toer. En verder ter gelegenheid van de restauratie van het kabinetorgeltje uit 1895. Voorganger was Ds. Paul den Hollander uit Oldeholtwolde. Tijdens de kerkdienst speelde Henk van der Bij uit Wijnjewoude speelde op het orgel. Aan het begin van de kerkdienst luidde Popke Oosterhof, lid van commissie van het kerkje, de klok.

De huidige kerk, die gewijd is aan de heilige Bonifatius, dateert  uit de periode 1423 -1455. De bisschop van Utrecht, Rudolf van Diepholt, schonk in die tijd een aflaat van 40 dagen aan allen die binnen een jaar een bijdrage gaven aan het kerkbestuur van Idzardia voor de bouw van de kerk. Evenals andere kerken in Weststellingwerf had de kerk van Ter Idzard als dochter- of kleindochterkerk een bijzondere band met de aloude aan Sint Clemens gewijde moederkerk van Steenwijk.

In 1903 is het gebouw grondig gewijzigd. In dat jaar is de huidige toren aan de kerk gebouwd, zonder spits. De spits is pas op de toren geplaatst in 1926 door de gebr. Scheenstra voor een bedrag van 1475 gulden. In 2009-2010 is de kerk grondig gerestaureerd.

(Foto's en tekst: Lenus van der Broek)



2911-18

Monstrans Viglius van Aytta tijdelijk te zien in Tresoar

Een der beroemdste Friezen aller tijden, Viglius van Aytta, heeft eindelijk een standbeeld in Leeuwarden gekregen. Op vrijdag 19 oktober werd het voor de Kanselarij onthuld door Herman van Rompuy, van 2010 tot 2014 voorzitter van de Europese Raad.

De Nicolaaskerk van Swichum, sinds 1995 eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, is in de dertiende eeuw gebouwd. Vermoedelijk werd dit mede mogelijk gemaakt door schenkingen van de hoofdelingenfamilies Van Aytta en Wiarda.
De vader van Viglius was  herenboer in Barrahûs, een gehucht even ten westen van Swichum. Viglius zelf werd in 1507 geboren en overleed in 1577. Hij klom onder Karel V op tot de hoogste ambten in het bestuursapparaat van de Nederlanden.
Na zijn dood werd hij bijgezet in de Sint-Baafskathedraal in Gent. Het had echter niet veel gescheeld of hij was in de Nicolaaskerk van Swichum begraven. In zijn testament had hij dat namelijk laten vastleggen, als hij tenminste tijdens een bezoek aan zijn geliefde Friesland zou komen te overlijden. Wie zijn indrukwekkende praalgraf nu wil zien, zal naar Vlaanderen moeten afreizen.
Ter gelegenheid van de onthulling van het standbeeld van Viglius heeft Tresoar een expositie aan hem gewijd van 19 oktober tot en met 6 januari 2019. Eén van de grootste verrassingen die daar te zien is, is een schitterende verguld zilveren monstrans die in 1561 hoogstwaarschijnlijk door Viglius van Aytta zelf aan de Nicolaaskerk van Swichum geschonken is.
In een monstrans die vóór in de kerk op het altaar stond, wordt een geconsacreerde hostie bewaard. Dit liturgische pronkstuk, waarvan het bestaan zelfs de grootste Vigliuskenners was ontgaan, is voor de expositie in bruikleen ter beschikking gesteld door het Bisdom Haarlem-Amsterdam.
In het decembernummer van ons magazine Alde Fryske Tsjerken dat vlak voor de Kerst verscheen, is de geschiedenis van de monstrans uitgebreid beschreven door historicus en redactielid Oebele Vries.

De expositie ‘Maak kennis met Viglius van Aytta, de grootste vergeten Fries was tot en met 6 januari 2019 te bezoeken in Tresoar. Kees Sluys schreef ter gelegenheid van de onthulling van het standbeeld een publieksboekje over 'Viglius van Aytta - Fries Europeaan avant la lettre' (Uitgeverij Thoth, Bussum). 

Standbeeld 
Het standbeeld van Viglius werd door de Stichting Standbeeld Viglius van Aytta van Swichum geschonken aan de gemeente Leeuwarden. Op 19 oktober is het feestelijk onthuld door de oud-voorzitter van de Europese Raad, Belgisch Minister van Staat, Herman van Rompuy, de stichting en burgemeester Ferd Crone van Leeuwarden. Voor de datum van de onthulling werd gekozen, omdat Viglius van Aytta op 19 oktober 1507 werd geboren. 

Glaasjes
Viglius van Aytta schonk de kerk van Swichum niet alleen een monstrans, ook liet hij naast de kerk een ‘godshuis’ bouwen, een gasthuis voor arme lieden. Dit godshuis werd in 1902 gesloopt. Een viertal beschilderde raampjes werd toen veiliggesteld en dook in 1987 onverwachts op. Ze werden door de Ottema Kingma Stichting aangekocht en in januari 2013 overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
De glaasjes dateren uit de zeventiende eeuw. Op de glaasjes zijn een kleurige goudvink, een narcis en een cartouche met de mededeling ‘Jr Aytta van Swichum A 1626’ geschilderd. De glaasjes zijn te bezichtigen in de Nicolaaskerk van Swichum.

Gevelstenen
Bij de sloop van het godshuis werden ook enkele gevelstenen gered met het familiewapen van de Van Aytta’s. Bij de restauratie van de Nicolaaskerk in 1997 zijn ze tegen de buitenmuur van het kerkhof herplaatst, als monument voor Viglius van Aytta en het door hem gestichtte godshuis.

Het boekje ‘Swichum – dorp, kerk en de Aytta’s’ dat Peter Karstkarel en Leo van der Laan in 2000 schreven, is verkrijgbaar via de webwinkel van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.



2711-18

Een precisiewerkje: rouwborden Hegebeintum worden gerestaureerd

In de kerk van Hegebeintum is restaurator Randolph Algera van Art Decor uit Heerenveen druk bezig met de restauratie van de zestien ouwborden. Een bijzondere klus, die met veel precisie wordt uitgevoerd.

De kerk van Hegebeintum staat op de hoogste terp van Nederland. In de kerk bevinden zich zestien rouwborden van de voormalige bewoners van het nabij gelegen landhuis Harsta State. De zestien rouwborden vormen één van de grootste collecties in het hele land.

Het is heel bijzonder dat de rouwborden bewaard zijn gebleven. In de Franse tijd moesten alle adellijke wapens uit openbare ruimten verwijderd worden. Veel rouwborden zijn toen vernietigd. Van 80 tot 90 procent van de grafzerken zijn de familiewapens weggehakt. In Hegebeintum zijn ze nog netjes aanwezig op de zerk van de broer van ‘stedendwinger’ Menno van Coehoorn. Het is een raadsel hoe de rouwborden en zerken de Franse tijd hebben doorstaan. Het verhaal gaat dat de rouwborden naar Harsta State zijn gebracht, en dat ze daar in de kelder of schuur zijn verstopt. De zerken zijn vermoedelijk in de kerk gebleven en daar afgedekt.

De kerk van Hegebeintum trekt ieder jaar duizenden bezoekers, die veelal diep onder de indruk raken van de veelzijdigheid van de rouwborden. Ook Randolph Algera, die de restauratie uitvoert, is onder de indruk. In zijn rapport over de benodigde werkzaamheden schrijft hij: ‘De kerk ademt sfeer en oudheid uit.’ Daar wil hij bij het schoonmaken rekening mee houden: ‘Het schoonmaken van het patina of het te groot ingrijpen tijdens een restauratie zal hier dan ook direct afbreuk aan doen.’

Alle zestien rouwborden vragen om een aparte behandeling. In zijn voorstel aan de Stichting heeft Algera dit minutieus uitgewerkt. Toch zijn er een aantal gemeenschappelijke kenmerken, schrijft hij: ‘Het goud is sterk verouderd, maar schoonmaakproeven wijzen uit dat onder het vuil nog kwalitatief goed goud zit met hoge glans.’ Daarom wordt er vooral veel schoongemaakt.

Ook schrijft hij: ‘Het valt me direct op dat de wapenschilden wel heel gelijkmatig zijn qua kleur en qua veroudering. Dit duidt er vermoedelijk op dat er een schilderbeurt heeft plaatsgevonden aan verschillende borden op een gelijktijdig moment. Hierdoor zie je dat, ondanks dat leeftijd van de borden verschilt, de onderlinge kleuren niet verschillen. Het kan ook zijn dat de borden in een later moment gelijktijdig geschonken zijn, maar dat vermoed ik niet.’

De restauratie van de zestien rouwborden is enkele weken geleden gestart. De kosten worden deels betaald uit een provinciale subsidie.

Foto's: Bram Buruma




2011-18

Secretaris Jan Doede Niemeijer overleden

Op 12 november 2018 is in zijn woonplaats Leeuwarden ir. Jan Doede Niemeijer overleden, op de leeftijd van 74 jaar. Hij was sinds 1999 een zeer betrokken bestuurslid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en vervulde vanaf 2005 de functie van secretaris.

Jan Doede Niemeijer heeft zich bijna twintig jaar onvermoeibaar ingezet voor de Alde Fryske Tsjerken. Hij stond altijd klaar en vertegenwoordigde de Stichting bij tal van gelegenheden. Een betere ambassadeur konden wij ons niet wensen.

Jan Doede vond dat de kerk het levend middelpunt van het dorp moest blijven. Kerken zijn geen dode monumenten maar ‘levende stenen’, hield hij niet op te benadrukken; ze moesten vooral gebruikt blijven worden. Daarnaast heeft hij bij vele restauraties de bouwkundige van de Stichting terzijde gestaan.

Ik leerde hem kennen toen ik in 2005 bestuurslid werd. Omdat er in die jaren geen directeur was, namen wij die functie op ons. We kwamen al snel tot de conclusie dat het roer om moest om verantwoord te kunnen doorgaan met het overnemen van kerken. De rijkssubsidie werd steeds kariger en de Stichting had te weinig geld om dat te compenseren. En dat terwijl er in toenemende mate kerken werden aangeboden. Het was onze taak de Stichting toekomstbestendig te maken. Samen met de nieuw aangestelde directeur begon het bestuur de organisatie te verbeteren.

Een vijftal kerken was hoognodig toe aan restauratie en ook daarvoor moest geld worden gevonden. Omdat we overgenomen kerken een nieuw leven willen geven, werkten we ook aan een betere relatie met de Plaatselijke Commissies. Jan Doede Niemeijer heeft daarbij een doorslaggevende rol gespeeld.

De beloning kwam in 2016 toen de minister van Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen ons aanwees als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud. Daar zijn er niet veel van. Om er voor in aanmerking te komen, moet een monumentenorganisatie in alle opzichten uitstekend presteren. Deze status brengt belangrijke voordelen met zich mee. Zonder wie dan ook te kort te doen, mag gesteld worden dat Jan Doede Niemeijer een bovengemiddelde bijdrage heeft geleverd aan de successen die we nu kunnen vieren. Hij keek met voldoening terug op wat er bereikt is.

Acht jaar geleden bleek hij ernstig ziek. Zijn optimistische levensinstelling droeg er toe bij dat hij nog een aantal mooie en zinrijke jaren had. Daar was hij dankbaar voor.

Jan Doede Niemeijer had zich nog graag een aantal jaren voor de Stichting willen inzetten. We zullen nog vaak aan hem denken.

Namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken,

Jan Kersbergen, voorzitter



2011-18

Alde Fryske Tsjerken neemt 50ste en 51ste kerk over

De Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt op vrijdag 23 november de kerken van Ferwoude en Gaast over. Voor de Stichting  zijn het de 50e en 51e kerk sinds haar oprichting in 1970.

De overname van beide kerken is in goede harmonie gegaan met de Protestantse Gemeente Gaast-Ferwoude, die de last van beide kerkgebouwen niet meer kon dragen. Beide partijen zijn blij dat op deze manier de toekomst van beide gebouwen is gegarandeerd en dat de kerken gebruikt blijven worden.

De kerk van Ferwoude dateert in z’n huidige vorm uit 1767. Waarschijnlijk werd toen de dertiende-eeuwse voorganger van de kerk ingrijpend verbouwd. Maar er zijn ook berichten dat de voorganger in 1762 werd afgebroken, en dat de tufsteen werd verkocht aan de cementindustrie van Makkum. De kerk is in 1877 bepleisterd. Toen kreeg de kerk aan de westkant ook een nieuw entreeportaal. De dakruiter is eigendom van de Stichting tot Behoud van Monumenten in de gemeente Súdwest Fryslân.

De kerk van Gaast lijkt veel jonger dan hij is. De kerk dateert vermoedelijk uit de veertiende eeuw, maar werd in 1906 met kleine bakstenen ommetseld. Het eikenhouten interieur dateert uit de achttiende eeuw. In 1850 werd er een nieuw gewelf aangebracht. De dakruiter dateert uit 1763 en is eigendom van de Stichting tot Behoud van Monumenten in de gemeente Súdwest Fryslân.

Waarnemend directeur Gerko Last is verheugd dat de Stichting beide kerken kon overnemen. ,,Wij konden de Protestantse Gemeente ontlasten door beide gebouwen over te nemen. Samen met een al benoemde Plaatselijke Commissie willen we ervoor zorgen dat de kerken ook gebruikt blijven, dat het ‘levende stenen’ blijven in het Friese landschap. Daar is in de dorpen ook veel enthousiasme voor. Daar zijn we erg blij mee.’’

De overdracht zal vrijdagmiddag plaatsvinden om 15.00 uur (inloop) in de kerken van Ferwoude én Gaast. Daar zal de akte passeren, zullen sleutels worden gewisseld en zullen er toespraken zijn.



0111-18

Drukbezochte donateursbijeenkomst in Britsum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken kijkt terug op een bijzonder geslaagde donateursbijeenkomst in Britsum. Deze vond afgelopen zaterdag 3 november plaats in Britsum.
Op de donateursbijeenkomst kwamen meer dan 110 mensen af. ,,Dat is een teken van grote betrokkenheid bij het werk van onze Stichting'', reageert interim directeur Gerko Last. 
Na het openingswoord van voorzitter Jan Kersbergen praatte Last de aanwezigen bij over de actuele zaken van de Stichting. Daarbij ging het onder meer over mogelijke kerkovernames, de restauratie van de kerk in Dedgum, de actuele financiële zaken en het groot onderhoud aan 26 van onze kerken.
Na de pauze hield Anneke B. Mulder-Bakker (em. UHD Middeleeuwse geschiedenis en Mediaevisitiek aan de Rijksuniversiteit Groningen) een boeiende lezing over het thema ‘Geleefde vroomheid in de Friese landen’.
Zij ging in op de vraag: hoe komen de laat-romaanse kerken aan hun (heilige) namen? Wie koos de heiligen als patroon voor kerk en dorp? Wat zagen de gelovigen in hen? Voorbij kwamen de namen van Sint Maarten, Sint Nicolaas maar ook Margaretha en Catharina van Alexandrië. Ook ontvouwde zij een eigen theorie over de muurschilderingen in de Johanneskerk van Britsum.
Na het verhaal van mevrouw Mulder namen veel donateurs de kans nog waar om een bezoek aan de Johanneskerk te brengen, waar een levendig gesprek ontstond over het interieur van deze prachtige kerk.



0609-18

Restauratie van de kerk in Dedgum in volle gang

De restauratie van de kerk in Dedgum is in volle gang. Wat een werk wordt er op dit moment verzet! De kerk wordt weer top, en is straks ook geschikt als dorpshuis, B & B én krijgt een uitkijkpunt in de toren. 
Het is op dit moment een drukte van belang in Dedgum. Overal rondom de kerk staan busjes van werklieden die met de kerk bezig zijn. In en buiten de kerk lijkt het alsof de bouwvakkers overal tegelijk mee bezig zijn. 
Het eindresultaat wordt een aanwinst voor het dorp. De plannen voor restauratie én herbestemming zijn in nauw overleg met de bewoners van Dedgum gemaakt.
Het werk wordt mogelijk gemaakt door de provincie Fryslân, diverse fondsen, de inwoners van Dedgum én de donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

In onze rubriek 'In de steigers' vindt u een serie actuele foto's van het werk.



1907-18

TV-opnames voor Mijn Pelgrimspad

De KRO-NCRV is deze maanden bezig met het maken van filmopnames voor de programmareeks Mijn Pelgrimspad , waarbij presentator Annemiek Schrijver op het Jabikspaad zal gaan pelgrimeren. Onderweg bezoekt ze kerken en hoort ze verhalen van inwoners langs de route. De uitzendingen, 15 stuks in totaal, volgen vanaf begin september.

Annemiek Schrijver gaat langs een groot aantal kerken die in beheer zijn bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Ze start  bij de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie, waar ook het pelgrimsinformatiecentrum is gevestigd. Bij het begin van de pelgrimage wordt ze uitgezwaaid door Henk Kroes. Ook loopt ze langs de Mariakerk in Boer en de Redbadtsjerke in  Jorwert, waar Nijkleaster is gevestigd. In die kerk blijft ze ook een nachtje slapen (Tsjemping).

Daarnaast maakte KRO-NCRV op 28 augustus ook een opname in en rond de Dorpskerk Huizum, als oudste monument van Leeuwarden. Men interviewde Gooitsen Eenling, die artistiek leider is van het Slauerhoffproject dat cultureel podium Dorpskerk Huizum dit jaar brengt als onderdeel van het hoofdprogramma van LF2018 (Under de Toer): zie hierover, incl. kaartverkoop theatervoorstelling, verder www.slauerhoff-2018.nl

Gooitsen Eenling denkt als theatermaker al zijn hele leven lang na over de verbeelding van belangrijke vragen die in het leven spelen. Met zijn positieve en enthousiasmerende persoonlijkheid is hij een ideale gesprekspartner voor Annemiek Schrijver.

Eerdere afleveringen van het programma zijn hier te vinden.



0307-18

Friese middeleeuwse kerken te zien op www.kerken.frl

Fryslan heeft het meest ‘kerkdichte’ landschap van Europa. De kerken zijn beeldbepalend in het landschap, maar lang niet altijd fysiek toegankelijk. De website kerken.frl biedt sinds eind juni een unieke digitale beleving en toont foto’s, tekstuele informatie – en als het even kan – bewegend materiaal, activiteiten en mooie verhalen.

