• 2022
  • 2021
  • 2020
  • 2019
  • 2018
  • 2017
  • 2016
  • 2015
  • 2014
  • 2013
  • 2012
  • 2011
2906-22

Maar liefst 242 kerken open in Friesland tijdens Tsjerkepaad

Vanaf zaterdag 2 juli t/m 10 september zijn iedere zaterdag maar liefst 242 kerkdeuren in Friesland geopend voor het publiek. Iedereen, van jong tot oud, is van harte welkom. Ook een groot aantal kerken van de stichting doet hieraan mee. Nergens zijn er zoveel kerken als in Fryslân. En wat is er mooier dan het bezoeken van een oud kerkje in onze mooie provincie? Gastvrije vrijwilligers staat voor u klaar om uitleg te geven. In veel kerken zijn tijdens Tsjerkepaad ook extra activiteiten gepland, bijvoorbeeld muziek, een expositie of een lezing.

Op zaterdag 25 juni werd Tsjerkepaad officieel geopend. De voorzitter, Gerrit Groeneveld, sprak over de openstelling van kerken. “Dat moeten we stimuleren.” Op zondag is de kerk op tal van plaatsen open voor de eredienst. “Dat moet ook vooral zo blijven. Maar doordeweeks is er nog veel mogelijk. Geef bijvoorbeeld jongeren uit dorp, wijk of stad een podium voor hun muzikale of culturele activiteiten.

Zo zijn kerken volgens Groeneveld ook bedoeld. “Ze moeten niet dicht zijn, maar open gaan, dat hoort bij hun wezen. Door open te gaan voor de hele gemeenschap kunnen de kerken in de toekomst van betekenis blijven.” De visie van Tsjerkepaad over de openstelling sluit naadloos aan op die van de stichting.

Het is erg belangrijk dat de kerken, die zo bij Fryslân horen, niet verdwijnen, maar van betekenis blijven, ook voor komende generaties, sprak Groeneveld. “De meerderheid van de jongeren van nu groeit niet meer op met een vanzelfsprekende zondagse kerkgang. Maar vroeg of laat zoeken ze wel naar zingeving. En of ze die nu vinden in het christelijk geloof of niet, een kerkgebouw heeft voor iedereen waarde.”

“Iedereen – gelovig of niet – vindt er namelijk een gevoel van warmte en rust, verbinding en spiritualiteit, in een tijd waarin er zoveel onrust is, onvrede, polarisatie en zelfs oorlog aan de boorden van Europa. Als de kerkdeuren open gaan, kom je in een ruimte die anders is dan andere gebouwen. Je kunt er vrede vinden, tot jezelf komen, of een moment van stilte, bezinning en gebed nemen.”

​Kijk voor u op pad gaat even op tsjerkepaad.nl of de gebouwen die u wilt bezoeken open zijn. Soms valt er namelijk een middag uit, bijvoorbeeld vanwege een uitvaart- of huwelijksdienst. Kijk voor een overzicht van alle deelnemende kerken op tsjerkepaad.nl. De deelnemende kerken vanuit de stichting zijn: 

Baaium Kerk Baaium
Bears Mariakerk
Blessum Mariakerk
Boksum Sint Margaretakerk
Britsum Johanneskerk
Buitenpost Mariakerk
Dedgum Kerk
Foudgum Mariakerk
Ginnum Atelierkerk
Gorredijk Kortezwaag Mariakerk
Goingarijp Kerk Goingarijp
Hantumhuizen Sint Anna kerk
Haskerdijken  De Kapelle
Harich Dorpskerk
Hegebeintum Kerk Hegebeintum
Jorwert  Redbadtsjerke
Katlijk  Thomaskerk
Leeuwarden-Huizum Dorpskerk Huizum
Oostrum Sint Nicolaaskerk
Schurega Hervormde kerk
St. Jacobiparochie Groate Kerk
Ter Idzard  ’t Kerkje Ter Idzard
Weidum Johanneskerk
Westernijtsjerk Kerk Westernijkerk
Westhem Bartholomeuskerk
Wier Ioannis Teatertsjerke Wier

 




2806-22

Maak kennis met restaurator en kunstschilder Randolph Algera in ons nieuwe magazine

Ons nieuwe magazine ligt weer op de deurmat van onze abonnees. In deze nieuwe uitgave ging ons redactielid Hans Willems onder andere in gesprek met restaurator en kunstschilder Randolph Algera uit Heerenveen. Samen met zijn partner Gabriëlle Westra runt hij het bedrijf Restauratoren en Kunstschilders ArtDecor.

Randolph restaureerde onlangs twee rouwborden van Augsbuurt. Maar hij heeft nog veel meer voor de stichting gedaan. Zo restaureerde hij ook zestien rouwborden in de kerk van Hegebeintum en nam hij het houtwerk in de kerk van Kortehemmen onder handen. Ook conserveerde hij de verflaag op het orgel van de Mariakerk in Buitenpost die eind vorig jaar door de stichting werd overgenomen.

Verschillende prijzen sleepte hij in de wacht met zijn aanpak van interieurs van kerken, landhuizen en andere monumentale panden. Op zijn 16de begon hij als huisschilder. Via avondstudies en studies in het buitenland krikte hij zijn kennis en vakmanschap op. Kunst en cultuur trokken hem. In 2015 zette hij de kroon op al die studies met het meesterschap in de schilderkunst aan de Klassieke Academie voor Schilderkunst in Groningen.

Gabriëlle Westra eindigde in 2019 op de achtste plaats van het kunstproject ‘Rembrandt leeft!’ op de NTR. Ze was één van de twee schilders die de finale haalden. Tijdens Culturele Hoofdstad in 2018 haalden het tweetal maar liefst tachtig decoratieschilders kunstenaars uit de hele wereld naar Leeuwarden voor een masterclass. Samen exposeren ze in hun eigen atelier Autrevue in Heerenveen. Benieuwd naar het complete artikel? Het magazine is voor €5,- verkrijgbaar. Stuur een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl.




2706-22

De hoogtepunten en mijlpalen van 2021 verzameld in ons jaarverslag

Met trots delen we graag ons jaarverslag met u. We blikken terug op een mooi en leerzaam jaar. Een jaar waarin we, ondanks de beperkende maatregelen als gevolg van corona, er samen met onze vrijwilligers en het bureau er alles aan hebben gedaan om ons culturele erfgoed zoveel mogelijk open te stellen voor onze Mienskip. Want daar draait het om. De kerk openstellen en weer terugbrengen in het hart van het dorp en het hart van de mens.

Vorig jaar namen we de kerk van Harich en Buitenpost over en daarmee staat de teller op 55 monumentale parels. Er is hard gewerkt aan het onderhoud van veel kerken, veel studenten hebben onderzoek gedaan naar de meest uiteenlopen vraagstukken en het aantal kerken dat haar deuren openstelt als slaapplek voor Pelgrims is met vier gestegen naar vijftien. De blijvende betrokkenheid van alle vrijwilligers, ook in tijden van tegenslag, is hartverwarmend en onmisbaar voor ons. Benieuwd naar meer hoogtepunten en mijlpalen? Je vindt ons jaarverslag hier. Veel leesplezier.




2406-22

Vacature Communicatiespecialist (m/v 16 uur p.w)

Till de tsjerke nei de takomst ta. Onze prachtige kerken,
die de skyline van Fryslân bepalen, zijn het hart van
onze organisatie. Daarbij horen mensen die breder
georiënteerd zijn dan alleen op het onderwerp kerk,
die verder kijken dan het gebouw en het interieur.

We zoeken een:
Communicatiespecialist
(m/v 16 uur p.w.)

Jij als Communicatiespecialist kan het verschil maken.
Je weet als geen ander hoe je effectief communiceert en
kerken kunt laten leven. Alles om kennis te delen en
mensen te motiveren zich in te zetten voor onze stichting.
Voor verdere informatie en functieomschrijving klik hier




2106-22

Onze UITagenda is er weer en staat boordevol interessante activiteiten

Onze impresario Joke Bakker heeft weer met zorg een prachtige UIT agenda samengesteld. In deze agenda vindt u een overzicht van meer dan honderd activiteiten die u het komende halfjaar in onze prachtige kerken, onze monumentale parels, kunt bezoeken.

Onze donateurs ontvangen deze agenda tegelijk met het AFT magazine. Voor niet-donateurs is de agenda te verkrijgen in al onze kerken en in openbare gebouwen zoals theaters, cafés, bibliotheken en musea in Friesland.

Natuurlijk kunt u het activiteitenoverzicht ook op onze website raadplegen: www.aldefrysketsjerken.nl. We ontvangen u graag bij een expositie, een concert, workshop of lezing of gewoon wanneer u even binnen wilt kijken in ons cultureel erfgoed. Onze prachtige monumentale kerken zijn stuk voor stuk een bezichtiging waard. Zij vormen tezamen het grootste kleine podium van Friesland. Komt u ook?




1406-22

Eerste exemplaar Dak Gebint Verhaal uitgereikt aan voorzitter Hendrik ten Hoeve

Afgelopen zondag nam onze voorzitter Hendrik ten Hoeve het eerste exemplaar van het kunstboek Dak Gebint Verhaal in ontvangst in De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. In dit kunstboek portretteren kunstschilder Hendrik Elings, fotograaf Baukje Venema en schrijver Eddy van der Noord elf kerken van de stichting op een niet eerder vertoonde manier. Naast het boek is er ook een expositie die vanaf nu tot 4 september te bewonderen is in de Groate Kerk.

Het project is in samenwerking met de stichting tot stand gekomen. In goed overleg worden elf kerken uit het rijke bezit van de stichting geselecteerd, variërend in bouwstijl en door alle eeuwen heen. Er is gekozen voor de kerken in Sint Annaparochie, Sint Jacobiparochie, Wetsens, Holwerd, Sibrandahûs, Goingarijp, Katlijk, Bornwird, Haskerdijken, Buitenpost en Cornjum.

Hendrik schildert de kerken van bovenaf, waarbij door het gekozen perspectief de focus op het dak komt te liggen. Baukje maakt bijzondere tijdopnames in zwart-wit van de tussen het plafond en het dak van een kerk gelegen gebinten, alsof het de botten van een kerk zijn. Eddy beschrijft een opvallend element van of een opmerkelijk verhaal over elke kerk, zowel in het Fries als het Nederlands.




1006-22

Kunst in de kerk; een mooie combinatie!

Dat kerken zich uitermate goed lenen voor exposities is al jaren bekend. Er wordt regelmatig gebruikgemaakt van onze kerken voor het exposeren van beeldende kunst. In de pure eenvoud, rust en ruimtelijkheid van de kerken komen kunstwerken prachtig tot hun recht en krijgen zij alle aandacht die ze verdienen.

Naast tijdelijke exposities in diverse kerken, met name in de zomerperiode, is er nu in drie van onze kerken permanent kunst aanwezig.

In Bears staan drie Byzantijnse mozaïeken opgesteld van kunstenares Hansje Busquet – de la Porte. Bijzonder arbeidsintensieve werken, die met veel geduld en liefde zijn gemaakt. Van april tot en met september zijn ze te bezichtigen van dinsdag tot en met zondag tussen 13.00 - 17.00 uur.

In Britswert hangen twee kleurrijke sarcofagen van wijlen kunstenaar Beb Mulder, de schepper van onder andere de luchtspiegeling van Uniastate Bears. Deze sarcofagen zijn aan onze stichting geschonken door de weduwe van Mulder en hebben een plek gekregen aan de wand van de kerk.

In Wetsens hangt sinds kort een bijzonder rouwbord van kunstenaar en landschapsarchitect Hein van Delft. Het kunstwerk, waarop onze nationale vogel de grutto staat afgebeeld, maakte in 2017 onderdeel uit van een installatie in het kerkje van Bornwird. Van Delft vond het een mooi idee om het bord een permanente plaats te geven in één van onze kerken. Het bord past bijzonder mooi in de eenvoud van de kerk van Wetsens. De betekenis van het bord sluit prachtig aan op het gedachtengoed van de plaatselijke commissie in Wetsens, om zich te verbinden met de natuur rondom de kerk.

De kerken van Britswert en Wetsens zijn te bezoeken via het sleuteladres vermeld per kerk op onze website.

Wie interesse heeft om ook in één van onze kerken te exposeren, kan rechtstreeks contact opnemen met het contactadres dat per kerk vermeld staat op onze website www.aldefrysketsjerken.nl/kerken.  Voor advies of overleg kunt u contact opnemen met impresario Joke Bakker, 058-2139666 of impresariaat@aldefrysketsjerken.nl.




0306-22

Nieuw seizoen Veur Aaltied van start

Op 4 juni start de eerste van de in totaal tien voorstellingen van Veur Aaltied. Dit is een bijzondere theatervoorstellingen in tien oude Groninger en Fryske kerken. Wânswert (24-26 juni) en Peins (na de zomer) vormen het toneel in Friesland.

De voorstellingen zijn gebaseerd op de levensverhalen van in of bij de kerk begraven dorpsgenoten en worden gemaakt door en met inwoners van het dorp. De speelperiode van Veur Aaltied is van juni tot en met oktober 2022. De eerste voorstellingen zijn in Middelstum (4 juni), Spijk (17 en 18 juni) en Wânswert (24 t/m 26 juni). Na de zomer volgen Beerta, Grijpskerk, Westeremden, Ter Apel, Garmerwolde, Oude Pekela en Peins.

De verhalen in de voorstellingen worden verbeeld door lokale spelers, musici en amateurkunstenaars. In het hele traject speelt de samenwerking van amateurs en professionals een belangrijke rol. Elk dorp krijgt een scriptschrijver en regisseur toegewezen die samen met het dorp werken aan het verhaal en de vorm van de voorstelling. Dit leidt tot unieke en op maat gemaakte theaterstukken.

In 2019 vond er ook al een reeks Veur Aaltied-voorstellingen plaats. Dat was een groot succes en daarom start het tweede seizoen op tien nieuwe locaties. Daarbij speelt ook het kerkorgel een grote rol. Het instrument zet de sfeer en toon van de voorstelling, net zoals het dat al eeuwenlang doet bij diensten en bij rouw en trouw. De orgeldeskundige Eeuwe Zijlstra adviseert daar waar nodig bij de keuze voor passende orgelmuziek.

Het laatste weekend van juni speelt de voorstelling zich af in Wânswert. De voorstelling heet Foksejacht. Het is een Friestalige ode aan het dorp Wânswert en het dorpse leven in het algemeen. Het theaterstuk bestaat uit drie scenes, die zich allemaal op een andere locatie in het dorp afspelen. Het publiek loopt mee van het dorpshuis Eldorado naar de molen en tenslotte naar de Petruskerk.

Veur Aaltied is een productie van Stichting Pandeon in samenwerking met Stichting Oude Groninger Kerken en Stichting Alde Fryske Tsjerken. Meer informatie, o.a. over ticketverkoop: www.veuraaltied.nl.




0206-22

Nieuwe collega Marian van der Werff stelt zich voor

Mijn naam is Marian van der Werff en ik ben sinds kort de nieuwe controller van de stichting.
Ik heb mijn jeugdjaren met veel plezier op de Veluwe gewoond en daar altijd enorm genoten van bos en natuur. Op de fiets maakten we met familie of vrienden tochten en uitstapjes: we zaten op onze knieën op de bosgrond om die o-zo-lekkere bosbessen te plukken óf we rekten ons tot het uiterste voor de hoog hangende bramen óf we zaten ergens muisstil verscholen om het wild te kunnen ontdekken.

Door mijn werk belandde ik in de omgeving van Amsterdam en later van Stuttgart. Telkens wonend in een ietwat kleiner dorp. Dicht bij de natuur en met allerlei mogelijkheden om de vrije tijd in te vullen: fietsen, wandelen, paardrijden, dansen, sporten, etc. Na ons trouwen kwam ik in Leeuwarden te wonen. Weliswaar in de stad, maar wel op een plekje aan het water en gelukkig ook dicht bij het groen van de natuur.

Ik heb veel met cijfertjes gewerkt en verheug me er altijd weer op om vanuit die cijfers een verhaal te vertellen of om met cijfers een zaak te onderbouwen. Dat kan in een bedrijf zijn, maar ook binnen de diverse vrijwilligersorganisaties waar ik bij betrokken ben. Ik verheug me erop om bij de stichting aan de slag te gaan. Ik heb al gemerkt: genoeg cijfers (!), maar het verhaal erachter van het behoud van oud erfgoed, dat maakt het de moeite waard.




2405-22

Bijzondere ontdekking tijdens restauratie rouwbord Augsbuurt: ‘Het vergeten kind?’

Tijdens de restauratie van twee rouwborden van Augsbuurt treft restaurator Randolph Algera onder de verflaag van één bord andere informatie aan. Op het rouwboord staat (vertaald): Catrijna van Scheltinga in het 19e jaar overleden op 6 december 1712 (ze was dus 18 jaar). Onder de verflaag staat dezelfde naam, maar dan: overleden op 21 februari 1694. Waarom corresponderen beide data niet met elkaar? Algera gaat op onderzoek uit.

Wanneer Algera met strijklicht over het rouwbord schijnt doet hij de ontdekking. Minutieus met een microscoop neemt hij het rouwbord onder handen en krabt heel voorzichtig een klein stukje van de verflaag weg. Onder de zwarte verf treft hij in bladgoud de oorspronkelijke tekst aan. Het bladgoud verkeert in goede staat. Dat kan betekenen dat de oorspronkelijke tekst vrij snel is overgeschilderd.

Het restauratieproces krijgt een andere wending. Voordat Algera verder gaat, gaat hij eerst op onderzoek uit om erachter te komen wat er aan de hand is. Hij duikt in de genealogie van de familie en neemt contact op met de Friese raad voor heraldiek. ‘Er kunnen verschillende oorzaken zijn’, zegt Algera. ‘Het kan zijn dat het kind dat in 1694 is overleden nooit is gedoopt en dus niet geregistreerd staat in de boeken. Dat gebeurde wel eens als er tijdelijk geen dominee was of als een dominee net was overleden. Maar ook bezuiniging kan een oorzaak zijn waarom het is overgeschilderd. Of dat het later geboren kind meer betekenis had voor de familie en het rouwbord daarom wordt toegekend aan een zusje. Maar het kan ook zo zijn dat de schilder een foutje heeft gemaakt en haar geboortedatum heeft verward met haar sterfdatum.’ Een waterdicht verhaal op basis van feiten is er helaas (nog) niet.

Algera heeft inmiddels vijftig rouwborden gerestaureerd, maar nog nooit eerder meegemaakt dat hij onder de verflaag een andere datum aantreft zonder verdere verwijzingen. ‘Wel wordt Oudhollands soms herschreven in moderne taal, maar de informatie blijft altijd gelijk. Daarom is dit ook een bijzondere ontdekking.’

Niet alleen uit interesse naar de geschiedenis, maar ook voor het restauratieproces wil hij graag de reden weten. Algera: ‘Op basis daarvan kun je besluiten of je de tekst terugbrengt of weglaat. Er is gekozen om de tekst weg te laten. Maar bijzonder is het wel en dus wordt in Augsbuurt een tekstbordje bij het rouwbord opgehangen omdat het zo’n bijzonder verhaal vertelt.’

Onlangs is het kerkje van Augsbuurt volledig gerestaureerd. Daarbij kijkt de stichting ook naar alle toebehoren zoals rouwborden. Die worden dan meegenomen in het restauratieproces.




1905-22

Pelgrims in Koarnjum

PC-lid Gerard Veldman van de Nicolaaskerk in Koarnjum kreeg vrijdag 13 mei om 20u een bijzonder telefoontje van Ernst en Peter Broers. Het zijn pelgrims die voor de nacht en slaapplek zoeken. Gerard blikt terug op deze bijzondere avond.

“Wij zijn pelgrims en wij zoeken een slaapplaats voor de nacht. Wij staan nu voor de kerk en daar willen wij graag overnachten.” zo luidt de vraag.

Ik ben even overrompeld en zeg dat wij geen faciliteiten voor overnachtingen in de kerk hebben. Maar dat blijkt geen probleem te zijn. “Wij hebben zelf een matje om op te slapen en met een paar kussens erbij redden wij ons wel. Als er een toilet is dan is dat voldoende.” Voorzieningen voor eten en drinken zijn er ook niet in de kerk reageer ik nog. “Oh nee, maar dat hoeft ook niet want wij hebben zelf iets om te eten.”

Inmiddels ben ik zo nieuwsgierig geworden naar deze mannen dat ik zeg dat ik naar de kerk kom om iets te regelen. En inderdaad het zijn echte pelgrims met hoed en cape en een minimum aan bagage.

“Wij hebben afgelopen nacht in de Groate Kerk in St. Jacobiparochie geslapen en nu zijn wij hier en willen hier graag overnachten. Als wij een dak boven ons hoofd hebben is dat voldoende en verder hebben wij niets nodig.”

Ik doe de kerkdeur open en laat de mannen binnen. Prima plek om te slapen want er ligt vloerbedekking (in de voorkerk) en dat wordt al als luxe ervaren. Zij vertellen dat zij onderweg zijn naar . . . . ja, waar naartoe eigenlijk? “Wij zijn onderweg en de voetreis is ons doel niet de bestemming en wij genieten van hetgeen wij onderweg tegenkomen. Aan het eind van de dag zoeken wij een slaapplek en er is altijd een mogelijkheid waarbij de voorkeur hebben voor een kerk” aldus Ernst. “En lukt dat dan altijd?” vraag ik. “Ja hoor wij zijn al weken onderweg en hebben nooit buiten hoeven slapen. Soms bij mensen in een schuur of in een klein tentje dat wij hebben maar meestal in een kerk.”

Ik ben nog steeds verbaasd dat ik met twee pelgrims in de kerk sta, maar treffender kan het eigenlijk niet zijn. Reizigers die onderweg zijn die bied je een slaapplek en een kerk is daar een bij uitstek geschikte plaats voor. Als ik de mannen alleen wil laten en hen een goede nacht toewens krijg ik de vraag of zij een lied voor mij mogen zingen. Er klinkt een middeleeuws reislied uit hun monden, tweestemmig gezongen. Een mooier cadeau kun je niet wensen.

Als zij de volgende ochtend de sleutel van de kerk bij Bob de Boer, eveneens betrokken bij de kerk, brengen en hij hen uitnodigt voor een kop koffie dan nemen zij de uitnodiging aan maar geen koffie.

“Een glaasje water is voldoende” is hun reactie. Echte pelgrims leven sober en dat blijkt maar weer.

Gerard Veldman, Koarnjum




1105-22

Kunstenaar Hein van Delft schenkt rouwbord ‘dy’t net berne binne’ aan de stichting

Landschapsarchitect en beeldend kunstenaar Hein van Delft maakte vijf jaar geleden een rouwbord: ‘dy’t net berne binne’. Op het bord is een opschrikkende grutto afgebeeld. Niet het standaard rouwbord dat we in de oude kerken kennen ter ere van prominente, vaak adellijke lieden met familiewapens en al. Hier wordt onze Nationale Vogel in goud afgebeeld. Dit rouwbord gaat over de ecologische achteruitgang van Friesland en daarbuiten. Maar ook over hoop die nog niet is vervlogen. Het rouwbord schenkt Van Delft aan de stichting. Woensdag 11 mei is het officiële moment van de overdracht in de middeleeuwse Sint Vituskerk in Wetsens. Daar heeft het bord een vaste prominente plek gekregen.

Het rouwbord hangt tussen twee vensters in de zuidmuur van de kerk. In eerste instantie lijkt het of het er al eeuwen hangt. Totdat blijkt dat het rouwbord oproept tot ontzag voor de aarde, tot aandacht en tot zorg voor de wereld waar wij deel van uitmaken. Daarmee legt de kunstenaar een direct verband met de actualiteit. Door gebruik te maken van elementen uit de oude kerken en van materialen uit de omgeving. Door de verstilling en schoonheid in het werk, voegt hij betekenis toe aan de oude kerken in deze tijd.

Als je iets langer naar het rouwbord kijkt, zie je dat het onderwerp niet direct gaat over die opschrikkende grutto, maar over de gouden eieren die in het rond vliegen. Het zijn de nakomelingen die helaas geen kans hebben gekregen om te overleven die hier centraal staan. Op de rand staat geschreven "DY'T NET BERNE BINNE" ofwel zij die niet geboren zijn. Traditiegetrouw is deze tekst ook in het Latijn toegevoegd: "QUI NON NATI SVND". 

Het rouwbord is gemaakt in een eenvoudige ruitvorm van hout, binnenin gebruikt Van Delft onder andere turf en berkenblad. Met het rouwbord wil Van Delft benadrukken dat onze Nationale Vogel niet mag worden opgegeven. ‘Ik heb het landschap door de ecologische achteruitgang zien veranderen. Maar ik wil ook opkomen voor de boeren, want die zijn net als wij allen slachtoffer van de wereldwijde roofbouw.’




1005-22

Theatervoorstelling Grauwe Hemel op 13 mei in première in Foudgum

Op 13 mei 2022 vindt de première plaats van de locatievoorstelling ‘Grauwe Hemel’ in en rond de kerk van Foudgum. De plek waar François HaverSchmidt, alias Piet Paaltjens, zijn eerste moeizame stappen als dominee zette en zijn schrijftalent ontwikkelde. Een voorstelling over leven en werk, verlangen en dood, toen en nu.


We zijn vereerd dat ons kerkje in Foudgum het toneel vormt voor deze bijzondere voorstelling. Het theaterstuk is geschreven door Johannes Keekstra, tevens schrijver van het boek ‘Onder Frieslands Grauwe Hemel’, waarvan het eerste exemplaar op 12 november vorig jaar is gepresenteerd in de kerk van Foudgum.

Keekstra werkte de afgelopen jaren aan het boek en de theatervoorstelling over de dichter en predikant. Hij schrijft over HaverSchmidts tijd in Foudgum, maar ook over zijn Friese en Leeuwarder wortels. Over de Fries die hij was en over zijn moeilijke tijd in de omgeving van Dokkum.

De dwepende poëet Piet Paaltjens verwierf in 1867 direct een vaste plek in de Nederlandse letteren met zijn tragikomische dichtbundel ‘Snikken en grimlachjes’. Ook nu, anderhalve eeuw later, ligt nog steeds een vernieuwde versie van het beroemde boekje vol overdreven drama en zwartgallige humor in de boekhandel.

De in Leeuwarden geboren dominee François HaverSchmidt (1835-1894) gaat in werkelijkheid schuil achter de dichter. In 1859 begon hij zijn stormachtige loopbaan als predikant in het piepkleine terpgehucht Foudgum, op vijf kilometer van Dokkum. Na een bruisende studententijd in Leiden kon hij onmogelijk zijn draai vinden in het benauwde Noordoost-Fryslân van de negentiende eeuw; de periode is van grote invloed geweest op zijn indrukwekkende leven en werk.

Kijk voor meer informatie over de voorstelling, het boek en voor reservering van kaarten: www.grauwehemel.frl.




0605-22

ZEA en Tsead Bruinja samen op Skuorre- en Tsjerketoer

Arnold de Boer - ZEA -  en dichter Tsead Bruinja hebben de handen ineen geslagen voor een gezamenlijke tour door Friesland en Amsterdam. Tijdens hun Skuorre- en Tsjerketoer doen ze in onder andere zes kerken van de stichting aan en presenteren beide makers nieuw werk. ZEA speelt muziek van zijn in november uitgebrachte album Witst noch dat d’r neat wie en oud-Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja brengt werk uit zijn nieuwe bundel Ynbêde / Ingebed. Daarnaast brengen De Boer en Bruinja tijdens de tour, langs verschillende pittoreske kerkjes, podia en een schuur, samen werk op het podium. De tour is al in volle gang. Op 7 mei zijn ze te zien in de Mariakerk in Blessum. 14 mei Redbadtsjerke Jorwert. 28 mei Dorpskerk Huizum. 29 mei Mariakerk Bears. Kijk voor meer informatie onder activiteiten.




2804-22

Steun de crowdfunding voor het boek ‘Dak Gebint Verhaal – 11 Friese kerken’

Een project van Eddy van der Noord, Hendrik Elings en Baukje Venema, in samenwerking met Stichting Alde Fryske Tsjerken, vormgeving Monique Vogelsang.

Er zijn wellicht al vele schilderijen van kerken gemaakt, van zowel de buiten- als de binnenkant, maar ook van de bovenkant? In de ogen van kunstschilder Hendrik Elings worden het vormen die een eigen leven gaan leiden, losgetrokken van hun oorspronkelijke betekenis. Als opgegraven Vikingschepen of reptielachtige dieren, rondscharrelend in het landschap. Schrijver Eddy van der Noord tekende opmerkelijke verhalen op over de bezochte kerken. Dit ging bijvoorbeeld over een veel te grote grafzerk, een eenzame ligging of de heidense Orde van de Kousenband. Verhalen die een wenkbrauw doen fronsen of een glimlach oproepen. Fotografe Baukje Venema beklom via smalle ladders de zolders van de kerken en ervoer stilte in het schip van de kerk. Alsof ze in een donker bos was beland, met de gebinten als bomen. Met een lampje in de hand liep ze over de smalle planken en beschilderde de gebinten met licht om dit vervolgens met een lange sluitertijd met haar camera te vangen.