Zaterdag 30 juni presenteerde de provincie Fryslân, in samenwerking met Stichting Erfgoed & Publiek, de website tijdens de opening van Tsjerkepaad in Oldeberkoop! Een groot deel van de kerken op deze website zijn (of worden) gekoppeld aan een unieke QR-code die op een bordje bij de kerk zichtbaar is. Wie deze code met de smartphone scant, komt op een pagina van Kerken.frl over de betreffende kerk. Overigens hebben de kerken die in eigendom zijn bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken al een 'eigen' QR-code, die verwijst naar www.aldefrysketsjerken.nl

Basis voor de www.kerken.frl is een motie die is aangenomen in Provinciale Staten van Fryslân. Inhoud van deze breed gedragen motie is om alle monumentale middeleeuwse kerken in Fryslân digitaal toegankelijk te maken door middel van een website en een bordje met QR-code. Doelgroep: de cultuurtoerist. De website bevat in eerste instantie middeleeuwse kerken in Friesland, zo’n 140. Zij beheren hun eigen activiteiten, nieuws en blogs. Het boek ‘alle middeleeuwse kerken in Friesland’ van Peter Karstkarel vormt het uitgangspunt voor de website.

De Stichting Erfgoed en Publiek en de Stichting Alde Fryske Tsjerken hebben afgesproken op hun sites naar elkaars websites te verwijzen.




2606-18

Tsjerkepaad gestart op 30 juni, gezamenlijke activiteit 14 juli

Op zaterdag 30 juni is Tsjerkepaad 2018 van start gegaan in Oldeberkoop. Na de opening zijn in Fryslân de hele zomer lang 253 kerken iedere zaterdagmiddag open voor het publiek. Het is de 15de editie van Tsjerkepaad: een prachtig initiatief om de rijkdom van de Friese kerken te laten zien. 

Op zaterdag 14 juli wordt er traditiegetrouw een gezamenlijke activiteit georganiseerd door Tsjerkepaad en de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Deze activiteit vindt dit jaar plaats in Baard. Daar wordt de Friese versie van de voorstelling ‘Jezus’ van Helmert Woudenberg uitgevoerd voor belangstellenden.

De Sint Gertrudiskerk (Dekemawei 6, 8834 XB, Baard) is vanaf 13.30 uur geopend. Om 15.30 uur begint de voorstelling “Jezus”, gratis aangeboden door de Stichtingen Tsjerkepaad en Alde Fryske Tsjerken. Gooitsen Eenling en Adri Terlouw brengen in dit programma een aantal scènes uit de Friese vertaling van de voorstelling ‘Jezus’ van theatermaker Helmert Woudenberg. Jinke Lyklema – van Weringh (dwarsfluit) en Anke Stavinga (gamba) spelen er tussen de scènes passende muziek bij.

De toegang is gratis. Aansluitend kunt u in het nabijgelegen eetcafé Baard voor € 19,50 per persoon aanschuiven voor een voortreffelijk drie gangen buffet met bij de voorstelling passende gerechten in bijbelse sferen. U dient zich daar dan wel voor uiterlijk 12 juli aan te melden via: jezusmonologen@gmail.com.




1906-18

Restauratie kerk Dedgum is van start gegaan

De restauratie van de kerk in Dedgum is donderdag 21 juni officieel van start gegaan. Op die dag onthulden voorzitter Jan Balkema van de Plaatselijke Commissie in Dedgum en voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken het bouwbord.

Het restauratieplan is uitgewerkt door Kijlstra Brouwer Architecten. De werkzaamheden worden uitgevoerd door bouwbedrijf Jurriens Noord. De eerste werkzaamheden zijn al begonnen. De totale begroting bedraagt ruim 700.000 euro. Het werk wordt mogelijk gemaakt door financiële bijdragen van het Rijk, Provincie Fryslân, gemeente Sud West Fryslân, diverse fondsen en donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

De hervormde kerk is geheel opnieuw opgebouwd in 1889-1892. Deze ‘nieuwe kerk’ heeft een oudere kerk vervangen en is ontworpen door architect J. van Reenen. De kerk staat op een ovaal kerkhof gelegen op een lage terp, iets verhoogd te opzichte van de omgeving.

De kerk in Dedgum verkeert al langere tijd in een slechte staat. een andere kerk in Fryslân heeft op dit moment zo'n grote onderhoudsachterstand als die van Dedgum. De Stichting Alde Fryske Tsjerken nam de kerk op 21 november 2014 over van de Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum. De middelen die de Stichting meekreeg, waren niet toereikend om snel tot restauratie over te kunnen gaan.

Met de dorpsbewoners van Dedgum is in de afgelopen jaren gesproken over nieuwe gebruiks­mogelijkheden. Naast de maandelijkse kerkdiensten wil Dedgum graag dat de kerk als dorpshuis gebruikt kan worden. Dorpsfeesten, verjaardagpartijen, oud- en nieuw, de nieuwjaarsborrel e.d. kunnen straks in de kerk worden gehouden. De kerk zal daardoor veel meer als ontmoetingsplek voor het gehele dorp fungeren. Hiervoor heeft architectenbureau Kijlstra & Brouwer uit Beetsterzwaag een plan uitgewerkt.

Om de kerk ook geschikt te maken als dorpshuis wordt de huidige ruimte die bezoekers betreden als ze de kerk binnenkomen, vergroot. Daarvoor moet de muur worden verplaatst. Met die verplaatsing ontstaat een ontmoetingsruimte die als vergaderzaal kan worden gebruikt. Daarnaast blijft de kerkzaal groot genoeg om activiteiten te kunnen houden. Er is op dit moment nog geen toilet aanwezig in de kerk. Naast de toren wordt een nieuw ‘baarhokje’ aangebracht. Hier stond vroeger ook al een baarhokje maar deze is afgebroken t.b.v. funderingsherstel. In dit nieuwe baarhokje wordt een toilet gecreëerd.

In de toren wordt ook een Bêd en Brochje gerealiseerd, die gerund zal worden door de Plaatselijke Commissie. Als extra attractie wordt in de toren ook een uitkijkpunt gerealiseerd. De werkzaamheden worden naar verwachting in het voorjaar van 2019 afgerond.




1206-18

Geslaagde excursie met HOVO langs Friese kerken

De dagexcursie van de HOVO Seniorenacademie en de Stichting Alde Fryske Tsjerken is succesvol en geanimeerd verlopen. Een groep van cursisten bezochten een aantal kerken en kregen volop informatie over het werk van onze Stichting.

Tijdens de dagexcursie bezochten de cursisten de Dorpskerk van Huizum, de kerk in Marsum, de kerk in Hegebeintum en de kerk van Aldtsjerk. Ze kregen daarbij deskundige informatie van docent drs. Saskia van Lier.

In Marsum valt de rijkdom aan herenbanken in het protestantse interieur op. Het lijkt alsof de lokale adel met elkaar streed om de mooiste dan wel grootste bank in de kerk. Met dit zichtbare interieurstuk manifesteerde men de eigen invloed en macht in de kerk.

Huizum heeft een kansel van vóór de Reformatie. Dergelijke stukken zijn maar weinig bewaard, omdat ze meestal te klein werden bevonden. De protestantse preek kreeg letterlijk meer aanzien. Ook van vóór de Reformatie zijn de passiesymbolen in het houten gewelf.

Hegebeintum hangt vol met monumentale rouwborden die duidelijk laten zien wie de belangrijkste kerkbezoekers destijds waren. In Hegebeintum werd ook geluncht in het bezoekerscentrum en gaf bestuurslid Pieter van Schravendijk uitleg over de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

In Aldtsjerk troffen de cursisten een van de meest klassieke protestantse interieurs van Friesland én Nederland. De samenhang tussen kansel, banken, rouwborden, orgel en zerken is zeer bijzonder. Daar genoten de cursisten van een kort orgelconcert.

meer informatie over de HOVO is te vinden op HOVO Seniorenacademie Groningen Friesland.




2905-18

Kerk Hegebeintum doet mee aan Dag van het Wad

De kerk én het bezoekerscentrum in Hegebeintum zijn één van de publiekstrekkers tijdens de Dag van het Wad, die op zaterdag 30 juni en zondag 1 juli wordt gehouden. 

Een heel weekend lang viert de organisatie dat de Waddenzee sinds 2009 Werelderfgoed is. Het feestprogramma, vol met uiteenlopende activiteiten, is te vinden op https://www.visitwadden.nl/dag-van-het-wad. Van slapen aan de Dijk in Noordpolderzijl tot aan een garnalenpelwedstrijd in Paesens-Moddergat, van een kwelderwandeling met de boswachter tot aan zeehonden vrijlaten op het wad en alles wat daar tussenin zit. De informatie over Hegebeintum verschijnt binnenkort op deze site.

De kerk en het bezoekerscentrum in Hegebeintum sluiten prachtig aan bij deze dag. Het landschap net achter de dijk hoort immers onlosmakelijk bij de Wadden. Het landschap langs de Friese kust heeft een bijzonder kenmerk: de terp. Terpen kan men omschrijven als door mensenhanden opgeworpen heuvels die bescherming moesten bieden tegen het opkomende zeewater.

De terpen werden regelmatig opgehoogd met klei, mest en huishoudelijk afval. De meeste terpen hebben hierdoor een hoogte bereikt van 2-7 m boven NAP. De terp van Hegebeintum spant de kroon met bijna 9 m boven de zeespiegel.

Omstreeks het jaar 1000 is het aanleggen van de zeedijken begonnen en verloren de terpen geleidelijk hun betekenis als vluchtplaats voor het wassende water. Terpen zijn in hun volle omvang blijven liggen tot het midden van de 19de eeuw. Toen zijn de terpen grotendeels afgegraven. Terpaarde bleek zeer vruchtbaar en werd zo de kunstmest van de 19de eeuw, geschikt om de armere landbouwgronden te bemesten. Hele terpen verdwenen op deze manier tenzij er een kerk bovenop stond. Zo bleef van de terp van Hegebeintum nog een steil en markant gedeelte over.

Deze geschiedenis én de prachtige kerk van Hegebeintum laten we graag zien aan de mensen die de Dag van het Wad bezoeken.




1505-18

Bijzonder openluchtconcert bij Dorpskerk Huizum

Amsterdam heeft het fameuze Prinsengrachtconcert, zoiets gebeurt in Huizum op zaterdag 9 juni om 14.00 uur ook! Dan wordt de doorgaande sloepenroute tussen het Escheraquaduct en de Potmarge officieel geopend. Daarmee wordt de Dorpskerk Huizum vanuit beide richtingen over de Wirdumervaart per boot bereikbaar. Alle reden om feest te vieren!

In samenwerking met Vrij-Baan vindt tussen 14.00 en 16.00 uur een openluchtconcert bij de kerk plaats, bedoeld voor zowel sloepenbezitters als voor publiek op het plein aan de overkant (Pasveerweg, ingang Abbingapark). Los van beschikbare stoelen wordt het publiek nadrukkelijk gevraagd een eigen sloep of klapstoel mee te nemen. Optredens worden verzorgd door:

  • Appie Scheer (‘de Huizumer Frans Bauer’) vertolker van het levenslied (incl. it Woanskip); bekend van de CD ‘Als Je Zo Lief Naar Mij Lacht’;
  • the Given Horseuit Groningen; dit vitale duo is bekend van o.a. DWDD en brengt meezingers en eigen werk, een voorproef van hun nieuwe album.
  • de fantastische band de Stokers uit Amsterdam. Deze groep van 7 mannen speelt naar men zegt elk festival 'plat' met banjo, zingende zaag, drum, contrabas, trombone, accordeon, toeters en bellen en stemmen (vaak Nederlandstalig).
Wethouder Friso Douwstra doet aan het begin de onthullingshandeling. Dan komen zelfs Escher en Slauerhoff nog langs.... Naar Escher is het aquaduct genoemd en rond Slauerhoff vinden er tussen 4 augustus en 6 oktober tal van LF2018-evenementen in de Dorpskerk plaats (zie www.slauerhoff-2018.nl!). Beiden werden in hetzelfde jaar (1898 ) in Leeuwarden geboren. Hun ‘terugkeer’ op 9 juni naar Leeuwarden gebeurt met een theater-act.

Tijdstip: 9 juni tussen 14.00 en 16.00 uur. Het concert is gratis.



0305-18

Kaartverkoop Slauerhoff in Huizum van start

De Dorpskerk Huizum doet mee aan het Under de Toerproject in het hoofdprogramma van LF2018 met 'Slauerhoff: In Memoriam Patris'. De beroemde in Leeuwarden geboren dichter Jan Jacob Slauerhoff wijdde een van zijn allerlangste gedichten (34 strofen, dus 34 'verhalen') aan zijn vader en diens begrafenis in Huizum.
Aan dat gedicht, In Memoriam Patris, wordt een expositie van Friese en Duitse kunstenaars gewijd die op 4 augustus van start gaat (elke zaterdagmiddag tot en met 6 oktober te bezichtigen). Daarnaast wordt een theatervoorstelling aan dat gedicht gewijd, met Gooitsen Eenling als artistiek leider. Die vinden plaats op 14, 16, 16, 22 en 23 september (20:30 u.). Naar aanleiding van vragen over de kaartverkoop voor deze bijzondere voorstelling met poëzie en muziek, die zich afspeelt op de begraafplaats en in de Dorpskerk van Huizum het volgende. U kunt vanaf nu kaarten voor de voorstelling (€15,00) kopen via de website www.slauerhoff-2018.nl.

Op deze website treft u ook veel andere informatie aan over het zeer turbulente leven en het tijdloze werk van de dichter Slauerhoff en de projecten die de Dorpskerk Huizum daaraan wijdt. Voor de theatervoorstellingen geldt: vol is vol......




0105-18

Regiobijeenkomst VBMK gaat langs oude Friese kerken

De VBMK-bijeenkomst is helaas afgelast.

In het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 houdt de Vereniging Monumentale Kerkbeheerders Friesland op donderdag 17 mei een regiobijeenkomst in Friesland/Leeuwarden. De bijeenkomst wordt georganiseerd samen met Stichting Alde Fryske Tsjerken.
Het thema van de middag is toerisme en sluit aan bij Leeuwarden Culturele Hoofdstad. Met een bus wordt een tocht gemaakt door het mooie toeristisch aantrekkelijke Friese land. Onderweg worden enkele fraaie kerken bezocht, waaronder de kerk van Hegebeintum (foto). Daarna volgt een minisymposium in de kerk van Swichum. Drie sprekers gaan daar in op de mogelijkheden van toerisme voor kerkgebouwen. De middag wordt afgesloten met een netwerkborrel.




3004-18

Refugio - overnachten in 12 kerken - van start in Swichum

In een feestelijke bijeenkomst is 'Tsjemping' in Fryslân officieel van start gegaan. Gedeputeerde Michiel Schrier van de provincie Fryslân heeft vrijdag 26 april de eerste paal met het refugio-icoon bij de kerk in Swichum in de grond geslagen. Met deze handeling is het project ''Refugio in Friese kerken'' officieel van start gegaan. Maar liefst 12 kerken doen mee.
Tien kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken bieden in 2018 onderdak aan wandelaars en fietsers, die als pelgrim onderweg zijn. SAFT heeft er zelfs een Friese naam voor: ''tsjemping'', een samentrekking van tsjerke (kerk) en camping.
De kerken van SAFT zijn in Zurich, Peins, Blessum, Boksum, Jorwert, Britsum, Swichum, Foudgum, Sibrandahus en Terband. Het kerkje in Hiaure, die een aparte stichting is, doet ook mee. Bijzonder is dat de kerkenraad van de PKN Nicolaaskerk in Nijland besloten heeft mee te doen. Dat is bijzonder, want het is een ''levende'' gemeente.
Pelgrims in het bezit van een pelgrimspas van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob, een stempelkaart van het Jabikspaad of de Camino der Lage Landen kunnen er gebruik van maken. Donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken mogen er ook slapen, op vertoon van het magazine 'Alde Fryske Tsjerken'.

Veldbedden
De kerken hebben maximaal vier veldbedden en gasten moeten zelf een slaapzak meenemen. Een van de ''huisregels'' is dat je 24 uur tevoren telefonisch de beschikbaarheid nagaat. Gasten zijn welkom tussen 17.00 en 10.000 uur. Van april tot oktober kun je terecht in de refugio's.

Alle adressen zijn hier te vinden.

Bijna alle kerkjes met een refugio liggen aan, of in de buurt van het Jabikspaad of aan het nieuwe Claercamppad, dat medio 2018 klaar is. Aan het nieuwe Friese Elfstedenpad en het Odulphuspad - in wording - liggen meerdere kerkjes. Een refugio in de kerk kan ook als uitvalsbasis dienen om de bijzondere omgeving van kerkjes, de terpen en kerkpaden in Fryslân te verkennen.

De refugio's zijn een initiatief van de Stichting Santiago aan het Wad. De Stichting Alde Fryske Tsjerken is een van de oprichters van deze stichting.

Foto: Gedeputeerde Michiel Schrier



2703-18

Veel belangstelling voor cultuurhistorische dag Waadhoeke

“Wij binne groats met deuze opkomst foor ‘e kultuurhistorise dâg”, zei wethouder Cultuur van de gemeente Waadhoeke, Jan Dijkstra, in zijn Bildtse openingswoord bij de Cultuurhistorische dag Waadhoeke in de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. 36 cultuurhistorische organisaties uit de hele gemeente waren aanwezig op deze dag met een informatiemarkt en interessante lezingen. Ook de Stichting Alde Fryske Tsjerken was aanwezig in de 'eigen' kerk.

Dijkstra was vol lof over de organisatie van deze dag. “Jullie zijn de eersten die vanuit ‘de mienskip’ dit in Waadhoeke voor elkaar krijgen, zei hij tegen mede-organisator Bildts Aigene.” De organiserende werkgroep bestond naast Bildts Aigene uit Museum Martena, Vrienden van Franeker, Documentatie Menaam en Stifting ArgHis Littenseradiel. Dijkstra benadrukte het belang van het documenteren van de historie van plaatsen, streken en straten. “Wie zijn verleden niet kent, heeft geen identiteit”, zei Dijkstra in zijn openingswoord.
Ook wethouders van de gemeente Waadhoeke, Haarsma en Tol waren aanwezig. Ze spraken met veel vertegenwoordigers van de organisaties en woonden een lezing bij. “Een mooi initiatief, goede verbindingen en contacten, daar hebben we behoefte aan in Waadhoeke”, aldus de wethouders.

Kennis delen
Tijdens de lunch was er tijd om met elkaar kennis te maken en ervaringen uit te wisselen. Het gebruik van Facebook, het zoeken naar vrijwilligers, het maken van een website, vele onderwerpen passeerden de revue. De één heeft het al en de ander zoekt het nog, dus daar is veel hulp onderling mogelijk.
Ruim 100 bezoekers kwamen naar de Groate Kerk om de informatiemarkt te bezoeken en kennis te maken met de cultuurhistorische organisaties. Sommigen kwamen met foto’s waarop onbekende gebouwen of personen. Met alle kennis van de lokale historie moet het zeker mogelijk zijn om erachter te komen wie of wat is afgebeeld op oude foto’s.
Ook de drie lezingen werden goed bezocht: rond de zestig toehoorders woonden de drie interessante lezingen bij: Bert Looper (Tresoar) vertelde over de Friese identiteit, Nanna Hilton (RUG) hield een verhaal over haar onderzoek naar de streekgebonden uitspraak van de Friese taal en Johan Nicolay (RUG) vertelde over zijn archeologisch onderzoek in het gebied dat grofweg de nieuwe gemeente Waadhoeke beslaat.



0803-18
Interieur van de kerk van Peins.

Refugio in tien Friese kerken

Pelgrims kunnen vanaf dit voorjaar slapen in maar liefst 10 verschillende kerken in Fryslân. Het gaat daarbij om negen kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken: Zurich, Peins, Blessum, Boksum, Britsum, Swichum, Foudgum, Sibrandahus en Terband. Het kerkje in Hiaure, dat niet van SAFT is en een aparte stichting is, doet ook mee.
Deze zogenoemde refugio's zijn tot stand gekomen in samenwerking met stichting Santiago aan het Wad. Deze stichting stimuleert pelgrimeren in Fryslân. Samen is er zelfs een speciale naam voor bedacht: ''tsjemping'', een samentrekking van tsjerke (kerk) en camping.
Pelgrims die in het bezit zijn van een pelgrimspas van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob, een stempelkaart van het Jabikspaad of de Camino der Lage Landen kunnen er gebruik van maken. Donateurs van SAFT mogen uiteraard ook in de kerken slapen.
De kerken hebben maximaal vier eenvoudige slaapplaatsen en gasten moeten zelf een slaapzak meenemen. Een van de ''spelregels'' is dat je 24 uur tevoren telefonisch de beschikbaarheid moet nagaan. Gasten zijn welkom tussen 17.00 en 10.00 uur.
Meer informatie staat in de flyer: Refugio's in Friese kerken.pdf
De verwachting is dat de refugio's in de loop van maart van start gaan. Tot oktober kun je er terecht.
Bijna alle kerkjes met een refugio liggen aan, of in de buurt van het Jabikspaad of aan het nieuwe Claercamppad, dat medio 2018 klaar is. Een refugio in de kerk kan ook als uitvalsbasis dienen om de bijzondere omgeving van kerkjes, de terpen en kerkpaden in Fryslan te verkennen.
Meer kerken overwegen om in 2018 refugio te zijn. Op de site van Santiago aan het Wad komt een lijst van kerkjes waar pelgrims kunnen overnachten.
Kerken die meer informatie willen over het refugioproject of zich willen aanmelden, kunnen contact opnemen met Hans de Jong, voorzitter van Santiago aan het Wad.



2202-18
Foto: Ed Losekoot

Vernieuwd voorportaal Groate Kerk Sint Jacobiparochie geopend

In Sint Jacobiparochie is woensdag 21 februari het vernieuwde voorportaal van de Groate Kerk geopend. In het voorportaal, achter het middelste van de drie grote deuren, is nu een prachtig tafereel te zien over pelgrimeren. En dat is niet voor niks: in de Groate Kerk is onder meer het Pelgrimsinformatiecentrum gevestigd, waar veel informatie is te vinden over pelgrimeren.

Een vernieuwd voorportaal stond al heel lang op de wensenlijst van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Bij de vorige verbouwing van de kerk, waarbij onder meer het Pelgrimsinformatiecentrum werd gerealiseerd, was het al de bedoeling het voorportaal te verfraaien. Dat lukte helaas niet door gebrek aan geld.
De wens is nu gerealiseerd dankzij Stichting Santiago aan het Wad, waar de Stichting Alde Fryske Tsjerken een van de participanten in is.
Santiago aan het Wad (www.santiagoaanhetwad.nl) heeft als doelstelling om het pelgrimeren in Fryslân te bevorderen. Daarvoor wordt de Camino der Lage Landen georganiseerd, vindt er op een woensdag 25 juli een Pelgrimsfestival plaats, worden er routes en refugio's in het leven geroepen en een bijzondere film geproduceerd over pelgrimeren in het Friese landschap.
In de plannen is ook het voorportaal meegenomen. De achterwand bestaat uit een foto van pelgrims op de dijk bij Zwarte Haan. Er is ook een pelgrim afgebeeld, die gekleed gaat in traditionele wandelkledij. Deze kleding is van pastoor Jan Romkes van der Wal, die jarenlang de drijvende kracht was achter het Jabikspaad. Bij de opening van het voorportaal waren familieleden van de pastoor aanwezig.
Ook bestuurslid Jan Doede Niemeijer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken was bij de opening aanwezig. Hij sprak zijn dank uit dat Santiago aan het Wad de realisatie van het vernieuwde voorportaal mogelijk heeft gemaakt.



0902-18

Voorjaarsexcursie 17 maart Kûbaard, Iens en Spannum

De voorjaarsexcursie voert zaterdag 17 maart naar de kerken van Kûbaard, Iens en Spannum. De kerken zijn open van 11.30 tot 17.00 uur en gratis toegankelijk. Wie met de bus langs de drie kerken wil reizen, wordt een lunch en koffie/thee aangeboden.

In de middeleeuwse Victorkerk van Kûbaard (foto) zien we op de muur bij het orgel een deel van een fresco van Christoffel met kind uit omstreeks 1500. Christoffel was de patroonheilige van de middeleeuwse reiziger. In de vijfzijdige koorsluiting zien we nog een restant van een raam dat ons herinnert aan de tijd dat daaronder een grote kraak heeft gezeten, vanwege het grote aantal kerkgangers. De kerk is voorzien van kleurrijke banken en een preekstoel met klankbord die dateert uit de zeventiende eeuw.

Van de dertiende-eeuwse Hervormde kerk in Iens zijn de noordelijke muur met romaanse elementen en de zadeldaktoren voor een groot deel bewaard gebleven. In de noordmuur zit een sluitsteen met het opschrift: 'Cogito mori. Hier leggen begraven die lichamen van deze namen'. Dit is waarschijnlijk een sluitsteen van een grafkelder. In 1952 werd op de toren een ooievaarsnest geplaatst. In 1874 is de kerk vergroot met als gevolg dat naast de zeventiende-eeuwse preekstoel onder de vloer een regenwaterbak zit.

In Spannum is van verre de forse laatgotische zadeldaktoren van de Remigiuskerk al zichtbaar. Na een verwoestende strooptocht van Spaanse legerbendes in 1586 is de kerk omstreeks 1600 weer opgebouwd. Aan de zuidmuur van de toren zien we een gedenksteen die ons herinnert aan het feit dat de toren in 1742 is vernieuwd. Achter de oostelijke steunbeer staat een miniatuurhuisje tegen de kerk. Het interieur van de kerk vertoont veel eikenhouten elementen: onder meer fraai uitgevoerde zijschotten van banken, de zeventiende-eeuwse avondmaalstafel en de preekstoel met fraai gesneden vleugelstukken in het achterschot. Aan de noordmuur valt het grote bord ui 1729 op met een afbeelding van Mozes en de tekst van de 'Tien Geboden'.

Alles over inschrijven, vertrektijden en organisatie vindt u hier.



1612-17
Foto: Frans Andringa

Boek Justin Kroesen gepresenteerd in kerk Huizum

Op maandag 8 januari 2018 is in de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum het nieuwe boek De Friese Elfkerkentocht van prof. dr. Justin Kroesen gepresenteerd. In dit boek neemt hij de lezer mee langs elf schitterende Friese dorpskerken waarin nog een gaaf zeventiende- of achttiende-eeuws interieur bewaard is gebleven.
Het boek is drietalig (Nederlands, Engels en Duits) en is uitgegeven door de Stichting Alde Fryske Tsjerken in samenwerking met Uitgeverij Wijdemeer. Het boek is verkrijgbaar via de boekhandels in Fryslân, de website van Uitgeverij Wijdemeer en in een aantal van de elf beschreven kerken.

Toorts-initiatief
Tijdens de bijeenkomst in de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum lanceerde de Europese netwerkorganisatie Future for Religious Heritage een campagne om in heel Europa steunbetuigingen in te zamelen voor het behoud van religieus erfgoed. Verschillende betrokkenen deponeerden een brief in een symbolische schatkist. De verzamelde brieven zullen in oktober 2018 door de FRH worden overhandigd aan de Europese commissaris van cultuur. Lees meer hierover elders op deze website.
Wilt u ook een brief schrijven? Mailen kan rechtstreeks naar de FRH, maar ook via de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Wij sturen uw brief dan door naar de FRH.

Bekijk hier een filmpje over het Toorts-initiatief van de FRH.

Lees hier ook de brief van gedeputeerde Johannes Kramer.

Lees hier het verslag van de bijeenkomst in het Friesch Dagblad.



1312-17

Nieuwe luisterroutes voor zes Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft voor zes van haar kerken een luisterroute laten maken die kan worden beluisterd via de gratis app van Izi.Travel. Het gaat om de kerken van Bears, Britsum, Huizum, Jorwert, Sint Annaparochie en Sint Jacobiparochie. In de app worden bijzondere verhalen over de zes kerken verteld. Het is een toegankelijke, moderne manier om de oude kerken op een nieuwe manier te bezoeken.

Bezitters van een smartphone kunnen de app downloaden op hun telefoon. In de app zit een landkaart, waarop de zes Alde Fryske Tsjerken met een luisterroute zijn aangegeven. De routes kunnen ter plekke, dus in de kerken gebruikt worden, als de eigenaar van de smartphone toegang heeft tot internet via wifi, 3G of 4G. De routes kunnen ook thuis alvast worden gedownload.
De Stichting komt met deze eerste zes luistertours tegemoet aan de behoefte van veel bezoekers om meer uitleg over de kerk te krijgen. Tot nu toe waren bezoekers afhankelijk van de aanwezigheid van een vrijwilliger in de kerk, of een papieren kerkbeschrijving.
De luisterroutes zijn geen concurrent van de vrijwilligers die rondleidingen geven, benadrukt directeur Gerhard Bakker van de Stichting. ,,In de praktijk blijken de bezoekers van onze kerken het altijd nog op prijs te stellen als ze door een vrijwilliger worden rondgeleid. Dat lukt meestal wel in de zomerperiode tijdens Tsjerkepaad, maar daarbuiten is het minder makkelijk te organiseren. Kerkenliefhebbers weten vaak wel dat ze bij de Alde Fryske Tsjerken een sleutel kunnen ophalen bij één van de buren, het sleuteladres. Die hebben echter lang niet altijd gelegenheid om mee te lopen. Met de luisterroutes krijgen bezoekers nu toch de mogelijkheid om uitleg over de kerk te horen.”
De routes zijn ontwikkeld door communicatiebureau Terp 10 uit Oosterbierum, in nauwe samenwerking met de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissies die de kerken beheren.
De Stichting heeft een aparte folder laten maken om de kerken met een luisterroute onder de aandacht van het grote publiek te brengen. Deze folder wordt in december met het magazine Alde Fryske Tsjerken aan de donateurs van de Stichting toegezonden, en tevens verspreid over een aantal drukbezochte VVV’s, musea en campings.



1611-17

Iconen krijgen vaste plek in Annakerk Hantumhuizen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft een collectie van tien iconen geschonken gekregen voor de Annakerk in Hantumhuizen. Maandag 13 november 2017 werd een akte van overdracht ondertekend, in aanwezigheid van de vrijwilligers van de Plaatselijke Commissie.

De iconen zijn geschilderd door Joukje Nicolai-de Haan uit Dokkum. Haar man, Lieuwe Nicolai, is voorzitter van het Frysk Oekumenisch Wurkferbân Dongeradiel (FOWD), die regelmatig Friestalige kerkdiensten organiseert in de Annakerk.
De iconen die ze nu geschonken heeft, hangen al een jaar of vier in de kerk. Eén ervan, waarop de heilige Sint Anna is afgebeeld, werd op 11 juni 2014 al geschonken aan de Plaatselijke Commissie en ritueel ingewijd door pastoor mevrouw Mulder-Vogelzang uit Iendyk. Deze icoon kreeg een vaste plek links van de preekstoel. De overige negen hangen in het koor van de kerk.
Joukje Nicolai-de Haan schildert sinds een jaar of vijftien iconen in de Russisch- en Grieks-orthodoxe traditie. Ze houdt zich strikt aan de regels die daarvoor gelden ten aanzien van figuratie, kleurgebruik en goudopleg. In totaal heeft ze er wel zo'n zestig tot zeventig gemaakt. Ze leerde het schilderen van iconen van iemand in Ee, en volgde later ook nog een cursus van een week in het klooster van Denekamp.
Eerder kalligrafeerde ze veel oorkondes, onder andere voor de Provincie de brevetten die worden uitgereikt aan mensen die de Elfsteden zowel wandelend als schaatsend als fietsend hebben bezocht. Dat is secuur werkt, legt ze uit, waar je veel geduld voor moet hebben.
Bij het schilderen van iconen komt ze in een andere tijd en wereld terecht, en kan ze alles even van zich afzetten, zoals ze het zelf omschrijft. De iconen die ze schildert, bedenkt ze niet zelf maar maakt ze na van voorbeelden uit boeken.
De Plaatselijke Commissie van Hantumhuizen voelt zich "vereerd" met de schenking. Heel bijzonder dat deze collectie nu een vaste plek in onze kerk krijgt, zegt voorzitter Reinder Prins. Mensen die hier binnenkomen bekijken of als eerste de gewelven, of ze lopen vrijwel rechtstreeks naar de iconen.



0811-17

Kort verslag donateursbijeenkomst 2017 in Balk

De jaarlijkse donateursbijeenkomst bracht zaterdag 4 november 2017 ruim tachtig donateurs en belangstellenden naar zalencentrum De Treemter in Balk. Bij de lezing van prof. dr. Sible de Blaauw over de Friese schilder van kerkinterieurs Jacob Ydema waren nog eens twintig familieleden van Jacob Ydema extra aanwezig. Aansluitend was er een kort bezoek aan de Sint Ludgeruskerk van Balk, waar heel bijzondere kruiswegstaties van Jacob Ydema te vinden zijn.

Sible de Blaauw plaatste de muurschilderingen en beschilderde ramen van Jacob Ydema in historisch perspectief. Veel mensen kennen de gewelfschilderingen uit onze kerk in Britsum wel. Na de Reformatie is veel moois verdwenen achter "protestantse" witkalk. Toen de rooms-katholieke kerk in de tweede helft van de negentiende eeuw haar zichtbare positie in de samenleving terugkreeg (na jarenlang in schuilkerken bijeen te zijn gekomen), volgde een golf van (veelal neogothische) nieuwbouw kerken, waarin ook de kerkelijke muur- en glasschilderkunst weer een kans kreeg.
De Friese boerenzoon Jacob Ydema (1901-1990) uit Greonterp, als kunstenaar rond 1924 opgeleid aan Rijksacademie in Amsterdam, kreeg in de jaren 1935-1945 een groot aantal opdrachten in Friesland, onder andere in Bakhuizen, Rijs (kapel Mooi Gaasterland), Sleat, Woudsend, Leeuwarden (Sint Jozef pension), Nes (Ameland), Balk en Sint Nicolaasga. Buiten Friesland onder andere in Barger Oosterveld, Steenwijksmoer (beide Drenthe), Doetinchem, Breda (1955) en Jennings (Louisiana, USA, 1956-1957).
De kruiswegstaties die Ydema in de jaren 1941-1944 in de Sint Ludgeruskerk in Balk schilderde, zijn heel bijzonder. In plaats van de 14 gebeurtenissen als losse scènes te schilderen, maakte hij er een doorlopende band langs de noord- en de zuidmuur van, die hij ook nog eens aanvulde met een aantal extra scènes.
De afbeeldingen op de noord- en zuidmuur hebben een nogal verschillende schildersstijl. Daarom dacht de parochie op basis van onderzoek van deskundigen dat er twee verschillende schilders aan hadden gewerkt. Sible de Blaauw toonde aan dat Jacob Ydema beide zijden heeft geschilderd, en dat hij een 'stijlpluralist' is.
"Dat is compleet nieuw voor mij", reageerde Rinke Huitema, locatieraadslid voor bouwzaken, die de bezoekers onder leiding van Sible de Blaauw verwelkomde. "Dat betekent dat we de tekst aan de muur ook zullen moeten aanpassen."
Een van de opvallendste extra scènes is een voorstelling van een groep mensen die elk een kruis dragen. "Daarmee nodigt Ydema de kijker uit om zichzelf met het verhaal te identificeren. Ieder mens draagt een kruis. Opvallend detail is dat de pastoor in het groepje er duidelijk niet onder gebukt gaat, de rest wel."