Om de hoge kosten van het maken van een boek te kunnen financieren zijn de kunstenaars een crowdfunding actie gestart op Voordekunst. Door een boek te bestellen of een andere leuke tegenprestatie te kiezen helpt u ons. De actie loopt tot 3 mei 2022. Klik op deze link.




2104-22

Stichting Alde Fryske Tsjerken ontvangt cheque voor LED verlichting

Coöperatieve energieleverancier Energie VanOns schenkt de stichting een bedrag van €1480,- voor de aanschaf van LED verlichting in onze monumentale kerken. Het bedrag is opgehaald door wielrenners van de Winterfiets Elfstedentocht. Dit jaar fietsten de deelnemers voor het goede doel. Accountmanager Jan Koster overhandigde de cheque aan onze directeur Hester Simons.

Als coöperatieve energieleverancier wil Energie VanOns ook iets doen om monumentale kerken te verduurzamen. Jan Koster: ‘Met duurzame LED verlichting kun je een aanzienlijke bijdrage leveren aan de verduurzaming van deze monumentale kerken.’

Het verduurzamen van de monumentale kerken in Friesland staat hoog op de agenda van de stichting. Hester Simons: ‘We zijn zeer vereerd met deze actie en dankbaar dat daarmee €1480,- is opgehaald. We willen onze kerken graag zo duurzaam mogelijk maken, voor nu en in de toekomst, zodat we gebruik kunnen blijven maken van deze prachtige gebouwen die we graag veelvuldig openhouden. Het geld wordt daarom goed besteed. We danken alle deelnemers die voor ons gefietst hebben.

Energie VanOns levert 100% lokale, groene stroom. Maar ze zijn meer dan een energiebedrijf. Het bedrijf is de spil tussen energiecoöperaties en duizenden particuliere en zakelijke klanten in het noorden van het land. Voor iedere klant van Energie VanOns ontvangt de energiecoöperatie een bijdrage die besteed wordt aan duurzame projecten in de regio. Door de krachten van lokale energiecoöperaties te bundelen, maakt VanOns lokale groene energie voor en van ons allemaal.




2004-22

Verduurzamen Mariakerk Blessum: hoe wordt dat aangepakt?

Hoe kan de Mariakerk in Blessum verduurzamen? Zowel als gebouw, maar ook als ontmoetingsplek. Een speciale werkgroep vanuit de stichting en de PC van Blessum ging daarover in gesprek. Studenten Bouwkunde van NHL Stenden schreven een plan voor de verbouw en inrichting van de kerk. In bijgaande video komen diverse betrokkenen aan het woord over het idee en de aanpak ervan.

Het doel is om de Mariakerk door verbouw en herinrichting, een meer functionele, effectieve en levendige (her) bestemming te geven. Het kerkgebouw blijft, met behoud van de oorspronkelijke functie en sfeer, de centrale plaats in het dorp met als doel de leefbaarheid en de verbinding van de dorpsgemeenschap te versterken.

Er zou veel meer kunnen gebeuren dan nu plaatsvindt, waardoor de leefbaarheid en gemeenschapszin in het dorp worden versterkt. Te denken valt aan koffieochtenden, koken en samen eten, coördinatie van hulp en aanbod, ‘lytse bieb’, tentoonstellingen, feesten en filmavonden. Activiteiten voor jong en oud. Daarnaast activiteiten met een meer regionaal karakter, zoals kleinschalig muziek- en toneeluitvoeringen, themabijeenkomsten en cursussen.

Bovenstaande betekent dat veranderen/aanpassen van de indeling en inrichting van het kerkgebouw noodzakelijk zijn. Belangrijke voorwaarde is daarbij dat de oorspronkelijke functie en de sfeer van het gebouw behouden blijft. ‘De kerk in het midden laten’, in de letterlijke betekenis, dat is het plan van/in Blessum.

Door op de foto te klikken wordt u doorgelinkt naar de video.




0704-22

Kerkje van Augsbuurt na grondige restauratie opnieuw in gebruik genomen

Zaterdag 9 april luiden de klokken van het monumentale kerkje van Augsbuurt. Het kerkje is na een grondige restauratie weer klaar voor de toekomst en het wordt weer actief gebruikt. Om dat te vieren is zaterdag tussen 13.30u en 16.30 iedereen welkom, om onder het genot van een kopje koffie of thee met wat lekkers, het kerkje te bewonderen. Deze open dag wordt georganiseerd door de nieuwe huurders van het kerkje: de familie Hoekstra, woonachtig tegenover de kerk.

Donderdag 7 april is voor direct betrokkenen het officiële moment dat kerkje weer in gebruik wordt genomen. Het kerkje van Augsbuurt is eigendom van de stichting. Het is het eerste kerkje dat de stichting overnam in 1971 na de oprichting in 1970. En dat maakt het extra bijzonder. Zowel de stichting als de familie Hoekstra vinden het belangrijk dat het kerkje openblijft en het actief wordt gebruikt voor en door de gemeenschap.

Het kan voor diverse doeleinden worden gebruikt: tentoonstellingen, kleine concerten, een high tea, een 25-jarig huwelijksfeest. ‘Maar ook aan mensen die een moment van bezinning willen of ander rustmoment bieden we graag de ruimte. Waar behoefte aan is, spelen we graag op in’, aldus Jantina Hoekstra, die samen met haar man Sytse de kerk huurt. De oudste dochter van de familie Hoekstra is er vorig jaar getrouwd.

‘We zijn blij met de initiatieven van de familie Hoekstra om het open te stellen voor festiviteiten. Zo kan de gemeenschap, jong en oud, nieuwe herinneringen maken in dit prachtige monumentale pand’, aldus directeur van de stichting Hester Simons.

Sinds vorig jaar augustus heeft de familie de sleutel al in handen, maar gezien de coronamaatregelen is de open dag om de her ingebruikname te vieren uitgesteld. ‘Nadat we de sleutel kregen, zijn we gaan schoonmaken. We hadden deur open, muziekje op en spontaan kwamen er allemaal mensen naar binnen. Ze reageerden enthousiast en waren verheugd dat de deuren weer opengaan. Ook de verhalen kwamen los.

We hopen dat er meer verhalen loskomen over de geschiedenis. We roepen mensen op foto’s te sturen en verhalen te delen. Dat kan via kerkjevanaugsbuurt@gmail.com. We willen zoveel mogelijk vastleggen. Er komt een gastenboek en er ligt al een eerste fotoboekje’, aldus Jantina.

Het kerkje is grondig gerestaureerd nadat het enkele jaren geleden begon te verzakken. Er ligt een compleet nieuwe fundering in. Maar liefst vijftig stalen palen, gevuld met beton, gingen de grond in. Ook de vloer aan de binnenkant is hersteld. Het stucwerk is gedaan, er is geschilderd en het sanitair is vervangen. Ook de rouwborden zijn hersteld.

 




0204-22

Bijzondere kunstwerken in de Mariakerk van Bears

Beeldend kunstenaar Hansje Busquet- de la Porte stelt op 1 april drie bijzondere kunstwerken ter beschikking aan onze stichting. Deze kunstwerken krijgen een prominente plek in het koor in de Mariakerk in Bears. Tegelijkertijd start vanaf vandaag een expositie van ander werk van Hansje in de kerk. Deze expositie is in de maanden april en mei te bezoeken. Openingstijden: dinsdag t/m zondag van 13.00 – 17.00 uur.

Hansje Busquet- de la Porte is geboren in Loosdrecht, opgeleid op de Gerrit Rietveld kunstacademie in Amsterdam en woonachtig in Oudemirdum, waar zij in haar atelier schilderijen en mozaïeken maakt. Na een inspirerende studiereis door Italië naar Byzantijnse kunst en -mozaïeken heeft zij een drietal kunstwerken gemaakt in deze stijl.




3103-22

Bijbels weer klaar voor de komende generaties

Als de stichting een kerk overneemt dan zorgen we niet alleen voor de kerk, maar ook voor de inventaris die daarbij hoort. Ook dat is namelijk een belangrijk onderdeel van het cultureel erfgoed. Onder die inventaris bevinden zich begrijpelijkerwijs ook bijbels. Deze bijbels kunnen vaak net als de kerken wel wat onderhoud gebruiken. Met de steun van FB Oranjewoud en het vakmanschap van Frisian Restorers hebben we een deel van die bijbels kunnen restaureren om ze zo weer bruikbaar te maken voor de komende generaties. Hoe dat in z'n werk gaat en wat het eindresultaat is ziet u in de bijgaande video's.

Door op de foto te klikken wordt u doorgelinkt naar de video.




3103-22

Dubbeltje in bewaring

Het was vanmorgen een feestelijke bijeenkomst in de prachtig opgeknapte kerk in Lichtaard. Terwijl de schilder de laatste werkzaamheden vandaag verrichtte, kreeg Ruerd de Vries de sleutel van de kerk in handen. Hij huurt de kerk van de stichting om daar zijn archiefbureau te vestigen en het te gebruiken voor diverse doeleinden. Naast de nieuwe huurder waren ook zijn partner en medewerkers van het archiefbureau aanwezig. Ook een aantal PC-leden, bureaumedewerkers van SAFT en naaste buren van de kerk waren erbij.

Cees Verwolf, plaatselijk commissielid, overhandigde de sleutels van de kerk aan De Vries. Ook had hij een symbolisch cadeautje voor hem meegenomen. Een zilveren dubbeltje dat hij op de bodem van de nog in de kerk aanwezige collectepongen vond. Hij gaf dit muntstuk aan De Vries in bewaring, waarbij hij opmerkte dat meneer met zijn intrek in de Petruskerk “voor een dubbeltje op de eerste rang zit”.

Uit handen van onze directeur Hester Simons, kreeg De Vries bloemen, waarbij zij de wens uitsprak dat hij een fijne tijd tegemoet gaat in Lichtaard.

Impresario van de stichting Joke Bakker bedankte de plaatselijke commissieleden die aanwezig waren voor de jarenlange goede zorgen voor de kerk en gaf aan dat Lichtaard met de dagelijkse openstelling een voorbeeld was voor de andere kerken van de stichting.

De plaatselijke commissie is beheerder van zowel de kerk in Lichtaard als die in Ginnum en blijft in functie voor de kerk van Ginnum.




2803-22

Nieuwe start voor Petruskerk in Lichtaard

Donderdag 31 maart krijgt Ruerd de Vries, van het gelijknamige archiefbureau, de sleutel overhandigd van de Petruskerk in Lichtaard. Wij zijn verheugd dat deze kerk weer actief in gebruik wordt genomen voor diverse doeleinden.

De Vries wil het kerkje zoveel mogelijk openhouden. De stichting is blij met zijn initiatieven omdat zij eveneens als doel heeft de stenen levend te houden door kerken een nieuwe bestemming te geven. Behalve voor zijn archiefbedrijf wil hij het gebruiken voor tentoonstellingen en ‘bezinning’. Kunstenaar Gerrit Terpstra stelt een serie linodrukken van kerkgebouwen van de stichting tentoon. In de ruimte voorin de kerk is plaats voor studie en gebed.

Sinds 2011 houdt De Vries zich bezig met het bewerken van archieven van religieuze instellingen. Zijn opdrachtgevers zijn protestantse gemeenten, parochies, kloosters en soms ook overheidsinstellingen. De Vries haalt het archiefmateriaal op, selecteert het, maakt een goede inventaris, verpakt het materiaal op een deugdelijke manier, en brengt het terug naar de opdrachtgever of draagt het over aan een archiefinstelling. De Vries biedt de kerken ook een oplossing aan voor het beheer van het digitaal gevormde materiaal.

Begin jaren zeventig van de vorige eeuw nam de stichting het kerkje over van de Hervormde gemeente Reitsum-Ginnum-Lichtaard. Om het kerkje geschikt te maken voor de nieuwe functie zijn er binnen de monumentale kaders enkele aanpassingen verricht. Op de ‘kreake’, waar werkplekken komen, is een glazen scheidingswand geplaatst. De muren van de kerk zijn opnieuw bepleisterd. Er is een nieuwe centrale verwarmingsinstallatie gekomen en het keukentje en het toilet zijn vernieuwd.

Het kerkje heeft in de loop der eeuwen verschillende functies gehad. De laatste reguliere diensten werden in de jaren 1940 -1941 gehouden. In de jaren tachtig en negentig deed het kerkje dienst als ‘oecumenisch jongerenklooster’. In 1978 werd in de kerk een tentoonstelling over het kloosterleven ingericht. Dankzij de inzet van het Plaatselijk Comité bleef het kerkje ook na de beëindiging van dit project toegankelijk voor publiek.




0403-22

In de ogen van Engel Struif waren alle mensen gelijk

Dominee uit Oosterwolde laat Stichting Alde Fryske Tsjerken €30.000 na

Tijdens het maken van een wandeling, kon hij ruiken wanneer hij langs een boekenzaak liep. En wanneer hij preekte in de Hervormde kerk, hoorde hij aan het geroezemoes hoeveel mensen er voor hem in de kerkbanken zaten. Tot op de persoon nauwkeurig. Maar viel tijdens een dienst het licht uit, dan ontging hem dat. Dominee Engel Jan Struif was zijn leven lang blind, maar dit weerhield hem niet van het leiden van een buitengewoon leven dat zich grotendeels binnen de kerk afspeelde. Na zijn overlijden, afgelopen 13 oktober, liet hij Stichting Alde Fryske Tsjerken €30.000 na.

Engel Jan Struif werd in 1934 geboren op een graanboerderij in Nieuw Beerta en overleed vorig jaar in een verzorgingshuis in Oosterwolde. In de 87 jaar ertussen groeide hij op in een warm, niet-Christelijk gezin, doorliep hij het gymnasium en studeerde hij Theologie in Groningen, werd hij predikant, trouwde twee keer en bleef hij twee keer alleen achter na het overlijden van zijn vrouwen Bettie en Connie. Maar dit zijn slechts wapenfeiten.

Veel betekend
Engel Jan Struif was namelijk veel meer dan dat, getuige de vele brieven vanuit heel Nederland die na zijn overlijden naar vriend Henk de Haan werden gestuurd. De Haan en zijn vrouw Hanneke regelden nagenoeg alles voor Struif, na het overlijden van diens tweede vrouw in 2017. “Ik heb eigenlijk nooit geweten hoe groots Engel Struif was, tot al die verhalen na zijn overlijden tot ons kwamen. Hij heeft enorm veel voor mensen betekend.”

Overal geliefd
Struif was namelijk ook een man met humor en met een ruime blik. Een man die niet gebukt ging onder zijn beperking. Een man die mensen wist te verbinden, ook wanneer zij een ander geloof of - zoals zijn eigen vader - überhaupt geen geloof aanhingen. Een man die binnen alle stromingen van de Hervormde kerk met evenveel gemak preekte, door iedereen werd geaccepteerd en overal even geliefd was. En een man, die het cultuurgoed van onder andere de Stichting Alde Fryske Tsjerken een zeer warm hart toedroeg.

Kwaliteit
De Haan: “Kerken en orgels, daar voelde hij heel veel voor. ‘Wat een prachtige kerk’, zei hij soms, terwijl hij niets kon zien. Maar hij voelde het, hij rook het. Hij wist het gewoon. Zoals hij aan de klanken van een orgel kon horen met wat voor kwaliteit hij te maken had.”

Ver van oordelen
Hoewel Struif in 1985 als dominee in het Friese Oosterwolde neerstreek, bleef hij zich zijn leven lang met hart en ziel inzetten voor de Groninger taal. Ook het preken deed hij regelmatig in het Gronings,  hoewel veel mensen vonden dat je in de kerk ‘algemeen beschaafd Nederlands’ hoorde te spreken. Hij doorbrak wel vaker taboes en hield zich bovendien ver van oordelen. Van het laten spelen van een gereformeerde organist in de Hervormde kerk, tot het trouwen van een bevriende pastoor: Struif deed het. Voor hem waren alle mensen gelijk.

Behoud van kerken
Zo kon hij er ook niet van wakker liggen dat er steeds minder mensen naar de kerk gingen. “Dat maakte hem niet uit. Structuren veranderen, de maatschappij verandert en het geloof verandert. Dat hou je niet tegen. Hij gaf mensen er liever de ruimte voor.” Wat Struif wél belangrijk vond, was het behoud van kerken en hun interieurs. “Want een kerk is iets bijzonders, die bouw je niet zomaar opnieuw.” Kerken, orgels en kerkmuziek waren van grote waarde voor Engel Struif.”

Nalatenschap
Vandaar dat hij Stichting Alde Fryske Tsjerken een deel van zijn vermogen naliet. Net als de Stichting Oude Groningse Kerken en een aantal andere stichtingen, fondsen en goede doelen. Hij legde dit bij leven vast bij de notaris en wees vriend en toeverlaat Henk de Haan aan als executeur van zijn nalatenschap. “Er zijn heel veel mooie verhalen over Struif. Het was ook van nature een plezierige man. Met veel humor. Zijn laatste jaren waren niet de gemakkelijkste, al leefde hij na zijn opname in het verzorgingshuis gelukkig nog even op. Hij werd omringd door veel vrienden, en wordt nu door velen gemist”, aldus De Haan.

Wie een deel van zijn erfenis wil nalaten aan een goed doel, kan dit bij een notaris in een testament laten vastleggen. Zo kan men Stichting Alde FryskeTsjerken bijvoorbeeld benoemen als (mede-) erfgenaam middels een erfstelling. De stichting deelt dan voor een vastgelegd percentage in het nalatenschap. Men kan ons ook een bepaald geldbedrag of goed schenken. Dit wordt een legaat genoemd. Kijk hier voor meer informatie.

 




0303-22

Terp onder kerk van Hegebeintum geeft 12.000 jaar aan historie prijs

Een twaalf meter lange pijp met een diameter van 10 centimeter, waarvan de inhoud voor 12.000 jaar aan archeologische informatie herbergt. De boorkern die in 2015 uit de terp van Hegebeintum werd gehaald en de daaropvolgende vier jaar werd ontleed, ligt nu in het gloednieuwe bezoekerscentrum onder aan de voet van de terp te zien voor het grote publiek. Een aanrader voor iedereen die ook maar een beetje geïnteresseerd is in vaderlandse geschiedenis. De Friese in het bijzonder.

Het is een kwestie van geluk. Een archeologische boring is vaak een gok: wat je aantreft is de vraag. Maar geluk hadden ze, zes jaar geleden. In de jaren waarin specialisten zich over de inhoud van de twee boorkernen van Hegebeintum bogen, troffen ze niet alleen resten van een sloot aan, maar ook een aslaag van een kookvuur, vloeren van een huis en resten van aardewerk.

Betonnen tafel
De aanleiding om in de terp van Hegebeintum te boren, was het feit dat de kerk die erop staat en wordt beheerd door Stichting Alde Fryske Tsjerken, op instorten stond. De kerk móest worden gestut en het idee was om hem op een soort grote betonnen tafel te plaatsen. Een tafel met poten die 13 meter de grond in zouden gaan, helemaal tot aan de onderste zandlaag, dwars door de terp heen. Dat ze de terp schade zouden aanrichten stond vast, en dus werd er van te voren archeologisch onderzoek gedaan om die in kaart te brengen.

Perfect afgestemd
Dat één van de twee boorkernen tentoongesteld zou worden, werd al gauw besloten. Johan van Gent is adviseur van de elf archeologische steunpunten in Friesland en werd door Stichting Terp Hegebeintum aangewezen om samen met een ontwerper en vormgever aan de expositie gestalte te geven. Een mooie samenwerking, omdat ze vanaf dag één alles perfect op elkaar konden afstemmen. Van Gent: “Normaal staat het ontwerp van een expositie al vast voordat ik advies geef over de inrichting, maar nu konden we vanaf het begin samen bepalen hoe we de boorkern het beste konden laten zien.”

Uitgebreide uitleg
Het resultaat mag er zijn. De hoogste terp van Friesland heeft zijn geheimen prijsgegeven en Van Gent heeft een prachtige manier gevonden om hem tentoon te stellen. Bij elke grondlaag is een tijdsduiding geplaatst, de aangetroffen materialen zijn uitgebreid beschreven en er zijn interessante attributen te zien. Attributen die duidelijk maken welke materialen er precies zijn aangetroffen, zoals hennep en kamille, maar ook archeologische vondsten uit onder andere de Romeinse tijd.

Kookvuur
Van Gent vertelt: “Niemand had sinds de bouw van de kerk rond het jaar 1100 ooit een boring gezet op het hoogste punt van de terp. Het was een prachtige heuvel om overheen te lopen, met een schitterend uitzicht, maar hoe de terp precies is opgebouwd was altijd een mysterie. Nu is het verhaal compleet. Van het eerste dekzand van 12.000 jaar geleden werd de terp door de stijging van de zeespiegel een natuurlijk kweldergebied, waarna het rond 500 voor Christus langzaamaan geschikt werd voor bewoning. Je zíet gewoon de overgang naar het moment dat hier mensen zijn gaan rondlopen. In de hogere lagen van de boorkern vonden we resten van verbrande mest, massa’s schelpen van gegeten mosselen, dierenbotten, de ineen geperste opvulling van een sloot, de aslaag van een mogelijk kookvuur en resten van de vloeren van een huis. Bij elkaar vertelt het een heel verhaal.”

Grafcultuur
Kers op de taart is de grafcultuur die de terp heeft gekend. Dit historische grafveld was in gebruik van ongeveer 400 tot 730 na Christus, lang voordat de kerk er werd gebouwd, en hoewel hij al rond 1900 grotendeels is afgegraven en er geen menselijke resten in de boorkern zijn aangetroffen, maakt de grafcultuur wel deel uit van de tentoonstelling. “Het is onlosmakelijk aan de geschiedenis van de terp verbonden en een bijzonder onderdeel van de expositie. Zo zie je onder andere skeletten en bijgiften - spullen waarmee overledenen werden begraven -  van mensen die ooit op of nabij de terp hebben gewoond. Heel fascinerend”, aldus Van Gent.

Door hun ogen
Hij vervolgt: “In de periode waarin deze mensen leefden zag het landschap er heel anders uit. Er was de terp, en verder was er vlakte en zee. Geen bomen, hoge gebouwen, niks. Hoe zagen de mensen er toen uit? Wat zagen zij om zich heen? Je zou willen dat je even door hun ogen had kunnen kijken.”

De tentoonstelling in het bezoekerscentrum van de terp van Hegebeintum is sowieso de komende jaren nog te zien. Meer informatie vind je op: https://www.hegebeintum.info/bezoekerscentrum

fotograaf: Erikjan Koopmans




2502-22

Er kan weer geslapen worden in de Friese kerken

Vanaf 1 april is het weer mogelijk om te slapen in een aantal Friese kerken. Dit zogenoemde 'Tsjemping' is bedoeld voor pelgrims (leden van het Genootschap van Sint Jacob) en voor donateurs van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Zij kunnen voor een klein bedrag een nachtje slapen in één van onze kerken.

 

In coronatijd is er steeds meer belangstelling gekomen voor wandelen en fietsen. Een bijzondere manier van overnachten is daarop een bijzondere aanvulling.

Vijftien van onze kerken doen mee als refugio (overnachtingsplaats): Blessum, Boksum, Britsum, Foudgum, Jorwert, Oostrum, Peins, Rottevalle, Schurega, Sibrandahûs, Sint Jacobiparochie, Swichum, Terband, Wânswert en Zürich. Pelgrims in het bezit van een pelgrimspas van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob, een stempelkaart van het Jabikspaad of de Camino der Lage Landen kunnen er gebruik van maken. Donateurs van SAFT ook, op vertoon van een magazine.

De kerken hebben maximaal vier veldbedden en gasten moeten zelf een slaapzak meenemen. Een van de 'huisregels' is dat je 24 uur van tevoren telefonisch de beschikbaarheid nagaat. Gasten zijn welkom tussen 17.00 en 10.00 uur.

 

Naast deze refugio’s is er in de kerk van Dedgum een heuse B&B onder de toren. Dit is een wat luxere manier van overnachten. Er is een tweepersoonsbed, een badkamer met douche en een keuken aanwezig.  Hier hangt vanzelfsprekend ook een hoger prijskaartje aan.

 

Kijk voor de mogelijkheden en meer informatie hier op onze website. Daar vindt u ook een kaart met de refugio's, de routes en contactpersonen per kerk.

Voor het reserveren van de B&B van Dedgum raadpleegt u dedzjum.nl 




2502-22

Medewerker in de spotlights: Rimmer Wiebe van der Hoek, medewerker inventaris

Kerkinterieurs fascineren hem mateloos. Preekstoelen in het bijzonder. Wat die hem vertellen over de beleving van de gelovigen van vroeger, welke boodschappen gemeentes er mee wilden afgeven richting hun kerkgangers, daar doet Rimmer Wiebe van der Hoek (27) graag onderzoek naar. Zijn baan bij de stichting is in wezen voortgekomen uit deze fascinatie. Niet gek dat hij zo blij is dat hij bij de stichting aan het werk mocht. “Het is een hele mooie baan binnen een hele fijne organisatie.”

Rimmer Wiebe, die samen met zijn vriendin in Groningen woont, is nog maar net afgestudeerd maar binnen de stichting geen onbekende. Na zijn bachelor Religiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen deed hij op dezelfde universiteit de master Religion and Cultural Heritage. Binnen die studie liep hij vorig jaar zomer stage bij de stichting en onderzocht hij een nieuwe manier van het waarderen van onze kerken. Sinds 1 februari is hij bij de stichting in vaste dienst.

 

Medewerker inventaris

De komende twee jaar zal Rimmer Wiebe zijn stageonderzoek voortzetten. Aan de hand van een door hem opgesteld instrumentarium aan waardescores, wordt duidelijk welke herbestemming voor een kerk het beste is. Zo bepaalt hij onder andere de cultuurhistorische en kunsthistorische waarde van kerken, om na te gaan in hoeverre ze bijvoorbeeld als museum kunnen fungeren. Hiernaast is Rimmer Wiebe aangenomen voor de functie ‘medewerker inventaris’ van waaruit hij meewerkt aan een tweejarig project om de digitale inventaris database van de stichting up-to-date te maken voor Museum Catharijneconvent, dat de nationale database van religieus erfgoed beheert.

 

Kleinschalig karakter

“Ik hoop op beide terreinen een bijdrage te leveren waar de stichting iets aan heeft. Het is betekenisvol werk, wat voor mij persoonlijk heel belangrijk is. Daarom vond ik mijn stage bij de stichting ook zo leuk, en ben ik nu zo blij dat ik deze functie mag invullen. Dit is een baan die helemaal aansluit bij wat ik interessant en leuk vind. Daarbij vind ik het kleinschalige karakter van SAFT heel fijn. Het is een kleine organisatie waar we elkaar kennen en aanspraak op elkaar kunnen maken.” Dit past bij Rimmer Wiebe, die zichzelf omschrijft als rustig en open, nauwkeurig en vriendelijk en die een kritische houding kan hebben op zijn eigen werk.

 

Bijzondere kerken

Opgegroeid in Hommerts, een dorpje net onder Sneek, zat Rimmer Wiebe op zondag altijd in een nogal eenvoudige - zeg maar saaie - kerk. Van jongs af aan wilde hij dominee worden, tot hij tijdens zijn bacheloropleiding bij het vak Religie en Ruimte het boek Protestantse Kerken van SAFT oprichter Regnerus Steensma onder ogen kreeg. Zo ontdekte hij hoeveel bijzondere kerken Friesland telt. Rimmer Wiebe: “Het verbaasde me enorm. Ik had me nooit eerder gerealiseerd dat zulke kerken hier te vinden waren, nota bene in mijn eigen provincie. Eigenlijk ben ik vanaf dat moment deze richting ingeslagen.”

 

Fijn snijwerk in gewoon hout

Zijn bacheloronderzoek deed hij in de Mariakerk in Mantgum. Een kerk die voor altijd een speciaal plekje in zijn hart heeft. “De neoclassicistische stijl met haar wit gestucte muren, zo eenvoudig en toch zo gedetailleerd afgewerkt, het fijnste snijwerk in heel gewoon hout… Dat sprak me aan. Dat wilde ik verder onderzoeken.” Met name de preekstoel viel op. Met bijbelverhalen erop gesneden, terwijl hij een rijke beeldcultuur nu niet direct associeerde met protestantse interieurs. “In de meest eenvoudige kerken tref je soms de meest bijzondere preekstoelen aan.”

 

Geloofsbeleving

“In Mantgum heb ik heel veel geleerd. Ze hebben er bijbelverhalen op de preekstoel afgebeeld, met ontmoetingen waarin Jezus als leraar optreedt.

“Daaruit kun je opmaken dat de maker graag een boodschap wilde meegeven aan de gemeenteleden die in de kerk kwamen. Laten wij nu ook van Jezus leren, net als de mensen die Hij toen tegenkwam.” Het blijft natuurlijk giswerk, maar dat je de geloofsbeleving van destijds op zo’n fysieke manier in de ruimte aantreft, vind ik heel bijzonder.”




2402-22

De Johanneskerk van Britsum, als een theater van de illusionist

Na de zware buien van vanmorgen vertoef ik nu in een totaal andere sfeer. Een stralend blauwe hemel lacht mij tegemoet wanneer ik mijn reis vervolg naar de Johanneskerk te Britsum, een terpdorp met ruim 1100 inwoners. De kerk dateert van de 12e eeuw, tenminste… dat zeggen ze.

Wie zonder vooropgezet plan op zoek gaat naar middeleeuwse kerken rijdt aan deze kerk voorbij. Op het eerste gezicht zie je een kerk dat oogt als een laat 19e eeuws gebouw. Zij staat er idyllisch maar wekt een gevoel van dertien in een dozijn.

Maar niets is minder waar.

Ik heb nog wat tijd over en maak een wandeling landinwaarts langs een stuk afgegraven terp dat als ijsbaan zou moeten dienen, maar helaas. Waar de ijsmeester iedere morgen de gordijnen opzij schuift en slechts wat eenden ziet dobberen, geniet ik van een unieke blik op Britsum aan ‘Zee’. Dit dorpsgezicht zie je ’s zomers niet en de situatie lijkt een beetje op de verborgen en niet vermoede werelden die de kerk voor mij in petto heeft. Ik verkeer in een staat dat niets meer is wat het lijkt.

Heerlijk om zo even uit te waaien na alle indrukken van de Johannes de Doperkerk te Huizum. De wind trekt nog stevig door en je kijkt oneindig ver uit over de velden. Ruimte is het credo voor zover ook dit geen illusie is.

Ik slenter weer op naar het terpdorp en proef een beetje de sfeer van 50 jaar terug. De tijd van Gazelle, Flipje Tiel, van Nelle en de blikken merkborden.

Terwijl ik vanaf het kerkhof geniet van het uitzicht komt de sleutelbewaarder aangefietst. Het lijkt wel een film. De begroeting is zoals altijd weer allerhartelijkst.

Ik merk op dat het lijkt of de kerk net een opknapbeurt heeft gehad. “Wacht maar af” zei Wietse terwijl hij de sleutel in het slot steekt en zijn pretogen het nodige verraden. Hij opent de deur en ik passeer een tijdzone van 800 jaar en ben eerst sprakeloos, daarna kom ik superlatieven tekort.

Ik wil zingen, dichten, feestvieren, zwijgen, treuren, liefhebben, kind en grijsaard zijn en wat al niet meer, maar ben uiteindelijk niets anders dan emotie.

Wat is hier aan de hand. De oude kerk van eind 12e eeuw is geheel ommetseld, met andere woorden: ze hebben een nieuwe recht toe recht aan kerk om de oude muren heen gebouwd. Dus binnen deze eind 19e eeuwse kerk zit een middeleeuwse bouwstijl en interieur verstopt. Je wordt hier puur voor de gek gehouden, als een truc van de illusionist die een kartonnen doos onder het rood fluwelen doek weet om te toveren tot een rijk gevulde schatkist.

Maar het zijn niet alleen de hoeveelheid dukaten die je tegemoet schitteren nadat het deksel van de schatkist wordt opgelicht, het betreft ook de betovering van het binnenvallende licht zodat deze oudheid samensmelt met het heden en het tijdloze tot op het bot doet ervaren. Ik ben hier op de juiste tijd op de juiste plaats. Beelden van romaanse kerken in de Franse binnenlanden of ergens langs de randen van de Ierse kust dwarrelen door mijn gemoed. Mijn gids hoort de loftuitingen met zichtbaar plezier aan.

“Ik laat je even alleen om mijn overall te halen, dan ga ik zo de toren in om de rotzooi op te ruimen die de vleermuizen achter laten” en daarmee laat hij blijken mijn wens om even alleen te zijn feilloos aan te voelen.

De restaurateurs van 1993 moeten soortgelijke emoties hebben beleefd toen zij onder meer dan honderd lagen kalk fascinerende en eeuwenlang verborgen fresco’s aan het oppervlak brachten. Deze werden vermoedelijk tussen 1250 en 1300  aangebracht. Na 10 jaar monnikenwerk hebben zij de omvangrijke muurschilderingen weer voor een groot deel zichtbaar gemaakt en verdienen alle lof.

Fragmenten van een aantal Passietaferelen zijn te vinden in het koor terwijl oudtestamentische figuren toekijken. Op het gewelf van het schip trof men een Maria met Kind aan.

Ik zit in één van de overhuifde herenbanken en ga helemaal op in al deze mystieke verbeeldingen.

De kerk van Noordbroek in Groningen noemt men wel de Sixtijnse Kapel van het Noorden, maar wat mij betreft doet deze kerk daar niet voor onder.

Het meubilair dateert uit de 17e eeuw en de herenbanken wijst men toe aan de families Burmania en van Wyckel – Van Lyclama. In de vloer liggen bijzondere zerken waaronder een priesterzerk uit 1535 van Aggo Herama.

Het wordt teveel om allemaal te beschrijven, de prachtige gewelven, de forse gedecoreerde ribben, een hagioscoop, een piscine, de diverse nissen en dichtgemetselde vensters en al hetgeen dat ik niet zie maar wel voel…. alles ademt oud.

Geweldig ook hoe de kunstverlichting zit verstopt in enorme schuin uit de wand stekende toortsen, laat de ridders maar komen.

Vaak belemmeren hanglampen de doorkijk naar het koor, dit is feest voor de fotograaf.

Ik hoor gerommel bij de ingebouwde toren en zie dat Wietse zich in zijn overall probeert te wurmen.

“Wil je mee naar boven?”, dat laat ik me geen twee keer zeggen. Gewapend met een bezem en een emmer gaan we via de orgelgalerij met het in 1861 gebouwde orgel van Willem Hardorff de hoek om en een smalle houten ladder op. Met het stijgen der sporten stijgt ook mijn verbazing. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat mijn gids al redelijk op leeftijd is en ik mij verbaas hoe hij zich van de ene ladder naar de ander omhoog werkt, al wurmend en wringend door steeds nauwer wordende doorgangen. Ik maak een opmerking dat het tijd wordt voor vrijwilligers van een jongere generatie. “Die zijn niet te vinden”.

Al schurend en schuivend passeren we de mannenklok uit 1664 en een lichtere vrouwenklok uit 1507. Al naar gelang welke klok als eerste wordt geluid weet men in de omtrek of de overgegane ziel een man of vrouw is.

Gelaten kijk ik toe hoe man, bezem en emmer ook nog door de allerlaatste nauwe doorgang verdwijnen en zich verenigen met de vleermuizen. Daar is geen ruimte voor twee en nog hoger betekent vliegen.

Ik ga weer naar beneden om me nog een tijdje onder te dompelen in de sfeer van ijle gregoriaanse gezangen en wegstervend hoefgetrappel.

De klok slaat twee keer en ik werp een blik op mijn horloge of dit wel klopt, stel je voor dat…., maar niet veel later kijk ik in een emmer gevuld met onfrisse gronderige drab en verdwijnt de overall opgerold in een fietstas.

Het is tijd om huiswaarts te keren, mijn woorden zijn op, de rest is aan de sferen.

Herman Slurink. Zwartsluis – Britsum, 11-02-2022.




1702-22

Een impuls voor Fryske Tsjerken

Op woensdagavond 9 en maandagavond 14 maart worden er twee werksessies georganiseerd in Friesland in het kader van de aankomende Landschapstriennale, die volgend jaar in Waddenregio zal plaatsvinden. De kerkgebouwen langs de kustlijn spelen een sleutelrol in het landschap, de Triennale kan een mooie impuls betekenen voor de lokale dialoog over de betekenis en toekomst van deze gebouwen. Wij zoeken daarom leuke, inspirerende, creatieve en ondernemende Friezen om aan deze sessies deel te nemen.

Ben je iemand uit de regio en zou je jouw ideeën willen inbrengen tijdens deze verkennende gesprekken? Of wil je gewoon leuke mensen ontmoeten en een hele inspirerende avond beleven op een unieke plek in Nederland? Je bent van harte welkom, we zouden het supertof vinden als je erbij bent!

Je kan je voor (één van) de twee sessies aanmelden door een mail te sturen naar sander@kerkvernieuwers.nl. Voor meer informatie over de sessies kan je klikken op deze link.

Mocht je ons een handje willen helpen om leuke Friese mensen bij elkaar te brengen, kan dat door de betreffende LinkedIn post te delen in je netwerk!

Dit is een samenwerking van Stichting Alde Fryske Tsjerken, De Kerkvernieuwers en Landschapstriennale.




1002-22

Ook wij helpen Pake en Beppe de vakantie door!

De versoepelingen zijn goed nieuws voor Nederland en met name de cultuursector. Maar ook voor onze kerken. Want iedereen kan er weer terecht om te genieten van de geschiedenis die onze provincie rijk is. Tijdens de voorjaarsvakantie helpt ook de stichting Pakes en Beppes de vakantie door. Want wat valt er veel te ontdekken in onze middeleeuwse kerken, die prachtige oude gebouwen waar je de geschiedenis soms bijna proeft. Of misschien was de kerk nog in gebruik toen Pake en Beppe klein waren en kunnen ze er alles over vertellen aan de kleinkinderen. Een kerk van onze stichting bezoeken is heel gemakkelijk. Via onze website kan er contact worden opgenomen met de sleutelbeheerder om zo toegang tot de kerk te krijgen. Ga naar deze link op onze website, selecteer de te bezoeken kerk en neem contact op met de sleutelbeheerder. Dan kunt u straks, samen met de kleinkinderen, op onderzoek uit.




3101-22

Joke Bakker te gast bij Omrop Fryslân

Impresario Joke Bakker was afgelopen zaterdag samen met Marcel Smit bij Op&Ut fan Omrop Fryslân om te vertellen dat de culturele activiteiten in de kerken weer kunnen worden opgepakt en dat bezoekers van harte welkom zijn.

Marcel Smit pakt de podiumtour weer op. Dit betekent dat er nog 6 gratis concerten bij te wonen zijn, te beginnen op vrijdagavond 11 februari om 20.00 uur in de Willibrorduskerk in Holwerd.

Kijk voor het volledige culturele programma in onze kerken bij ‘activiteiten’ op de website.
Bekijk hier de uitzending. 

Door op de foto te klikken wordt u doorgelinkt naar de video.




1901-22

Excursie per boot op 25 juni

In de laatste uitgave van AFT, nummer 26 is tot onze spijt een deel van de tekst weggevallen. Het betreft het artikel over onze excursie op zaterdag 25 juni. De excursie is de vorig jaar uitgestelde boottocht langs kerken in Langweer en Woudsend. Varend vanuit Sneek met “De Toerist” van rondvaartbedrijf M. van der Werf bezoeken we de dorpskerk in Langweer die dateert uit 1777. In Woudsend bezoeken we 2 kerken, De Karmel, een protestantse kerk uit 1837 en de Sint Michaëlkerk, een rooms-katholieke schuilkerk uit 1792. Verder is er in Woudsend nog een schuilkerk geweest en dat gebouw, dat niet meer als kerk in gebruik is, bezoeken we ook. Tijdens de vaartocht wordt er tijd voor een hapje en een drankje en een heerlijke captain’s lunch!

Het hele programma is hier te vinden.


Iedereen die wil deelnemen aan deze excursie dient zich aan te melden. Ook de deelnemers die zich eerder hebben aangemeld!
Graag aanmelden via mailadres:
info@aldefrysketsjerken.nl  of
telefonisch: 058 213 96 66




1701-22

Bestuurlijke wissel Stichting Alde Fryske Tsjerken

Na een lange periode als voorzitter, respectievelijk vicevoorzitter hebben Jan Kersbergen en Jan Meinte Postma besloten hun functie neer te leggen. Het Algemeen en Dagelijks Bestuur betreuren en respecteren dat besluit. De stichting is zeer dankbaar voor hun jarenlange en succesvolle inzet voor de kerken en daarmee voor Friesland.

De heer Hendrik ten Hoeve, lid van het Algemeen bestuur is bereid gevonden het voorzitterschap waar te nemen in afwachting van een definitieve benoeming van een nieuwe voorzitter. De heer Michael Zwartelé, ook lid van het Algemeen Bestuur treedt ook tijdelijk toe tot het Dagelijks Bestuur.

Het Dagelijks – en Algemeen Bestuur streven ernaar om op zo kort mogelijke termijn definitief in de ontstane vacatures te voorzien.

Intussen dragen zij in nauwe samenwerking met de directeur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, mevrouw Hester Simons en de kantoororganisatie in Leeuwarden zorg voor de continuïteit van de zorg voor de 55 monumentale Friese kerken die de stichting onder haar hoede heeft.




2312-21

Werk in uitvoering: herstellen, stralen, metalliseren en schilderen

Afgelopen jaar hebben Bouwkundig expert Willem de Graaf en zijn team, ondanks alle maatregelen, niet stil gezeten. Er zijn dit jaar alleen al vijftien kerken helemaal opnieuw geschilderd. 

Maar er is nog veel meer gedaan aan onze prachtige kerken. Dit jaar is de laatste hand gelegd aan de restauratie van de kerk  in Augsbuurt. Daar is een nieuwe fundering aangebracht,  het stucwerk en het dak is hersteld, ende rouwborden zijn geheel gerestaureerd.. Ook in Oostrum is de kerk gerestaureerd. De herenbank, de vloeren en een deel van de lambriseringen zijn hersteld. En een deel van het houtimitatie schilderwerk is geretoucheerd.

In Wanswerd is de ringmuur rond het kerkhof geheel hersteld. De natuurstenen basementen zijn aangepakt en deels vervangen. En ook het hekwerk is geheel onder handen genomen. Het is hersteld, gestraald, gemetalliseerd en opnieuw geschilderd. Het komende jaar wordt een toilet met pantry in de kerk gerealiseerd.

In Baaium zijn we gestart met de restauratie van het orgel van de kerk. Eerder dit jaar vroegen we onze donateurs om een eenmalige bijdrage om de restauratie mogelijk te maken. Onze dank naar alle donateurs en andere betrokkenen die een bijdrage hebben geleverd. Het gehele instrument is gedemonteerd en wordt nu gerestaureerd door Orgelmakerij Bakker Timmenga uit Leeuwarden. Dit alles onder begeleiding van orgeladviseur Theo Jellema. Deze restauratie neemt ongeveer een jaar in beslag.

En in Ferwoude wordt komend voorjaar gestart met de restauratie van de kerk. Dit is hoofdzakelijkherstel van stuc-, en ankerwerken en scheurvorming. Ook wordt de kerk van buiten geheel geschilderd.

We houden u van onze werkzaamheden op de hoogte het komende jaar.




0811-21

Zwerven in Friesland: De kerk van Hegebeintum, een historisch hoogtepunt.

Een bezoek aan de kerk van Hegebeintum kan alleen op afspraak en dat is begrijpelijk. De kerk herbergt een aantal waardevolle museumstukken en in het verleden roofden onverlaten de koperen kandelaars en sloopte men het beslag van de oude bijbels. Een van de gidsen gunde mij de mogelijkheid om in alle rust in de kerk rond te kijken en details te fotograferen en adviseerde om rond 10 uur aanwezig te zijn.

Afgelopen zaterdag was het zover en onder een dicht bewolkte hemel toerde ik al vroeg richting Friesland om ruim voor de tijd aanwezig te zijn en eerst de sfeer te proeven van het dorp dat 85 inwoners telt. Ondanks het ontbreken van enig streepje zon geniet ik van mijn zwerftocht door het dorp in ruste. Wie aan de voet van de hoogste terp van Nederland (bijna 9 meter) via het klinkerpad op wil gaan naar de 12e eeuwse kerk betreedt oeroude grond waarin vondsten zijn gedaan die terugvoeren naar de tijd van de profeet Jeremia en Nebukadnezar (ca. 600 v. Chr.).

Deze toegangsweg bevat 25 roestvrijstalen stepstones met de namen en het geboorte- en sterfjaar van de oud-bewoners van de nabijgelegen Harsta State wier indrukwekkende rouwborden de wanden van de kerk sieren. Door al die namen lijken de eerste opgaande schreden eerder een opgang naar een adellijke slotkapel dan naar een sober en eenvoudig gebedshuis.
Je hebt pelgrims die de laatste meters naar het einddoel kruipend afleggen. Zou je dat hier doen dan schuif je met de neus over namen als Catharina Imilia van Nijsten (1656-1694) en nog 24 andere, daarvoor ga je niet door het stof. Hoe het ook zij, ik hou er wel van, het maakt de geschiedenis levend.

Het stalen toegangshek naar het kerkhof rond de kerk knalt open, een groep mezen vliegt verschrikt op maar keert even zo snel weer terug. Bij de overburen wordt een gordijntje opzij geschoven en weer snel gesloten. Ik voel me even bekeken als een zwerver zonder plastic zak of een fles whiskey.

Een ongekend geluksgevoel trekt door mijn gemoed met het idee straks binnen deze muren te vertoeven. Deze vertonen de nodige littekens van restauraties gedurende voorbije eeuwen. Nabij een paar van deze wonden dekt een recent ‘vastgelopen’ roeiboot het graf van haar schipper. De lijster op de rand zingt zwijgend haar lied dat uitwaaiert over de velden.

Het is tijd en ik meld mij bij het onlangs geopende informatiecentrum aan de voet van de terp. “Je kon wel eens pech hebben” hoorde ik als welkom. “Gisteravond sprongen de stoppen en viel het licht uit”, oei, dat is jammer. Het dichte wolkendek en het loof rond de kerk zullen weinig licht in de kerk toelaten. “Laten we maar gaan”, zei de opgewekte vrijwilliger, “mijn collega zal er straks naar kijken”.

En weer passeren de edelen onder mijn voeten door en hoor ik een en ander over de geschiedenis van de deels afgegraven terp. De lage deur van de toren wordt ontgrendeld en daar sta ik in een halfschemerige ruimte vol vage schaduwen. De 16 zware imposante en in dit licht mysterieuze rouwborden leken de wanden volledig te bedekken en je neer te willen drukken. De herenbank in het koor aan het eind en toch dichtbij is leeg, maar je zou zo oog in oog kunnen staan met een strenge vorst of rechter. De eerste indruk ís die van een slotkapel waarin alleen de vaandels ontbreken.

Een engel met de zeis, steigerende paarden, doodskoppen en oude symbolische motieven komen je vanaf de rouwborden tegemoet en werpen hun schaduwen vooruit. Het lot van de mens gevat in een veelzijdige kunstzinnige verbeelding.

Ik mis ineens mijn gids maar plots schijnt er een helder licht en een juichkreet klinkt vanaf de orgelgalerij. Twee schijnwerpers branden gericht naar het plafond en de enthousiaste gids biedt aan ze naar mijn wensen te bedienen. Ik voel me begenadigd en een warme gloed trekt door mijn binnenste.

De wereld buiten is sober en stil en hier komt als uit het niets de zon op. De lichtbundel leidt de aandacht van de edelen af en lokt mij naar de eenvoud van een dichtgeslagen Bijbel op de hoek van een kerkbank of de verstilde ruimte onder de orgel-galerij, het orgel is in 1862 gebouwd.

Plekken van leegte in een ruimte van overdaad. De zitplaats van het volk wier bestaan herinnerd wordt met een kaars in de nis. Uiteindelijk zal alle pronk en uiterlijk vertoon samenvallen in het licht van een simpele kaars. Geen rouwbord kan het duister verdrijven, het is de kaars gegeven.

De preekstoel en de dooptuin dateren uit de 18e eeuw. De herenbank is in de 17e eeuw gemaakt met wapens van de familie De Schepper, Scheltinga en Coehoorn, een naam die ik in meerdere kerken ben tegengekomen. Twee kolossale en rijk bewerkte grafzerken bedekken de vloer voor de herenbank. Boven de preekstoel zijn nog vage resten te zien van een fresco met afbeeldingen van Christus en engelen. Er schuilt een zekere symboliek in dit tafereel: trekt Christus zich in deze wand teleurstellend terug of is de tijd juist rijp om gaandeweg weer tevoorschijn te komen?

De gids heeft de schijnwerpers in een vaste positie gezet en wijst me nog op enkele bijzondere details zoals het lage venster, een voormailige sacristie-ingang dat later werd omgebouwd tot een klein venster, een zgn. hagioscoop (heiligenkijker) en de koperen zandloper op de preekstoel. Een zandloper als alarmbel voor een te lange preek, maar ook als symbool voor een kentering van de tijd.

In mijn geval zit de tijd er ook op. De eerste bezoekers kondigen zich aan en de koffie lonkt.
In het splinternieuwe “Bezoekerscentrum Terp Hegebeintum” is ook een klein museum gevestigd met alle informatie over de afgraving van de terp en de archeologische vondsten waaronder een duplicaat van de mantelspeld van verguld zilver uit de eerste helft van de 7e eeuw na Christus. Met een boek over de laatste archeologische onderzoeken onder mijn arm neem ik afscheid en kijk dankbaar terug op een zeer prettige en verrassende ontdekkingstocht….dit bezoek was letterlijk een hoogtepunt.

Herman Slurink. Zwartsluis – Hegebeintum, 16-10-2021.




0511-21

Een pelgrim in het labyrint, een project voor studenten van NHL Stenden

De Groate Kerk in St. Jacobiparochie is de eerste kerk die op het vermaarde pelgrimspad naar Santiago de Compostela ligt. In de kerk is het pelgrimsinformatiecentrum te vinden en vóór de kerk staat een zuil die het begin van deze 2700 kilometer lange route markeert. Het is dan ook niet verwonderlijk dat juist deze kerk wordt ingezet voor het project ‘Moreel Kompas’ vanuit de Pabo van de NHL Stenden Hogeschool Leeuwarden. Dit najaar maken 75 PABO studenten kennis met het Jabikspad, het pelgrimspad zoals het in Friesland heet. Ze maken tevens een innerlijke pelgrimage. In de kerk werd een labyrint gecreëerd voor het maken van een innerlijke reis, een innerlijke pelgrimage voor het verkrijgen van inzicht in het eigen Moreel Kompas als mens en als leerkracht in opleiding.

Op vrijdag 29 oktober j.l. vond de dag met de eerste groep van 40 studenten plaats. In kleine groepjes startten zij op de dijk bij Zwarte Haan. Voorafgaand was in de colleges al het nodige voorbereid. Op de dijk kregen de studenten nog een korte inleiding van hun docente Levensbeschouwing Joanneke Kuipers over de eeuwenoude route, het ontstaan, het doel en ook over de opdrachten die ze onderweg zouden krijgen. Een van de opdrachten was dat ze zich mochten concentreren op iets wat ze graag wilden loslaten op dit moment in hun leven. Ze konden dat op een meegebrachte steen schrijven en die onderweg in het land werpen. De steen zou dan zelf zijn weg weer vervolgen. Ook maakten ze een pelgrimsstaf en versierden die met voorwerpen die ze onderweg vonden. De route van die ochtend was 6,5 kilometer en het fysieke einddoel de Groate Kerk in St. Jacobiparochi.

Op de houten vloer van de kerk was die ochtend een groot labyrint aangelegd door Simon Olbertijn en Maroesja Veken van de Labyrintwerkplaats. Zij ontvingen de pas aangekomen studenten en leidden hen in in de symboliek van het eeuwenoude labyrint. Het labyrint is een vorm die duizenden jaren terug gaat in de tijd en in tal van culturen en op verschillende continenten is gevonden. Waarschijnlijk deed het dienst bij rituelen die de wendingen in het leven van mensen markeerden of bij veranderingen in een samenleving. De Middeleeuwse kerk heeft het labyrint in eerste instantie ook omarmd, het lag in vele kerken in West-Europa. Het hielp mensen onder andere om los te komen uit hun dagelijkse beslommeringen, en om zich open te stellen voor dat wat groter is dan henzelf. Ook werd het labyrint ingezet in de kerken op de vele andere pelgrimsroutes. Mensen die fysiek niet meer in staat waren om tot het einddoel te lopen, konden de weg door het labyrint gaan. Zo symboliseert het labyrint het pelgrimspad, ons eigen levenspad. Het labyrint, dat maar één pad kent, voert via verschillende schijnbare omwegen met diverse wendingen naar het midden, de kern, die symbool staat voor ons eigen midden, onze eigen heilige plek, ons hart. Vanuit dat midden staan we in verbinding en kunnen we ons openen en ontvangen. Met dat wat we ervaren of ontvangen hebben, aanvaarden we dan weer de weg terug de wereld in.

De studenten vormden een cirkel om het labyrint heen en bij het horen van een klankschaal gingen ze in stilte één voor één het labyrint in. In het midden mochten ze een steen pakken die symbool stond voor dat wat ze in het labyrint ervoeren. Er weer uitgekomen namen ze hun plaats rond het labyrint weer in, vanwaar ze getuige waren van het levenspad van de ander. Tijdens de nabespreking konden ze delen waar hun steen nu symbool voor stond en wat hen zou helpen in hun dagelijks leven.

De ervaringen van de studenten waren uniek en prachtig, ze hadden de stilte en het gaan als een geschenk ervaren en hun steen, hun steen ligt hoogstwaarschijnlijk te pronken op een plek waarvandaan ze hem iedere dag zien en hij herinnert hen aan een pelgrimstocht die in vele opzichten waardevol was.

Dit project met studenten vindt in november op dezelfde wijze nogmaals plaats en in april worden nog twee groepen verwacht. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit een jaarlijks terugkerende tocht en ritueel in de kerk van Sint Jacobiparochie worden.

Voor meer informatie over het labyrint en mogelijkheden om het labyrint naar andere plekken te halen: www.labyrintwerkplaats.nl




0111-21

Eeuwenoude bijbels gerestaureerd

Acht unieke en bijzondere bijbels van de stichting zijn gerestaureerd. Frisian Colorists & Restorers uit Leeuwarden heeft deze monnikenklus op zich genomen de afgelopen maanden. Het is voor het eerst dat deze bijzondere boekwerken onder handen zijn genomen. De bijbels zijn gerestaureerd met behoud van het oude karakter.

‘Net als onze kerkgebouwen vinden we het belangrijk dat ook toebehoren zoals bijbels behouden blijven’, aldus directeur Hester Simons. In het depot van de stichting liggen tientallen unieke bijbels opgeslagen. De eerste acht zijn het afgelopen half jaar hersteld, waaronder de Goingarijp Statenbijbel uit 1745, een Perkamentenboek uit 1740 en de Kerkbijbel van Sint Jacobiparochi uit 1782 die toen voor de prijs van fl.1,16 is gekocht.

Sommige bijbels lagen compleet uit elkaar, andere heilige boeken hadden iets minder onderhoud nodig. Ze zitten in ieder geval allemaal weer stevig in elkaar. De restauratie betrof zowel de leren buitenkant als het naaien en herstellen van de pagina’s aan de binnenkant.

‘Wat je bij vrijwel iedere bijbel zag was een gescheurde of kapotte leren boekband’, aldus Evelien de Boer van Frisian Colorists & Restorers. ‘Leer droogt uit en barst dan op een gegeven moment. Aan de binnenkant zagen we veel ezelsoren en gescheurde pagina’s. Deze bladzijden zijn met Japans papier hersteld. Dat is doorzichtig en dun, maar zeer stevig wat over het huidige papier wordt bevestigd zodat de tekst leesbaar blijft.’

De Goingarijp Statenbijbel was een behoorlijke klus. Deze bijbel had de kanselziekte. Dit betekent dat het boek langdurig op dezelfde bladzijde opengelegen heeft. Door het leunen, met de ellebogen van de dominee, slijt met name de onderkant van de pagina’s.

‘Door het vele gebruik, de leeftijd en het gewicht scheurt vaak ook het naaiwerk op den duur met als gevolg, losse pagina’s. Alle pagina’s zijn weer aan de boekband bevestigd. Ook de kapitaalband in de rug van de bijbels zijn aan de boven- en onderzijde op een ouderwetse manier met de hand bestoken’, aldus Evelien.

We hopen alle ‘in slechte staat verkerende’ bijbels weer in goede conditie te krijgen. De restauratie werd mede mogelijk gemaakt door FB Oranjewoud en een speciaal fonds.




2710-21

Donateursbijeenkomst gaat niet door

De jaarlijkse donateursbijeenkomst die gepland stond voor zaterdag 30 oktober 2021 gaat op deze datum niet door.
Wij zullen een nieuwe datum binnenkort via een nieuwsbericht op de website met u delen. Mocht u hier vragen over hebben dan kunt u telefonisch contact met ons opnemen via 058-2139666 of stuur een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl.




2010-21

Excursievoorzitter Piet Wouda neemt afscheid en blikt terug

Zaterdag 9 oktober kon sinds lange tijd weer een excursie georganiseerd worden langs een aantal van onze kerken. Voor excursievoorzitter Piet Wouda de laatste excursie als voorzitter. Hij blikt terug op een prachtige dag waar de kerken van Allingawier, Ferwoude en Gaast centraal stonden. Niet alleen het gebouw trok de aandacht, ook interessante verhalen en anekdotes van kerkgangers en predikanten uit het verleden passeerden de revue.

Piet Wouda is sinds 2006 lid van de excursiecommissie. Met veel plezier heeft hij samen met de overige leden de afgelopen jaren de excursies samengesteld. Kerken met andere ogen bekijken is een belangrijk uitgangspunt van de commissie. ‘De kerk is namelijk meer dan alleen de preekstoel. Uiteraard hebben we ook aandacht voor het cultuurhistorisch perspectief en de geschiedenis. Maar we willen mensen vooral de charme en de schoonheid van het gebouw laten zien’, aldus Wouda.