Publicaties
Het opkomende talent van de jonge Jacob Ydema werd herkend door de bekende kunsthistoricus Frits van der Meer uit Bolsward, die tweemaal een publicatie wijdde aan Ydema. De eerste publicatie was naar aanleiding van de schilderingen die Ydema in 1937 in de voormalige schuilkerk van Woudsend aanbracht. Een tweede artikel publiceerde hij in 1975 in de Publicatieband van de Stichting Alde Fryske Tsjerken over de glasvensters die Ydema maakte voor de r.-k Sint Nicolaaskerk in Sint Nicolaasga.
Ydema behoorde tot de belangrijke groep van schilders die in het Interbellum, tussen de twee wereldoorlogen in, een groot aantal kerken beschilderden. Hij werkte zonder vooraf een ontwerptekening te maken, en schilderde uit z'n hoofd rechtstreeks op de muren en gewelven. Dit wordt ook wel "de genade van de steiger" genoemd; alleen een diepgelovige schilder kan - staande in de traditie - zoiets in één keer opzetten.
Begin jaren zestig was het voorbij met het beschilderen van r.-k. kerkinterieurs. De nieuwbouw van de Heilige Franciscus van Assisi in Franeker (1961-1962) vormde een laatste stuiptrekking, in de woorden van Sible de Blaauw. Onder invloed van het Tweede Vaticaanse Concilie wilden de gelovigen alles maar uit de kerken verwijderd hebben. "Er vond in de jaren zestig een nieuwe beeldenstorm plaats, die misschien nog wel heftiger was dan die van de Reformatie."
Voor Jacob Ydema was het doek als scheppend kunstenaar in kerken toen gevallen. Hij stortte zich op een studie culturele antropologie, hoewel hij in de periode 1975-1988 nog heel wat vrij werk maakte.

Clemenskerk Ameland
De schilderingen van Ydema in de Sint Clemenskerk in Nes op Ameland zijn bij de brand in 2013 grotendeels verloren gegaan. Alleen in de gewelfschelpen van de apsis zijn wat restanten bewaard gebleven en intussen zorgvuldig gerestaureerd, tot grote vreugde van Sible de Blaauw. De Sint Clemenskerk heeft na de brand een nieuw samenhangend kleurenprogramma gekregen van de hand van Randolph Algera uit Heerenveen, wat in zekere zin als een "wederopleving van de kerkelijke monumentale kunst in Friesland" kan worden beschouwd. De Sint Clemenskerk wordt 25 november 2017 opnieuw ingewijd door de bisschop van Groningen-Leeuwarden.

Download hier de power point presentatie van prof. dr. Sible de Blaauw.



3110-17

Officiële ingebruikname orgel Jorwert na restauratie

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft dinsdag 31 oktober tijdens een feestelijke bijeenkomst in de Redbadtsjerke in Jorwert het gerestaureerde Van Gruisen orgel opnieuw in gebruik genomen. De bijeenkomst werd bijgewoond door zo'n vijftig belangstellenden. Zondag 5 november is er een open middag voor orgelliefhebbers.

Directeur Bert Ydema van Orgelmakerij Bakker & Timmenga uit Leeuwarden gaf tijdens de bijeenkomst een toelichting op het technische gedeelte van de restauratie. Orgeladviseur Theo Jellema uit Leeuwarden, die de restauratie heeft begeleid, plaatste het Van Gruisen orgel in z'n historische context en speelde vervolgens een viertal werken uit de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw op het gerestaureerde instrument:
  • Ballo del Granduca, van Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621)
  • Daphne, van een anonieme componist uit circa 1660
  • Jesu, meine Freude, van Friedrich Wilhelm Zachow (1663-1712)
  • Capriccio, van Georg Böhm (1661-1733)

Karin Veldman van Restauratie- en decoratieschilders Veldman en Veltman vertelde uitgebreid over het schilderwerk aan de orgelkas en de peiwand.

De restauratie is financieel mogelijk gemaakt door een subsidie van de Provincie Fryslân, een aanzienlijke bijdrage van onze Plaatselijke Commissie in Jorwert die hier jarenlang voor gespaard en actie gevoerd heeft, en verschillende cultuurfondsen:
  • M.A.O.C. gravin Van Bylandt Stichting
  • Maatschappij van Welstand
  • Meindersma-Sybenga Stichting
  • Orgelfonds Mooy
  • Prins Bernhard Cultuurfonds
  • P.W. Janssen's Friesche Stichting
  • Stichting tot Behoud van het Nederlandse orgel
  • Dr. Hendrik Muller's Vaderlandsch Fonds
  • Een fonds dat anoniem wenst te blijven

Meer informatie: lees hier verder over de restauratie.

Open orgelmiddag
De Plaatselijke Commissie van Jorwert organiseert op zondag 5 november een open middag voor orgelliefhebbers (van 13.30 tot 15.30 uur). Het gerestaureerde orgel kan bezichtigd worden en tevens is er gelegenheid voor orgelliefhebbers om het orgel te bespelen. Aanmelding is ter plaatse mogelijk vanaf 13.00 uur. Voor meer informatie over deze orgelmiddag kunt u contact opnemen met Anita de Boer (anitadeboer@ziggo.nl).

Foto: met dank aan Ad Fahner



0610-17

Kort verslag van onze najaarsexcursie 2017

Op zaterdag 7 oktober vond onze najaarsexcursie plaats langs de Sixtuskerk te Sexbierum, de Andreaskerk te Wijnaldum en de Reginakerk te Zweins. Een van de bezoekers schreef onderstaand verslag.

Zaterdag 7 oktober kwamen wij heel voldaan terug van de najaarsexcursie. Wat maakte die dag zo geslaagd? De kerken stralen al zelf, die behoeven geen extra toelichting. Maar de omlijsting van deze dag maakte alles tot een geheel.
De start was in een luxe, ruime touringcar van Arriva en we werden professioneel begeleid door Jan Bolt van de excursiecommissie, die de chauffeur langs "lytse dykjes" liet rijden zodat we het landschap goed konden bekijken. En wanneer je als groep in één van de kerken arriveert, wordt er meteen met de uitleg gestart.
In Sexbierum zocht iedereen onder de preekstoel naar de kleine eitjes die door de maker Johann Georg Hempel in de takken waren verborgen. Daarna genoten we van een voortreffelijke lunch in het nabijgelegen gastvrije restaurant ‘De Harmonie’. Van harte aanbevolen!
In Wijnaldum genoten we van het orgelspel door vader en zoon Binnema, die quatre-mains speelden en op de kuip van de preekstoel keken we naar de afbeelding van de geboorte van Jezus met elementen van een Friese boerenschuur.
Tenslotte Zweins, waar de inleider duidelijk maakte dat kerk en wereld samengaan: in de kerk zie je herenbanken, grafzerken en rouwborden. De families Van Beyma thoe Kingma en Lycklama a Nijeholt zaten in de herenbanken vreedzaam tegenover elkaar.
De middag werd afgesloten door het blokfluitensemble onder leiding van Paul van der Voort. De muziek paste zo goed in deze mooie kerk!
Hierna was er een laatste verrassing: hapjes en drankjes en napraten over deze geslaagde excursie. Een echte "neisit!" De regen deerde ons niet, er was zoveel te zien, horen en gelegenheid om van oude en/of nieuwe contacten te genieten. Ik zie al uit naar de volgende excursie!

Alie Hoekstra, Bolsward



0109-17

Twee ton subsidie voor negen Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken krijgt een kleine twee ton subsidie van het Rijk voor het onderhoud van negen van haar 49 kerkgebouwen in de komende zes jaar. De subsidie is afkomstig uit de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM). Om het werk volledig te kunnen uitvoeren, dient de Stichting een even groot bedrag zelf op tafel te leggen.
De kerken waarvoor subsidie is toegezegd zijn die van Bears, Leeuwarden-Huizum, Jouswier, Gorredijk-Kortezwaag, Olterterp, Oostrum, Uitwellingerga, Wier en Dedgum. Het grootste subsidiebedrag is toegezegd voor de Dorpskerk van Leeuwarden-Huizum (€ 43.077), het kleinste voor Jouswier (€ 9.957). In totaal is er voor deze negen kerken € 186.204 subsidie beschikbaar in de periode 2018-2023.
Het plafond van de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten, de maximale subsidiabele kosten die kunnen worden ingediend, ligt op 3% van de herbouwwaarde per zes jaar. Voor dit cluster van negen kerken heeft de Stichting 2,3% aangevraagd.
Als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud mag de Stichting de subsidie geclusterd, dus voor groepen van kerken aanvragen. Vorig jaar kreeg de Stichting € 692.141 subsidie toegezegd voor een cluster van 26 kerken.



0308-17

€50.000 van Súdwest Fryslân herbestemming Dedgum

De gemeente Súdwest Fryslân draagt 50.000 euro bij aan de herbestemming van de kerk van Dedgum. Daarmee komt de restauratie en herbestemming een belangrijke stap dichterbij.
De gemeente ziet de aanvraag van de Stichting Alde Fryske Tsjerken als "een unieke kans om met een relatief lage bijdrage zowel een dorpshuis te realiseren in een dorp die deze faciliteit niet heeft, als om een monumentale kerk in stand te houden", zo schrijft het college van Burgemeester en Wethouders.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is blij met dit gebaar. ,,Cultuurfondsen zullen eerder willen helpen als ook de overheden meebetalen", reageert directeur Gerhard Bakker. ,,Eerder heeft de Provincie al drie ton toegezegd voor de restauratie. Nu is er ook een overheidsbijdrage voor de herbestemming."
Voor de restauratie van de kerk is in totaal (voor toren en schip) zo'n 550.000 euro nodig, voor de herbestemming ruim 200.000 euro. Voor het tekort worden de cultuurfondsen benaderd en is de Stichting een actie crowdfunding begonnen. Zo zijn de donateurs in juni gevraagd om een extra bijdrage over te maken. ,,Dat heeft al meer dan 10.000 euro opgeleverd", aldus een opgetogen Bakker.

Het Friesch Dagblad besteedde op donderdag 3 augustus 2017 aandacht aan het besluit van B&W van Súdwest Fryslân om subsidie beschikbaar te stellen voor de herbestemming van de kerk van Dedgum.

Wilt u ook een steentje bijdragen? Lees dan hier verder.



0107-17

Zomerprogramma van Tsjerkepaad en Alde Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft ook dit jaar weer samen met de Stichting Tsjerkepaad een folder voor toeristen uitgegeven. In de folder werd een aantal bijzondere zomeractiviteiten onder de aandacht gebracht. De folder is verspreid onder de grotere, drukker bezochte campings en in hotels.

De Stichting Tsjerkepaad heeft ook dit jaar de zomeropenstelling geregeld van 250 kerken in heel Friesland op zaterdagmiddag in de periode van 1 juli tot en met 9 september (open monumentendag). Zo'n uitgebreide openstelling van kerkgebouwen komt nergens in Nederland voor. De 250 kerken die meededen aan Tsjerkepaad, staan vermeld in de gids Tsjerkepaad 2017 die in de deelnemende kerken te koop was en bij tal van VVV's.

Het zomerprogramma vermeldde een groot aantal activiteiten en exposities in de periode 24 juni tot en met 16 september (open monumentendag). Elders op onze website vindt u tips voor allerlei prachtige wandel- en fietsroutes.

Sleuteladressen
Onze 49 kerken kunnen het hele jaar door bezocht worden. Als de deur op slot zit, kan de sleutel worden opgehaald bij het sleuteladres. Naast de voordeur hangt een bordje met een QR-code voor meer informatie.

Bijzondere activiteiten

Vrijwel permanent opengestelde Alde Fryske Tsjerken



0107-17

Alle inscripties op grafzerken en rouwborden op een rij

Wie als toerist of als liefhebber een kerk bezoekt, vraagt zich soms af welke namen er nou precies vermeld staan op de grafzerken, rouwborden en avondmaalsbekers. Voor deze geïnteresseerden heeft Hessel de Walle op internet een uitgebreide database gebouwd, waar alle beschikbare informatie per kerk is ondergebracht. Nieuw is dat Hessel de Walle de informatie per kerk nu ook als PDF aanbiedt. Heeft u plannen om een bepaalde kerk te bezoeken? Download dan eerst de PDF met inscripties vanaf de site van Hessel de Walle.

Veel mensen denken dat er op op het puntje van elke kerktoren een haan hoort te staan. Dat is lang niet altijd het geval. Soms heeft de windvaan de vorm van een zeilschip, een paard of een engel met een bazuin. Ook dit valt terug te zoeken op internet. Pim Brascamp biedt een overzicht van alle windvanen in heel Nederland. Een overzicht van alle windvanen in Friesland die niet de vorm van een haan hebben, verscheen in december 1996 in ons toenmalige Publicatie nummer 53 van de hand van Sytse ten Hoeve. Pim Brascamp heeft deze informatie uiteraard allemaal netjes in zijn website verwerkt, onder vermelding van de bron.

Liefhebbers van Friese kerkorgels weten de website van Organum Frisicum wel te vinden en te waarderen. Daarop wordt een groot aantal orgels beschreven. Onder de knop AUDIO zijn opnamen te beluisteren die Omrop Fryslan in diverse kerken gemaakt heeft, bijvoorbeeld van het orgel in onze Groate Kerk van Sint Jacobiparochie.

Zoekt u een kerkbeschrijving? Dan kunt u elders op deze website terecht. Deze beschrijvingen zijn gemaakt door de vrijwilligers van onze excursiecommissie.

Zoekt u een fiets- of wandelroute? Ook daar kunt u elders op deze website voor terecht.



2706-17

Staten nemen motie aan voor extra steun Alde Tsjerken

Provinciale Staten van Fryslân heeft woensdag 28 juni 2017 een motie van de FNP aangenomen om het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken te steunen met een extra bijdrage van € 200.000. De motie kreeg een breed politiek draagvlak.

Vóór de motie stemden FNP, ChristenUnie, CDA, PvdA, VVD en SP. Tegen stemden D66, GroenLinks, PVV en 50Plus. De motie wordt ingediend bij de behandeling van de Kadernota 2018 van de Provincie Fryslân. Via deze Kadernota heeft Provinciale Staten een budget van € 20 miljoen te verdelen, dat gereserveerd is voor de tweede helft van de huidige collegeperiode 2016-2019.
De Stichting heeft in haar Beleidsplan 2017-2020 aan de Provincie gevraagd om de jaarlijkse subsidie van € 200.000 te verhogen tot € 350.000. Dit in verband met de toename van het aantal kerkgebouwen dat de Stichting in eigendom heeft. In 2009, toen de subsidie voor het laatst verhoogd werd, waren dat er 38. Inmiddels heeft de Stichting 49 kerken in eigendom.
De Stichting pleit er al jaren voor om de subsidie te laten meegroeien met het aantal kerken, legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Het aantal kerken is met 25% gegroeid, maar de subsidie is gelijk gebleven. Dat gaat steeds meer knijpen. Wij zijn dan ook blij dat de Staten de motie van de FNP zo breed gesteund hebben."

Structurele verhoging
De Stichting had liever gezien dat de subsidie structureel verhoogd werd, aldus Bakker. ,,Dat is jammer genoeg niet mogelijk via de Kadernota, die alleen incidentele middelen te verdelen heeft. Uiteindelijk hebben we natuurlijk liever deze € 200.000 als incidenteel budget bovenop onze jaarlijkse subsidie, dan dat we nog langer moeten wachten op een structurele subsidieverhoging. Met deze twee ton hebben we in 2018 en 2019 in ieder geval een ton per jaar extra te besteden. Dat maakt het mogelijk om het personeelsbestand enigszins uit te breiden.”
,,We geven de hoop niet op dat de subsidie ooit toch eens structureel zal worden verhoogd”, aldus Bakker. ,,Dat is een vast agendapunt in ons jaarlijkse overleg met de gedeputeerde. Johannes Kramer gaf in november aan dat hij zeer te spreken is over het vele werk dat de Stichting doet.”
,,De provincie ziet ons als een belangrijke factor omdat we zo veel kerkgebouwen in stand houden én actief gebruiken, met de inzet van zes part time medewerkers (3,5 FTE) en ruim 250 vrijwilligers. Daarbij hebben we het niet alleen over het behoud van 49 kerken, maar ook over de leefbaarheid van die dorpen in regio’s met krimp en vergrijzing, de bevordering van het cultuurhistorisch toerisme en een impuls in de werkgelegenheid in de monumentenzorg.”
Bakker is blij dat het College van Gedeputeerde Staten erkent dat de Stichting een structurele subsidieverhoging nodig heeft. ,,In de bijlage 'Groslijst Statenvoorstellen' bij de Kadernota 2018 schrijven GS dat ze 'de ontwikkeling herkennen dat steeds meer (monumentale) kerken niet meer beheerd kunnen worden'. En dan volgt: 'Van belang is dat dit een structurele verhoging behelst'. Dat standpunt is veelbelovend."
In de FNP-motie wordt aan Gedeputeerde Staten gevraagd om in de loop van 2017 en 2018 met de Stichting Alde Fryske Tsjerken te overleggen over een mogelijke structurele oplossing van het probleem van een sterke toename van het uitvoerende werk. ,,De oplossing moet bezien worden in het bredere kader van oplossingen voor de structurele geldkrapte bij onderdelen van het provinciale erfgoedbeleid, staat in de motie. De FNP vraagt aan GS om daar eind 2018 over terug te rapporteren aan Provinciale Staten. Dat zijn toch hele duidelijke afspraken", aldus Bakker.



1606-17

Fietsen en wandelen langs oude Friese kerken

Voor liefhebbers van oude Friese kerken zijn er op internet tal van fiets- en wandelroutes te vinden. Op deze pagina bieden we een kleine selectie aan. Heeft u een tip voor een mooie route? Mail die naar info@aldefrysketsjerken.nl en wij plaatsen hem erbij.

Merk Fryslân
De bomen zijn groen, de lammetjes zijn geboren en de bloemen staan weer in bloei. Het is het perfecte moment om lekker op pad te gaan. En wel naar Friesland. De afwisseling van terpen, kerken, bossen, meren en niet te vergeten de Waddenkust zijn het perfecte decor voor een fiets- of wandeltocht. Ontdek wat het eigenzinnige Friesland te bieden heeft, op de fiets of te voet! Op de website van Merk Fryslân is een groot aantal fietsroutes te vinden, bijvoorbeeld de Menistepaadroute (22 km) langs onze kerken in Sint Annaparochie en Sint Jacobiparochie, maar ook verhuurpunten van fietsen.

Fietsnetwerk
De website Fietsnetwerk heeft onlangs een route van 42 km uitgezet langs Friese kerken. Vanuit Leeuwarden is de route het makkelijkst op te pakken bij Ritsumazijl. De tocht voert langs een aantal kerken van onze stichting, in Blessum, Boksum, Bears en Baaium. De kerk van Bears wordt vrijwel permanent opgesteld via bezoekerscentrum Uniastate Bears. Met een kleine omleiding kan ook de kerk van Jorwert bezocht worden. Op alle kerken van de Stichting is een gevelbord aangebracht met het sleuteladres en een QR-code die verwijst naar de betreffende pagina van de kerk op onze website. Wilt u naar binnen, neem dan vooraf even contact op met het sleuteladres, om teleurstellingen te voorkomen. Download de route hier. Een fiets huren kan bij Fiets Point op het NS-station Leeuwarden.