De kerk als monument dat een statement is in het dorp. Zo sprak Wouda tijdens de voorbereiding van een excursie eens met een oudere man die tegen hem zei: ‘Ik ben niet kerkelijk, maar de kerk is wel van mij.’ Dat vond Wouda natuurlijk fantastisch. ‘Ik hoop dat veel meer mensen dat gevoel krijgen in de toekomst.’

‘Wat ik altijd interessant vind, en met dat oog geven we invulling aan de excursies, is hoe de samenleving betrokken is bij een kerk. Daar wordt over verteld. En wat een kerk typeert of wat er centraal staat, vertalen we naar een hedendaagse uiting.’ Zo is ook gekeken naar het programma van 9 oktober.

De dag begon met mist toen de bus uit Leeuwarden vertrok. Maar onderweg door het prachtige Friese landschap trok de mist langzaam op en brak de zon door. ‘Schitterend beeld gaf dat over de weilanden’, aldus de voorzitter. ‘Vlak voor mijn bezoek aan de kerk in Gaast, ben ik op de dijk geklommen om te genieten van het uitzicht over het IJsselmeer. De kerk zie je dan staan als een ‘beaken’ aan zee.’

Het weidse uitzicht maakt plaats voor gedetailleerde werken in de drie verschillende kerken. Wouda: ‘Hoe prachtig de Friese kerken zijn, moet eigenlijk iedereen zien. Hoe interessant en leuk zou het zijn als kerken tot in detail bekeken kunnen worden. Ik hoop in de toekomst dat we met de moderne middelen kerken nog beter kunnen uitlichten. Details die met het blote oog niet altijd te zien zijn. Denk bijvoorbeeld aan de hoge plafonds in kerken. Vaak te hoog om die vanaf de grond goed te kunnen zien.’

André Buwalda volgt Piet Wouda op. ‘Ik laat het met een gerust hart achter. André is betrekkelijk jong, betrokken en ambitieus. Ik weet zeker dat hij samen met de andere leden van de excursiecommissie prachtige programma’s samenstelt waarbij de kerken vanuit diverse perspectief bekeken worden.’




1510-21

Theatrale voorstelling en tentoonstelling Bokke en Skelte Mariakerk Boksum

Zondag 17 oktober is de theatrale opening van de expositie Bokke en Skelte in de Mariakerk in Boksum. Tussen 17.00u en 21.00u vindt ieder half uur een voorstelling plaats van en over Bokke en Skelte. Twee helden die tijdens de Slag bij Boksum in 1586 om het leven zijn gekomen. De opening is voor iedereen en gratis toegankelijk.

Regisseur Tjerk Kooistra, bekend als regisseur van het Iepenloftspul in Jorwert en drie spelers van Jorwert voeren een komische en luchtige scéne op. Twee van hen kruipen in de huid van Bokke en Skelte. Deze namen heeft het dorp hen gegeven. Ook wordt er een animatiefilm getoond en zijn de skeletten tentoongesteld.

De skeletten zijn gevonden bij opgravingen in 2016. Het bleek een massagraf te zijn met zes a zeven botresten. In één van de gevonden schedels zat een gat ter grootte van een musketkogel. Al snel wordt de link met de Slag bij Boksum gelegd. Ook omdat het gevonden aardewerk 16e eeuws blijkt te zijn.

Zondag kunnen per half uur ongeveer veertig tot vijftig bezoekers de voorstelling aanschouwen. Afgelopen zondag was de première. Deze is zeer goed ontvangen door de genodigden. De tentoonstelling is permanent en na zondag dus nog steeds voor het publiek toegankelijk. In de herfstvakantie is de Mariakerk iedere dag geopend tussen 10u en 17u en ook na de herfstvakantie zal de kerk regelmatig geopend zijn voor publiek.




0510-21

Stichting Alde Fryske Tsjerken slaat nieuwe weg in met ‘Alde Tsjerken, Nije lûden’

Voor de komende jaren hebben we een nieuwe koers uitgezet. Een koers waarin ambities opgenomen zijn die gaan over het duurzaam gebruik van de 55 prachtige kerkgebouwen die de afgelopen vijftig jaar aan de stichting zijn toevertrouwd. De focus ligt op het betrekken van de mienskip, participatie en partner zijn.

We zetten de komende jaren de oude kerkdeuren open voor nieuwe generaties en doelgroepen. Kerken bieden mogelijkheden voor jong en oud die we graag benutten. Zo blijven de gebouwen het middelpunt in een gemeenschap en zorgen we ervoor dat de stenen levend blijven. Een plek waar iedereen zich welkom voelt. Waar mensen samenkomen en waarbij het draait om beleving. De mensen staan centraal.

Het behoud en levend houden van kerken kan alleen als we dat samen doen, samen met de mienskip. Daarom betrekken we de mienskip en geven hen ruimte om invulling te geven aan wat een kerk voor de dorpen en wijken kan betekenen. De kerk kan een belangrijke bijdrage leveren om maatschappelijke doelen te halen.

We zoeken ook actief de samenwerking op met erfgoedpartners, instellingen, (lokale) ondernemers en bedrijven. We zijn volop aan het netwerken om de interesse te wekken voor onze gebouwen. Vanuit liefde voor het gebouw delen we graag de legio mogelijkheden die onze kerken bieden als podium, vergaderplek, expositieruimte of voor maatschappelijke doeleinden.

De komende jaren zal de stichting zich ook verder profileren als het vangnet voor behoud van historisch waardevolle kerkgebouwen in de provincie Fryslân. Per jaar zien we het aantal kerken groeien dat aan de stichting aangeboden wordt ter overname.

Met Alde Tsjerken, Nije Lûden staan we open voor gesprekken over de toekomst van ons cultureel erfgoed, open voor samenwerking en open voor vernieuwende ideeën om de toekomst van ons religieus erfgoed veilig te stellen voor toekomstige generaties.

Het koersdocument 2021-2024 is hier te vinden.




2409-21

Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt Protestantse kerk Harich over

Op vrijdag 24 september neemt de stichting de Protestantse kerk van Harich over. Deze monumentale kerk uit 1663, met een toren die deels dateert uit de 12e eeuw, is een prachtig en waardevol gebouw dat door de overname behouden blijft voor de gemeenschap en een nieuw leven krijgt. Naast beheer en onderhoud zet de stichting volop in om ervoor te zorgen dat het gebouw weer wordt gebruikt binnen de bestaande mogelijkheden.

Voorzitter van de stichting Jan Kersbergen krijgt vrijdag uit handen van de voorzitter van de kerkenraad Durk Tuinier de sleutel in handen voor het symbolische bedrag van €1,00. De kerk is de 55ste kerk die stichting overneemt.

‘De kerk is belangrijk voor onze gemeenschap, dus we zijn blij met de overname door de stichting’, aldus Tuinier. ‘Natuurlijk is het ook jammer dat wij als dorp het zelf niet meer kunnen opbrengen. Door de overname ontzorgen we de volgende generatie en tegelijk bieden we nieuwe kansen. De betrokkenheid en vrijwilligheid van de dorpsbewoners bij de kerk is groot.’

Een vijftal enthousiaste vrijwilligers uit Harich neemt zitting in de Plaatselijke Commissie. Zij zorgen er mede voor dat de kerk ook in de toekomst geopend blijft en dat iedereen zich welkom voelt. Tuinier: ‘De kerkdiensten en de rouw- en trouwdiensten blijven met de overname gecontinueerd, en dat is voor het dorp belangrijk. Ook heeft de PC ideeën om de kerk een bredere bestemming te geven. Wij gaan samenwerken met het dorpshuis.’

De kerk staat op een prominente plek in het dorp en dateert uit 1663. Maar de kerk kent een langere geschiedenis. Op dezelfde plek stond een Katholieke kerk uit de 12e eeuw. Die is tijdens een storm grotendeels verwoest. Alleen de toren is tijdens de storm blijven staan.

Achter de kerk bevindt zich een grafkelder waar de Friese gedeputeerde Ulbo Aylva Rengers (1726-1787) en zijn echtgenote liggen. Tijdens de kerstnacht van 1979 werd de kerk getroffen door een grote brand. De toren bleef ook dit keer gespaard. De muren van de kerk bleven intact, maar het interieur ging verloren. De kerk werd volledig hersteld en kreeg een nieuw orgel.




2309-21

Coronatoegangsbewijs nodig vanaf 25 september

Met ingang van 25 september komt de 1,5 metermaatregel te vervallen en is het voor bezoekers van een voorstelling verplicht om bij de entree een coronatoegangsbewijs te tonen. Ook in onze kerken, omdat wij een cultureel podium bieden. Om binnen te komen is een geldige QR-code nodig. Die code kan aangemaakt worden via de CoronaCheckApp of via coronacheck.nl

Er zijn drie manieren waarop u een QR-code kunt verkrijgen:
·         Een volledige vaccinatie (plus twee of vier weken, afhankelijk van het vaccin)
·         Een negatieve testuitslag van maximaal 24 uur oud (via testenvoortoegang.nl)
·         Een herstelbewijs van corona van maximaal zes maanden oud

Alle bewijzen dienen te worden getoond in combinatie met een identiteitskaart. Kijk voor meer informatie op de website van de rijksoverheid. Als er ondersteuning nodig is bij het aanvragen van het coronatoegangsbewijs kan er ook gebeld worden met de CoronaCheck-helpdesk via 0800 14 21.

Om oponthoud bij de ingang te voorkomen vragen we u onderstaande zaken bij de hand te houden:

uw coronatoegangsbewijs
een geldig identiteitsbewijs (ID-kaart, paspoort of rijbewijs)




1509-21

Medewerker in de spotlights: bureaumanager Rommie van der Heide

Kerken staat op diverse manieren centraal in het leven van bureaumanager Rommie van der Heide. Ze is religieus opgevoed, veertien jaar actief geweest als kerkenraadslid en ging naar de kerk om te mediteren. Door haar werk kijkt ze anders naar deze imposante gebouwen. ‘De kerk heeft een bredere betekenis gekregen. Ik zie nu meer de charme van het gebouw.’ Maak kennis met Rommie, deze enthousiaste duizendpoot.

Sinds 2012 werkt Rommie voor de stichting waar ze begon als secretaresse. Als snel groeien haar werkzaamheden uit en is ze sinds drie jaar bureaumanager. Donateursbijeenkomsten organiseren, excursies voorbereiden, bestuursvergaderingen plannen en notuleren, Rommie zorgt ervoor dat alles wordt geregeld. Ook vormt ze een belangrijke spil in overnameprocessen.

‘Als iedereen akkoord is met overname van een kerk door de stichting, zorg ik ervoor dat alles wordt geregeld om de overdracht zo prettig en flexibel mogelijk te laten verlopen’, begint Rommie. ‘Er komt nogal wat bij kijken. Het is een bijzonder en leuk proces. Maar het brengt vaak ook emotie met zich mee. Daar moet je wel gevoel en empathie voor hebben. Het moment dat de sleutel aan ons overgedragen wordt, is heftig. Alsof je geen sleutel meer hebt van je eigen huis. Ik voel goed aan hoe de kerkelijke gemeente in het proces zit. Het is maatwerk, en veel regelen, dat maakt het werk zo mooi.’

Rommie weet precies wat er speelt binnen de organisatie, want ze is betrokken bij veel projecten en activiteiten. Ze weet de lijnen bij elkaar te brengen en aan elkaar te verbinden. ‘Ik ben daar akelig scherp in’, zegt ze met een glimlach. Ze is ook een kei in relatiebeheer. Een belangrijke taak die ze perfect aanvoelt en graag doet. Of het nu gaat over bestuurlijke contacten of over het contact met families voor nalatenschappen. ‘Nazorg is erg belangrijk. Er gaan vaak bijzondere verhalen schuil achter een nalatenschap. Dat ontroert me enorm. En dat vind ik ook een mooi gegeven van de stichting en de kerken waar we voor zorgen, er zit veel meer achter.’

‘Toen ik bij de stichting kwam te werken was ik verrast dat zij kerken in eigendom had’, vervolgt Rommie. ‘Die zijn toch van kerkelijke gemeenten?’ Ze maakt vanuit een andere hoek kennis met kerken. ‘Er zijn zoveel mensen die niet religieus zijn, maar wel interesse hebben in kerken. Dat vind ik mooi en bijzonder. Ook het aantal mensen dat als vrijwilliger betrokken is bij de stichting of bij een kerk. Ik was echt verrast. Hun enthousiasme en toewijding is prachtig. Net als alle trouwe donateurs die de stichting telt. Het is hartverwarmend.’

Hoogtepunten uit Rommie haar carrière zijn een tweetal bijeenkomsten van het Europese netwerk Future for Religious Heritage (FRH). Namens dit netwerk kwam een Fransman van adel op werkbezoek naar Hegebeintum. Tussen de middag stond, een voor hem niet alledaagse lunch klaar: brood met melk en karnemelk. ‘Ook ben ik in Parijs bij een FRH bijeenkomst geweest.’

Als voorbereiding op Culturele Hoofdstad (CH) 2018 reist ze samen met collega Reina Hilarides in 2016 naar Wroclaw, Polen om inspiratie op te doen. Ook een mooi hoogtepunt. Het project ‘Under de toer’ tijdens CH2018 is haar bijgebleven. ‘Kerken stonden centraal en de activiteiten in de kerk hebben daarmee een positieve boost gekregen. Ook de muzikale tour van Piter Wilkens in 2015 was fantastisch. En ik geniet ook erg van de contacten en gesprekken die ik heb met donateurs en vrijwilligers.’

Naast het werk bij de stichting is Rommie ook betrokken bij Spektakelmusical De Tocht als secretaris van de Raad van Commissarissen. ‘Ook geef ik wel eens gastlessen aan leerlingen van de secretaresse opleiding over mijn carrière. Het representeren van de stichting vind ik leuk.’ Rommie is het visitekaartje.

Om alle ballen in de lucht te houden is de kerk voor haar ook de plek om even stil te zijn en te ervaren wat stilte met je doet. ‘Ik vind het belangrijk om even een moment voor mezelf te pakken, dat er even niets moet. Het spirituele van een kerk past goed bij mij.’ Mediteren in de kerk heeft plaatsgemaakt voor yoga en fitness elders. Thuis is voor haar de plek waar ze graag leest en tuiniert.




1309-21
Kerk Allingawier

EXCURSIE ZATERDAG 9 OKTOBER: Gaast, Ferwoude en Allingawier

Vorig jaar, tijdens ons jubileumjaar, is de excursie wegens de coronamaatregelen helaas niet doorgegaan. Gelukkig kan het dit jaar wel. Op zaterdag 9 oktober bezoeken we de kerken in Gaast, Ferwoude en Allingawier. Drie kerken die in een prachtig weids, groen landschap van de Friese Zuidwesthoek liggen.

Hoofdredacteur Hans Willems beschrijft de kerken van Gaast en Ferwoude in zijn artikel ‘Bepleisterd en ommetseld’ (AFT juni 2019). Hij noemt beide kerken bijzondere godshuizen aan de IJsselmeerkust. Hun ligging en ook die van de dorpskerk van Allingawier nodigen uit om deze drie kerken als bakens in het landschap te bezichtigen.

Gaat u mee of komt u ook langs? Wilt u gebruikmaken van vervoer per bus en lunch? Aanmelden kan nog, er is nog plek in de bus. Aanmelden kan via info@aldefrysketsjerken.nl of 058-2139666.

Belangstellenden die zich vorig jaar hebben aangemeld, worden verzocht zich opnieuw aan te melden. De kosten bedragen € 50,- (brochure, bus, lunch, koffie/thee). De bus vertrekt 11.00 uur van busstation Leeuwarden en komt daar rond 17.00 uur weer terug.

U kunt de kerken op 9 oktober tussen 11.30 – 17.00 uur ook gratis op eigen gelegenheid bezoeken. Er vinden regelmatig lezingen en rondleidingen plaats. Gaast: Zeedijk 9. Ferwoude: Buren 2. Allingawier: Kerkbuurt 23. Klik hier voor meer informatie over de excursie.




1009-21

Podiumtour ‘Tusken lân en wetter’ geïnspireerd op kunstwerken Jentsje Popma

De jaarlijkse podiumtour is dit jaar geïnspireerd op schilderijen van Friese landschappen van kunstenaar Jentsje Popma, die dit jaar zijn 100e verjaardag viert.

Zangeres Janna van der Honing en multi-instrumentalist Herman Woltman brengen samen met kunstkenner Jan Henk Hamoen de muziekvoorstelling ‘Tusken lân en wetter’. De podiumtour start op zondag 26 september om 15.00u in Buitenpost. In totaal speelt het gezelschap in negen kerken van de stichting.

Enkele jaren geleden maakte Janna kennis met het werk van Jentsje Popma. Popma schilderde het Friese landschap vanuit de directe waarneming, de werkelijkheid, met de weersomstandigheden die zich op dat moment aandienden. Janna voelde meteen een connectie met zijn werk en besloot Friese liedteksten te schrijven geïnspireerd op elementen uit de schilderijen.
Tijdens de voorstelling hoort men de pure klanken van de muziek van Janna (zang) en Herman (o.a. gitaar). Elk lied heeft zijn eigen identiteit. Er is een Nederlandse vertaling van de Friese liedteksten.

De muziek wordt tijdens een aantal voorstellingen (aangeduid met *)  afgewisseld met verhalen over Popma en uitleg over meegebrachte schilderijen door Jan Henk Hamoen. Bij de overige voorstellingen brengen Janna en Herman na de pauze nummers ten gehore vanuit hun eerdere samenwerking.

Janna en Herman waren eerder met elkaar verbonden in de formatie Souldada.

Jan Henk Hamoen is theoloog en kunstkenner, bestuurslid bij Stichting Nijkleaster en uit naam daarvan beheerder van de grote collectie schilderijen die Popma schonk aan Nijkleaster.

De stichting is blij dat er dit jaar weer een podiumtour kan worden georganiseerd. De voorstellingen dragen bij aan het levend houden van onze prachtige kerkgebouwen in de provincie. Wij stimuleren het gebruik van kerken voor onder andere culturele doeleinden.

In totaal speelt het gezelschap in negen kerken. Onderstaand de data van de voorstellingen, allemaal op zondagmiddag om 15.00 uur.

  • Buitenpost      26 september                         Terband          31 oktober
  • Olterterp*      3 oktober                                Jelsum             7 november
  • Wier                10 oktober                              Foudgum*       21 november
  • Jorwert*         17 oktober                              Huizum*         28 november
  • Gaast              24 oktober


Entree: € 10,-. De voorstellingen met * € 13,50.

Houd voor actuele informatie over de voorstellingen de UIT-agenda op de activiteitenpagina van onze website in de gaten.




0809-21

Noordoost netwerkt met: Hester Simons

Op de site netwerknoordoost.frl geeft onze directeur Hester Simons antwoord op zes interessante vragen over ondernemen en netwerken in het noordoosten van Friesland. In de rubriek ‘Noordoost netwerkt met …’ krijgt iedere week een andere Friese ondernemer dit online podium.

Hester antwoordt op vragen als: Wat maakt haar en de stichting uniek, ten opzichte van anderen?  Wat levert gevestigd zijn in deze regio haar op? Wat is het best bewaarde geheim van Noordoost-Friesland: iets dat ondernemers uit andere regio’s hierheen zou kunnen trekken? De antwoorden op deze en andere vragen lees je hier

Ondernemend Netwerk Noordoost is al jaren hét platform voor het bedrijfsleven in Noordoost-Friesland. Viermaal per jaar maken ze samen met de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel, Noardeast-Fryslân en Tytsjerksteradiel het magazine Ondernemend Netwerk Noordoost. Hierin is te lezen over de ambities en projecten van toonaangevende bedrijven en organisaties in de regio.




0709-21

Conservatoriumstudenten achter het orgel tijdens Open Monumentendag op 11 september

Op zaterdag 11 september bespelen vijf (inter)nationale studenten van de conservatoria uit Amsterdam en Groningen in vijf verschillende kerken van de stichting het orgel.

In navolging op het succes van vorig jaar organiseert de stichting in samenwerking met Stichting Organum Frisicum deze concerten tijdens Open Monumentendag. De concerten zijn in de Sint Genovevakerk in Jelsum, de Johanneskerk in Britsum, De Groate Kerk in St. Jacobiparochie, de kerk in Hegebeintum en de kerk van Wanswerd.

De gratis concerten duren 35 à 45 minuten en beginnen allemaal om 10.30, 12.00 en 13.30 uur. (In St. Jacobiparochie alleen om 10.30 en 12.00 uur). Het publiek heeft de mogelijkheid om zelf een route samen te stellen en op die manier meerdere concerten bij te wonen. Om 16.00 uur is er nog een orgelconcert in de Grote Kerk van Leeuwarden. Voor alle concerten zijn de dan geldende coronaregels van toepassing.

Dat de eeuwenoude kerkorgels dit jaar door jonge mensen worden bespeeld, past perfect bij het doel van de Stichting Alde Fryske Tsjerken om ook jongeren te interesseren voor en te betrekken bij het cultureel erfgoed. Het motto van de stichting is: Alde Tsjerken, Nije Lûden. ‘Wij willen een breder publiek enthousiast maken voor kerken. Niet per se vanuit religieus oogpunt, maar vanuit liefde voor het gebouw en de mogelijkheden die het biedt’, aldus directeur Hester Simons.

Naast orgelconcerten zijn er tijdens de Open Monumentendag ook diverse andere culturele activiteiten in en rond de kerken van de stichting, zoals kunstexposities en rondleidingen. Kijk voor meer informatie in de UITagenda




0309-21

Tieners beleven “Experience" en slapen in Redbadtsjerke Jorwert

Het is middernacht, maar in de 12e-eeuwse Redbadtsjerke in Jorwert brandt nog licht. Tieners en leiders spreiden hun slaapmatje uit op deze historische plek. Maar of er veel geslapen wordt?

Druk en giechelig komen de tieners in de leeftijd van 12-15 jaar met tal van spullen de kerk binnen. Na het horen van de spelregels van de plek en het kennismakingsspel is de spanning geweken. Belangstellend luisteren ze naar Ebe Veerman, bestuurslid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken die vertelt over de bewogen geschiedenis van de kerk.

En dan is het moment daar dat de nachtexperience ‘The Safe’ start. We verklappen niet alles, maar de tieners ‘ontmoeten’ een bijzonder persoon. Mensen vertrouwen hem van alles toe. En met elkaar ontdekken ze wat dit te maken heeft met de heilige plek waar ze zijn.   
Marian Timmermans, eigenaar van initiatief Heilige Plekken: ‘Steeds ben ik ontroerd en verrast wat een heilige plek in combinatie met zo'n experience uitwerkt. Tieners delen hele mooie persoonlijke en ontroerende verhalen. Iedereen is er stil van, zittend in de schemer op zo’n doorleefde plek.’


Vinden de tieners het een heilige plek? Daar wordt heel divers over gedacht en daar is ook alle ruimte voor. Jelmer: ‘Ik vond het heel bijzonder om deze oude kerk eens op zo’n andere manier te ervaren. Het voelt ook alsof dit gebouw ineens een andere betekenis heeft gekregen.’

Het Heilige Plekken team bestaat uit jonge mensen met allerlei expertises. Het team maakt experiences om jongeren in een heilig gebouw zoals een kerk of klooster een moment van verwondering, verstilling en verrassing te laten beleven. Er zijn experiences voor groepen tieners en voor studenten van 5 tot 15 personen over verschillende thema’s: over thuis, de vragen die je jezelf elke vijf jaar moet stellen en hoe je tot rust en stilte komt.

Ze zijn zo ontwikkeld dat een vertrouwd persoon zoals een docent, kringleider of jeugdleider de experience zelfstandig kan neerzetten op een dagdeel of tijdens een nacht (12 uur inclusief nachtrust). Directeur Hester Simons: ‘We zijn als stichting erg blij met dit mooie initiatief en de samenwerking. De wijze waarop jongeren vanuit deze 'experience' betrokken raken bij de Friese kerk, en er een eigen betekenis aan geven, draagt naar ons idee bij aan het creëren van betrokkenheid van jongeren bij ons religieus erfgoed.’

Nederland telt ruim zevenduizend kerken en andere gebedshuizen. Veel gebouwen staan een groot deel van de week leeg. Wij dagen kerken en kloosters uit om hun gebouw open te stellen voor jonge mensen om de heilige plek te ervaren door er een (nacht)experience te beleven.

Kerken kunnen zich via de site www.heiligeplekken.nl aanmelden en worden daar dan ook zichtbaar. Bijzonder is dat als een jongerengroep voor jullie heilige plek kiest, ze ook bijdragen aan het voortbestaan van het gebouw en zijn verhalen. De helft van de bijdrage die we ontvangen boeken wij terug naar de kerk of het klooster waar de jongeren welkom zijn.

Wil je een kerk of klooster aanmelden, of wil je juist met een jongerengroep langskomen?
Voor meer informatie mail naar: heiligeplekken@gmail.com. Of kijk op heiligeplekken.nl.  




2408-21

Internationale studenten bezoeken kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken

Dinsdagavond 24 augustus reizen studenten en jong professionals uit de erfgoedsector uit binnen- en buitenland af naar Friesland. In de kerk van Boksum, Blessum, Peins en Swichum brengen zij de nacht door. En gaan ze in gesprek met leden van de kerkelijke gemeente. Woensdagochtend 25 augustus staat in de Redbadtsjerke van Jorwert een seminar op het programma over onder andere religieus erfgoed op het Hollandse platteland. Daarnaast gaan de studenten in gesprek met erfgoedprofessionals.

Het bezoek maakt onderdeel uit van een Summer School waarbij jongeren tijdens een vijfdaagse trip in de wereld duiken van religieus erfgoed, gericht op het verleden, heden en toekomst. Onderwijs, praktijk en onderzoek worden gecombineerd. Het wordt georganiseerd door diverse partners van het Netwerk Religieus Erfgoed. Naast Nederlandse studenten zijn er ook studenten uit België, Iran, Italië, Georgië, Marokko en China. De Summer School, 23 - 27 augustus, start en eindigt in Amsterdam. Ook brengen ze een bezoek aan Groningen.

Als gevolg van de voortschrijdende secularisatie lijken religieuze objecten, plaatsen en gebruiken steeds meer tot het verleden te behoren en onder verantwoordelijkheid te komen van musea en seculiere erfgoedorganisaties. Wat is de betekenis van dit ‘nieuwe’ erfgoed?

Op het programma staan lezingen en excursies over religieus erfgoed, multifunctioneel gebruik van religieuze gebouwen en het leven van religieuze gemeenschappen. De studenten worden uitgedaagd om in gesprek te gaan met academici, erfgoedprofessionals en vertegenwoordigers van diverse geloofsgemeenschappen.

‘We zijn vereerd dat Friesland op het programma staat van deze Summer School en we verwelkomen de studenten graag in een aantal van onze kerken’, aldus directeur Hester Simons. ‘Het is een interessant programma met een hedendaags thema en uitdagingen waar ook wij als stichting voor staan en ons voor inzetten zoals herbestemming en multifunctioneel gebruik van kerken. Het sluit aan op onze missie.’




1008-21
V.l.n.r. Henk de Vries (It Fryske Gea), Willem Jan van Elsacker (Wetterskip Fryslân), Marleen Schaap (Terp Hegebeintum), Hester Simons (Stichting Alde Fryske Tsjerken) en Rits van der Ploeg (Terp Hegebeintum). Fotografie: B. Buruma.

Nieuw kennis- en informatiecentrum Hegebeintum

Op 10 augustus opent het nieuwe kennis- en informatiecentrum in Hegebeintum. De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft samen met It Fryske Gea en het Wetterskip een belangrijke bijdrage geleverd bij de totstandkoming van het centrum.
St. TERP Hegebeintum biedt daarvoor iets terug en dat is vorige week officieel vastgelegd. De partijen hebben hun handtekeningen gezet onder de gemaakte afspraken. De drie organisaties zullen onder meer vanaf november afwisselend een expositie plaatsen op de bovenverdieping van het centrum.

Aan de voet van de hoogste terp in Nederland ligt het vernieuwde bezoekerscentrum. Precies op de plek van het oude bezoekerscentrum dat aan vervanging toe was. Drie jaar lang is aan het nieuwe centrum gewerkt waarbij de wensen van de inwoners van Hegebeintum een belangrijke bedrage hebben geleverd.

In het nieuwe gebouw is een archeologische expositie te zien over terpen: waarom zijn ze gemaakt, wanneer, en waar zijn ze (ook nu nog) te vinden? Ook is er informatie over de grafcultuur uit de terpentijd: hoe werd er toen begraven en welke grafgiften werden er gegeven? Wat vertelt dat over het leven in die tijd? Het antwoord op deze vragen vind je in de nieuwe expositie. En bovenop een terp staat meestal een kerk: in dit geval de kerk die de stichting in eigendom en beheer heeft. Daarnaast is er nog een terpen café, waar na een rondleiding een kop koffie of thee gedronken kan worden.

Eyecatcher van het centrum is een meterslange boorkern die nu horizontaal in het centrum hangt. Op basis van de grond en de tijdlijn kun je zien hoe mensen vroeger leefden. Het centrum moet jaarlijks 12000 bezoekers trekken.

Het bijzondere aan de samenwerking is wel dat de vier organisaties, die allen een verschillende achtergrond hebben, nu een gezamenlijk doel nastreven: mensen/bezoekers kennis meegeven over waterbeheersing, grafcultuur, natuur en het met de tijd veranderende landschap. Zowel qua historie alsook gericht op de toekomst.