Tsjerkepaad
De Stichting Tsjerkepaad coördineert de openstelling van 250 Friese kerken in de zomer. Tien weken lang zijn deze kerken geopend op zaterdagmiddag van 13.00 tot 17.00 uur. Op de website van Tsjerkepaad zijn ook een aantal fiets- en wandelroutes te downloaden. De fietsroute Aldeboarn-Engwirden bijvoorbeeld voert langs onze kerken in Haskerdijken en Terband. De fietsroute Nieuwehorne-Katlijk komt langs ons kerkje in Katlijk. Van Dokkum vertrekt een fietsroute langs onder andere de kerken van Wetsens, Hantumhuizen, Foudgum, Bornwird, Raard en Sibrandahus. De fiets- en wandelroutes zijn te vinden op de pagina met downloads van Tsjerkepaad.

Waddenwandelen
Waddenwandelen heeft 1200 km aan wandelroutes te bieden. Er wordt een flink aantal routes voor dagwandelingen aangeboden. Bijvoorbeeld de route 'Rond de terpen' (15,5 km) die onder andere langs onze kerk in Hegebeintum voert. De route 'Van stad naar wad' (16 km) voert van Dokkum naar Holwerd langs onder andere onze kerken in Foudgum en Holwerd.
Op de website zijn ook aantrekkelijke arrangementen te vinden, bijvoorbeeld 'Overnachten in Santiago aan het Wad' van De Jacobshoeve in Sint Jacobiparochie, mooi te combineren met een bezoek aan onze Groate Kerk.
Kijk verder op de website van Waddenwandelen. Er is ook een app die gratis kan worden gedownload, zodat je de routes op je smartphone kunt gebruiken.

Historische wandelpaden
Landschapsbeheer Fryslan heeft een netwerk ontsloten langs vijftig historische voetpaden in noordoost Friesland: 400 kilometer in totaal. De paden of restanten ervan zijn waar mogelijk hersteld en verbonden met bestaande wandelmogelijkheden. Zo ontstaan nieuwe, volwaardige routes. Deze bijzondere wandelroutes voeren deels over oude voetpaden als kerken-, jaag- en schoolpaden en in onbruik geraakte handels- en pelgrimsroutes. Bij het samenstellen van het netwerk is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van rustige (onverharde) wegen en fietspaden. Gedeeltelijk lopen de wandelpaden over boerenland en door natuurgebieden. De routes zijn terug te vinden op de website van Historische Wandelpaden, bijvoorbeeld deze bij Oostrum en Jouswier.

Swalkrûtes
Sinds eind jaren tachtig van de vorige eeuw bestaan de wandel- en fietsroutes met de naam Swalkrûtes (‘swalkje’ is Fries voor rondzwerven). Het doel van deze routes is om de kleine dorpen onder de aandacht te brengen bij fietsers en wandelaars. Zij stimuleren de kleinschalige recreatie en daarmee de levendigheid in de dorpen. De omschrijvingen van de dorpen en de routebeschrijvingen zijn aangeleverd door vrijwilligers van dorpsbelangen. Door de betrokkenheid van de lokale deskundigen ontdekt u plekken die normaal voor een buitenstaander geheim zouden blijven. Er zijn onder meer routes uitgezet vanuit Hantumhuizen, Jelsum-Koarnjum, Katijk, Rottevalle en Ter Idzard waarbij het wandelen mooi te combineren is met het bezoek aan onze kerk ter plaatse. Op alle kerken van de Stichting is een gevelbord aangebracht met het sleuteladres en een QR-code die verwijst naar de betreffende pagina van de kerk op onze website. Wilt u naar binnen, neem dan vooraf even contact op met het sleuteladres, om teleurstellingen te voorkomen.



0806-17

Waddenfonds subsidieert plan Santiago aan het Wad

De Stichting Santiago aan het Wad krijgt subsidie van het Waddenfonds voor de uitvoering van haar plannen om in 2018 zo veel mogelijk pelgrims naar Sint Jacobiparochie te laten komen. Donderdag 8 juni worden de plannen toegelicht in de Groate Kerk van Sint Jacobiparochie.

Het Waddenfonds heeft in totaal drie miljoen euro toegekend aan acht duurzame projecten in het Waddengebied. Het geld maakt deel uit van een totale investering van 6,7 miljoen euro in de drie waddenprovincies Groningen, Fryslân en Noord-Holland. Van de twintig aanvragen zijn er acht gehonoreerd. Het project 'Nacht aan het Wad' krijgt 445.000 euro.
'Nacht aan het Wad' komt voort uit het Feel the Night programma van architecte Nynke-Rixt Jukema. Keunstwurk is penvoerder van dit project, waarbij onder onder andere een 'starbarn' (sterren-observatorium) wordt voorzien op het recreatieterrein bij Zwarte Haan. Bij de realisatie van deze blijvende nachtlocatie wordt nauw samengewerkt met de gemeente het Bildt en provincie Fryslân, de Stichting Santiago aan het Wad, Sense of Place, Landschapbeheer Friesland, Planetarium Eise Eysinga Franeker en de Volkssterrenwacht Burgum. Lees meer over het project Feel the Night op de website van Keunstwurk.

Santiago aan het Wad
De Stichting Santiago aan het Wad kan met het geld van het Waddenfonds haar plannen verwezenlijken voor een aanpassing van het pelgrimsinformatiecentrum in het voorportaal van de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie, het laten maken van een film over het Friese landschap waar de pelgrim doorheen trekt, het organiseren van een Jacobusfestival op de naamdag van Jacobus (25 juli 2018) in en rond de Groate Kerk van Sint Jacobiparochie, het ontwikkelen van een netwerk van refugio's (slaapplaatsen) en het laten digitaliseren van de pelgrimsroutes.
Het Nederlands Genootschap van Sint Jacob organiseert in dit kader in samenwerking met de Stichting Jabikspaad Fryslân een 'Camino der Lage Landen', een estafette door Nederland, waarbij de pelgrims in 2018 langs drie routes naar het Noorden kunnen wandelen. Lees meer over de Camino-estafette op de website van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. Via die website kan ook een pelgrimspas worden gedownload.
Voorzitter Joost Bol van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob steunt de plannen van harte: "Velen van ons hebben bijzonder goede herinneringen aan de Camino der Lage Landen ter gelegenheid van het vijfentwintigjarig bestaan van het Genootschap in 2011. Regelmatig hoorden we dat we nog zoiets zouden moeten doen, maar we hebben bewust gewacht op een gelegenheid die een dergelijke activiteit waardig zou zijn. We denken dat dit idee van de Friese pelgrims ter gelegenheid van 'Leeuwarden Culturele hoofdstad van Europa' de juiste impuls daarvoor is. Bas Brouwer, die ook de Camino der Lage Landen organiseerde, is bereid om deze camino vorm te geven. Onze regio's zijn enthousiast om er weer de 'couleur regional' in te brengen en een aantal werkgroepen levert ook graag een bijdrage. 2018 wordt dus een jaar om naar uit te kijken!"

Pelgrimscentrum
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is als mede-oprichter van de Stichting Santiago aan het Wad blij met de toekenning van de subsidie van het Waddenfonds. ,,Dit is een prachtige impuls voor het pelgrimeren", vindt directeur Gerhard Bakker. ,,Het versterkt de rol die de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie al zo veel jaren met glans vervult. Het pelgrimscentrum wordt nog verder ingevuld en steeds aantrekkelijker om te bezoeken. Maar heel Fryslân kan hiervan profiteren. Dit project beoogt structurele verbeteringen op te leveren van de infrastructuur voor pelgrims, die blijvend zijn en ook na 2018 nog hun publiek zullen blijven trekken."
De bezoekcijfers van Santiago de Compostella blijven maar stijgen, benadrukt Bakker. ,,Tot en met mei van dit jaar is er in Santiago de Compostella al weer een plus van 13% genoteerd. Sceptici denken dat pelgrimeren een hype is die wel weer over waait. Het tegendeel lijkt waar te zijn. Ook in Sint Jacobiparochie ziet het Genootschap de bezoekcijfers alleen maar toenemen van mensen die zich willen laten informeren over de camino naar Santiago de Compostella."
Het pelgrimsinformatiecentrum in De Groate Kerk van Sint Jacobiparochie is iedere tweede en vierde zaterdag van de maand geopend van 11.00 tot 15.00 uur.

Lees hier verder over de geschiedenis van het project Santiago aan het Wad.



0106-17

Excursie 1 juli 'Rome en Reformatie' in Woudsend

De Stichting Alde Fryske Tsjerken en de Stichting Tsjerkepaad verzorgen op zaterdag 1 juli gezamenlijk een middagexcursie naar Woudsend. Daar bevindt zich de enig overgebleven rooms-katholieke schuilkerk van na de Reformatie. Een uitgebreid artikel over de Friese schuilkerken is te vinden in het juni-nummer van ons magazine 'Alde Fryske Tsjerken', dat op 21 juni verzonden wordt aan de donateurs.

Het middagprogramma begint om 13.30 uur in de Sint Michaëlkerk, een schuilkerk uit 1792 (Merkstrjitte 11). Na de ontvangst om 13.30 uur door voorzitter ds. Gerrit Groeneveld van de Stichting Tsjerkepaad wordt er uitleg gegeven over de kerkhistorie van Woudsend door Herman Deden.
Woudsend heeft vier kerken, waarvan de RK- en de PKN-kerk nog altijd actief worden gebruikt. De voormalige gereformeerde kerk wordt sinds 1999 bewoond door een particulier en de voormalige doopsgezinde kerk is al sinds 1969 in gebruik als restaurant It Ponkje. In 1337 werd in Woudsend het Karmelklooster opgericht. De protestantse kerk is daar naar vernoemd.
Na de uitleg van Herman Deden kunnen de deelnemers van deze excursie op eigen gelegenheid kennis maken met de historische dorpskern van Woudsend, met behulp van een routekaart die wordt uitgereikt.
De RK- en PKN-kerk zijn beide geopend ter bezichtiging van 13.00-17.00 uur. In de Sint Michaëlkerk is een mini-tentoonstelling ingericht over pater Titus Brandsma. In de Karmelkerk is een expositie ingericht met houtsculpturen van René Smeets rond het thema 'de man van Nazareth'. Ook de molens van Woudsend zijn te bezichtigen.
In de protestantse Karmelkerk (Ald Tsjerkhôf 2) bespeelt Klaas Booy om 14.45 uur het orgel. De middag wordt om 16.30 uur afgesloten met een muzikaal optreden van Louiza Saitova, zangeres afkomstig uit Tsjetsjenië (nu woonachtig in Woudsend) in de protestantse kerk 'De Karmel'.
Deze middag rondom het jaarthema “Rome en de Reformatie” wordt georganiseerd door de Stichting Tsjerkepaad in samenwerking met de Stichting Alde Fryske Tsjerken en vrijwilligers uit beide kerken van Woudsend.

Kerken open vanaf 13.00 uur.
Entree: gratis



2305-17

Grote belangstelling open middag Westernijtsjerk

Ruim honderd mensen bezochten zaterdag 20 mei 2017 de open dag ter gelegenheid van de renovatie van het interieur van de kerk van Westenijtsjerk. De bezoekers konden met eigen ogen zien dat het resultaat van de opknapbeurt er mag zijn.

Na een openingswoord van voorzitter Jan Bosselaar van de Plaatselijke Commissie Westernijtsjerk lichtte directeur Gerhard Bakker van de Stichting Alde Fryske Tsjerken toe welke werkzaamheden in de laatste maanden van 2016 zijn verricht. De renovatie van het interieur was vooral nodig vanwege houtrot in en zwam onder de vloer aan de noordzijde. De banken en vloer aan de noordzijde en de herenbanken zijn eruit daarom uit geweest om hersteld te worden en alle banken, het peischot en de lambrisering zijn opnieuw geschilderd. Een klein deel van de banken is verwijderd, waardoor de herenbanken beter tot hun recht komen.

Grafzerk Jeppema
Tijdens de werkzaamheden kwam onder de houten vloer van het middenpad een grafzerk van rode Bentheimer zandsteen tevoorschijn. Deze is schoongemaakt en blijft in zicht. Melle Koopmans van de grafschriftencommissie van het Genealogysk Wurkferbân van de Fryske Akademy gaf uitleg over de grafzerk. Deze blijkt zeer bijzonder te zijn en één van de oudste van Ferwerderadiel.
Op de zerk staan de namen op van vader Feije en zoon Sypt Jeppema. Zij woonden rond 1500 op de Jeppemastins. De kerk van Westernijtsjerk werd in de dertiende eeuw waarschijnlijk gesticht door de familie Jeppema. De kerk staat namelijk in de zuidelijke hoek van het terrein waar in de middeleeuwen de familie Jeppema een stins, later een state, bezat.
Vrij vertaald staat er op de zerk: In ’t jaar ons Heren juni 1400 zes ende negentig stierf Feya Jeppama. In ’t jaar 1500 ende negen op Sint Anthonis (= 17 januari) avond stierf Sypt Jepama één pater noster (= onze vader).
Feye en Sypt Jeppema worden in bepaalde bronnen ook wel met de achternaam Unema genoemd, omdat ze uit die familie afkomstig waren. Maar omdat ze op Jeppema woonden, kregen ze tevens de aanduiding Jeppema, zoals destijds vaker voorkwam.
Het wapen op de zerk is van de familie Goslinga met linksboven een halve adelaar, rechtsboven een ster, rechtsonder een wassenaar (maan) en linksonder lelies. Volgens Melle Koopmans waren de families naar alle waarschijnlijkheid vroeger aan elkaar gelieerd.
Volgens grafstenenkenner Hessel de Walle, die een database beheert met alle grafschriften in Friesland, is de Jeppema-zerk de 56ste grafzerk van vóór 1500 in Friesland. Van die 56 zerken zijn er 35 bestemd voor de adel, 13 voor geestelijken en 8 onduidelijk. De Jeppema-zerk is in de database terug te vinden onder boeknummer 9698 (zoek op 'Westernijkerk').

Permanente expositie
De Plaatselijke Commissie is zeer ingenomen met de renovatie en met de vondst van de zerk, want zij had al het plan om een permanente expositie in te richten over de historie van Jeppemastate en de kerk. De zerk voegt daar een prachtig en tastbaar element aan toe. Om de expositie, met onder andere een maquette van Jeppemastate, te kunnen realiseren zijn de afgelopen tijd diverse fondsen aangeschreven.
Tijdens de renovatie werden onder de vloer en achter de lambrisering meer ontdekkingen gedaan, zoals een tegelvloer, een in 1604 dichtgezette doorgang en nissen in de muur. Deze zijn niet meer in het zicht, maar foto's ervan kunnen dit jaar tijdens Tsjerkepaad worden bekeken. Een twaalftal oude muntjes die onder de vloer gevonden zijn, worden getoond in een vitrine.

Cheque
Restauratiebedrijf Sytse Douwe van der Vegt en schildersbedrijf Noordhoek, die de werkzaamheden hebben uitgevoerd, verrasten de Plaatselijke Commissie met het aanbieden van een cheque van € 500. Deze zal worden besteed aan de permanente expositie.
De eerstvolgende activiteit van de Plaatselijke Commissie Westernijtsjerk is een lezing over de bijzondere geschiedenis van Weeshuis Tjallingastate in Westernijtsjerk op vrijdagavond 23 juni. (Met dank aan Titia Jippes.)



1905-17

Acht alde Fryske tsjerken schitteren in Under de Toer

Acht kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken krijgen een rol in het project Under de Toer in het kader van Leeuwarden Friesland Culturele Hoofdstad van Europa 2018. Het gaat om de kerken van Boksum, Britswert (samen met Wiuwert), Haskerdijken, Huizum, Katlijk, Kortezwaag, Ter Idzard en Wetsens.

Donderdag 18 mei 2017 presenteerde Under de Toer in de Grote Kerk van Leeuwarden de 32 deelprojecten. In het project draait het allemaal om verhalen van onder de toren. Verhalen die in de loop van de tijd zijn verzameld, die al generaties bekend zijn, of in het nu ontstaan, die de mensen verbindt of opnieuw verrassen.
De 32 verhalen van Under de Toer komen tot leven in een vorm waarop ze nog niet eerder zijn verteld; door unieke samenwerking tussen kunstenaars en de gemeenschap krijgen ze een nieuw karakter.
Vanaf 1 januari 2018 ontvouwt zich hierdoor een verrassend landschap van theater, muziek, performance en beeldende kunst, gedragen door de "mienskippen" onder de 32 torens.

Prachtig resultaat
Acht van de 32 projecten spelen zich af in of bij onze Alde Fryske Tsjerken. Een prachtig resultaat, vindt directeur Gerhard Bakker. ,,Ik vind het sowieso al geweldig dat de Culturele Hoofdstad opent met Under de Toer, in het laatste weekend van januari. De aandacht van alle internationale gasten wordt meteen gevestigd op kerken. Hoe mooi kun je het bedenken?"
Dat een kwart van de kerken die meedoen eigendom is van de Alde Fryske Tsjerken, spreekt Bakker aan. ,,Het laat zien dat onze kerken leven. De dorpen gaan er met ontzettend veel plezier mee aan de slag. Zelfs in een klein dorp als Wetsens weten ze het voor elkaar te krijgen, als enige in de regio noordoost Friesland trouwens."
Bakker genoot van de voorproefjes die donderdag 18 mei in de Grote Kerk geboden werden. ,,Het bruiste daar van enthousiasme. Al die 32 dorpen hebben er zin in. Wat een creativiteit! Echt geweldig.Friesland laat zich van z'n beste kant zien."

Acht projecten
Wie meer wil weten over de 32 projecten kan op de vernieuwde website van Under de Toer rondkijken. Op deze pagina vindt u de linkjes naar de acht projecten in onze kerken.



1205-17

Alde Fryske Tsjerken stapt over op duurzame energie

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft besloten om de energie voor haar kerken voortaan gecentraliseerd in te kopen via de energiecoöperaties van Noordelijk Lokaal Duurzaam (NLD). Donderdag 11 mei werd het contract hiervoor getekend in Hantumhuizen. Diezelfde avond werden de Plaatselijke Commissies geïnformeerd over deze nieuwe ontwikkeling.

,,Lokale energiecoöperaties spannen zich in om de energie duurzaam en in de eigen omgeving op te wekken. De winst gaat niet naar aandeelhouders in het buitenland, maar vloeit terug naar de regio. Dat spreekt ons aan", legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,In vergelijking met de huidige 49 individuele contracten gaat deze centrale inkoop ons een besparing van circa 10 procent opleveren. Bovendien scheelt het ons veel administratief werk. In plaats van een of twee facturen voor gas en elektriciteit per maand per kerk krijgen we nu twee keer per jaar een verzamelfactuur, naast de jaarlijkse eindafrekening per kerk."

Cheque
De Stichting kreeg in Hantumhuizen een symbolische cheque ter waarde van 2025 euro aangeboden. Door klant te worden via een energiecoöperatie, investeer je in duurzame projecten bij jou in de buurt, legde directeur Jaap Hoekzema van de NLD uit. Ieder lokaal initiatief krijgt namelijk per klant een vaste bijdrage van € 75,- per jaar van NLD. Door over te stappen op een duurzame-energieleverancier genereer je dus geld voor je eigen stad, dorp of wijk.
Voorzitter Marga Waanders van de Friese koepel Us Koöperaasje zette ook haar handtekening onder de cheque. Waanders is in het dagelijks leven burgemeester van Dongeradeel. Zij sprak haar waardering uit voor de stap van de Stichting Alde Fryske Tsjerken richting duurzame energie. ,,De energietransitie komt er aan. Het is mooi dat de Alde Fryske Tsjerken daar haar steentje aan wil bijdragen."

Samenwerking
De samenwerking met NLD zal de komende maanden nader worden uitgewerkt. ,,Bij het juni nummer van ons magazine Alde Fryske Tsjerken wordt een folder van NLD meegestuurd aan onze 3800 donateurs. Wie dat wil kan zelf ook overstappen en lid worden van een energiecoöperatie in de buurt. De NLD gaat ons verder helpen met onderzoek naar energiebesparingen bij onze kerken."
Het contact met de NLD kwam tot stand via een van de vrijwilligers van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, Rein de Wolff, die tevens bestuurslid is van energiecoöperatie Doniawerstal. In het juni nummer van ons magazine Alde Fryske Tsjerken publiceren we een interview met hem.



2204-17

Erfgoedcafé over kerkvloeren 18 mei in Sint Annaparochie

Het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân houdt donderdag 18 mei een Erfgoedcafé in onze Van Harenskerk in Sint Annaparochie over het onderwerp “vloeren in de kerk”.

Na bijdragen over archeologie en de kerkvloer en grafzerken in relatie tot het interieur (van o.a. Albert Reinstra van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed), zal vanuit een technische invalshoek worden stilgestaan bij dilemma’s als:
  • comfort versus monumentale waarden
  • archeologie versus toegankelijkheid
  • liturgisch versus functionaliteit
Dit in de vorm van een aantal cases in de Friese situatie waar het soms wel en soms niet gegaan is zoals het zou moeten.
Het Erfgoedcafé is bedoeld voor de ambtenaren van de Friese gemeenten met monumentenzorg in het pakket. Gezien dit specifieke onderwerp zijn ook de (technische) medewerkers van de organisaties die werkzaam zijn op het gebied van kerkrestauraties, van harte uitgenodigd. Opgave via: dbloemhof@monumentenzorg.frl

Driezum
Volgens een bericht in het Friesch Dagblad (zaterdag 22 april 2017) ligt de restauratie van de hervormde kerk van Driezum al enige tijd stil ligt. Het is wachten op de vergunning van de gemeente Dantumadiel voor het aanleggen van een betonnen vloer in de kerk. Er liggen negatieve adviezen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en welstandsorganisatie Hus & Hiem. Lees meer op de website van de Hervormde Gemeente Driezum.




1904-17

Verantwoordingsbijeenkomst Van Harenskerk

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft woensdag 19 april een "verantwoordingsbijeenkomst" gehouden voor alle mensen die een extra bijdrage hebben overgemaakt voor het herstel van de zerkenvloer in de Van Harenskerk in Sint Annaparochie.

De Stichting deed in de zomer van 2016 een beroep op haar donateurs om een extra gift over te maken. Bij de restauratie was onder de houten vloer een prachtige collectie zerken tevoorschijn gekomen. In goed overleg met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de monumentencommissie van de provinciale welstandsorganisatie Hûs & Hiem en de gemeente het Bildt is besloten om de zerken niet weer onder de houten vloer te laten verdwijnen, maar om ze opnieuw als vloer te gaan gebruiken. De extra giften zijn gebruikt om de meerkosten hiervan te dekken.
Bij de heropening van de kerk op woensdag 26 oktober 2016 beloofde de Stichting dat er in het voorjaar van 2017 een aparte bijeenkomst voor de gulle gevers gehouden zou worden. Een kleine vijftig bezoekers kregen woensdag 17 april een prachtig programma aangeboden.

Constructief probleem
Architect Harmen Grunstra uit Bolsward vertelde welke werkzaamheden er hebben plaatsgevonden. De verzakking van de zerken onder de houten vloer zorgde voor een constructief probleem. Ze waren zo ernstig verzakt dat daar niet met goed fatsoen een nieuwe houten vloer op te funderen viel. Het was mede een reden om de zerken weer naar boven te halen, en opnieuw als vloer te gaan gebruiken.
Op aandringen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Hus & Hiem zijn de zerken zo veel mogelijk op dezelfde plek blijven liggen als ze werden aangetroffen, zo legde Grunstra uit. ,,Het is altijd een ingewikkeld proces om de wensen en belangen op elkaar af te stemmen, maar we zijn er goed uitgekomen met elkaar."

Intermezzo
Zanger/dichter Hein Jaap Hilarides zorgde voor een muzikaal intermezzo. Hij speelde onder meer zijn nieuwe nummer "Gûl dyn tranen", wat menig aanwezige tot ontroering bracht. ,,Zo'n kerk is en blijft een geweldige ruimte waarin dit soort intieme muziek op een prachtige manier tot z'n recht kan komen", reageerde directeur Gerhard Bakker.

Mysterie van de ridderzerk
Historicus dr. Kees Kuiken vertelde in zijn lezing over de verschillende graven in en rond de kerk. De zestiende eeuwse zerk waarop een ridder in harnas is afgebeeld, is en blijft nog steeds een mysterie. Onlangs deed Kuiken opnieuw onderzoek naar het ruitvormige familiewapen op de zerk. Mogelijk gaat het om het wapen van de familie Van der Meijde uit het Zuidhollandse Ameide? Download hier de lezing van Kees Kuiken.

Foto's
Boven: Harmen Grunstra
Hieronder:
- De Van Harenskerk
- Kees Kuiken bij de ridderzerk
- De verzakte zerken zoals die vorig jaar onder de houten vloer tevoorschijn kwamen
- Werk aan de nieuwe fundering voor de zerkenvloer



1904-17

'Skûlje yn Jorwert' opnieuw te zien in Jorwert

De Redbadtsjerke in Jorwert is in april van dit jaar opnieuw het toneel van de voorstelling 'Skûlje yn Jorwert' van Jan Arendz en Marijke Geertsma. Er zijn nog kaarten te koop. Kijk voor de volledige speellijst op de website van J&Mteaterwurk.

Bas van Gelder begon in 1940 als predikant in Jorwert. Kort na de Tweede Wereldoorlog nam hij afscheid. Over zijn bijzondere belevenissen in de oorlogsjaren hield hij een dagboek bij. Dat werd in 2014 onder de titel Nachtboek van een kerkuil uitgebracht door de Friese Pers Boekerij, met een voorwoord van de huidige predikant van Jorwert en Nijkleaster, ds. Hinne Wagenaar. Dit dagboek vormt de basis voor het toneelstuk van Jan Arendz en Marijke Geertsma.

Op de website van J&M Teaterwurk is het volgende te lezen: "Alhoewel het er in eerste instantie op lijkt dat Jorwert weinig zal merken van de Duitse bezetting, in vergelijking met Leiden waar hij vandaan komt, gaat ook in Jorwert de oorlog een rol spelen. De dominee, die moet onderduiken (in zijn eigen kerk), wordt verraden en opgepakt en naar de gevangenis in Leeuwarden gebracht. Jorwert is een hechte gemeenschap, maar in dit dorp wonen behalve verzetsmensen, ook mensen die de filosofie van Hitler aanhangen. Het is een kleine gemeenschap, die prachtig wordt gadegeslagen en beschreven door een dominee die van buiten Friesland in Jorwert komt te wonen en te werken in de oorlogsjaren. Het zijn juist deze jaren, waarin menselijke eigenschappen zich scherper profileren.

Wij ontvangen jullie met koffie en thee in café 'Het Wapen van Baarderadeel'. Daarna wandelen we door Jorwert, zodat jullie een beetje inzicht en begrip krijgen van het dorp in die oorlogsjaren. Tijdens de wandeling bekijken we een tentoonstelling van speciaal materiaal uit die tijd. Als we na drie kwartier terug zijn in het café, neemt de dominee (Jan Arendz) iedereen mee naar de kerk van Jorwert voor de voorstelling."

De première van de reprise was op vrijdag 7 april 2017. De laatste voorstelling is op zaterdag 30 april 2017. Kaarten kunnen besteld worden via de website van J&Mteaterwurk.



1204-17

Veel belangstelling afsluiting project Hegebeintum

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft donderdag 6 april het project funderingsherstel kerktoren Hegebeintum afgesloten. Ruim vijftig mensen die een financiële bijdrage hadden geleverd aan de crowdfunding, waren aanwezig op de “verantwoordingsbijeenkomst”.

Het hadden er nog wel meer kunnen zijn, denkt directeur Gerhard Bakker , maar van lang niet alle gevers is het gelukt om hun adres te achterhalen voor een persoonlijke uitnodiging.
De bezoekers werden getrakteerd op een gevarieerd programma. Bouwhistoricus Frank van der Waard liet aan de hand van foto’s nog eens zien wat hij aantrof toen de archeologen de voet van de toren hadden uitgegraven. Onder de toren uit 1717 ontdekte hij een oudere fundering, uit de dertiende eeuw. Die dateert uit dezelfde tijd dat het tufstenen schip van de kerk werd verlengd met baksteen; dat is één bouwfase geweest, aldus Van der Waard.

Libbene Stiennen
Na de bouwtechnische toelichting op de geschiedenis van de toren bracht Piter Wilkens een drietal liederen van zijn programma “Libbene Stiennen” ten gehoren. Dit muzikale intermezzo werd door velen op prijs gesteld. Wilkens zong onder meer het nummer “De dowestien”, waarin hij een stuk tufsteen sprekend ten tonele voert. Een toepasselijk lied, omdat het schip van de kerk van Hegebeintum voor driekwart gebouwd is van tufsteen.
Als derde onderdeel van het programma vertelde voorzitter Rits van der Ploeg van de Stichting Rekreaasje en Toerisme over de nieuwbouwplannen voor het bezoekerscentrum De Terp. Voor de nieuwbouw is een aanvraag ingediend bij het Waddenfonds.

Een soort reünie
Directeur Bakker merkte dat de bijeenkomst voor velen een soort reünie was. ,,De mensen die iets extra’s hebben overgemaakt voor het funderingsherstel, zijn allemaal betrokken op deze kerk. Het was grappig om te zien hoeveel mensen elkaar kenden van vroeger. Ik sprak met een echtpaar uit Gorredijk dat vertelde dat ze afstammen van één van de drie kerkvoogden wier naam vermeld staat in het zilveren doopschaaltje dat in het Fries Museum bewaard wordt. Iemand anders had de kerk getekend toen hij op de TU Delft studeerde. Zijn vrouw had jarenlang als gids voor de VVV groepen begeleid bij een bezoek aan onder andere Hegebeintum. Zo had eigenlijk iedereen wel een bijzondere band met deze kerk.”
Nu het project funderingsherstel voltooid is, hoopt Bakker dat velen de weg naar Hegebeintum zullen weten te vinden. ,,In het bezoekerscentrum is één van de stoeltjes te zien die in de betonnen fundering verwerkt is. En er zijn tijdens het werk veel foto’s gemaakt, zodat iedereen kan terugkijken hoe het geweest is. De scheuren tussen de toren en de buitenmuren zoals die achter het orgel op de kraak te zien zijn, hebben we laten zitten. Die gaan we niet dichtmaken, zodat de bezoeker kan blijven ervaren hoe erg de toren aan het verzakken was.”



2903-17

Nieuwe gevelbordjes met QR-code op alle 49 Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerke heeft in het voorjaar van 2017 de gevelbordjes op al haar 49 kerkgebouwen vervangen. Op het nieuwe bordje is een aangepaste versie van het logo afgedrukt, het sleuteladres en een zogeheten QR-code. Alle overige borden zijn van de gevels verwijderd.

Door de QR-code met de smartphone in te lezen worden bezoekers gelinkt met de website van de Stichting Alde Fryske Tsjerken met alle informatie over het betreffende kerkgebouw. Bij veel kerken is op de website ook een telefoonnummer en soms zelfs nog een tweede sleuteladres te vinden, naast het sleuteladres dat op het gevelbordje staat.
De QR-code is een vierkante geblokte barcode die in 1994 werd ontwikkeld door een Japans bedrijf. Inmiddels is dit alternatief voor de streepjescode op tal van plekken terug te zien, zoals in tijdschriften en op bushaltes. De nieuwe bordjes werden in maart voor het eerst gepresenteerd tijdens de overname van de kerken van Koarnjum en Jelsum.

Blauwwit / oranjewit
Op enkele kerken is nog wel het blauw-witte schildje blijven zitten of is het nieuwe oranje-witte schildje aangebracht. Dat betreft met name kerken waarvan de toren in eigendom is van een andere eigenaar, veelal de gemeentelijke stichting monumentenbehoud, zoals in Dongeradeel.
Het blauw-witte schildje is in het leven geroepen tijdens de Haagse Conventie van 1954 en duidt een pand aan dat in oorlogstijd beschermd moet worden en kan dus ook voorkomen op moderne panden zoals belangrijke archieven, bibliotheken en musea. De herkenbaarheid van de objecten door dit schildje moet leiden tot eerbiediging van het erfgoed door strijdende partijen tijdens gevechtshandelingen. Het is een internationaal herkenningsteken, dat reeds in vredestijd kan worden aangebracht op bepaalde rijksmonumenten, en waarvan uiterlijk, vorm en gebruik zijn vastgelegd in 1954.
Het oranje-witte schildje is in 2014 geïntroduceerd voor gebouwen met de status van Rijksmonument. De Stichting Alde Fryske Tsjerken vindt het echter belangrijker dat voor de bezoeker meteen zichtbaar is dat het haar eigendom is, dan dat het een Rijksmonument is. Vooral ook omdat alle kerken van de Stichting sowieso de status van Rijksmonument hebben. Daar hoeft dus geen enkele twijfel over te bestaan.

ANWB-borden
In het verleden is op een aantal kerken van de Stichting een bruin ANWB-bord aangebracht met steun van het Zimmermann-fonds. Deze borden blijken niet bestand tegen zonlicht te zijn en worden in de loop der jaren steeds moeilijker leesbaar. Het is voor de Stichting te arbeidsintensief om die borden 'bij de tijd te houden'.
In de loop der jaren werden onze kerken steeds meer een kerstboom met duizend ballen, zo veel borden hingen er aan. Steeds weer kwam de vraag of er niet nog een bord opgehangen mocht worden. Om wildgroei tegen te gaan heeft het bestuur van de Stichting besloten een restrictief beleid te voeren en om in principe maar een bordje, ons eigen bordje toe te staan.
De Plaatselijke Commissies die de kerken namens de Stichting beheren, wordt de gelegenheid geboden om langs het voetpad naar de kerk of bij het toegangshek naar het kerkhof een vitrinekast met informatie te plaatsen. Die ruimte wordt al op veel plaatsen benut.
Voor de geïnteresseerde bezoeker is er nu een eenduidig bord, met moderne QR-code. Tachtig procent van de Nederlanders bezit al een smartphone, zo blijkt uit onderzoek. Ook voor veel ouderen wordt het steeds vanzelfsprekender om daar gebruik van te maken.
De gevelbordjes die de Stichting heeft laten ophangen, zijn bovendien ook nog eens goedkoper en relatief makkelijk te vervangen als ze in de loop der jaren van kleur zouden verschieten. De Stichting is er van overtuigd hiermee een toekomstbestendige beslissing te hebben genomen, aldus directeur Gerhard Bakker.



2803-17

Kerken Koarnjum en Jelsum in eigendom overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft donderdag 30 maart 2017 de kerkgebouwen van Koarnjum en Jelsum overgenomen van de Hervormde Gemeente Britsum-Cornjum-Jelsum. Bijzonder is dat het benodigde instandhoudings- en exploitatiefonds beschikbaar is gesteld in de vorm van landerijen.

De bijeenkomst begon om half acht in de kerk van Jelsum. Na de toespraak van de voorzitter van de kerkenraad F. Kuipers, een kort optreden van het kerkkoor en een bedankwoord van kerkrentmeester Y. Tamminga gingen de ruim vijftig aanwezigen naar de kerk van Koarnjum. Daar werd de bijeenkomst voortgezet. Allereerst werd de akte van overdracht gepasseerd door notaris mr. Siebe Swart.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken betaalde een symbolische euro voor de beide kerken samen. Tamminga overhandigde vervolgens de sleutels van de kerken aan voorzitter J. Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Die sprak de aanwezigen toe, waarna hij de Plaatselijke Commissie installeerde die de kerken gaat beheren. Voorzitter G. Veldman van de Plaatselijke Commissie legde uit wat de plannen zijn.