2807-21

Aanrader: muziekvoorstelling ‘Ferlet’ van Janneke Warringa

De komende maanden treedt Zangeres Janneke Warringa met haar nieuwe voorstelling ‘Ferlet’ op in diverse kerken van de stichting. Janneke zingt Friestalige nummers over verlangen naar alles wat we de afgelopen tijd door corona zo gemist hebben: aanraking, verbinding, maar ook werk, cultuur en reizen.

We willen zo graag weer terug naar het vertrouwde ‘normaal’. De liedjes in Jannekes programma gaan allemaal over dit thema: hoop en verlangen. Met nieuw materiaal en bestaande nummers in een Friese vertaling.

Janneke Warringa is bij uitstek een vertolker van het chanson en het kleinkunstlied. Ze voelt zich zeer verbonden met de muziek van bijvoorbeeld Jacques Brel en Edith Piaf, maar ook met het repertoire van Stef Bos, Eva Cassidy, De Dijk, Randy Newman. Ze treedt op samen met pianist Peter van der Zwaag, zangeres Elske Fekkes en celliste Andrea Meijer.


Op 11 juli was de aftrap in het kerkje van Swichum. Hieronder een overzicht van haar optredens.

Zondag 29 augustus, 15.00u
Nicolaaskerk Koarnjum
Reserveren: 06-54763154


Zondag 5 september, 15.00 u
Nicolaaskerk Koarnjum
Reserveren: 06-54763154


Zaterdag 18 september, 20.00u
Dorpskerk Huizum
reserveren: www.ticketkantoor.nl/shop/Ferlet


Zondag 21 november,15.00
Redbadtsjerke Jorwert
reserveren: www.ticketkantoor.nl/shop/Ferlet




2607-21

Monnikenwerk, verstilling in kerk en kunst

In de periode van 14 juli tot en met 18 augustus werken vier kunstenaars zes woensdagen aan hun monnikenwerk in een kerk. Kunst die soms raakt aan iets dat groter is dan wij. De stille ruimte van een kerk nodigt daartoe uit. Aan het einde van de werkdag zijn bezoekers welkom om mogelijk iets van die verstilling in de kerk en kunst te ervaren en om de kunstenaar te ontmoeten.

Monnikenwerk NO Friesland maakt deel uit van de vierde editie van het project Monnikenwerk. Voorgaande jaren vonden deze plaats in kerken in Noord en Oost Groningen. Omdat  dit voor zowel kunstenaars als bezoekers inspirerende en soms ontroerende ervaringen waren, is het project uitgebreid met een route in NO Friesland. Deelnemende kerken van ronde NO Friesland zijn de Catharina kerk in Aalsum, de Bonifatiuskapel in Dokkum, de  Nicolaaskerk in Oostrum en de Petruskerk in Jouswier.  Deze laatste twee behoren tot onze stichting.

Monnikenwerk vindt plaats op de woensdagen 14, 21 en 28 juli en 4, 11 en 18 augustus. De deelnemende kerken liggen aan een fietsroute en zijn geopend voor publiek van 17.00 – 20.00 uur. De toegang is gratis. Meer informatie over deelnemende kunstenaars en de route is te vinden op  www. monnikenwerk.nu   




2107-21
Paul Andringa aan het werk in de kerk van Raard. Fotografie: RTVNOF

Zomerexposities Ferwoude, Wânswert, Ginnum en Raard

Diverse kerken zijn deze zomer nog mooier doordat ze gevuld zijn met prachtige kunstwerken of andere bezienswaardigheden van diverse kunstenaars. Van juni t/m augustus is de dorpskerk van Ferwoude omgetoverd tot een nostalgische schoolklas en geheel gevuld met oude schoolplaten. Waan u terug in de kindertijd en bezoek de prachtige kerk van Ferwoude.

Beeldend kunstenaar Paul Andringa werkt op dit moment aan zijn ‘Community-art’ project. Hij nodigt iedereen uit een brief aan zichzelf te schrijven in beeld of tekst. Deze werken worden op de kerkbanken in Wânswert uitgestald. Daarnaast zijn diverse werken van Andringa te vinden in de kerk van Raard waar hij eveneens zijn werkatelier heeft. En ook in de kerk van Ginnum zijn verschillende kunstenaars komende zomer aan het werk die zeker een bezoek waard zijn.

 




2007-21

Enthousiaste huurder voor kerkje Augsbuurt

Na het luiden van de klokken door PC-lid mevrouw Baarsma, is op donderdag 15 juli in ons kerkje in Augsbuurt een huurcontract ondertekend door Jantina Hoekstra en Hester Simons. Jantina en haar echtgenoot Sytse Hoekstra zijn per 1 augustus aanstaande beheerder van het kerkje dat er weer prachtig bij staat na een ingrijpende restauratie. Een feestelijke heropening volgt dit najaar. Echtpaar Hoekstra woont vlak bij de kerk en vindt het belangrijk dat deze een levendige en verbindende rol in het dorpje behoudt. Huwelijken en begrafenissen blijven mogelijk in Augsbuurt en daarnaast zal de familie Hoekstra andere activiteiten ontwikkelen. We wensen hen veel plezier en succes hiermee.

Van de gelegenheid werd gebruik gemaakt om de PC-leden, die jarenlang (soms meer dan 40 jaar) het kerkje onder hun hoede hebben gehad, even met een bloemetje in het zonnetje te zetten en te bedanken voor hun trouwe inzet en zorg tot nu toe. Omdat de begraafplaats van Augsbuurt ook in bezit is van onze stichting en niet onder verantwoordelijkheid van de huurder komt, blijft de PC actief voor de stichting voor wat betreft hulp bij het onderhoud hiervan.




1607-21

Zomerexposities in Bears

Wie van kunst houdt, kan deze zomer zijn of haar hart ophalen in diverse kerkjes van onze stichting waaronder die van Bears. Van 1 juni t/m 30 juli (dinsdag t/m zondag 13u-17u) is de Expositie ViltArt van Marianne Scarpa te zien in de Mariakerk in Bears. Haar viltart toont een spel van kleuren, lijnen en structuren. Werken met vilt vindt Marianne een boeiend proces van ontdekken en aftasten. De natuur is voor haar een grote inspiratiebron.

Van 3 augustus t/m 30 september neemt Melda Wibawa haar intrek in de Mariakerk in Bears met haar expositie: Bloemen, Rain on me en portretten. Melda is opgegroeid in Jakarta en woont sinds 2000 in Leeuwarden. In juni 2019 is zij cum laude afgestudeerd aan de Foudgumse school. Ze won een prijs van het talentontwikkelingsproject ‘Verhalen in het Landschap.’ In 2020 kwam ze ver in het TV programma ‘Project Rembrandt’.




1307-21

Het nieuwe Alde Fryske Tsjerken tijdschrift is uit!

Het eerste nummer van ons tweejaarlijkse tijdschrift, nummer 25, is weer gedrukt en verspreid onder onze donateurs en andere belangstellenden. In dit nummer onder andere aandacht voor de schilder, beeldhouwer en glazenier Jentsje Popma. Jan Henk Hamoen schreef het artikel: Glaskunst als geloofsbelijdenis.

Op 30 september hoopt Jentsje Popma honderd jaar te worden. Het jubileum wordt gevierd met een boek en twee tentoonstellingen: een zomertentoonstelling in de Grote Kerk in Leeuwarden en een verkooptentoonstelling in de kerk van Jorwert. Als schilder en beeldhouwer heeft hij een indrukwekkend oeuvre opgebouwd. Minder bekend is zijn werk als glazenier. In verschillende kerken in Friesland heeft hij zijn sporen nagelaten.

Als monumentaal kunstenaar is Jentsje Popma misschien wel het bekendst en meest zichtbaar door zijn beelden. Zoals het beeld van Anne Vondeling, de bekende sociaaldemocratische politicus, dat een prominente plaats heeft op de Nieuwestad in Leeuwarden. Ook het beeld van dichter-predikant François Haverschmidt aan de Westerplantage in Leeuwarden is van zijn hand.

Maar Popma hield zich ook al vroeg bezig met de glazenierskunst. Eén van zijn eerst ontwerpen is een gebrandschilderd glas-in-lood raam in het provinciehuis in Leeuwarden dat hij 1952 ontwierp. Popma maakte bij zijn glazenierswerk gebruik van verschillende technieken: gebrandschilderd glas, glas-in-lood, in reliëf gespoten glas en glasappliqué. Wilt u het complete artikel lezen? Het tijdschrift is te koop voor €5,00. Stuur een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl.




0907-21

De UITagenda is er!

Wat is er de komende maanden te doen in onze kerken? Je vindt het in de UITagenda die we samen met de PC’s en andere betrokkenen met veel plezier en zorg hebben samengesteld. De komende weken lichten we diverse activiteiten uit.

Nu de lockdown is opgeheven zetten we de deuren van de kerken weer open. Wat zijn we blij dat we weer mensen kunnen ontvangen! We hebben een veelzijdig en gevarieerd programma. Wij bieden een podium voor onder andere muziek, theater, exposities en lezingen. In de sfeervolle intimiteit van de kerkjes zijn er legio mogelijkheden.

De podiumtour is dit jaar geïnspireerd op schilderijen van Friese landschappen van kunstenaar Jentsje Popma, die zijn 100e verjaardag viert. Zangeres Janna van der Honing en multi-instrumentalist Herman Woltman brengen samen met kunstkenner dr. Jan Henk Hamoen de muziekvoorstelling: ‘Tusken lân en wetter.’

De voorstellingen zijn op een zondag om 15.00u.
26 september Buitenpost
3 oktober Olterterp
10 oktober Wier
17 oktober Jorwert
24 oktober Gaast
31 oktober Terband
7 november Jelsum
21 november Foudgum
28 november Huizum


Verspreid over de provincie is de agenda te vinden zoals in bibliotheken, boekhandels en in de kerken. Het programma is uiteraard ook op onze website te vinden. Klik hier voor de UITagenda.




0807-21

Studenten ronden onderzoeksopdrachten af met goed cijfer

In het kader van Alde Tsjerken, Jonge Lûden bogen maar liefst 14 derdejaarsstudenten van de NHL opleiding Human Resource Management (HRM) in Leeuwarden zich sinds februari over diverse onderzoeksvragen voor de stichting. Ook onze stagiaire Geanne Panstra van de opleiding Vastgoed & Makelaardij aan de Hanze in Groningen is klaar met haar stage. Zij deed onderzoek naar het rendement van kerken in relatie tot de meegeefsom van kerkelijke gemeenten.

De studenten hebben hun onderzoeken inmiddels afgerond en de verslagen ingeleverd. Dat leverde hen allen een mooi cijfer op. En voor de stichting bruikbare informatie. Alle studenten kwamen in de dorpskerk van Huizum-dorp bijeen om de plannen te presenteren. Buiten stond een foodtruck klaar voor de inwendige mens.

We zijn zeer content, maar ook verrast dat zoveel studenten voor onze stichting kozen om voor ons een opdracht uit te voeren. Een aantal studenten noemt het belang van kerkbehoud waarom ze voor de stichting hebben gekozen. Religie speelt daarin geen rol. Hoewel de stichting voor de meeste studenten onbekend was, sprong zij er wel uit ten opzichte van de andere opdrachten en bedrijven. De doelstelling van de stichting in combinatie met de onderzoeksvraag spraken ze zeer aan.

Om antwoord te krijgen op hun onderzoeksvragen werden enquêtes uitgezet, gesprekken gevoerd, literatuurstudie gedaan en social media ingezet. Er waren in totaal vier groepen van de HRM opleiding die onderzoek deden naar Cultuur in Beeld, Employer Branding en Human Talent. Daarbij ging het over het verhogen van de aantrekkelijkheid van de stichting bij externe partijen en potentiële medewerkers en vrijwilligers. Ook het aantrekken van nieuwe en vooral jonge vrijwilligers is onderzocht. Wat hebben ze nodig om bij te dragen aan je organisatiedoelstelling: het actief gebruiken van onze kerken zodat de stenen levend blijven. En er is gekeken naar welke wervingsstrategieën effectief zijn voor de doelgroep van 25 tot 40 jaar om meer donateurs te werven voor SAFT.




0507-21

Artikel Friesch Dagblad: Dancefeesten in gebouwen van Alde Fryske Tsjerken?

Vandaag staat er in het Friesch Dagblad een interessant artikel over de bijeenkomst afgelopen zaterdag in de kerk van Baaium. Onze directeur Hester Simons ging in gesprek met jongeren en andere aanwezigen over de toekomst van kerkgebouwen. Hieronder delen we de inhoud van het krantenartikel.

Door: Jan Auke Brink

Dancefeesten in gebouwen van Alde Fryske Tsjerken? Directeur Hester Simons denkt zo meer jongeren te betrekken bij het werk van de stichting. Stichting Alde Fryske Tsjerken wil jongeren meer bepalen bij hoe het kerkelijk erfgoed in Fryslân beheerd wordt. ,,Moeten we ons niet bij de jongeren aansluiten en hun manier van kijken en ondernemen overnemen?”, vroeg stichtingsdirecteur Hester Simons (46) in de jongerendialoog over de toekomst kerkgebouwen, die zaterdag plaatsvond in de kerk van Baaium.

Simons is vorig jaar oktober aangetreden als directeur van de stichting. Een van haar initiatieven was pitches te houden op NHL Stenden Hogeschool, waarin ze studenten uitdaagde zich over de problemen van Stichting Alde Fryske Tsjerken te buigen. ,,Mijn ervaring is dat wij als oudere generatie denken te weten hoe het allemaal zit”, licht Simons na afloop van de bijeenkomst het initiatief toe. ,,Maar jongeren kijken op een heel andere manier naar zaken. Daarom zeggen wij nu: vertel ons maar wat we nog niet weten.”

Afgelopen periode liepen achttien jongeren stage bij de stichting. ,,Dat was wel wennen. Eerder werden stagiairs met een specifieke opdracht binnengehaald, bijvoorbeeld naar de vraag hoe de kerkinterieurs kunnen worden gewaardeerd. Maar wij vroegen ze nu te analyseren hoe we werken. Dat biedt verrassende uitkomsten.”

Bruidschat verlagen
Als voorbeeld van zo’n verrassende uitkomst noemt Simons de ‘bruidsschat’ die kerkelijke gemeentes bij overdracht van een kerkgebouw naar de stichting moeten meegeven. Door dat zogeheten meegeefbedrag garandeert de stichting het onderhoud van het kerkgebouw ‘tot in de eeuwigheid’.

,,Kerkrentmeesters hikken vaak tegen dat bedrag aan. Een studente Vastgoed en makelaardij heeft voor ons onderzocht hoe we die meegeefsom kunnen verlagen. Dat is bijvoorbeeld mogelijk als we vermoeden dat die specifieke kerk een paar duizend euro per jaar zal opbrengen via activiteiten. Om daar een goed beeld van te krijgen, heeft de studente geanalyseerd welke factoren daar een rol bij spelen: welke kerk levert waarom veel op?”

Prikkelend en confronterend
De gesprekken die zijn gevoerd waren soms ,,prikkelend en confronterend”, aldus Simons. ,,De jongeren hadden het bijvoorbeeld over de cultuur van onze vrijwilligers. Dat is voor de stichting heel wezenlijk; de vrijwilligers zijn onze backbone. Maar de jongeren voelen zich daar helemaal niet bij thuis. Zij willen zich niet voor langere tijd binden. Maar eventueel willen ze wel vraaggericht hulp bieden, dan kunnen we zo nu en dan met een specifieke vraag een beroep op ze doen. Dat is voor ons een heel andere manier van werken, maar het is wel een manier die past bij de jongeren van nu.”

Om nieuwe generaties meer te betrekken bij de kerken die de stichting beheert, wil Simons ook meer activiteiten organiseren die jongeren aanspreekt. In Baaium noemde ze onder meer dancefeesten en overnachtingen in de kerkgebouwen als voorbeelden van nieuwe activiteiten.

Dat kan botsen met hoe kerkelijke gemeenschappen vinden dat respectvol met het kerkgebouw moet omgegaan, weet ook Simons. ,,Het is een kwestie van verkennen. Maar de kerk van Dedgum is een goed voorbeeld: dat is een overnachtingshuis, een dorpshuis en een godshuis. Dat kan, maar nieuwe initiatieven zullen zo nu en dan schuren. Jongeren begrijpen wel dat ouderen soms moeite kunnen hebben met nieuwe initiatieven, maar daar moet over gesproken kunnen worden.”




2906-21
Foto Rintsje Zijlstra

Openkerkenroute start met jongerendialoog over toekomst kerkgebouwen

Op zaterdag 3 juli start om 14.00u de openkerkenroute in de dorpskerk van Baaium. Samen met Tsjerkepaad heeft de Stichting Alde Fryske Tsjerken een interessant en inspirerend programma voor deze dag samengesteld waarbij jongeren centraal staan. Iedereen is zaterdag welkom om deze veelbelovende middag bij te wonen. Wel graag van te voren aanmelden. Dat kan via info@aldefrysketsjerken.nl of bellen met de stichting via 058-2139666.

Directeur Hester Simons gaat deze middag met jongeren in gesprek om te praten over de toekomst van kerkgebouwen. Het gesprek met jongeren sluit aan op het thema van Tsjerkepaad 2021: ‘Kerken in het heden, verleden en toekomst.’ Het is de eerste keer dat jongeren een prominente rol krijgen. Dit zal steeds vaker gebeuren. Hun ideeën over de toekomst van kerkgebouwen zijn zeer relevant. De wijze waarop kerkgebouwen betekenis hebben of kunnen krijgen in het leven van jongeren, is een gezamenlijk vraagstuk voor zowel Stichting Alde Fryske Tsjerken alsmede Tsjerkepaad.

Het thema sluit ook naadloos aan op de toekomstvisie en -plannen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Hester Simons: ‘De komende jaren ligt de focus op het bereiken van een jongere doelgroep om de ‘stenen levend te houden’ door de kerken te gebruiken. Door met jongeren in gesprek te gaan kunnen we op interactieve manier van gedachten wisselen. We zijn benieuwd naar hun visie. Het gesprek zaterdag in de kerk van Baaium is een mooie aftrap waarmee we een deur openzetten voor een nieuwe generatie.’




2806-21

Prachtige fiets- en autoroutes langs onze kerken

In samenwerking met StoryTrails hebben we een tiental prachtige fiets- en autoroutes uitgestippeld langs onze kerken. Per route kom je langs verschillende kerken. De lockdown is voorbij, dus is het perfecte moment daar om er op uit te trekken in onze provincie en onze kerken te bezoeken. Bovendien start vanaf zaterdag 3 juli Tsjerkepaad. Tijdens de openkerkenroute zijn ook veel kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken geopend voor publiek.

Net onder Bolsward ligt een prachtig stukje Fryslân. Deze route leidt door het open landschap, over slingerende dijkjes, door pittoreske dorpjes. Geniet van het glinsterende water en de uitgestrekte weilanden. Deze route gaat langs de kerken van Allingawier, Gaast, Ferwoude, Dedgum en Westhem langskomt. We hebben ook de Flieterpenroute. Je komt langs de kerken van: Lichtaard, Sibrandahûs, Raard, Bornwird. Op de fiets kun je de zilte geur van de wadden al ruiken. Bezoek ook het prachtige Dokkum. En je bent dichtbij het Lauwersmeergebied.

De route door de Greidhoeke gaat langs de kerken van: Baaium, Bears, Blessum, Boksum, Britswert, Jorwert. Klik hier voor nog meer routes.




2406-21

Handbiker fietst zaterdag 26 juni 2e etappe van zijn route langs onze kerken

De datum is bekend! Handbiker IJsbrandus van Popta (24) uit Nijland fietst zaterdag 26 juni de tweede etappe van zijn route langs de 54 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Hij fietst langs de kerken in Baaium, Zweins, Peins, Schalsum, Boer, Wier, St. Jacobiparochie, St. Annaparochie, Britsum, Koarnjum, Jelsum, Huizum-Dorp, Swichum, Blessum, Boksum, Jellum, Bears, Weidum, Jorwert en Britswert. Dat is een tocht van ongeveer 130 kilometer.

In totaal legt hij 434 kilometer af, verdeeld over vier dagen. Maandag 14 juni fietste hij zijn eerste etappe. Deze rit van ongeveer 68 kilometer is goed verlopen. Wanneer hij zijn derde en vierde etappe fietst is nog niet bekend.

De stichting is vereerd dat deze 24-jarige sportieveling langs haar kerken fietst. ‘De deuren van alle kerken waar hij die dag langsfietst zijn geopend zodat hij ook naar binnen kan.’ IJsbrandus streeft ernaar om eind juli een stempel van alle 54 kerken te hebben inclusief een selfie met de kerken.

IJsbrandus, sinds twee jaar actief met zijn handbike, fietst voor zijn plezier langs de kerken. ‘Ik vind tochten fietsen prachtig, maar door corona lag alles het afgelopen jaar stil.’ Daarom bedacht hij, samen met zijn ouders, zelf een tocht. Hij is opgegroeid met kerken. Zijn vader is organist. Zijn voorliefde voor kerkgebouwen en orgelmuziek resulteerde in een route langs de kerken die eigendom zijn van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.




1706-21

Medewerker in de spotlights: impresario Joke Bakker

Impresario Joke Bakker werkt drie jaar voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Ze is het aanspreekpunt voor iedereen die iets met de kerken wil én voor de Plaatselijke Commissies. Dit zijn de vrijwilligers die onze kerken beheren en ervoor zorgen dat de deuren zoveel mogelijk geopend zijn. ‘Dat doen ze met zoveel liefde en enthousiasme, dat is zo mooi en bijzonder. Ze zijn het goud van de stichting en daar ben ik enorm trots op.’

Haar ogen glinsteren als je Joke vraagt naar haar werk als impresario. ‘Ik heb van mijn hobby mijn werk gemaakt. Deze baan is mij op het lijf geschreven.’ Samen met de PC’s zorgt ze ervoor dat de kerken zoveel mogelijk gebruikt worden voor culturele activiteiten. Joke ondersteunt de PC’s daarin door mee te denken en bijvoorbeeld jaarlijks een podiumtour te organiseren. Als een kerk wordt overgenomen door de stichting helpt ze bij het werven van PC-leden mocht dit nodig zijn. ‘Mijn werk is zeer divers.’ Naast het contact met de PC’s heeft Joke ook contact met bijvoorbeeld artiesten of andere belangstellenden die de kerken willen gebruiken als podium.

Joke heeft alle 54 SAFT kerken bezocht en kent veel PC-leden inmiddels persoonlijk. ‘Het is belangrijk te weten welke mogelijkheden kerken bieden en wat de ambities van de PC’s zijn. Daarvoor moet je eerst in de kerk zijn geweest om de sfeer te proeven en kennis hebben gemaakt met de mensen om er een gevoel bij te krijgen. Het is maatwerk. Geen kerk is gelijk en iedere PC is weer anders. Maar het is mooi om te zien dat alle PC-leden het beste voor hebben met ‘hun’ kerk.’

Joke komt uit een muzikale familie. Net als haar vader speelt ze piano. ‘Ik ben opgegroeid met cultuur en theater. Daarom heb ik ook zoveel plezier in mijn werk. Tussen het publiek zitten vind ik net zo mooi als zelf activiteiten organiseren.’ Joke zit al 21 jaar in het bestuur van het Cultureel Podium in Buitenpost, haar woonplaats. ‘Ieder jaar organiseren we met een team van vijf mensen in het winterseizoen een divers cultureel programma met ongeveer acht concerten of theatervoorstellingen op verschillende locaties in het dorp.’

Haar werkende verleden is divers. Van directiesecretaresse tot schoonheidsspecialiste, visagiste en mode ontwerpster. Joke heeft vijf jaar in het buitenland gewoond, waaronder Peru en Thailand. ‘Een prachtige tijd waarin onze twee kinderen zijn geboren.’ Eenmaal terug in Friesland zag ze haar eigen provincie met andere ogen. ‘Mooier. En het voelde goed om na 5 jaar Spaans en Engels weer Fries te spreken, de taal die mij het meest aan het hart ligt.’

‘Ik word heel blij van een bezoek aan één van onze kerken. Als ik een afspraak heb met PC-leden, of als ik tussen het publiek mag zitten tijdens een mooie voorstelling of concert. Dat kan mij iedere keer weer ontroeren.’




1406-21

24-jarige IJsbrandus van Popta met handbike langs onze 54 kerken

Vandaag start IJsbrandus van Popta zijn fietstocht, met een handbike, langs onze 54 kerken verdeeld over vier dagen. Hij legt in totaal een tocht af van 434 kilometer. Vanuit zijn woonplaats Nijland fietst hij vandaag zijn eerste etappe langs de kerken in Westhem, Dedgum, Ferwoude, Gaast, Allingawier en Zurich.

IJsbrandus, sinds twee jaar actief met zijn handbike, fietst voor zijn plezier langs de kerken. ‘Ik vind tochten fietsen prachtig, maar door corona lag alles het afgelopen jaar stil.’ Daarom bedacht hij, samen met zijn ouders, zelf een tocht. Hij is opgegroeid met kerken. Zijn vader is organist. Zijn voorliefde voor kerkgebouwen en orgelmuziek resulteerde in een route langs de kerken.

Wanneer hij de overige drie etappes fietst, weet hij nog niet. De routes heeft hij al wel helemaal uitgestippeld. Hij streeft ernaar om eind juli een stempel van alle 54 kerken te hebben inclusief een selfie met alle kerken. De tochten fietst hij alleen, maar hij wordt af en toe bijgestaan door een familielid. ‘Ik ben getraind en heb er ontzettend veel zin in.’

De Elfstedentocht in juli komt er nog tussendoor. ‘Doordat deze tocht op Pinkstermaandag vanwege corona nog niet door kon gaan, valt deze tocht in dezelfde periode als mijn kerkentocht.’ Maar daar draait IJsbrandus zijn hand niet voor om. Zijn eerste officiële tocht was de Elfstedentocht in 2019. Die heeft hij helaas niet volbracht vanwege een schouderblessure. Dit jaar heeft hij goede hoop hem uit te fietsen. In mei dit jaar volbracht hij de 11 merentocht.

IJsbrandus is geboren met een open ruggetje en is daardoor vanaf zijn middel verlamd. Maar dat staat sporten niet in de weg. Rolstoelbasketbal en zwemmen deed hij voordat hij de handbike ontdekte.  




0806-21

Summer School: Network Religious Heritage biedt interessant programma voor studenten

Van 23 t/m 27 augustus 2021 organiseren diverse partners van het Network Religious Heritage weer een Summer School met als thema ‘Sites, Objects and Practices of Hope’. Tijdens deze vijfdaagse trip, die start en eindigt in Amsterdam, maken de studenten ook een uitstap naar Friesland en Groningen.

Van 24 op 25 augustus brengen ze de nacht door in de kerk van Jorwert. Afhankelijk van het aantal studenten openen ook de kerken in Swichum, Britsum en Boksum haar deuren voor de studenten om te overnachten. Tijdens de tweedaagse excursie naar Friesland en Groningen krijgen de studenten een kijkje in het religieuze erfgoed van de Hollandse platteland.

De studenten duiken in de wereld van religieus erfgoed, gericht op het verleden, heden en toekomst. Ze ontmoeten experts van musea, universiteiten, geloofsgemeenschappen en professionals op het gebied van religieus erfgoed. Welke toekomst biedt het religieuze verleden?

Elke dag vinden er verschillende excursies plaats. De studenten brengen een bezoek aan musea, kerken, moskeeën, Boeddhistische tempels, synagogen en herbestemde religieuze plaatsen. Aan het einde van de week presenteren de studenten hun vlogs die ze hebben gemaakt tijdens de Summer School. Meer weten of deelnemen aan deze Summer School? Klik hier. Opgeven kan tot 1 juli.
Klik hier voor de flyer.




0106-21

KUNST EXPOSITIE GINNUM artists in residence | Gertruud Dentjens en Hein van Delft

In het kerkje van Ginnum werken de kunstenaars Gertruud Dentjens en Hein van Delft van 14 t/m 26 juni als artists in residence. Op vrijdag 18, zaterdag 19 en zondag 20 juni is er open dag voor bezoekers. Alle andere dagen is ieder ook welkom maar de kunstenaars kunnen zich ook op het wad bevinden. Daarom is aanmelding via het contactformulier op de website gertruuddentjens.nl of heinvandelft.nl aan te raden.

De kunstenaars waren bij binnenkomst van het kerkje direct overweldigd door de ruimte en het licht. Aan andere mensen merkten zij het ook: men staat meteen even stil. Een goddelijke ervaring, terwijl god allang vertrokken is uit deze kerk. 

Op deze bijzondere plek willen beide kunstenaars een extra impuls geven aan hun werk. Zij gaan met elkaar in gesprek en willen door middel van de kunst het verleden en het nu, bij elkaar brengen. Ook willen zij de band in beeld brengen van het landschap en de middeleeuwse kerk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Zij gaan tegenstellingen opzoeken van oud en nieuw, van schaduw en licht, van mens en natuur, van zichtbaar en onzichtbaar, van hard en zacht, van vergankelijk en onvergankelijk en van binnen en buiten. 

Gertruud Dentjens is gefascineerd door materialen die sporen dragen. Bij haar staat vooral het gebouw en de constructie centraal. Hein van Delft werkt met materialen van buiten. Zijn thema is cultuur en natuur en onze omgang met de aarde. 




2805-21

Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt Mariakerk van Buitenpost over

Met trots kunnen we melden dat wij op vrijdag 28 mei de Mariakerk van Buitenpost overnemen. Dat gebeurt met inachtneming van de coronamaatregelen. De kerk van Buitenpost is de 54ste kerk voor de stichting. De Mariakerk is een aanwinst omdat de kerk uitblinkt in de historische waarde en een harmonieus interieur heeft met herenbanken en diverse rouwborden.

De stichting neemt de kerk over de Protestantse Gemeente Buitenpost. Zoals bij iedere overname wordt de kerk voor het symbolische bedrag van €1,- overgenomen.  De overname wordt mogelijk gemaakt door de familie Kapenga. ‘In 1968 zijn mijn vrouw en ik Meubelshowroom Kapenga gestart in Buitenpost. Dankzij de inwoners van Buitenpost is onze zaak uitgegroeid tot een groot succes. Daar zijn wij de inwoners ontzettend dankbaar voor. We willen graag iets terugdoen’, aldus de heer Kapenga.

‘De Mariakerk is een prachtig gebouw, een juweeltje. Het is een museum dat voor iedereen toegankelijk moet zijn. Daarom zijn we zeer content dat de kerk wordt overgedragen aan de stichting. De vakkundige medewerkers en vrijwilligers van de stichting zorgen ervoor dat de kerk goed wordt onderhouden en dat de kerk in stand blijft.’

Het kerkgebouw krijgt door de overname een bredere functie. Er is ruimte voor culturele activiteiten zoals muziek, tentoonstellingen, vergaderingen en natuurlijk ook nog steeds kerkdiensten door de PKN. ‘Zo hoort een kerkgebouw te zijn: een open huis voor iedereen. Houd het in ere’, besluit de heer Kapenga. Een aantal vrijwilligers uit Buitenpost neemt zitting in de Plaatselijke Commissie. Zij zorgen er mede voor dat de kerk ook in de toekomst geopend blijft en dat iedereen zich welkom voelt.

De laatgotische Mariakerk is in 1496 gebouwd en na een brand in 1594, herbouwd in 1613. Het exterieur werd gewit, zodat de kerk in de volksmond “Alde Wite” (Oude Witte) werd genoemd. De kerk heeft een prominente plaats in het centrum van Buitenpost. Meer informatie over de kerk is hier te vinden. 

Op 29 december 2020 is de Mariakerk notarieel overgedragen aan de stichting. Door de coronamaatregelen was het niet mogelijk om hiervoor een bijeenkomst te organiseren. Nu de maatregelen zijn versoepeld, maken we van de gelegenheid gebruik om binnen de kaders van de maatregelen alsnog een bijeenkomst te organiseren. Diverse mensen die betrokken zijn bij de overname willen we graag het woord geven.




2605-21

Kerkenexcursie 5 juni gaat niet door

Helaas gaat de kerkenexcursie, die op 5 juni dit jaar gepland staat, niet door. De omstandigheden laten het nog niet toe. We vinden het zeer jammer dat ook dit jaar de excursie niet door kan gaan, maar veiligheid boven alles. Hoewel het de goede kant opgaat met het coronavirus, komt deze excursie nog te vroeg.

We hebben goede hoop dat de excursie volgend jaar wel doorgaat en doen ons best om snel een nieuwe datum te prikken voor deze interessante excursie. Uiteraard kijken we of het huidige programma gehandhaafd kan blijven. Met de boot gaan we langs de dorpen en kerken van Langweer en Woudsend (Karmel en St. Michaëlskerk). Wie zich heeft aangemeld voor deze excursie, heeft hierover inmiddels bericht ontvangen. Mocht u vragen hebben, dan kunt u telefonisch contact met ons opnemen via 058-2139666 of stuur een mail naar info@aldefrysketsjerken.nl.




1905-21
Leerlingen van groep 8 van de Willem Alexanderschool (Aldlân) in Leeuwarden kregen op dinsdag 18 mei allemaal het boekje Levende Stenen overhandigd. De leerlingen reageerden enthousiast en gaan met hun leerkracht nadenken over de toekomst van kerkgebouwen.

Wat zou jij doen met een kerkgebouw?

‘Als jij voor een dag de sleutel krijgt van een kerkgebouw, wat zou je er dan mee willen doen?’ Die vraag stelden wij aan leerlingen van groep 8 van 5 willekeurige basisscholen in Friesland. Ze kregen daarbij gratis het boekje Levende Stenen van Hans Willems uitgereikt. Daarnaast hebben we de klassen geheel vrijblijvend uitgenodigd om eens een kijkje te nemen in één van onze kerken. En boden we de mogelijkheid aan de juf of meester om les te geven in de kerk.

“Op een laagdrempelige manier willen we jongeren ‘toegang’ geven tot onze kerkgebouwen en ze na te laten denken over het gebruik van kerken. Niet vanuit religieus oogpunt, maar vanuit interesse voor het gebouw. Welke mogelijkheden zien zij voor deze statige gebouwen met torens? Met deze actie willen we leerlingen en leerkrachten uitdagen om hierover met elkaar in gesprek te gaan”, aldus directeur Hester Simons.

Door de ontkerkelijking komen jongeren steeds minder vaak in aanraking met de kerk. Maar het gebouw heeft veel te bieden. Naast beheer en onderhoud is ook het levend houden van de kerken, door ze een nieuwe bestemming te geven, een belangrijk doel van de stichting. We organiseren diverse culturele activiteiten.

In het boekje Levende Stenen staan interessante feiten over de kerken die de stichting in haar beheer heeft, afgewisseld met veel beeldmateriaal. Interessant voor zowel jong als oud. Naast vijf basisscholen kregen ook bewoners van vijf ouderencomplexen, eveneens willekeurig gekozen, gratis het boekje Levende Stenen uitgereikt.

“Het doel daarvan is om ouderen tijdens de coronacrisis vanuit de stoel ‘toegang’ te geven tot onze kerken. Door de coronacrisis kunnen veel van onze kerken niet tot nauwelijks worden bezocht. ‘De kerk komt naar u toe, wanneer u even niet naar de kerk kunt’, is het uitgangspunt. Bovendien delen we graag interessante informatie over onze kerken”, aldus Simons.

Op dinsdag 18 mei gingen we bij de scholen en ouderencomplexen langs om de boekjes te overhandigen. De actie werd zeer gewaardeerd door zowel jong als oud. Ook jongeren van andere basisscholen, middelbare - of hogescholen zijn uiteraard welkom een bezoek te brengen aan onze kerken of kunnen de ruimte gebruiken om lessen te volgen. Ze kunnen contact opnemen met de stichting voor meer informatie: 058-2139666.





1205-21

Medewerker in de spotlights: Grytsje Tania-Sijens

Wie zich aanmeldt als donateur van de stichting wordt via een brief hartelijk welkom geheten door Grytsje Tania-Sijens. Ze is verantwoordelijk voor de donateursadministratie. Daarnaast is ze sinds 2007 als PC-lid penningmeester van een van de 54 kerken die de stichting beheert: de Mariakerk in Foudgum. Hoewel ze als klein meisje wekelijks in de kerk kwam, is haar belangstelling voor kerken pas de afgelopen jaren gewekt.

Ze verstuurt een pakket aan informatie over de stichting, het laatste donateurstijdschrift gaat erin en het gekozen welkomstgeschenk. Grytsje zorgt ervoor dat niets ontbreekt en houdt alles keurig bij. Daarnaast is ze verantwoordelijk voor het financiële deel dat erbij komt kijken zoals giften en andere donaties. ‘Werken met cijfers vind ik het leukst. Als alles onder de streep klopt. Dat zit er al van jongs af aan in.’ Haar moeder had een huishoudwinkel en haar vader was de smid en installateur in het dorp. ‘Ik hielp toen al met administratieve werkzaamheden.’

Sinds 2013 werkt Grytsje bij de stichting, eerste als vrijwilliger. ‘Ze zochten iemand die de bibliotheek op orde bracht, maar na een paar weken rolde ik de donateursadministratie al in.’ Met beide vakgebieden heeft ze ervaring door haar werkende verleden. Zo werkte ze elf jaar bij de bibliotheek in Dokkum. In Leeuwarden werkte ze bij het ziekenfonds waar ze verantwoordelijk was voor de administratie. Daarna werkte ze zestien jaar bij een stalinrichtingsbedrijf. Toen de uren daar afnamen bood dat ruimte voor nieuwe uitdagingen.

Foudgum is een klein dorp met maar 75 inwoners. De kerk staat midden in het dorp. ‘Het is bijzonder en uniek dat zo’n klein dorp nog zo’n mooie kerk heeft’, vertelt Grytsje. ‘Dat moeten we koesteren en vooral behouden. De kerk staat er prachtig bij. Ik ben blij dat de stichting de kerk in haar beheer heeft genomen.’ Twee keer per maand wordt de kerk nog gebruikt voor een kerkdienst. Maar dat ligt nu stil door corona. De PKN bestaat uit drie dorpen. Daarnaast wordt de kerk ook gebruikt als dorpshuis en wordt er vergaderd. Ook doet de Mariakerk mee aan Tsjerkepaad.

Naast penningmeester doet Grytsje ook nog de boekhouding voor de begrafenisvereniging in het dorp. Haar man is beheerder van de begraafplaats en samen doen ze de financiën. Thuis zorgt hij, naast zijn baan, voor het jongvee dat ze hebben op hun boerderij. Samen gaan ze er graag met de camper op uit. Scandinavië is hun favoriete vakantieland. ‘Hopelijk kunnen we dit jaar weer richting het noorden reizen.’




0705-21

Slapen in de kerk: 4 nieuwe refugio’s erbij!

Er komt steeds meer interesse in het ‘slapen in de kerk’, wat in 2018 van start is gegaan. In het culturele hoofdstadjaar was het voor het eerst mogelijk om in een aantal van onze kerken (refugio’s) te overnachten. Aan de elf deelnemende kerken van de SAFT kunnen we sinds 1 mei van dit jaar vier nieuwe refugio’s toevoegen, namelijk Sint Jacobiparochie, Oostrum, Rottevalle en Schurega.

De refugio Sint Jacobiparochie is afgelopen vrijdagavond ingewijd door Eelkje Hilarides en haar man. Eelkje is tot 31 december 2020 jarenlang voorzitster geweest van de Stichting Kultureel Sintrum De Groate Kerk. Corona verhinderde een afscheidsfeestje, maar vrijdagavond is Eelkje alsnog in het zonnetje gezet en bedankt voor haar inspanningen voor De Groate Kerk én mocht zij als eerste in de kerk slapen.

‘Het was een bijzondere ervaring om de volgende ochtend wakker te worden in die mooie Groate Kerk, met zicht op het orgel, de grote ramen en de kroonluchters’, aldus Eelkje.

Voor het komende weekend zijn al de eerste boekingen gemaakt in de kersverse refugio en ook de andere refugio’s hebben al logees gehad en meerdere boekingen in de agenda’s staan. Een prachtige manier om mensen op deze manier van onze kerken te kunnen laten genieten.

Klik hier voor meer informatie over slapen in onze kerken.




3004-21

De Kerkvernieuwers: hét netwerk voor kerkvernieuwing

Hoe ziet de toekomst van onze kerkgebouwen eruit? Waarom willen we ze zo graag in ons landschap behouden en wat is daarvan het belang? Maar ook: welke initiatieven zijn er eigenlijk al om deze gebouwen levend te houden?

Met deze vragen houden de Kerkvernieuwers zich onder andere bezig. De broers Sander en Stephan Ummelen en Ankie Petersen zijn drie ondernemers en de drijvende krachten achter dit platform. Ze verbinden kennis en netwerken rondom kerkvernieuwing, met als doel om samen te werken aan een steviger fundament voor de kerkgebouwen van Nederland. 

Alle drie hebben ze een eigen voorliefde voor cultureel erfgoed ontwikkeld. Ankie is erfgoedspecialist en heeft haar eigen bureau, Old News Agency. Sander en Stephan runnen het bureau Waardengedreven, dat organisaties helpt om mensen, medewerkers of burgers te betrekken op basis van gedeelde waarden. Vanuit dat perspectief kijken ze ook naar de toekomst van kerkgebouwen.

De Kerkvernieuwers bestaan inmiddels een jaar, maar de oprichters zijn al langer bezig met cultuur, erfgoed en maatschappelijke trends. ‘We hebben de afgelopen jaren een aardig netwerk opgebouwd vanuit onze zoektocht naar vernieuwende ideeën rondom kerkgebouwen’, begint Sander.

De website van de Kerkvernieuwers is inmiddels behoorlijk gevuld met de meest uiteenlopende projecten: van een bierpelgrimage en de kerk als Het Grootste Museum van Nederland tot Heilige Nachten en de theatervoorstelling Cabaretiers en Predikers. Daarnaast organiseren Sander, Stephan en Ankie iedere maand een online meetup voor geïnteresseerden om kennis en ervaringen met elkaar te delen en het gesprek te voeren over de toekomst van Nederlandse kerkgebouwen. ‘Met de Kerkvernieuwers creëren we een vruchtbare grond om daar samen over te praten vanuit intrinsieke motivatie. Dat is belangrijk als het gaat om een mooie toekomst voor ons erfgoed’, aldus Sander.

Volgens de Kerkvernieuwers ontstaat de komende jaren een schifting in de 7000 kerken die Nederland telt. ‘Veel kerken zullen gedeeltelijk of helemaal herbestemd worden. Sommige kerken zullen hun religieuze functie behouden, maar anderen niet. Religie verdwijnt volgens mij helemaal niet, alleen krimpen de traditionele gemeenschappen die in kerken gehuisvest zijn over het algemeen wel’, aldus Sander. De hamvraag is: hoe gaan we vervolgens al die leegkomende kerkgebouwen van een nieuwe en betekenisvolle invulling voorzien?

‘Het beheer en gebruik van kerken zal steeds meer een samenwerking tussen verschillende partijen worden. Het Europese Verdrag van Faro dat in 2005 is opgesteld benadrukt de maatschappelijke en verbindende waarde van cultureel erfgoed en het belang van deelname door de samenleving’, vult Ankie aan. ‘De rol van de overheid wordt hierin kleiner en de rol van burgers neemt toe.

Door de veranderende samenleving komen er ook nieuwe ‘eigenaren’ voor onze kerkgebouwen. We moeten een gevoel van gedeeld eigenaarschap creëren en nieuwe doelgroepen laten meedenken en bepalen over de toekomst van ons cultureel erfgoed.’ Dat is volgens Sander best lastig, want bij een dergelijke grote verandering spelen ook emoties een grote rol. ‘Het is voor veel mensen een beladen en zwaar thema, waarbij er ook vaak een gevoel van verlies wordt ervaren.’

‘Het is belangrijk jongeren inhoudelijk meer te gaan betrekken’, vervolgt Ankie. ‘De jongeren alleen een stem geven is niet voldoende. Je moet ze proactief en gelijkwaardig benaderen. Dan krijg je een ander soort dialoog over hoe kun je een gebouw toekomstbestendig kunt maken.’ Met alleen het statement ‘we moeten het cultureel erfgoed behouden voor de toekomst’, ga je het niet redden volgens de Kerkvernieuwers. ‘Er moet echt een cultuuromslag komen. Het herwaarderen van cultureel erfgoed moet op basis van co-creatie ingericht worden, dat kan alleen in gezamenlijkheid. Er moet meer vertrouwen en wederzijds begrip ontstaan om bestaande netwerken te verrijken en te verbreden.’

‘Het vergt een behoorlijke investering om de waarden van een nieuwe generatie te verbinden aan een kerkgebouw’, aldus Sander. ‘Dat is niet per se een rol voor de overheid. Het moet eigenlijk vanuit de maatschappij zelf komen. Je moet daarbij de intrinsieke motivatie van mensen om een kerkgebouw te behouden en betekenisvol te benutten aanboren. En daarbij ook bijvoorbeeld ondernemers met innovatieve ideeën niet schuwen. En dat zie nu al steeds meer. Een interessante ontwikkeling.’

De overheid zou een meer faciliterende rol kunnen spelen om nieuwe verbindingen tot stand te brengen. Cultureel erfgoed is namelijk een prachtig middel om je maatschappelijke doelen te verwezenlijken. En het liefst op initiatief van - en in samenspraak met - inwoners en andere betrokkenen zelf.

Wil je meer weten over De Kerkvernieuwers? Ga dan naar www.kerkvernieuwers.nl.

  • Op de foto van links naar rechts: Stephan Ummelen, Ankie Petersen en Sander Ummelen.



2204-21

Talkshow De Kerk van alle Kanten online

Op de site van Toekomst Religieus Erfgoed staan vijf interessante afleveringen van De Kerk van alle Kanten online. Dit zijn talkshows met als doel om Nederlandse gebedshuizen een toekomstperspectief te bieden, door kennis te delen en met alle betrokken partijen om tafel te zitten.

Aflevering 1: Kerk in functie
In de eerste uitzending van de Kerk van alle Kanten staat gebruik en hergebruik van kerkgebouwen centraal. Gasten vanuit verschillende hoeken - denk aan kerkbeheer, architectuur, vastgoed, openbaar bestuur, opleidingen – delen hun perspectief over de complexe opgave. De gemene deler bleek de dialoog: met elkaar in gesprek blijven, daarin elkaars waarden respecteren en deze vooral optimaal benutten. De waarde van de beleving van het gebouw, de waarde van stilte, de waarde van het erfgoed. 

Aflevering 2: Kerk in Beeld
De kennis over kerkgebouwen was het onderwerp van de tweede uitzending. Samen met tafeldame Sophie van Bijsterveld ontrafelde presentatrice Marlies Claasen de discussie over wat die kennis voor ons kan betekenen in de complexiteit van het vraagstuk richting de toekomst. 

Aflevering 3: Open Kerken
Stellen kerken zich open voor de samenleving of zijn ze vooral intern gericht? En wat is openstellen? In de derde uitzending van De Kerk van alle Kanten stond het thema open kerken centraal. Daarbij kwam de gastvrijheid van kerken ter sprake en de relatie tussen kerk en kunst. 

Aflevering 4: Kerk in Perspectief
De vierde aflevering gaat over de gemeentelijke kerkenvisie. Door het opstellen van een kerkenvisie ontstaat er een dialoog tussen geloofsgemeenschappen, gemeente, inwoners. Die verbinding tussen verschillende partijen alleen is al veel waard, maar welke lessen hebben we geleerd van kerkenvisies tot nu toe? 

Aflevering 5: Blik op de Toekomst
Nu een meerderheid (bijna 70 procent) van de gemeenten in Nederland een kerkenvisie heeft of hier nog mee bezig is, wordt het ook langzaam tijd voor een volgende fase. Met visionaire talkshow-gasten bespraken we deze fase. Daarnaast – ook in deze uitzending – een bijdrage van demissionair minister Ingrid van Engelshoven over de toekomst van religieus erfgoed. 




1604-21

Wat te doen met kerkbanken als het gebruik van de kerk verandert?

Als een kerkgebouw getransformeerd wordt voor multifunctioneel gebruik, komt ook vaak de vraag op: wat te doen met de kerkbanken? Deze statische zitplaatsen lijken strijdig met een multifunctioneel kerkgebouw waarin flexibiliteit voorop staat. Daarnaast hebben ze monumentale waarden en vertellen ze een verhaal over inrichting en liturgie of zijn het soms ambachtelijke hoogstandjes.

Hoe ga je hier mee om? Zijn er manieren te bedenken waarmee je zowel recht doet aan de cultuurhistorische waarden als aan de behoefte om de ruimte vrij te kunnen indelen. Om die vraag te beantwoorden, is in de Oude Helenakerk in Aalten een experiment gestart.
Meer weten over dit experiment? Lees het complete artikel op de site van Toekomst Religieus Erfgoed.




1404-21

Werk in uitvoering: Redbadtsjerke Jorwert

De Redbadtsjerke in Jorwert heeft de afgelopen jaren diverse keren in de steigers gestaan. Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan het stuken van de pilaren bij het altaar. Daarmee zijn de grotere werkzaamheden zo goed als klaar. Als finishing touch wordt de hal nog voorzien van behang met daarop een plattegrond van Jorwert en omgeving.

‘We hebben veel werkzaamheden verricht de afgelopen jaren, beaamt Mathieu van den Boogaart van de PC Jorwert. Eens in de zoveel tijd is het hoognodige aangepakt. Onlangs is het stucwerk binnen aangepakt, er is nog geschilderd: de muren en het gewelf, en de oude schoorsteenpijp met asbest is verwijderd. Als ook het behang in de hal op de muren zit, gaan we nog aan de slag met het interieur: we willen graag extra stoelen en kasten.’

 

In 1994 is de Redbadtsjerke van Jorwert overgenomen door de stichting. Van den Boogaart neemt ons mee naar het begin van de werkzaamheden in 2006: het voegwerk van de toren is toen vernieuwd. In 2009 waaide de wijzerplaat met wijzers aan de westkant van de toren. Met hulp van dorpsbewoners en mbo scholieren werd deze hersteld en weer opgehangen.

 

In 2012 begon Nijkleaster vanuit de Redbadtsjerke haar activiteiten. ‘Op hun verzoek is de voorkerk volledig verbouwd tot een vergaderruimte, met keuken en bergkast. Twee jaar later is de loze ruimte boven de voorkerk voorzien van een vloer en verbouwd tot een ruimte geschikt voor bijeenkomsten’, vervolgt Van den Boogaart. Vanuit deze ruimte zijn er twee glazen puien in de wand achter het orgel gemonteerd, zodat vanaf de verdieping zicht is op het kerkschip. Ook de hal is toen aangepakt: twee nieuwe toiletten, een glazen tochtdeur en het schilderwerk is vernieuwd.

 

De kerk wordt verwarmd door middel van twee CV ketels op gas. De radiatoren op de muren zijn verwijderd. ‘Dit geeft een rustiger aanblik. En er zijn drie verwarmingsventilatoren opgehangen aan het gewelf tussen de trekspanten. Om warmteverlies via het gewelf en het dak te reduceren is in 2013 het gewelf boven afgedekt met een doek’, aldus het PC-lid.

In datzelfde jaar is het stucwerk op de muren in de kerk tot een hoogte van bijna 2,5 meter afgebikt, en van een nieuwe stuclaag voorzien. Dit in verband met schimmels, loslaten verflaag en het verschijnen van lelijke plekken op de witte muren, als gevolg van optrekkend vocht. Aan de buitenzijde is rond de kerk een grindbak aangelegd, voor een betere waterafvoer. De kerk heeft namelijk geen goten.

 

In 2015 is met aansturing en financiering door de stichting en fondsen een deel van de dakspanten, gordingen en sporen vervangen door nieuw eiken delen. Ook is er toen WIFI in de kerk gerealiseerd. Twee jaar later is het Albertus van Gruisen orgel uit 1799, eveneens met aansturing en financiering door de stichting en fondsen gerestaureerd. Het schilderwerk van alle houten zichtdelen van het orgel is gerestaureerd. De plaatselijke commissie heeft vanaf 1994 gespaard en daarmee financieel een substantiële bijdrage kunnen leveren.

 

Van den Boogaart: ‘We zijn nu bezig om samen met Nijkleaster en de Protestantse gemeente Westerwird via Ziggo een vaste kabelverbinding in de kerk te realiseren. Het WIFI systeem is verouderd en moet worden vernieuwd, maar we kiezen voor een vaste kabelverbinding om vanuit de kerk diensten te kunnen streamen.’




0904-21

Podcastserie vanuit kerkje Kortezwaag

Het kerkje in Kortezwaag (Gorredijk) staat bekend om de ‘Preek van de Leek”. Graag houden mensen van diverse pluimage daar een lezing over een onderwerp wat hen aan het hart ligt.

Omdat er nu geen bezoekers ontvangen kunnen worden, heeft de plaatselijke commissie  een alternatief bedacht om toch iets te kunnen bieden aan het publiek.

In samenwerking met SA!Media zijn er een drietal ontmoetingen georganiseerd met ‘oud-lekenprekers’. Zij worden geïnterviewd door Arend Wanenga van SA!Media. De interviews zijn via een podcast te beluisteren. 

Op zondag 11 april is de beurt aan Jan Dirk van der Zee, directeur amateurvoetbal van de KNVB. U kunt vanaf 11.00 uur via deze link https://sa24.nl/lekeprekers/ het interview afspelen.

Op zondag 18 april komt Jan Oudeboon, onderwijsadviseur, aan het woord en als laatste op 25 april, Gerk Jan Rinsma, eigenaar van Rinsma Fashion.

Veel luisterplezier gewenst!

 




0804-21

Medewerker in de spotlights: Willem de Graaf

Willem de Graaf is onze bouwkundig expert en werkt inmiddels twaalf jaar voor de stichting. Hij houdt zich bezig met het beheer, onderhoud en restauratie van kerken. Hij schrijft onderhouds- en restauratieplannen en zorgt ervoor dat het uitvoerende werk wordt gedaan met behulp van heel veel specialisten. Want werken aan monumentale kerken vereist expertise. Maar ook voor het vervangen van een slot of een klemmende deur komt Willem in actie.

Willem zit al meer dan veertig jaar in het vak. Begonnen op jonge leeftijd bij zijn vader in het restauratiebedrijf waar hij in de praktijk het vak leerde en in de avonduren een studie volgde. Vanuit de praktijk werkte hij zich op van timmerman en metselaar naar uitvoerder tot projectleider. Ook is hij drie jaar docent geweest aan de Friese Poort. Op zijn veertigste besluit hij als bouwkundig expert voor zichzelf te beginnen.

Willem heeft een enorme schat aan kennis en ervaring. Kennis die hij heeft opgedaan in de praktijk, maar hij heeft ook veel gelezen en maakt gebruik van de kennis van andere specialisten. Hij doet het werk niet alleen. ‘Ik heb een groot netwerk. Dat komt goed van pas. Alles wat je aanraakt in onze kerken is namelijk van monumentale waarde. Van het schilderwerk tot de gebrandschilderde ramen, kozijn, vloeren en banken. Zeker bij restauraties kijken verschillende specialisten met mij mee hoe we het het beste aan kunnen pakken.’

De afgelopen jaren heeft Willem drie grote restauraties voorbereid en begeleid: Dedgum, Wier en Augsbuurt. Maar hij kan ook blij worden van het restaureren van een kansel, een toren of het retoucheren van een orgel. Of het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden: alles is een specialisatie en is mooi om te doen. Willem: ‘Geen kerk is gelijk. Iedere kerk heeft unieke en mooie elementen. Al het werk is een uitdaging en dat maakt mijn werk zo leuk. Het is een eer dat ik mijn monumentale kennis en zienswijze op deze manier in de praktijk kan brengen.’

Het schrijven van restauratieplannen is een andere tak van sport dan onderhoudsplannen. Maar beide keren gaat het erom dat de kerk er goed en mooi bij staat. ‘We doen niet meer dan noodzakelijk. Het doel is niet om een kerk te pimpen.’ Ook het aanpassen van een kerk binnen de monumentale kaders zodat het nog beter gebruikt kan worden hoort bij Willem zijn werk. Zoals het inbouwen van een pantry of toilet. ‘Het moet altijd passen binnen de stijl van een kerk.’

Naast restauratie en onderhoud zijn er ook kleinere klussen, zoals het vervangen van een lamp in de nok van de kerk of het vervangen van een scharnier. Dat is minstens zo belangrijk en voor Willem net zo waardevol. Willem: ‘Wat ook enorm waardevol is, zijn alle vrijwilligers die op onze kerken passen en aan de bel trekken als er wat is op het gebied van onderhoud. Het is voor mij onbegonnen werk om iedere week bij alle kerken langs te gaan. De vrijwilligers verdienen daarom een groot applaus.’

Al twaalf jaar is geen dag hetzelfde voor Willem. ‘We hebben de afgelopen jaren zoveel mooie dingen gedaan en resultaten geboekt met onze prachtige kerken. Dat is de grootste beloning van mijn werk. Dan riid ik oan it ein fan de dei bliid nei hûs ta.’

 




0104-21

Online kerkdienst vanuit Redbadtsjerke Jorwert

Omrop Fryslân zendt live via televisie en website zes kerkdiensten uit vanuit onze prachtige Romaanse Redbadtsjerke uit de 12e eeuw in Jorwert. De eerste is vandaag, donderdag 1 april en ook vrijdag 2 april om 19.00u is er een kerkdienst. De volgende kerkdienst vanuit Jorwert is zondag 4 april om 10.00u. De laatste is zondag 25 april om 10.00u.

Vanwege de coronacrisis zendt Omrop Fryslân al een jaar lang iedere zondag vanuit een kerk in Friesland een dienst uit zodat mensen dit thuis kunnen volgen. De dienst online volgen? Dat kan via deze link

Meer informatie over de vieringen vanuit de kerk in Jorwert is hier te vinden. 