Genoveva en Nicolaas
De Sint-Genovevakerk van Jelsum dateert uit de twaalfde eeuw. Met name in de noordmuur zijn de kenmerken van de Romaanse bouwstijl nog goed te herkennen. In de kerk is een aantal banken uit de zestiende eeuw bewaard gebleven. In 1660 kwamen er nieuwe banken. De preekstoel dateert uit 1703. In het tongewelf bevinden zich gesneden rozetten met de symbolen van het lijden van Christus; één van de weinige nog overgebleven middeleeuwse gewelfversieringen in Fryslân.
De Sint-Nicolaaskerk van Koarnjum is in 1873 in eclectische stijl gebouwd ter vervanging van een bouwvallig geworden vroeg-middeleeuwse kerk. In het koor hangen drie zeventiende-eeuwse borden met de tien geboden (vernieuwd in 1853), de geloofsbelijdenis (1608) en het onze vader (1603). Op het tiengebodenbord zijn de wapens van de families Van Goorle en Martena aangebracht. Ook de preekstoel komt uit de oude kerk en stamt uit de achttiende eeuw. De kerk had aan de noordzijde een aparte ingang voor de adellijke bewoners van de naastgelegen buitenplaats Martenastate.

Plaatselijke Commissie
De kerken van Koarnjum en Jelsum zijn in beheer gekomen bij één Plaatselijke Commissie. De kerken worden nog 34 keer per jaar gebruikt voor de eredienst. De Plaatselijke Commissie wil de kerken gaan gebruiken voor concerten, exposities en dergelijke. Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, maar ook voor "inspirerend vergaderen" op een bijzondere locatie.
De meegeefsom die door de Hervormde Gemeente beschikbaar is gesteld voor het toekomstige onderhoud, bestaat uit een aantal hectares land. Uit de pachtinkomsten kan het onderhoud van de beide kerken en het gebruik door de kerkelijke gemeenschap worden betaald.

Kerk 48 en 49
Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn dit de 48ste en 49ste kerk die zijn overgenomen in het 47-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was op 20 maart 2017: de dorpskerk van Zurich.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is in 1970 opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen in dorpen waar het kerkelijk draagvlak te klein is geworden, en om in overleg met de dorpsbewoners te zoeken naar nieuw gebruik. Bovendien spant de Stichting zich in om publieke belangstelling te wekken voor kerkgebouwen in het algemeen.



2303-17

Kanselbijbel ligt in Ferhaal fan Fryslân in Fries Museum

De kanselbijbel van Britsum die in de zomer van 2016 terug in het bezit van de Stichting Alde Fryske Tsjerken kwam na een diefstal uit het kantoor vijftien jaar geleden, is opgenomen in de expositie "Ferhaal fan Fryslân" in het Fries Museum in Leeuwarden. De met zilverbeslag versierde bijbel is door de Stichting in langdurig bruikleen gegeven.

De terugkeer van de kanselbijbel van Britsum trok in de zomer van 2016 veel media-aandacht. Naast regionale kranten en Omrop Fryslân schreven ook de landelijke dagbladen De Telegraaf en Trouw erover. De bijbel werd vijftien jaar geleden bij een brute inbraak in het toenmalige kantoor van de Stichting gestolen. Het boek dook op in een veilinghuis in Alkmaar. Dankzij oplettende cultuurliefhebbers werd de Stichting gealarmeerd. Na tussenkomst van de recherche van Alkmaar kwam de kanselbijbel op 24 augustus weer terug naar Fryslân.
De Stichting is blij dat het Fries Museum zich over dit unieke exemplaar heeft willen ontfermen, zegt directeur Gerhard Bakker. ,,Het is jammer als zo'n bijzonder object in een kluis ligt te verstoffen. Tentoonstelling in de kerk van Britsum achten wij te riskant; of er zouden daar kostbare aanvullende beveiligingsmaatregelen getroffen moeten worden. Het Fries Museum heeft toegezegd dat de kanselbijbel permanent wordt tentoongesteld, in ieder geval tot 2019."
De bijbel ligt in de expositie "Ferhaal fan Fryslân" op het 'eiland' waar ook een grietmansportret hangt, vertelt conservator Marlies Stoter. De tekst wijst op de nauwe band tussen bepaalde adellijke families met het bestuurlijke en kerkelijke leven in de dorpen waar ze hun deftige huizen bewoonden.

Lezing in Britsum
Stoter doet onderzoek naar de geschiedenis van de kanselbijbel. Afgesproken is dat zij haar bevindingen te zijner tijd zal presenteren op een lezing in de kerk van Britsum.



2003-17

Alde Fryske Tsjerken heeft kerk Zurich overgenomen

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft op maandag 20 maart 2017 de hervormde kerk van Zurich overgenomen van de Protestantse Gemeente Witmarsum-Pingjum-Zurich. Bijzonder is dat het vruchtgebruik van enkele hectares land beschikbaar wordt gesteld voor de exploitatie van de kerk na de overdracht.

De dorpskerk van Zurich is gebouwd in 1864, ter vervanging van een kerk die in 1772 werd gesloopt. De toren van de oude kerk bleef staan. Deze werd in 1913 ingrijpend aangepast toen de kerk van buiten werd gerestaureerd.
De kerk van Zurich is weliswaar een vrij jong gebouw, maar is qua vormgeving een buitenbeentje onder de kerken van de “collectie Fryslân”. Het heeft het karakter van de in de kerkbouw vrij zeldzame neorenaissance stijl. Stedenbouwkundig is de kerk met het kerkhof van groot belang voor het dorp Zurich. De kerk verkeert nog nagenoeg in de oorspronkelijke staat.

Plaatselijke Commissie
De kerk is na de overdracht in beheer gekomen bij een Plaatselijke Commissie. Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, concerten en (familie)­bijeenkomsten.
Met de Protestantse Gemeente is overeengekomen dat die jaarlijks een bedrag overmaakt voor het gebruik van de kerk, in ruil voor vijf kerkdiensten. De Protestantse Gemeente betaalt deze exploitatievergoeding uit de opbrengsten die zij heeft van verpachte landbouwgronden die bij de kerk van Pingjum en Zurich hoorden.

Kerk nummer 47
Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken was dit de 47ste kerk die werd overgenomen in het 47-jarige bestaan. De laatste keer dat de Stichting een kerkgebouw overnam, was in 2016 (Wetsens).
De Stichting Alde Fryske Tsjerken werd in 1970 opgericht om monumentale kerkgebouwen over te nemen die hun religieuze functie verloren, en om in overleg met de dorpsbewoners te zoeken naar nieuw gebruik. Bovendien spant de Stichting zich in om publieke belangstelling te wekken voor kerkgebouwen in het algemeen.



1803-17

Druk bezochte excursie langs Hijum, Koarnjum en Goutum

Onze voorjaarsexcursie langs de kerken van Hijum, Goutum en Koarnjum bracht zaterdag 18 maart 2017 weer veel mensen op de been.

Voor de commissie die onze excursies organiseert, is het iedere keer weer een verrassing hoe groot de belangstelling is. Het aantal deelnemers dat met de bus meegaat, is natuurlijk vooraf wel bekend. Maar hoeveel mensen er op eigen gelegenheid bij de kerken langs komen, is afwachten. Deze keer waren het opvallend veel mensen, zo was de inschatting van voorzitter Piet Wouda van de excursiecommissie. Zeker wel tegen de tweehonderd.
Toen de bus bij de Agneskerk in Goutum arriveerde, bleek hij een lekke band te hebben. Terwijl de deelnemers binnen naar het verhaal van Teake van Popta van de excursiecommissie luisterden, moest de buschauffeur de lekke band laten oppompen om de bus even later om te wisselen voor een ander exemplaar. Daardoor liep het busprogramma enige vertraging op. Uiteindelijk is het toch gelukt om de busreizigers op de afgesproken tijd van vijf uur op het station in Leeuwarden af te zetten.
In de Nicolaaskerk van Koarnjum vertelde Liuwe van der Meer van de excursie in het kort iets over de kerk, om vervolgens uit te wijden over het naastgelegen slot Martenastate. Hij liet onder andere beelden van de oude state zien, die eind negentiende eeuw gesloopt werd omdat de eigenaar het onderhoud niet meer kon bekostigen. De Nicolaaskerk van Koarnjum wordt eind maart 2017 door de Hervormde Gemeente Britsum-Cornjum-Jelsum, tegelijk met de Genovevakerk van Jelsum overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
De voormalige hervormde kerk van Hijum, die ook vernoemd is naar de heilige Nicolaas, is al sinds 1975 in eigendom van de Stichting kwam. Hier legde Wijnand Dijkstra van de excursiecommissie uit dat Nicolaas de beschermheilige van zeevaarders was. Ooit lagen Koarnjum en Jelsum aan de kust van de toenmalige Middelzee.
In de kerk van Hijum was tevens een stand ingericht van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, waar bezoekers terecht konden met hun vragen. Zonder verwarming was het er knap koud.
De kerk van Hijum wordt beheerd door vrijwilligers van onze Plaatselijke Commissie. Twee van hen waren de hele middag aanwezig. In de afgelopen jaren heeft de kerk van Hijum het nodige onderhoud gekregen. Duidelijk te zien was dat de komende jaren het interieur nog wel een beurt nodig heeft, met name ten aanzien van het stucwerk. De kerk van Hijum wordt weinig gebruikt, en was nog niet eerder bezocht door de excursiecommissie.
De dag werd afgesloten met een orgelconcert van Take Beukema in de Nicolaaskerk van Koarnjum. Toen was de bus inmiddels al weer vertrokken naar Leeuwarden, om de busreizigers op tijd af te kunnen zetten bij het station. Een twintigtal mensen genoten van het orgelspel. Een mooie afsluiting van een bijzondere middag.



1703-17

Mariakerk in Boer krijgt harmonium uit 1894

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft het te grote kerkharmonium van Boer ingeruild voor een instrument dat meer geschikt is voor het begeleiden van de gemeentezang. Het nieuwe instrument is donderdag 16 maart 2017 bezorgd door harmonium restaurateur Louis Huivenaar uit Dieren.

In de Mariakerk van Boer stond sinds iets meer dan een eeuw een zogenaamd drukwindharmonium van de Franse bouwer Rudolphe-Debain. Het werd in 1909 overgenomen van de Doopsgezinde Gemeente in Balk, die het rond 1895 naar Nederland haalde. Het instrument werd in 2008 tijdens de restauratie van de Mariakerk in Boer overgebracht naar de werkplaats van Louis Huivenaar. Die concludeerde dat een volledige restauratie noodzakelijk was.
Voor de Stichting was het prijskaartje van € 50.000 echter een onoverkomelijke barrière. ,,Zeker als je bedenkt dat de marktwaarde een paar duizend euro is”, legt directeur Gerhard Bakker uit. ,,Plannen om een aparte stichting voor de fondswerving op te richten, zijn helaas niet van de grond gekomen. Hoe bijzonder de Rudolphe-Debain ook is, we hebben er nu toch afscheid van genomen. Het is een exoot. Die hoort niet thuis in Fryslân. Het was de enige in de hele provincie. Het instrument was ook veel te groot voor het kerkje van Boer.”
De Rudolphe-Debain is ingeruild voor een zuigwindharmonium uit 1894 van de American Organ Company. ,,Dat was de fabriek van Jilles van der Tak uit Rotterdam die harmoniums bouwde van 1859 tot 1930”, legt Louis Huivenaar uit. ,,Dit is geschikt voor gebruik in de huiskamer, maar ook prima voor een kleine kerk met een goede akoestiek zoals in Boer.”
Volgens een recente boekuitgave over de geschiedenis van de American Organ Company adverteerde dit bedrijf veel in het Noorden, onder andere in de Leeuwarder Courant. ,,Dit type komt hier veel vaker voor en is absoluut toereikend voor het begeleiden van de gemeentezang.”
De Mariakerk van Boer werd in 1975 tegelijk met de kerken van Peins, Schalsum en Zweins overgenomen van de toenmalige hervormde streekgemeente Ried-Schingen, die toen nog acht kerken bezat. De huidige Protestantse Streekgemeente Ried-Schingen, waaronder ook de dorpen Slappeterp en Dongjum vallen, kerkt afwisselend in de acht kerken en dus ook een paar keer per jaar in Boer.



3101-17

Ruim tachtig aanmeldingen voor Under de Toer

In 2018 staan de Frriese kerken volop in de belangstelling tijdens Leeuwarden Culturele Hoofdstad. Eén van de hoofdonderdelen van het programma is het project 'Under de Toer', dat zich afspeelt in en rond Friese kerken. De première is op zondag 28 januari in de Grote Kerk in Leeuwarden, tijdens het openingsweekend wanneer gasten vanuit heel Europa naar Leeuwarden zullen komen om daar getuige van te zijn.

Under de Toer presenteert 30+1 bijzondere verhalen, die in kerken zijn geboren. Deze verhalen vormen het vertrekpunt voor manifestaties waarin kunstenaars samenwerken met de gemeenschap in dertig Friese dorpen. Samen verbeelden ze de mooiste verhalen die het waard zijn opnieuw verteld te worden.
De aanduiding +1 verwijst naar de hoofdvoorstelling die Under de Toer zelf organiseert in de Grote Kerk in Leeuwarden. In die kerk vindt op 28 januari de première plaats, tijdens het openingsweekend van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken vindt het zeer bijzonder dat Leeuwarden 2018 wordt geopend met Under de Toer. ,,Dit betekent dat er meteen vanaf het begin aandacht zal zijn voor de Friese kerken", aldus directeur Gerhard Bakker.
Bij de voorstelling die regisseur Jos Thie en tekstschrijver Bouke Oldenhof aan het uitwerken zijn voor de Grote Kerk, zal verwezen worden naar de dertig dorpen waar ook een kunstzinnige manifestatie zal plaatsvinden. ,,Voor de Friese dorpen is het een geweldige kans om zich te profileren en aandacht te vragen voor hun kerk. Natuurlijk vindt elk dorp dat juist hun kerk de mooiste/belangrijkste/bijzonderste is; welk dorp is er niet trots op haar eigen oude kerk?"

Kerken SAFT
Een tiental dorpen waar kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken staan heeft een plan ingediend bij de jury die de verhalen selecteert. De jury is nu een aantal weken in beraad om de ruim 80 plannen te bespreken. ,,Half april wordt duidelijk welke 30 dorpen aan de slag kunnen met het budget dat Under de Toer beschikbaar stelt. We zijn bijzonder benieuwd welke verhalen er uiteindelijk verteld zullen worden."



2401-17

Restauratie orgel Jorwert in volle gang

In december 2016 is Orgelmakerij Bakker & Timmenga uit Leeuwarden begonnen met de restauratie van het Albertus van Gruisen-orgel (1799) in de Sint-Radboudkerk van Jorwert. Zowel het pijpwerk als de kas worden onder handen genomen. In de week van 23 januari zijn er steigers rond het orgel geplaatst. Daarmee worden de guirlandes en bekroningen bereikbaar gemaakt, die hersteld moeten worden.

In 2013 vroeg de Plaatselijke Commissie van Jorwert die de kerk namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken beheert, of het orgel gerestaureerd kan worden. De kerk wordt regelmatig gebruikt door de Protestantse Streekgemeente Westerwert, die tevens kerkdiensten houdt in Bears, Jellum en Weidum.
In opdracht van de Stichting heeft orgeladviseur Theo Jellema uit Leeuwarden een restauratieplan gemaakt. Nadat de provincie Fryslân in 2015 een subsidie van 50.000 euro toezegde, zijn vorig jaar de cultuurfondsen aangeschreven. Die hebben voldoende toegezegd om tot uitvoering te kunnen overgaan. De Stichting draagt zelf maximaal 10% bij vanuit het Orgelfonds dat in 2013 kon worden gesticht dankzij een grote gift van een donateur uit Leeuwarden.

VEKA-lade
Het orgel van Jorwert kreeg in 1913 nieuwe klavieren. In 1956 werd het instrument gerestaureerd door W. van Leeuwen. Die bracht een nieuwe vinding, de VEKA-lade, in het orgel aan. Volgens Jellema is het orgel goed bewaard gebleven. Het Van Gruisen-pijpwerk is nog integraal en niet-geretoucheerd aanwezig.
De VEKA-lade die Van Leeuwen in tientallen orgels in het hele land installeerde en die vrijwel overal tot klachten leidde, functioneert in Jorwert al bijna zestig jaar zonder problemen. Overleg met Bakker &Timmenga en met orgeldeskundige Rudi van Straten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft dan ook tot de beslissing geleid om de VEKA-lade in Jorwert te laten zitten.
De restauratie die in december 2016 is begonnen, richt zich met name op het herstel van de kas en de optimalisering van de speelaard en registreerbaarheid. Het pijpwerk hoeft alleen herstel waar sprake is van beschadigingen. De intonatie van beide tongwerken, sterk verlopen na zestig jaar, zal weer op orde worden gebracht.

Albert van Gruisen
Albertus van Gruisen (1741-1824) bouwde zeven orgels in Fryslân: Reduzum (1785, later gewijzigd), Sloten (1786, met gebruikmaking van een eerder orgel van Jan Harmens), Warga (1787, in 1870 gesloopt), Heerenveen (1790, in de 21e eeuw naar Spanje verhuisd), Jorwert (1799), Marssum (1803) en Hallum (1811).

Eerdere orgelrestauraties
De Stichting Alde Fryske Tsjerken liet eerder de orgels van Sint-Jacobiparochie (1983), Blessum (1995), Terband (2003), Hegebeintum en Zweins (2004), Boksum (2011-2013) en Leeuwarden-Huizum (2015) restaureren.



1801-17

Provincie zegt ton toe voor kerktoren Dedgum

De Provincie Fryslân heeft in december 2016 een subsidie van 100.000 euro toegezegd voor de restauratie van de kerktoren van Dedgum. De Stichting Alde Fryske Tsjerken hoopt in het vierde kwartaal van 2017 te kunnen beginnen.

De kerk van Dedgum staat er slecht bij. Tijdens de najaarsexcursie van 2016 hebben onze donateurs het met eigen ogen kunnen zien. Geen andere kerk in Fryslân heeft op dit moment zo'n grote onderhoudsachterstand als die van Dedgum.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken nam de kerk op 21 november 2014 over van de Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum. De middelen die de Stichting meekreeg, waren niet toereikend om snel tot restauratie over te kunnen gaan.
Met de dorpsbewoners van Dedgum is gesproken over nieuwe gebruiksmogelijkheden. Naast de maandelijkse kerkdiensten wil Dedgum graag dat de kerk als dorpshuis gebruikt kan worden. Hiervoor heeft architectenbureau Kijlstra & Brouwer uit Beetsterzwaag een plan uitgewerkt.
Het eerste deel van het plan behelst de restauratie van de kerktoren. Hiervoor heeft de Provincie Fryslân in december 2016 een subsidie van 100.000 toegezegd. De totale kosten van de torenrestauratie worden begroot op circa 250.000 euro.
Voor de restauratie van het schip is nog eens ruim drie ton nodig. Deze werkzaamheden wil de Stichting bij voorkeur in 2018, direct aansluitend op de restauratie van de toren, laten uitvoeren. Om dat mogelijk te maken is er nog veel geld nodig.

Herbestemming
Het plan voor de restauratie en herbestemming is maandag 17 januari 2017 gepresenteerd aan wethouder Mirjam Bakker van de Gemeente Súdwest Fryslân. De komende maanden vindt nader overleg plaats om te kijken wat er mogelijk is.

Crowdfunding
De Stichting hoopt dat er voor de kerk van Dedgum net zo'n succesvolle actie voor crowdfunding kan worden gevoerd als voor het funderingsherstel in Hegebeintum. In november vorig jaar kon de Stichting bekendmaken dat een donateur die anoniem wil blijven, een bedrag van 30.000 euro heeft geschonken voor de restauratie van de kerk van Dedgum. Wilt u ook helpen om de restauratie te bespoedigen? Neem dan contact op met onze directeur, de heer Gerhard A. Bakker.

Ga hier naar de speciale actiepagina voor Dedgum.



0201-17

Een markt voor Friese kerken

Er staan op dit moment zes kerkgebouwen in Friesland te koop. Dat blijkt uit een snelle rondgang op internet. Op deze pagina is het actuele aanbod te vinden. Gratis en belangeloos. Tips en aanvullingen zijn welkom op info@aldefrysketsjerken.nl

De Stichting Alde Fryske Tsjerken ontvangt regelmatig verzoeken om informatie over leegstaande kerken in Friesland die te koop staan. Laten we allereerst een misverstand uit de weg ruimen dat kennelijk bij sommigen leeft. De kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn niet te koop! Wij nemen alleen maar kerkgebouwen met de status van Rijksmonument in eigendom over, met als doel om dit cultuurhistorisch waardevolle erfgoed te behouden voor de toekomst. In samenspraak met de dorpsbewoners zoeken we naar nieuwe gebruiksmogelijkheden, waarbij de publieke functie zo veel mogelijk behouden kan worden.

In enkele gevallen is het gelukt om een duurzame herbestemming te vinden:
Allingawier: in gebruik bij de Aldfaers Erf Route
Bears: verhuurd aan Stichting Poarte en Uniastate Bears
Hegebeintum: verhuurd aan Stichting Rekreaasje en Toerisme Ferwerderadiel
Raard (D): in gebruik als Museum Oerka Irene Verbeek
Sint-Jacobiparochie: verhuurd aan Stichting Kultureel Sintrum De Groate Kerk

De overige kerken van de Stichting zijn in beheer van onze Plaatselijke Commissies en kunnen via hen worden gehuurd voor concerten, exposities, huwelijken, begrafenissen en overige (familie)bijeenkomsten. Wilt u een van onze kerken huren, kijk dan eens onder de knop 'Kerken'. Door het filter aan de linkerkant van de pagina te gebruiken, krijgt u steeds de kerken die voldoen aan een bepaald selectiecriterium. Als u bijvoorbeeld 'bruiloftsfeest' aanklikt, krijgt u een overzicht van alle kerken die zich lenen voor een bruiloftsfeest.

Vrije markt
Het beleid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is er op gericht om de overgenomen kerken niet te vervreemden. De Stichting ziet derhalve geen taak voor zich weggelegd om te bemiddelen. Wie een kerk wil kopen, kan zich oriënteren op de vrije markt. Enkele makelaars noemen zich gespecialiseerd in “religieus erfgoed", zoals de kantoren Redres en Reliplan.
Een snelle oriëntatie op internet leert dat er op dit moment (september 2017) zes kerkgebouwen in Friesland te koop staan. De bedragen die hieronder genoemd worden, zijn afkomstig van de websites van de betreffende makelaars. De Stichting Alde Fryske Tsjerken is hiervoor niet verantwoordelijk of aansprakelijk te stellen. Tips en aanvullingen zijn welkom op info@aldefrysketsjerken.nl

Reliplan
In Drachtstercompagnie staat een voormalig kerkje te koop met naastgelegen woning. De vraagprijs is € 385.000 k.k. (september 2017).

Redres
De voormalige gereformeerde kerk van Koudum (Verlengde Hoofdstraat 15) staat in de etalage bij Redres (vraagprijs april 2017: € 579.000 k.k; februari 2016: € 695.000 k.k.).

Jaap
In Appelscha staat bij Makelaardij Jaap het voormalige kerkje aan de Wester Es 50 te koop, net buiten het dorp. De vraagprijs is € 425.000 (december 2017).

Funda
Bij bedrijfsmakelaardij Funda staan de voormalige hervormde kerk aan de Fok in Heerenveen te koop en de voormalige gereformeerde kerk aan de Burgemeester Falkenaweg. De prijs van de hervormde kerk aan de Fok 48 is € 350.000 (april 2017). De vraagprijs van de gereformeerde kerk is € 1.450.000 (april 2017. In oktober 2015 was dat nog € 1.680.000).

Burgwerd
Een kerk die sinds 2011 bij Redres in de etalage stond, is de tot woning verbouwde voormalige rooms-katholieke kapel van Burgwerd (vraagprijs maart 2013: € 399.000; mei 2015: € 369.000). In april 2016 staat deze kapel niet meer op de website van Redres te koop, maar op "Oozo". De vraagprijs was in februari 2016 nog steeds € 369.000, maar bedraagt sinds april 2016 weer € 399.000.

Recent verkocht
  • De voormalige gereformeerde kerk van Wommels is verkocht aan de eigenaren van café It Reade Hynder. Zij gaan in de kerk wonen, zo meldt de lokale krant Op 'e Skille op 25 oktober 2017.
  • Op de website Huispedia stond lange tijd het in 2000 tot woonhuis verbouwde gereformeerde kerkje van Boazum (Waltawei 17) te koop. Gunning zou plaatsvinden per 1 september 2017 of zo veel eerder of later in nader overleg. Eerder werd dit kerkje aangeboden via makelaardij Boonstra voor € 450.000 (mei 2014).
  • De voormalige gereformeerde Kerk (bouwjaar 1888) van Wons was volgens een bericht in de Leeuwarder Courant van 5 juni 2015 al drie jaar geleden verkocht. In april 2017 stond de kerk nog steeds op internet te koop (vraagprijs € 350.000).
  • Het Reformatorisch Dagblad meldde op 27 november 2015 dat de doopsgezinde gemeente De Lytse Streek twee kerkgebouwen te koop had gezet. Het ging om de doopsgezinde kerken in Itens en Franeker. De Vermaning van Itens was al eerder verkocht (Friesch Dagblad 15 juli 2016). Nu is ook de Vermaning van Franeker verkocht aan een particulier die er in wil gaan wonen, aldus de Leeuwarder Courant (30 maart 2017).
  • De Gereformeerde Kerk van Nes-Wierum in Nes is via bemiddeling van het Kantoor der Kerkelijke Goederen verkocht aan Rinsma Invest BV in Driezum, meldt het Friesch Dagblad (18 februari 2017).
  • De voormalige rooms-katholieke Sint Wirokerk in Easterwierrum stond samen met de pastorie te koop voor € 470.000 (prijs maart 2014). De kerk is inmiddels verkocht door iemand die er in wil gaan wonen. De koper heeft de pastorie in de verkoop gezet.
  • De Rooms-Katholieke Kerk aan de Kerkstraat 10 (bouwjaar 1938) in Makkum is in januari 2017 verkocht aan de zogeheten Algemene Kerk, meldt Omrop Fryslân op 24 januari 2017. De kerk behoudt dus z'n religieuze functie.
  • De voormalige gereformeerde Zilverstraatkerk in Franeker is aan een particulier verkocht, die er een woning van wil maken, zo meldt de Leeuwarder Courant (17 januari 2017).
  • De voormalige doopsgezinde kerk van Sint Annaparochie, die verbouwd is tot pannenkoekenrestaurant De Struverij, heeft een nieuwe eigenaar. Het restaurant is heropend op 26 november 2016.
  • Sinds november 2011 stond de hervormde kerk van Jirnsum te koop. Eind 2016 is er een koper gevonden die de kerk wil verbouwen tot woning, zo meldt Omrop Fryslân (7 januari 2017). Op 17 maart 2017 heeft de officiële overdracht plaatsgevonden aan bouwbedrijf De Timmermanstjoender uit Garyp.
  • De voormalige gereformeerde kerk van Appelscha stond korte tijd te koop op Funda. Lees meer over de achtergrond van de verkoop op de website van het Reformatorisch Dagblad (9 oktober 2015). Begin juli 2016 wordt de kerk gesloopt, meldt het Friesch Dagblad (15 juli 2016). De kerk wijkt voor woningbouw.
  • De doopsgezinde kerk van Itens is verkocht aan de Hervormde Gemeente Itens-Hinnaard. Volgens het bericht in het Friesch Dagblad (15 juli 2016) wilde de koper "ongewenste ontwikkelingen" voorkomen. Er zouden plannen zijn om een bierbrouwerij te vestigen in de Vermaning van Itens. ,,Wij willen niet dat er dingen gebeuren die niet passen in Itens", zegt kerkvoogd Douwe Willemsma tegen het Friesch Dagblad.
  • De voormalige gereformeerde kerk van Hijum met aangebouwde woonruimte stond sinds april 2014 via Funda te koop. Toen was de vraagprijs nog € 158.500. In mei 2015 bedraagt de vraagprijs € 148.500. Medio november 2015 meldt de website van Funda: 'verkocht onder voorbehoud'. De kerk stond in februari 2016 niet meer op Funda aangeboden, maar nog wel bij makelaardij Kingma (ook hier met de mededeling "onder voorbehoud verkocht"). Medio juni 2016 is de kerk van de website van Kingma verdwenen.
  • De voormalige gereformeerde kerk It Pypke in Augustinusga is volgens het Friesch Dagblad (28 januari 2016) verkocht aan de gebroeders De Wal in Surhuisterveen, inclusief orgel, kosterswoning en pastorie.
  • Bij bureau Reliplan heeft de Pieter Stuyvesantkerk van Peperga lange tijd te koop gestaan (vraagprijs: € 225.000 / januari 2014). Medio november 2015 is de kerk uit de etalage van Reliplan verdwenen. De Heerenveense Courant meldt op 16 juni 2016 dat het kerkje is gekocht voor vijf projectontwikkelaars uit de Randstad, die er een nieuwe bestemming voor zoeken.
  • De voormalige remonstrantse kerk in Workum (Noard 66) is mogelijk verkocht. Deze tot woning omgebouwde kerk heeft jaren op de website van Funda te koop gestaan. In februari 2012 bedroeg de vraagprijs € 669.000. De prijs daalde in maart 2013 naar € 579.500, in januari 2014 naar € 529.000 en in augustus 2014 naar € 495.000. Medio november 2015 is de kerk uit de etalage van Funda verdwenen.
  • De doopsgezinde kerk (Fermanje) van Jirnsum heeft sinds juli 2014 een nieuwe eigenaar gevonden. Lees een interview met de nieuwe eigenaren op de website van dorpsbelang Jirnsum.
  • De in 1849 gebouwde Sint Martinuskerk aan de Grote Dijlakker 41 in Bolsward werd tot voor kort gebruikt door Christelijke Muziekvereniging Oranje. Volgens het Friesch Dagblad (1 augustus 2015) is het pand verkocht en komen er nu drie appartementen in. De verbouwing is vooral inpandig en de voorkant blijft intact.
  • De voormalige gereformeerde kerk van Arum heeft te koop gestaan bij Reliplan, maar is in het voorjaar van 2015 verkocht aan een kunstenaar die eerder op Terschelling in een kerk gevestigd was.
  • De gereformeerde Koepelkerk van Leeuwarden is in het voorjaar van 2015 verkocht aan de eigenaar van het bedrijfsverzamelgebouw Emmastate (Emmakade 59).
  • Volgens de Leeuwarder Courant (18 mei 2015) is de Pelikaankerk in Leeuwarden tegen een marktconforme prijs verkocht aan de PeliKoepelwijk, een afsplitsing van de Protestantse Gemeente Leeuwarden in wording.
  • De gereformeerde kerk van Rinsumageest heeft zeven jaar te koop gestaan bij bureau Redres. De vraagprijs bedroeg aanvankelijk € 290.000. In april 2015 was de prijs gezakt tot € 195.000. Volgens het Friesch Dagblad (9 mei 2015) is de kerk verkocht aan een ondernemer die er een bed & breakfast in wil vestigen.

Adviesteam Fryske Tsjerken

Het herbestemmen van kerken gaat niet vanzelf. Kerkeigenaren die besloten hebben de kerk te verkopen of initiatiefnemers die een kerk in gebruik willen nemen, kunnen sinds 2012 een beroep doen op het Deltateam Fryske Tsjerken. Met ingang van 1 januari 2016 is deze taak overgeheveld naar het Kenniscentrum Herbestemming Noord, een samenwerkingsverband van het Steunpunt Monumentenzorg Fryslân en haar partners in Groningen en Drenthe, en het bureau DBF in Grou. Sindsdien wordt gesproken van het Adviesteam Fryske Tsjerken. Meer informatie vindt u op de website van de provincie.



0101-17

Onze kerken zijn te bezoeken via sleuteladressen

De 49 prachtige kerken die eigendom zijn van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, zijn het hele jaar door te bezoeken. Als de deur op slot zit, kan de sleutel worden opgehaald bij het sleuteladres.

Vroeger hing er aan elke kerk een bordje met daarop het sleuteladres van de kerk. In deze tijd van internet zijn de sleuteladressen heel makkelijk te vinden op onze website. Zoek onder de knop 'Kerken' de kerk die u wilt bezoeken. Aan de linkerkant van de betreffende pagina vindt u onder meer het sleuteladres. In sommige gevallen is dat de huurder van de kerk, zoals in Allingawier, Bears, Hegebeintum, Raard (D), Swichum en Sint-Jacobiparochie.
Wilt u zeker weten dat u de kerk van uw keuze kunt bezoeken, bel dan even van tevoren met het sleuteladres of de contactpersoon. Daarmee voorkomt u onnodige teleurstellingen.
Het sleuteladres is overigens niet degene die de kerk verhuurt. Daarvoor kunt u de contactpersoon bellen of mailen.
Wilt u alle sleuteladressen bij elkaar in één document? Klik dan hier. En stel uw eigen route samen.
Wie een smartphone bezit, kan sinds het voorjaar van 2017 gebruik maken van de QR-code op het bordje naast de voordeur (zie foto).

Permanente openstelling
De 49 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken worden merendeels beheerd door vrijwilligers, de zogeheten Plaatselijke Commissies. Deze beheerscommissies bestaan uit gemiddeld drie tot vijf personen. Daarmee is het wel duidelijk dat de kerken niet permanent opengesteld kunnen worden onder toezicht van vrijwilligers. Vandaar dat bezoekers gevraagd wordt om even de sleutel op te halen op het sleuteladres.
Enkele kerken zijn wel degelijk het hele jaar door opengesteld, zoals Boksum, Jorwert en Hantumhuizen. In die dorpen zijn vrijwilligers aanwezig die 's ochtends de deur willen openzetten en aan het eind van de middag weer sluiten. Veelal zijn dit kerken binnen dorpen waar de bewoners redelijk toezicht vanuit hun woning kunnen houden.
In veel andere dorpen is dit helaas niet mogelijk vanwege het risico van vandalisme en diefstal. Soms is het dorp ook gewoon te klein, zodat een dagelijkse openstelling een te zware belasting zou vormen.
Een aantal kerken is verhuurd. De bezoektijden van deze kerken vindt u op de website van de huurders. De kerk van Hegebeintum is vrijwel het jaar rond te bezoeken, via bezoekerscentrum De Terp, evenals de Mariakerk in Bears, via Uniastate. Het Irene Oerka Verbeek Museum in Raard (D) is van april tot en met november te bezoeken. Het pelgrimsinformatiecentrum van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob in het voorportaal van De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie is twee zaterdagen per maand geopend.

Tsjerkepaad
Liefhebbers van Friese kerken kunnen in de zomermaanden hun hart ophalen tijdens Tsjerkepaad. Gedurende tien weken zijn dan 250 (van de in totaal 780) Friese kerken op zaterdagmiddag geopend van 13.00 tot 17.00 uur. De Stichting Tsjerkepaad geeft ieder jaar een gids uit met alle kerken die meedoen. Samen met de Stichting Alde Fryske Tsjerken geven zij een folder uit met Zomeractiviteiten, die verspreid wordt via hotels, campings en musea. Op de website van Tsjerkepaad zijn allerlei wandel- en fietsroutes te donwloaden.
In geen andere provincie in Nederland worden in de zomermaanden zo veel kerken tegelijk opengesteld. De Stichting Tsjerkepaad kan dan ook niet genoeg worden geprezen voor dit opmerkelijke initiatief. Het toont de vriendelijke gastvrijheid die de Friese kerkgemeenschappen willen uitstralen. De vrijwilligers die de kerken op zaterdagmiddag bemensen, doen dat uit gedrevenheid voor de kerk als historisch erfgoed én vaak ook uit spirituele motieven (openheid naar belangstellenden toe).

Culturele Hoofdstad 2018
De Stichting Alde Fryske Tsjerken is met de vrijwilligers van haar beheerscommissies in gesprek over verruiming van de openstelling in 2018, als Leeuwarden de Culturele Hoofdstad van Europa is. Medio 2017 start de Stichting een campagne om vrijwilligers uit de wijde omgeving van onze kerken op te roepen om mee te helpen bij de openstelling. Het streven is er op gericht om de kerken dan van maart tot en met oktober open te stellen op zaterdag en wellicht ook zondagmiddag. Dit betekent dat de Plaatselijke Commissies flink versterkt moeten worden. Heeft u belangstelling? Neem dan contact op met de betreffende beheerscommissie, via de contactpersoon op de website.



2911-16