3003-21

Stagiaire Geanne Panstra onderzoekt rendement kerken in relatie tot overname

Geanne Panstra is 22 jaar en studeert Vastgoed & Makelaardij aan de Hanze Hogeschool in Groningen. Als vierdejaarsstudent klopte ze bij de stichting aan voor haar afstudeerstage. Sinds februari dit jaar doet ze onderzoek naar het rendement van kerken in relatie tot de meegeefsom van kerkelijke gemeenten. ‘Het is een interessante stage, omdat het onderzoek geen doorsnee opdracht is. Wanneer krijg je nou geld mee als je vastgoed koopt?’

‘Mijn vader attendeerde me op de stichting’, vertelt Geanne. ‘Hij is organist. Tijdens de overdracht van de kerk in Koarnjum aan de stichting speelde hij op het orgel. Ik was direct enthousiast omdat monumentale panden anders zijn dan bedrijfsgebouwen of woonhuizen. Dat maakte mij nieuwsgierig.’

Tijdens haar afstudeeropdracht hoopt ze de stichting en kerkgemeenten meer handvatten en mogelijkheden te bieden voor een overname. ‘Nu lukt het financieel niet altijd. De meegeefsom wordt namelijk bepaald op basis van een aantal factoren, met name de bouwkundige staat van een kerk. Het gebruik van kerken wordt daarin niet meegenomen.’

De vraag is: hoe kan de toekomstige bestemming van een (leegstaand) kerkgebouw in de vaststelling van de meegeefsom worden meegenomen? Door haar onderzoek hoopt ze meer inzicht te krijgen in de berekeningen die worden gemaakt. En of het rendement van kerken mogelijk van invloed kan zijn op de meegeefsom.

Haar woonplaats Britsum is de thuisbasis voor zowel studie als stage. ‘Het is heel stil en onpersoonlijk, maar gelukkig bieden telefoon en teams uitkomst. Ik volg online les en dat gaat prima. Ook mijn stage doe ik volledig vanuit huis. Wel heb ik iedere week contact met Rommie en Hester over de voortgang en met alle vragen die ik heb, kan ik bij hen terecht.

Geanne haar stage loopt tot de zomer. Daarna wil ze gaan werken. Ze weet nog niet precies waar en wat ze wil doen. ‘Het is een brede studie. Je leert veel van diverse vakgebieden’, aldus Geanne. Vastgoedrecht en het taxeren van woningen en objecten vindt ze zeer interessant. Wel jammer dat ze na haar studie niet meteen als zelfstandig makelaar of taxateur aan de slag kan. Daarvoor moet ze eerst haar master halen of het werk in de praktijk leren. Ze gaat voor het laatste.

 




1903-21

Kerkje Peins week lang podium voor jonge kunstenaars

Onze 14e eeuwse Sint Gertrudiskerk in Peins doet deze week dienst als residentie voor twee jonge kunstenaars in het kader van Kompost, een productie van Popfabryk en New Noardic Wave.

Kompost is een tijdelijke, experimentele vrijplaats voor beeldmakers en geluidskunstenaars in of uit Friesland. Voor elke editie worden twee kunstenaars uitgenodigd om samen te werken aan een compositie op een unieke locatie in Friesland. De makers verblijven er een week lang, zowel overdag als ’s nachts.

Er zijn, verspreid over het jaar, in totaal vier edities van Kompost. Alle vier vinden ze plaats in verschillende kerken van de stichting. Peins is de eerste residentie. De stichting stimuleert het gebruik van de kerken en biedt ruimte om culturele activiteiten zoals Kompost te ontplooien.

Het is goed toeven in de eeuwenoude kerk en de kunstenaars laten zich inspireren door de bijzondere atmosfeer en de rust en stilte. Zondagmiddag presenteren zij, in eigen kleine kring, het eindresultaat.

Als de kunstenaars vertrokken zijn doet de kerk weer dienst als refugio: eenvoudige overnachtingsplaats voor pelgrims of fietsers en wandelaars.




1703-21

SAFT tentoonstelling ‘Rondje om de kerk’ deels online te bekijken

De tentoonstelling ‘Rondje om de kerk’ in het Fries Museum, is vanaf nu deels online te bewonderen. De tentoonstelling is speciaal samengesteld voor het 50-jarig jubileum van de stichting vorig jaar. Gezien de coronamaatregelen hebben weinig mensen deze tentoonstelling kunnen bezoeken. Daarom is er een half uur durende online rondleiding gemaakt waar een aantal unieke afbeeldingen van en voorwerpen uit kerken worden uitgelicht. Bekijk de rondleiding hier.

Conservator oude kunst Marlies Stoter van het Fries Museum stelde de expositie samen. De expositie bestaat uit diverse tekeningen, prenten en oude foto’s van kerken in Friesland. En dan vooral van de verdwenen kerken of kerken die later aangepast zijn. Deze beelden zijn nog niet eerder vertoond. Dankzij die tekeningen en prenten is nog te zien hoe de verbouwde of verdwenen kerken er in vroegere tijden uitzagen. Alleen al van de bedehuizen van de stichting heeft het museum 800 afbeeldingen. Alle afbeeldingen tentoonstellen is onmogelijk, daarom is er beamerpresentatie met 170 afbeeldingen van de huidige 54 kerken van de stichting.

In de schatkamers van het Fries Museum liggen ook heel veel voorwerpen die afkomstig zijn uit kerken. Voorwerpen die allemaal een bijzonder verhaal kennen. Ook een aantal daarvan is tentoongesteld en te zien in de online rondleiding, zoals een bijzondere 17e eeuwse kerkbank uit de kerk van Hegebeintum. Twee bijzondere zilveren kelken uit de afgebroken Sint-Vituskerk en de enorme kanselbijbel uit 1714 van de Johanneskerk uit Britsum die de stichting terug moest kopen nadat deze uit de kluis was gestolen.

De tentoonstelling ‘Rondje om de kerk’ maakt onderdeel uit van de presentatie ‘Ferhaal fan Fryslân’ van het Fries Museum die nu online te ontdekken zijn via virtueletour.ferhaalfanfryslan.nl. Naast de vaste opstelling zijn ook verschillende wisselpresentaties uit het Fries Museum te bekijken in een 360 graden omgeving. De tentoonstellingen zijn op een pc, tablet of smartphone te bekijken.




2602-21

Werk in uitvoering: Afbouwfase Augsbuurt

Er wordt nog steeds druk gewerkt aan de kerk in Augsbuurt. Even een korte update over deze bijzondere restauratie. ‘We zitten in de afbouwfase’, vertelt bouwkundig expert Willem de Graaf. De fundering is helemaal klaar en de vloer is hersteld aan de binnenkant. De steigers aan de buitenkant zijn weg zodat de schoonheid van de kerk weer tot zijn recht komt. ‘De stukadoor en de schilder kunnen nu binnen aan de slag’, vervolgt De Graaf. ‘Ook komt er nieuw sanitair en gaan we aan de slag met de pantry.’
In november vorig jaar werd de eerste mijlpaal voor de kerk bereikt: een compleet nieuwe fundering onder het schip van de kerk. Maar liefst vijftig stalen palen, gevuld met beton, gingen de grond in. Zowel in de kerk als buiten de kerk. Deze palen zijn per twee met elkaar en de kerkmuur verbonden. Een bijzondere constructie.




2402-21

Medewerker in de spotlights: Ibelien Nienhuis

Bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken werkt een gedreven team van zeven medewerkers aan het behoud en levend houden van de kerken die de stichting in haar beheer heeft. Iedere maand zetten we een medewerker in de spotlights. We trappen deze reeks af met secretaresse Ibelien Nienhuis.

Wie wel eens telefonisch contact heeft gehad met de stichting, heeft haar vast aan de lijn gehad: Ibelien Nienhuis, sinds twee jaar onze secretaresse. Als spil in de organisatie heeft ze een baan met de meest uiteenlopende werkzaamheden. Ze regelt, faciliteert en organiseert. Geen dag is hetzelfde. ‘En dat maakt het werk zo leuk’, aldus Ibelien. ‘Ik houd van korte lijnen en werken in een klein, hecht team. De persoonlijke sfeer vind ik prettig.’

Wanneer je Ibelien vraagt naar haar beleving en gevoel bij kerken, dan komen de verhalen los. Met veel passie en enthousiasme weet ze ongemerkt veel te vertellen over de kerken die de stichting in haar beheer heeft. ‘Je hoeft niet religieus te zijn om kerken in je hart te sluiten. Iedere kerk kent zijn eigen historie, de stenen, het interieur, overal zit een verhaal achter. Ook persoonlijke verhalen. Dat boeit me enorm.’

Tijdens haar werk heeft ze diverse mensen ontmoet met de meest fascinerende verhalen. Zo sprak ze eens een vrouw in Britsum die haar bezoek aan de kerk, voor de her ingebruikname van het orgel, combineerde met een bezoek aan het graf van haar moeder. Zij was helaas tijdens haar geboorte in het kraambed gestorven. Een aangrijpend verhaal.

Welke kerk spreekt haar het meest aan? ‘Dat zijn er meerdere. De kleine kerk van Olterterp heeft een prachtig, behaaglijk interieur. De muurschilderingen in de kerk van Britsum vind ik schitterend en de kerk van Hegebeintum vind ik zo bijzonder omdat deze bovenop de terp staat. Letterlijk en figuurlijk een hoogtepunt, want deze kerk kent zoveel bijzondere verhalen. Maar ook de kerk in Weidum is een prachtig oude kerk met zijn eigen verhalen. Ik had niks met orgelmuziek, totdat ik Theo Jellema eens hoorde spelen. Je moet wel ijskoud zijn, wil dat je niet raken.’

Ibelien woont met haar man in Drachten en heeft twee volwassen kinderen die op dit moment in het buitenland verblijven. De dochter in Australië en de zoon in Amerika. In haar vrije tijd rijdt ze graag paard. Ze heeft twee Fryske Hynders waar ze veel tijd aan besteedt. Sportief als ze is gaat ze om de dag hardlopen en wandelt ze graag.

Ibelien heeft al veel van de wereld gezien. Voordat ze bij de stichting kwam werkte ze in de zakelijke reisbranche en maakte ze veel studiereizen naar het buitenland. ‘Costa Rica en Zuid-Afrika vind ik prachtig. Maar ook Spanje en Griekenland behoren tot mijn favoriete vakantielanden. Zodra het weer kan stappen we weer in het vliegtuig.’




0902-21

SAFT te zien in het programma Holland van Boven

Afgelopen zondag verscheen een prachtig item over onze stichting in het programma Holland van Boven op SBS6. Het Friese platteland staat bekend om de vele kerktorens die zowel van bovenaf als op de grond goed te zien zijn. Directeur Hester Simons sprak in het kerkje van Dedgum over het doel en het belang van de stichting. Ook het gebruik van de kerken kwam aan de orde in deze twee minuten durende reportage. Samen met bureaumanager Rommie van der Heide kregen de kijkers een kleine rondleiding door één van onze prachtige Friese kerken. Uitzending gemist of het item nog een keer bekijken? Klik dan op deze link




2701-21

Vijf SAFT speciaalbieren, nu verkrijgbaar

Samen met Brouwerij Tsjerkebier hebben we de handen ineen geslagen. Vanaf nu hebben we onze eigen speciaalbieren. Tsjerkebier stelt de vijf biertjes tegen kostprijs beschikbaar. De marge komt geheel ten goede aan de SAFT.

De vijf speciaalbieren zijn: Light, Blond, Boekweit Blond, Dubbel en Tripel. Ze zijn allemaal voorzien van een eigen etiket met een geaquarelleerde afbeelding van een kerk van de SAFT: Jorwert, Olterterp, Wier, Terbant en Raard. De bieren worden per vier aangeboden in een cadeauverpakking. Nieuwe donateurs van de SAFT kunnen dit pakket kiezen als welkomstcadeau. Klik hier om donateur te worden.

De missie van Brouwerij Tsjerkebier, om de oude Friese kerken te blijven gebruiken voor projecten op het gebied van plaatselijke verbondenheid, sluit naadloos aan op het doel van onze stichting: de kerken te behouden in het landschap en de stenen levend te houden.

Tsjerkebier wil de SAFT daarom steunen door deze cadeauverpakkingen voor de netto kostprijs beschikbaar te stellen. De verkoopprijs is €15,00 en de marge komt geheel ten goede aan de mooie doelstelling van de SAFT.

De biertjes zijn verkrijgbaar in de webshop van Tsjerkebier: www.tsjerkebier.nl. In de brouwerij: Doarpsstrjitte 2, 9021 CL Easterwierrum. Bij de SAFT: Emmakade 59, 8921 AG Leeuwarden. (Op afspraak). En op verschillende verkooppunten in Friesland. Mail of bel met Tsjerkebier voor de verkoopadressen. Kijk voor meer informatie op www.tsjerkebier.nl.

 




3112-20

Podiumtour Marcel Smit: van volle zalen naar gesloten deuren

Zanger en liedschrijver Marcel Smit zou speciaal voor het jubileumjaar langs zestien kerken om zijn nieuwe cd ten gehore te brengen. Dat liep anders door corona, het werden acht optredens. Maar in 2021 maakt hij zijn podiumtour alsnog af wanneer de situatie het toelaat. De Stichting Alde Fryske Tsjerken is voor Marcel eigenlijk een groot theater met 53 zalen: de kerkgebouwen die ze in haar bezit heeft. ‘Het is en blijft magisch om in een kerkgebouw te spelen. Iedere kerk is uniek en heeft zijn eigen sfeer en charme.’

Op 26 januari 2020 was het eerste optreden van de podiumtour van Marcel Smit in Dedgum. Toen nog zonder coronamaatregelen. Op 22 november was zijn laatste optreden voor dit jaar in Terband met anderhalve meter afstand. Tussen 5 april en 5 september lag zijn werk stil, dat anders vol geluid zit. Van volle zalen naar gesloten deuren. Marcel: ‘Dat is raar, bizar eigenlijk. Ik heb er zo hard voor gewerkt en er naar toe geleefd. Op de momenten dat je van je wil laten horen, blijkt dat ineens niet mogelijk. Maar gezondheid staat altijd voorop.’

‘Tijdens de eerste lockdown heb ik de gitaar nauwelijks aangeraakt’, vervolgt Marcel. ‘Ik wist even niet wat me overkwam. Maar muziek blijft altijd en dat geeft ook een drive om door te gaan.’ Op 6 september was zijn eerste optreden weer na een half jaar. De kerk in Sint Jacobiparochie vormde het toneel. Zelfs met anderhalve meter afstand konden een groot aantal mensen van zijn muziek genieten. ‘Het was wennen om weer op de planken te staan. Ik heb eerst weer moeten repeteren.’

De podiumtour langs de Friese kerken werd gekoppeld aan de cd release van zijn derde album ‘noch mear muzyk’. De concerten waren vanwege het 50-jarig jubileum van de stichting gratis toegankelijk. ‘Ik heb iedere keer voor een volle zaal gespeeld en dat is toch wel een ‘boppeslach’. Alle optredens waren bijzonder. Het ene moment speelde ik akoestisch voor een klein gezelschap zoals in Feinsum, de andere keer voor een grotere groep mensen met versterking.’ De reacties van mensen waren volgens Marcel overal gelijk. ‘Iedereen was positief en enthousiast en daar doe je het voor. Mensen luisterden aandachtig naar de teksten.’ Tussen de nummers door vertelde Marcel wat over de nummers, wat ze voor hem betekenen en hoe hij geïnspireerd wordt.

Zijn derde album heeft hij grotendeels zelf geschreven. Een aantal nummers zijn vertalingen van bestaande Amerikaanse nummers die hij speelt samen met zijn muzikale vrienden Gurbe Douwstra en Piter Wilkens waarmee hij met het theaterprogramma Frisicana door Friesland toert. Vorig jaar stond Marcel met zeven nummers in de Fryske Top 100, waarvan hij drie nummers zelf speelt. De andere nummers werden uitgevoerd door andere zangers zoals Tim Douwsma en Johannes Rijpma. ‘Dat doet wel wat me je. Dan heb je eer van je werk.’

Het nummer ‘In part fan dy’, staat jaarlijks hoog in de top 100 en kwam in 2013 als hoogste binnenkomer zelfs de top vijf in. Het lied wordt vaak gedraaid op begrafenissen en tijdens rouwdiensten in kerken. ‘Om dat live te spelen in de kerk geeft een extra dimensie. Het is bijna magisch. Er hangt ook altijd een bepaalde sfeer om het nummer heen. Zodra ik het intro inzet, weten veel mensen al welk nummer het is. Ik kruip er helemaal in en zing het vanuit mijn tenen. Ik zie mensen soms een traan wegpinken, dat raakt me op een positieve manier.’

‘Ik hoop dat ik mijn podiumtour in 2021 snel kan hervatten’, besluit Marcel. ‘Ik kijk ernaar uit weer voor volle kerken te spelen, mensen te raken en ze een mooie avond te bezorgen met mijn nummers.’

 




2412-20

Terugblik op jubileumjaar: prachtige positieve publiciteit

Wat een hoogtepunt moest worden in het jubileumjaar van de stichting werd een dieptepunt. Door de coronacrisis wordt een week voor aanvang het symposium voor het netwerk van de stichting, donateurs en relaties afgelast. ‘Erg jammer en ook best verdrietig’, aldus projectleider Rommie van der Heide. ‘Maar er waren ook projecten en activiteiten die gelukkig wel door konden gaan ondanks corona. We hebben prachtige, positieve publiciteit gekregen, daar ben ik zeer trots op.’ Het leverde de stichting bijna 600 nieuwe donateurs op.

De stichting bestaat 50 jaar. En om dat te vieren wil zij flink uitpakken met diverse projecten en activiteiten. Al in 2017 vindt het eerste overleg plaats over het jubileumjaar. In 2018 volgen nog eens twee vergaderingen met alle commissies van de stichting. Op de achtergrond wordt ondertussen hard gewerkt om de ideeën uit te werken. In de zomer van 2019 ligt het plan klaar.

Rommie is bureaumanager bij de stichting. Voor de activiteiten die gepland staan in het jubileumjaar kruipt ze in de rol van projectleider. Ze is verantwoordelijk voor de financiën, voorbereiding, planning en uitvoering. Een behoorlijke klus die Rommie met beide handen aangrijpt. Er stonden dit jaar maar liefst twaalf projecten gepland. Van een documentaire over de stichting, een jubileumtijdschrift, een nieuwe uitgave van het boek Levende Stenen tot een theatertour langs diverse kerken, een tentoonstelling in het Fries Museum en een Verhalenwedstrijd. Als klap op de vuurpijl een symposium in de Grote Kerk op vrijdag 20 maart.

‘Alles was geregeld voor 20 maart’, blikt Rommie terug. ‘Alles. De sprekers, gasten, gespreksleiding. Er waren maar liefst 350 aanmeldingen en evenveel goodiebags stonden klaar. Het beloofde een prachtige en interessante dag te worden.’ Helaas, door de coronacrisis kon het niet doorgaan. Het symposium wordt verschoven naar 2 oktober, maar ook toen liet de situatie het niet toe. De bijeenkomst wordt helemaal geschrapt. ‘Toch willen we de sprekers van dit symposium nog een stem geven, maar dan op een andere manier.’

Hoewel door de coronacrisis niet alles doorgaat, is Rommie tevreden hoe dit jaar verliep en trots op wat wel doorging. ‘Dit jaar zouden we uitgebreid de deuren openzetten om de stichting meer bekendheid te geven. Iedereen kent in zijn of haar dorp de kerk. En ‘as we de tsjerketoer sjogge, dan witte we: we binne hast thús. Maar de stichting is minder bekend. Toch hebben we ons doel bereikt en hebben we ondanks de coronacrisis en het afgelasten van diverse activiteiten dit jaar veel positieve publiciteit gekregen.’

Niet alleen in Friesland, maar ook landelijke media schenken aandacht aan de jubilerende stichting. Dagblad Trouw schreef een prachtig artikel en de documentaire ‘Tsjerken te keap’ voor Fryslân Dok is zowel regionaal als landelijk uitgezonden. Al met al leverde het ons dit jaar bijna 600 nieuwe donateurs op, een recordaantal in een jaar tijd. Rommie: ‘Niet alleen inwoners van Friesland melden zich om een financiële bijdrage te leveren, ook mensen uit andere provincies of ‘Friezen om útens’ weten de stichting te vinden. Ik was echt verrast hoeveel mensen interesse hebben getoond in de stichting en hoeveel mensen zich betrokken voelen bij een kerk, al dan niet religieus.’

De fietstochten/Pelgrimage langs de kerken gingen helaas ook niet door. Toch gingen veel mensen afgelopen zomer op eigen initiatief bij veel kerken langs en schreven warme woorden in het gastenboek. ‘Voor veel mensen is de kerk een plek van bezinning en waar ze even tot rust kunnen komen. Zeker in deze tijd’, besluit Rommie. ‘Ik vind het fijn om te zien dat dat nog steeds gebeurt. Mijn boodschap is daarom: gebruik de kerk. Het maakt niet uit of je religieus bent of niet. Een kerk heeft veel te bieden. Geniet ervan op je eigen manier. Ze zijn niet voor niets de bakens in ons Friese landschap.’




2212-20

Vrijwilligers bedankt!

Zonder de inzet van veel vrijwilligers zijn we nergens. Er zijn maar liefst 300 enthousiaste en betrokken mensen die zich ieder op hun eigen manier inzetten voor de stichting en hun omgeving. Het zijn de vrijwilligers van de PC’s en de vrijwilligers van onze commissies.
Om hen te bedanken gingen we de afgelopen week bij ze langs met een goodiebag vol leuke hebbedingen. We werden zoals altijd overal met open armen ontvangen. Diverse kerken hebben we weer even van binnen bekeken en de prachtigste verhalen hebben we weer gehoord. In sommige kerken zijn op dit moment tentoonstellingen zoals in Ferwoude. Door de lockdown worden die nu helaas niet bezocht. Daarom delen we graag een paar foto’s.
Nogmaals: vrijwilligers, ontzettend bedankt voor jullie tomeloze inzet! Het is hartverwarmend.




2112-20

Wat vinden jongeren van het behoud van monumentale kerken?

Vier studenten van NHL Stenden gingen voor de stichting de straat op om naar de mening van jongeren te vragen: hoe zien zij de toekomst van kerken en vinden ze dat kerken behouden moeten blijven? De studenten bezochten ook twee kerken: in Olterterp en Sint Jacobiparochie, en spraken daar met twee jongeren. De jongeren zijn het er over eens: Friesland zou niet hetzelfde zijn zonder (monumentale) kerken. Ze hebben diverse suggesties hoe je de kerk kan gebruiken. Benieuwd naar hun ideeën? Bekijk het filmpje hier.




1812-20

De man achter ‘Leve de kerk’: 365 dagen een kerk uitgelicht

Een jaar lang een kerk in de spotlights op ons Twitter- en Facebookaccount. U heeft vast wel één of meerdere foto’s en verhalen over kerken voorbij zien komen. 365 dagen, 365 kerken. Een groot deel van deze verhalen zijn geschreven door Harm Woelinga. Harm zat ongeveer zeven jaar, tot 2010, in de redactie van het donateurstijdschrift Keppelstok. Wie is die man achter deze interessante stukjes van 200 woorden?

Harm komt uit Veenwouden. Schrijven, geschiedenis en kerken boeien hem enorm. Ze vormen een goede combinatie, want zo is hij medeauteur hij het boek ‘350 jaar hervormde kerk Veenwouden’. Hij dook in de geschiedenis van de kerk die in 1648 werd gebouwd. In 1998 kwam het boek uit. Ook schreef hij diverse dichtbundels geïnspireerd op zijn privéleven.

Daarnaast fotografeert hij graag. Bijna alle monumentale kerken in Friesland heeft hij bezocht en zelf vastgelegd. ‘Wanneer het mooi weer is, bezoek ik wel 10 à 15 kerken op een dag’, aldus Harm. Kerkhoven en baarhuisjes legt hij eveneens vast. Hij verzamelt alle krantenknipsel over kerken en met name informatie over restauraties. ‘Ik heb zelf ook veel foto’s van voor en na een restauratie.’

Welke kerk zijn favoriet is? Dat vindt hij lastig te zeggen. ‘In het voorjaar raakt de prachtige kerk van Stiens mij, dit in combinatie met het kerkhof vol stinzeflora. Het perfecte plaatje. Daarnaast zijn er nog een aantal kerkinterieurs die mij blijven verwonderen: Kimswerd is zeker een hoogtepunt, maar ook Weidum en Britsum. En niet te vergeten de kleine, minder bekende kerkjes van Huins en Lutkewierum met de petroleumlampen. Ik vind het ook prachtig om te zien hoe een kerk weer allure krijgt na een restauratie zoals de kerken van Surhuisterveen en Nieuwehorne.’

Na 42 jaar in het onderwijs werkzaam te zijn geweest, moet hij in 2019 om gezondheidsredenen stoppen en wordt gedeeltelijk arbeidsongeschikt. Voor zijn re-integratie klopt hij aan bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken. ‘Ik wilde graag weer iets voor de stichting, die ik een warm hart toedraag, betekenen.’ In februari dit jaar wordt hij met open armen ontvangen. Hij wordt onder andere gevraagd om de kerkverhalen voor social media over te nemen en voor de rest van het jaar te schrijven. Hij krijgt een lijst met plaatsnamen waarmee hij aan de slag gaat.

Het is een behoorlijke klus, maar Harm is direct enthousiast. ‘Alles wat met kerken te maken heeft is een hobby van mij, dus ik had enorm veel zin om daar mee aan de slag te gaan.’ Maar liefst 220 van de 365 kerken heeft Harm beschreven. Zijn eerste verhaal gaat over de toren van Easterwierrum en is op 25 mei gepubliceerd. Het laatste verhaal op 31 december gaat over de kerk van Zweins. Het is op alfabetische volgorde.

Per dag schrijft hij een aantal teksten. ‘Dan ga ik er echt even voor zitten’. Per verhaal is hij ongeveer een uur bezig, soms wat korter. ‘Over de ene kerk weet ik meer dan het andere.’ Voor de input van zijn teksten boort hij diverse bronnen aan. Internet biedt veel informatie, maar ook de boeken van historicus Peter Karstkarel, artikelen uit het donateursblad en mijn eigen archief vormen de basis voor de teksten. ‘Ik maakte eerst een ruwe opzet. Vaak had ik veel te veel informatie, maar ik wist het uiteindelijk terug te brengen tot het max aantal woorden.’

Harm is blij dat hij op deze manier een bijdrage heeft kunnen leveren aan de stichting. ‘Het behoud van kerken vind ik ontzettend belangrijk. Wanneer een kerk uit het dorp verdwijnt, is het hart eruit. Harm maakt zich wel zorgen over de leegloop van veel kerken en hoopt dat de stichting zoveel mogelijk kerken kan redden. Hij realiseert zich ook dat er een groot spanningsveld zit. Ik ben in ieder geval blij dat stichting haar best doet de kerken nieuw leven in te blazen en ik waardeer de inzet van de PC’s enorm.’




1812-20

Trouwlocatie Doarpstsjerke Rottefalle

Dankzij de inspanningen van de Plaatselijke Commissie van Rottefalle is de Doarpstjerke door het college van B&W benoemd tot vaste trouwlocatie van de gemeente Smallingerland. Het kerkje wordt opgenomen in de (digitale) trouwfolder van de gemeente. 

We hopen veel bruidsparen te mogen ontvangen!




1512-20

Familie Van Riemsdijk maakt behoud cultureel erfgoed mogelijk

De overname van de kerk in Wetsens in 2016 en recent de kerk in Weidum waren niet gelukt zonder de financiële steun van het echtpaar Willem van Riemsdijk en Trudy van Riemsdijk-Zandee. ‘Wij hebben een voorliefde voor romanogotische terpkerken. Dit cultureel erfgoed is iconisch en karakteristiek voor het Friese landschap, dat mag niet verdwijnen.’ Wie zijn deze warmhartige mensen?

Het echtpaar Van Riemsdijk, beiden gepensioneerd en afkomstig uit Wageningen, wonen sinds een aantal jaar in Stiens. Tijdens het bezichtigen van stinzenflora in de omgeving van Stiens valt hun oog op de voormalige dokterswoning in datzelfde dorp. Een monumentaal pand, maar wel met achterstallig onderhoud. Na twee jaar renoveren, is in 2014 de woning klaar voor bewoning. ‘Onder de schrootjes kwamen prachtige verborgen pareltjes tevoorschijn’, aldus mevrouw Van Riemsdijk.

Ook de grote tuin is aangepakt, die was compleet verwilderd en overwoekerd. In de tuin komen van oudsher veel soorten stinzenplanten voor. Grenzend aan de tuin van het doktershûs ligt het voormalig pakhûs. Eveneens een monumentaal pand dat het echtpaar koopt en verbouwt tot mini theater: Pakhûs SOLO. ‘Wij organiseren hier onder andere concerten voor modern klassieke muziek’, vervolgt mevrouw Van Riemsdijk. Hoewel het echtpaar gepensioneerd is, hebben ze nog genoeg ambities en zijn ze drukker dan ooit.

De familie draagt het historisch erfgoed een warm hart toe. Wanneer ze via een Twitterbericht zien dat de kerk van Wetsens door de kerkgemeente te koop wordt aangeboden, nemen ze contact op met de stichting. Van Riemsdijk: ‘Het bleek dat eerdere onderhandeling over een overname op niets waren uitgelopen. Het leek ons geen goed idee dat de kerk in particuliere handen kwam.’

Daarom wil de familie Van Riemsdijk samen met de kerkgemeente en de stichting om tafel. ‘Het is niet een kwestie van geld op tafel leggen en klaar. Wij hebben veel onderhandeld en bemiddeld om het voor elkaar te krijgen. Maar we zijn blij dat het is gelukt en dat we een bijdrage hebben kunnen leveren.’

De kerk van Wetsens heeft een speciale betekenis voor de familie. Hoewel de roots van de heer Van Riemsdijk in Amsterdam liggen, heeft hij ook een sterke band met Friesland. Zijn ouders woonden in de jaren ’70 tussen Wetsens en Aalsum, dat ten noorden van Dokkum ligt. Beiden liggen ze begraven op het kerkhof van Wetsens. Ook zijn ouders steunden in die tijd de stichting en zijn vader speelde zelfs viool in het kerkje bij de inwijding na de restauratie.

De familie heeft een sleutel van de kerk. ‘Hoewel we er niet vaak komen heeft deze kerk uiteraard wel een speciale plek in ons hart’, vertelt mevrouw Van Riemsdijk. ‘Als we er zijn, genieten we iedere keer weer van het prachtige uitzicht over het landschap. Het is mooi om te zien hoe de huizen een cirkel vormen aan de terp.’ De laatste keer dat de familie er was, was voor een kennismaking met de nieuwe directeur Hester Simons.

Tijdens de gesprekken voor de overname van de kerk in Weidum lijkt de geschiedenis zich te herhalen. Voorzitter Kersbergen neemt contact op met de familie, omdat ze eerder aangaven bereid te zijn opnieuw steun te bieden. ‘Deze kerk behoort tot de cultureel historische top van Friesland. Bovendien is het een romaanse kerk. Deze, vaak wat kleinere kerken, zijn sober en integer. Dat spreekt ons erg aan.’ De stichting beheert een groot aantal van deze kerken, die voornamelijk te vinden zijn in de noordelijke kleistreek van Friesland.

Naast hun voorliefde voor romanogotische kerkjes, heeft de familie grote interesse in historische beplanting bij kerken en staten. In onze omgeving zijn nog enkele staten bewaard gebleven. ‘Eén van de mooiste voorbeelden van een duidelijke relatie tussen kerk en state is Koarnjum waar de tuin van Martenastate direct aansluit op de ligging van de kerk. De Dekema State in Jelsum en de Harsta State in Hegebeintum zijn eveneens zeer mooie voorbeelden. Opvallend is dat bij alle drie er ook een fraaie historische stinzenflora vegetatie voorkomt.’

Hoewel het echtpaar gepensioneerd is, zijn ze met grote regelmaat druk met hun mini theater waar ze concerten organiseren voor modern klassieke muziek. Normaal gesproken kunnen er dertig mensen in. Helaas is het gebouw niet corona proof en moeten ze dit jaar uitwijken naar een andere locatie. De kerk van Feinsum, ook in het bezit van de stichting, biedt uitkomst. De stichting zorgt voor een nieuwe bestemming van kerken zodat de stenen levend blijven. Dit sluit perfect aan bij de wensen van de familie Van Riemsdijk. ‘De afgelopen jaren waren de concerten zeer populair en zat ons mini theater vol. We willen voor een groter publiek concerten organiseren en ons op muziekgebied verder ontplooien. En dat op onze leeftijd’, zegt de heer Van Riemsdijk met een glimlach.

De familie krijgt regelmatig complimenten en dankwoorden voor wat ze allemaal betekenen voor het dorp. ‘Dat doet ons goed, we doen dat met veel liefde. Historisch erfgoed heeft een bijzondere plek in ons hart.’

Meer weten over de geschiedenis van de panden die het echtpaar beheert en de activiteiten die ze ontplooien? Kijk op www.stinze-stiens.nl.

 

Foto: Anna Rubingh Photography




1112-20

Hester Simons te gast in het programma De Nachtzoen

Onze directeur Hester Simons was te gast in het programma De Nachtzoen op NPO2. ‘Het Friese landschap met zijn karakteristieke kerktorens heeft het hart van Hester voor eens en altijd gestolen. De oude muren van godshuizen hebben nog altijd een verhaal te vertellen.’

In het ruim 5 minuten durende programma sprak Hester over de stichting, de kerken die de bakens vormen in het Friese landschap en hoe de stichting haar inzet om de stenen levend te houden. Aan welke kerk heeft ze zelf bijzondere herinneringen en wat is haar gevoel als ze door het landschap fietst? Ook het nummer Libbene Stiennen van Piter Wilkens werd deels ten gehore gebracht.

Aflevering gemist? Bekijk hem hier.




1012-20

Terugblik overname kerk Weidum: een bijzonder moment

Voor het symbolische bedrag van 1 euro kreeg onze voorzitter Jan Kersbergen twee weken geleden de sleutel van de kerk in Weidum uit handen van kerkenraadslid Harry Kaspers. Daarmee was de overdracht een feit en is er weer een kerk aan onze zorg toevertrouwd. Deze overname is extra speciaal omdat de stichting vijftig jaar bestaat en de kerk van Weidum tot de cultureel historische top van Friesland behoort. We blikken terug met onze voorzitter Jan Kersbergen, de familie Van Riemsdijk, die de overdracht mogelijk maakte, en kerkenraadslid Harry Kaspers.

Voorzitter Jan Kersbergen is trots. De kerk van Weidum behoort van binnen en buiten tot de top tien van Fryslân. ‘Onze bestuursleden vinden dat de stichting de ‘hoofdprijs’ heeft met deze kerk. Justin Kroesen, de schrijver van ‘De Friese Elf-kerkentocht’, doet er nog een schepje bovenop: deze kerk kan gerekend worden tot de top van Nederland. Het is een culturele erfenis van Europese betekenis.’

‘Vijf jaar na het eerste contact, is de overname nu eindelijk een feit’, vervolgt Kersbergen. ‘De meegeefsom bleek een lastige hobbel. Gelukkig bleek onze gesprekspartner Kaspers geduldig, constructief en volhardend. En hij bleef naar oplossingen zoeken. De oplossing kwam toen we de financiële probleem bespraken met de familie Van Riemsdijk. Zij schoten meteen te hulp. Zonder de financiële steun van deze weldoeners kunnen wij het kerkelijk erfgoed niet opvangen. Dan redden wij het niet. Wij zijn dan ook zeer blij met hun genereuze steun. Veel dank.’

Het is de tweede keer dat het echtpaar Van Riemsdijk de stichting financiële steun biedt om de overdracht mogelijk te maken. De eerste keer was in 2016 bij de overname van de kerk van Wetsens. De familie Van Riemsdijk woont sinds een aantal jaar in Stiens en heeft een voorliefde voor romaanse kerken. ‘Stiens, Wetsens en Weidum liggen alle drie in het Noordelijke Friese kleigebied. De ligging van deze kerk in Weidum sprak ons dus aan’, aldus meneer Van Riemsdijk.

‘We kenden het kerkje niet en zijn eerst gaan kijken. Na de bezichtiging begrepen we waarom de stichting dit kerkje graag wilde overnemen. Het is een mooi voorbeeld van een vroeg Romano-Gotisch terpkerkje met een erg fraai interieur dat deels uit de 17e en 18e eeuw afkomstig is. We zijn blij dat mede dankzij onze bijdrage dit kerkje een goede toekomst tegemoet zal gaan doordat het nu in beheer komt van de stichting.’

Harry Kaspers blikt terug op ‘in bysûndere dei. ‘Oan de iene kant in feestelijke happening en oan de oare kant hat it ek wat drôvigs. Want in tsjerke oerdrage dogge jo dochs út in soarte fan earmoede. Net sa sear earmoede op it mêd fan sinten, mar mear op it mêd fan it frywilligerswurk om in tsjerklike mienskip draaiende te hâlden. Moai dat de stifting in stik wurk fan ús oernimt. En dat is yn dizze happening dan de fleurige kant fan sa’n oerdracht. Foar ús as tsjerklike gemeente ha wy in soarch minder.’

26 jaar geleden stond Kaspers een soortgelijk verhaal te houden toen de kerk van Jorwert werd overgenomen door de stichting. Toen nog voor een gulden. Wat er met de kerk ging gebeuren wist de kerkelijke gemeente niet, maar het heeft hem verrast. Er namen mensen aan de plaatselijke commissie deel die nog nooit in de kerk waren geweest, maar zij zetten zich met hart en ziel in. ‘Dêrom ha ik der betrouwen yn dat de tsjerke werom giet nei de mienskip fan Weidum en dat hjir aanst, lyk as yn Jorwert, mear barre sil dan sa no en dan in sneinske preek.’




0812-20

Duurzaamheidsonderzoek Mariakerk Blessum levert verrassende ideeën op

Hoe kunnen we een kerk verduurzamen zonder dat het afbreuk doet aan de monumentale waarde? Dat is de vraag waar dertig bouwkunde studenten van de NHL Stenden zich de afgelopen weken over bogen. Vrijwel blanco gingen de studenten in groepen van zes personen aan de slag om out of the box oplossingen te bedenken voor de Mariakerk in Blessum.

De Plaatselijke Commissie (PC) van Blessum wil de kerk graag gebruiken als multifunctioneel centrum. Om ervoor te zorgen dat de energiekosten niet de pan uit rijzen wil ze de kerk graag verduurzamen, maar hoe?

Secretaris van onze stichting, Martin Weerd, was jarenlang commercieel directeur bij Friso Bouwgroep, en is ook bouwkundig ingenieur. Vanuit zijn netwerk legt hij de duurzaamheidsvraag neer bij NHL Stenden. De bouwkundig expert van onze stichting, Willem de Graaf, geeft aan de studenten in de kerk van Blessum een toelichting. Weerd: ‘Zo konden ze direct met eigen ogen de kerk bewonderen en onderzoek doen. Hoe ziet de kerk er op dit moment van binnen uit? Hoe wordt de kerk verwarmd? Wat voor ramen zitten er in?’

Een monumentale kerk verduurzamen is volgens Weerd een interessante vraagstuk voor studenten. ‘Deze vraag wordt niet vaak gesteld. Tegenwoordig gaat het meestal over het verduurzamen van nieuwe woningen of bestaande gebouwen. Dit is dus een prachtige case voor ze. En zeker voor herhaling vatbaar.’

Na de toelichting gaan de studenten aan de slag. Ruim zes weken krijgen ze de tijd om met creatieve oplossingen te komen. Er worden vrijwel geen voorwaarden gesteld. De kerk moet uiteraard wel gewoon blijven staan. En ze weten dat het een monumentaal pand en dat je daarom geen grote verbouwingen en aanpassingen mag doen.

Weerd: ‘Het is juist belangrijk voor het creatieve proces om de studenten de ruimte te geven vrij te denken. Jongeren zijn nog onbevangen. Als je in het werkzame leven zit, weet je beter wat wel en niet kan, dat belemmert het denkproces.’ Er is ook geen limiet gesteld aan de kosten. ‘We weten zelf ook nog niet wat het budget is. Eerst de ideeën, daarna kijken we wel wat de mogelijkheden zijn.’

In de Blokhuispoort in Leeuwarden, eveneens een monumentaal pand, hebben de studenten pas geleden hun plannen in een grote zaal gepresenteerd. Vanwege de coronamaatregelen kon dat niet op school. ‘Er kwamen verrassende ideeën op tafel’, vervolgt Weerd. ‘Van het ophangen van gordijnen, een keuken op wieltjes, de trap op een andere plek, het plaatsen van LED lampen, de vloer isoleren tot een compleet ander verwarmingssysteem. Met deze en nog meer ideeën gaan we nu aan de slag. In overleg met de PC van Blessum maken we een plan en kijken we wat de mogelijkheden zijn.’




0112-20

Directeur Hester Simons zet stip op de horizon met Alde tsjerken, Jonge lûden

Starten in coronatijd met een nieuwe baan is niet ideaal, toch was het voor directeur Hester Simons een warm welkom bij de stichting. Ze is inmiddels vijf weken aan de slag en heeft al mooie gesprekken gevoerd met diverse mensen. Zowel van binnen als van buiten de stichting. ‘Ik was aangenaam verrast over de openheid en betrokkenheid.’ Wie is Simons en wat zijn haar ambities voor de komende tijd?

Simons is geboren en getogen in Friesland. Ze groeide op in Heeg. Hoewel Simons niet religieus is opgevoed, staan kerken wel centraal in haar leven. ‘Ze vormden vertrouwde bakens in mijn jeugd. Ik bezocht menig kerk. Het historisch erfgoed heeft een bijzondere plek voor mij.’
Haar vader is beeldend kunstenaar. Hij werkte en exposeerde in de kerk van Ginnum. Zijn kunst was voornamelijk gewijd aan kerkelijke thema’s. Ze ging vaak met hem mee waar ze haar eigen kunst op papier maakte. Toch lag kunstgeschiedenis haar niet en ging ze beeldende therapie studeren.

Na haar studie gaat ze aan de slag bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Werken met mensen is haar passie. Na acht jaar gaat ze aan de slag bij de gemeente Leeuwarden en zit ze aan de andere kant van de tafel bij de opvang van asielzoekers. Ze vervult er diverse functies.

Inmiddels is Simons het boegbeeld van de stichting geworden. De vacature voor directeur van de stichting trok direct haar aandacht. Simons: ‘Naast een boegbeeld zijn van de organisatie, contacten leggen en netwerken is ook verjonging een belangrijke doelstelling. Ik denk dat ik een belangrijke bijdrage kan leveren aan het werk van de stichting en een brug kan slaan naar de jongere generatie. Ik zit zelf tussen de jongere en oudere generatie in. Het is belangrijk om de vertaalslag te maken naar wat gaat komen.’

Simons vindt het een prachtige uitdaging om de basis van het cultureel erfgoed van Fryslân verder te verstevigen en uit te bouwen. ‘Dat mag ik doen met een gepassioneerde club mensen die zich zeer betrokken voelen bij de stichting. Ik kijk er enorm naar uit om samen een nieuw netwerk van mensen en organisaties op te zetten. En om een jongere doelgroep aan de stichting te verbinden zoals studenten en scholieren.’

‘Alde tsjerken, Jonge lûden’, daarmee gaat Simons de provincie in. ‘Ik zet de deur van de stichting open.’ Ook toerisme wil ze betrekken bij de stip op de horizon die ze zet om de stenen levend te houden. ‘We gaan werken aan een toekomst waarin ieder zich op zijn manier betrokken voelt bij het cultureel erfgoed, door het gebruik van kerken te stimuleren.’ Simons denkt zelfs al na over digitalisering om zo een grotere doelgroep te kunnen bereiken. ‘Hoe mooi is het om kerken toegankelijker te maken op deze manier om zo op afstand verbonden te zijn.’

De stichting is een professionele organisatie waar veel kennis is over cultureel erfgoed en het instant houden ervan. Simons wil de stichting nog beter op de kaart zetten in onze provincie. ‘Er zijn veel verschillende partijen die met ons willen samenwerken. Als stichting hebben we goud in handen met de 53 kerken die we in beheer hebben. De mogelijkheden zijn legio. Nu wordt het tijd om alles te stroomlijnen en te zorgen dat we kansen benutten.’

Op dit moment is de stichting met vijf kerkgemeenten in gesprek voor een eventuele overname. Zo’n overname is een lang traject, dat veel voorbereiding en maatwerk vergt. De kerken worden bouwkundig beoordeeld en krijgen een waarderingsrapport. Simons: ‘Het zijn lange, vaak emotionele gesprekken met betrokken. Dat bewijst iedere keer hoe waardevol een kerk is voor een gemeenschap. Op welke manier dan ook.’

Op donderdag 26 november werd de kerk van Weidum aan de stichting overgedragen. Het is de 53e overname van de stichting en voor Simons haar eerste. ‘Dat was een bijzonder moment. Ook omdat we juist deze kerk in ons jubileumjaar mochten overgenomen. De kerk behoort namelijk in alle opzichten tot de cultuurhistorische top van de Friese dorpskerken.’

De verwachting is dat de komende tien jaar circa 100 kerken vrijkomen. ‘Dat is veel’, aldus Simons. ‘Als stichting neem je ze het liefst allemaal over, maar dat is waarschijnlijk niet haalbaar. We kijken op dit moment vooral of het monumentale kerken zijn. Maar wat te doen als er geen geschikte partij is voor overname? Ook daar ligt een taak voor ons als organisatie om ons over te buigen. Welke mogelijkheden zijn er? Wat willen we en wat kunnen we nog meer? Het is een interessante uitdaging.’




2411-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt kerk van Weidum over

Hoewel de wereld stil lijkt te staan qua activiteiten, is het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken altijd in beweging. Er wordt weer een kerk aan de zorg van de stichting overgedragen. Op donderdag 26 november neemt de stichting de kerk van Weidum over. Dat gebeurt met inachtneming van de coronamaatregelen. De kerk van Weidum is de 53e kerk van de stichting. ‘Deze overname is extra bijzonder omdat de stichting dit jaar vijftig jaar bestaat’, aldus voorzitter drs. J. Kersbergen.

De kerk wordt overgenomen van de Protestantse Gemeente Westerwert. Deze gemeente beslaat de dorpen Bears, Jorwert, Jellum en Weidum. De kerken van Bears en Jorwert zijn al eerder overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Zoals bij iedere overname wordt de kerk voor het symbolische bedrag van €1,- overgenomen. Er komt een notaris langs voor de officiële overdracht.

‘Het is een bijzondere kerk. Dit gebouw behoort in alle opzichten tot de cultuurhistorische top van de Friese dorpskerken. We zijn blij dat we voor deze prachtige kerk mogen zorgen en het gebouw een nieuw leven mogen geven’, aldus voorzitter Kersbergen.

De kerk, gewijd aan Johannes de Evangelist, staat op een terprestant aan de westzijde van het dorp. De slanke toren dateert van kort na 1100 en is een van de oudste in Friesland. De tufstenen toren heeft vier geledingen die deels in elkaar overgaan. Onderin bevat hij de rondbogige, geprofileerde ingang en daarboven een flink rondboogvenster. De tweede geleding is versierd met spaarvelden tussen hoeklisenen en met rondboogfriezen.

Het kerkgebouw van gele kloostermoppen is ruim een eeuw jonger. Hoewel er grote vensters zijn ingebroken in de gotische periode, is er nog een fraai schema van rondboogvensters en iets kleinere -nissen te herkennen. Ooit had de kerk stenen gewelven, maar die zijn in de zestiende eeuw vervangen door een houten tongewelf. Daaronder vind je een prachtig meubilair. Vooral de vier fraaie overhuifde herenbanken vallen op. Deze dateren uit de late 17de en vroege 18de eeuw. De mooie preekstoel met doophek stamt uit 1712 en is vervaardigd door Gerrit Payaar. Het orgel komt van de bekende orgelfamilie Van Dam en dateert uit 1889.




1811-20

‘Van ruïnes maken we kerken waar we trots op kunnen zijn’

Eerder dit jaar werd onze voorzitter Jan Kersbergen geïnterviewd door dagblad Trouw ter ere van het vijftigjarige bestaan van de stichting. Het is een prachtig artikel geworden over het werk van de stichting en hoe hard dit nodig is. In een halve eeuw tijd hielp de stichting 52 kerken uit de brand. “Toch is er nog een hoop werk aan de winkel”, zegt Kersbergen in het artikel. Door de ontkerkelijking staan steeds meer Friese kerkgebouwen leeg. “De komende tien jaar komen er zeker honderd vrij.” 

De stichting neemt verschillende typen godshuizen over: middeleeuwse, maar ook veel jongere en variërend van erg vervallen tot in prima staat. Die 52 kerken zijn allemaal mooi, vindt voorzitter Kersbergen, maar hij heeft drie favorieten: de Sint-Joriskerk in Dedgum, de Doarpstsjerke in Huizum en het kerkje van Hegebeintum. In het artikel leest u ook alles over deze drie kerken.

Lees het volledige artikel met Jan Kersbergen in Trouw via deze link.




1711-20

Jelma Knol grutsk op jubileumnummer

Voor het vijftigjarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken schreef schrijfster Jelma Knol een groot deel van het jubileumnummer vol. In maart dit jaar verscheen het veertig pagina’s tellende nummer. Prachtige verhalen over uiteenlopende onderwerpen worden afgewisseld met mooie foto’s. Welke verhalen hebben een plekje gekregen in dit nummer en wat is haar bijgebleven? We blikken terug.

Schrijven en de Friese taal lopen als rode draad door het leven van Jelma Knol. Ze is jarenlang redacteur geweest bij uitgeverij Friese Pers Boekerij. Wanneer ze voor haar werk een artikel schrijft over de stichting is ze verkocht. Ze besloot meteen donateur te worden. ‘De ferhalen yn it donateurs tydskrift fûn ik sa nijsgjirrich. It wurk dat de stifting docht is geweldich en tige wichtich foar de mienskip.’ Knol heeft grote bewondering voor alle medewerkers en vrijwilligers die bij de stichting betrokken zijn. ‘Guon frijwilligers binne al fan it gjin ôf belutsen en dogge dat noch hieltyd mei in protte leafde en oerjefte. Dat is fantastysk.’

Met veel plezier schreef Knol de jubileumeditie. In drie maanden tijd schreef ze verhalen over de organisatie door de jaren heen, haar donateurs, vrijwilligers en medewerkers. Ook Hans Willems en Jaap van der Boon hebben een bijdrage geleverd. 50 jaar aan informatie verwerken in één jubileumeditie is onmogelijk, dus dan moet je een keuzes maken. ‘Derom ha we yn’t bysûnder de organisaasje en de minsken efter de stifting foar it ljocht brocht. En ôfwiksele mei nijsgjirrige feiten en ûntdekkingen yn guon tsjerken.

Haar informatie haalde ze uit het donateursblad Keppelstok, maar ze heeft ook veel gesprekken gevoerd met diverse mensen van het kantoor en voorzitter Jan Kersbergen. Allemaal waardevolle informatie om over de meest uiteenlopende onderwerpen te kunnen schrijven. Diverse verhalen en gesprekken zijn haar bijgebleven: ‘Ik fûn it tige spesjaal en nijsgjirrich om in fraachpetear mei de mannen te halden dy’t fan it begjin ôf belutsen wienen. Dizze pioniers wienen mear as tritich jier belutsen. Dat kinst dy no hast net mear yntinke. Doe wie it gewoan in libbenstaak.’

Het verhaal van de heer Tamminga, die vertelde oer de overname van de Kerk in Koarnjum-Jelsum, kan Knol zich ook nog goed herinneren. Ze sloeg stijl achterover toen ze hoorde hoe de overname van de kerk in zijn werk ging. ‘Der gong in wrâld foar my iepen. Dy man hie der in deitaak oan. Wat der allegearre regele wurde moast, dat wie ongelooflik. Der binne sa’n soad ferskate partijen dêr’t je kontakt en oerlis mei ha moatte. Je moatte it goed bestudearje en kennis fan saken ha. Dat is hast net te dwaan. Der is in tige soad wurk dien en dêr ha ik grutte bewûndering foar.’

Het artikel ‘schatten en vondsten uit oude kerken’, vond Knol ook ‘in aardichheid om oer te skriuwen.’ Bij restauraties worden eigenlijk altijd wel interessante ontdekkingen gedaan. Yn ‘t bysûnder by tsjerken út de Midsiuwen, dy ha in eigen sfear en skiednis. Bijzonder was de vondst van een gespje met Jezusfiguur in de kerk van Raerd: het vroegste bewijs van de aanwezigheid van Christenen boven de grote rivieren.

Natuurlijk zijn er nog genoeg onderwerpen over om over te schrijven. Wat Knol interessant zou vinden is een achtergrondverhaal over restauraties door de jaren heen. ‘De stifting hat ferskate tsjerken restaurearje litten. Troch de jierren hinne binne der ferskate opfettings oer dat wurk. Tige nijsgjirrich om dêr ris ûndersyk nei te dwaan, hoe dat eartiids gong en hoe’t it tsjintwurdich giet. Wat is der feroare? De tsjerke yn Hantumhuzum bygeliks, dêr binne foar de oarloch de gewelfskilderijen drastysk byferve. Dat soenen se no net mear dwaan. Dêrom bin ik benyd nei de restauraasjefisys.’


15 jaar geleden, toen de stichting 35 jaar bestond, schreef Knol het boekje Levende Stenen over de kerken die de stichting op dat moment in haar beheer had en functie die kerken kregen na de overname door de stichting. In vijftien jaar tijd zijn er weer kerken bijgekomen. Hans Willems schreef dit jaar, nu de stichting 50 jaar bestaat, opnieuw een boek onder dezelfde naam.




1611-20

Nieuw glas-in-loodraam voor Kerkje van Schurega

Een nieuw raam plaatsen in een rijksmonument uit 1715, dat gaat zomaar niet. Het mag in het Kerkje van Schurega omdat er vroeger ook glas-in-loodramen waren. “Wy moasten bewize dat de tsjerke glês-yn-leadramen hân hat”, herinnert Tiny Hoekstra zich de tijd dat het kerkje het eerste kleurrijk voorzetraam kreeg. Ze is commissievoorzitter van het zaalkerkje. In 2010 kwam het eerste glas-in-loodraam, met dank aan de in 2006 overleden secretaris Johannes Molenaar. Jarenlang werd gespaard voor een tweede raam; het kwam er dankzij de steun van donateurs en vrienden van het kerkje. Het kerkje wordt al sinds 1975 beheerd door de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Lees het volledige artikel via deze link. Er zit ook een video bij.




1211-20

Auteur Levende Stenen Hans Willems in de spotlights

Speciaal voor het jubileumjaar schreef Hans Willems het boek Levende Stenen. In het 117 pagina tellende boek in A5 pocketformaat worden de 52 kerken die de stichting anno 2020 beheert op een levendige manier in woord en beeld gebracht. Willems is ruim zes jaar redactievoorzitter van het magazine dat de stichting twee keer per jaar uitgeeft. Hij en zijn redactiecollega’s weten alles over deze en vele andere kerken in Friesland.

Het boek Levende Stenen geeft een interessante inkijk in de geschiedenis van de kerken. Alles wat je wil weten over een kerk staat erin. Van architectuur, interessante feiten uit de geschiedenis, inscripties en spreuken op de muren tot waar de kerk voor werd gebruikt. Maar ook waar de kerk op dit moment voor wordt gebruikt, want dat is een belangrijk doel voor de hedendaagse godshuizen: de stenen levend houden.

Schrijven loopt als rode draad door het leven van Willems, want hij werkte 41 jaar voor de Leeuwarder Courant, waar hij diverse (hoofd) redacteursrollen vervulde. Van politiek verslaggever in Den Haag tot redacteur geestelijk leven in Friesland. Veertien jaar lang schreef hij over kerken in Friesland. Hij bezocht menig kerk voor een verhaal of bijeenkomst.

Daarnaast schreef hij voor kerkbladen en was hij betrokken bij kerkenraden in zijn omgeving. ‘Zo ben ik ook betrokken geraakt bij de stichting en werd ik donateur’, aldus Willems. De schrijver komt uit Utrecht en woonde lange tijd in Den Haag. Hij verhuisde voor zijn werk naar Leeuwarden. Inmiddels is hij met pensioen, en woont hij weer in Den Haag, maar hij is nog steeds actief betrokken bij de stichting. ‘Ik kom nog regelmatig in Friesland.’

Iedere donderdag maakte hij vrij om aan het boek Levende Stenen te werken. Ruim een half jaar lang dook hij in de archieven van de stichting, maar ook van zijn voormalig werkgever. Hij spitte diverse boeken door en nam contact op met mensen die betrokken zijn bij de kerk. Dat resulteerde in twee prachtige pagina’s over iedere kerk. De woorden worden afgewisseld met prachtige foto’s zowel van binnen als van buiten.

‘Ik was van plan alle kerken te bezoeken, maar dat is helaas niet gelukt’, vervolgt Willems. Toch had hij al een groot deel van de kerken bezocht. Hij kende de verhalen die schuilgingen achter de imposante bouwwerken, vaak het centrale middelpunt van een dorp, uit zijn werkverleden.

Willems heeft meerdere kerken die tot zijn favorieten behoren. Hij is erg gecharmeerd van de Dorpskerk in de Leeuwarder wijk Huizum. Hij was er voorzitter van de kerkenraad. De kerk wordt goed gebruikt voor diverse doeleinden; over levende stenen gesproken. Een voorbeeld voor velen volgens Willems. ‘Maar ook de kerk gebouwd op de terp in Hegebeintum is prachtig, ik kom er graag. Van binnen vind je prachtige rouwborden. En de rijk gedecoreerde romanogotische kerk in Hantumhuizen uit de 13de eeuw is ook een pareltje.’

‘Door de jaren heen is de kerk altijd een belangrijke plek geweest waar men zich veilig voelde. Het bood troost in moeilijke tijden’, vervolgt Willems. ‘Diverse kerken boden in bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog onderdak aan onderduikers, zoals in Allingawier en Blessum. Ik vond het zeer interessant om ook daar over te schrijven.’ Door de jaren heen zijn kerken altijd zeer waardevol geweest voor veel mensen. ‘Ik ben verheugd om te zien dat veel kerken weer een nieuwe functie krijgen die eveneens heel waardevol is’, besluit de schrijver. ‘Voor het dorp en de bewoners is het fantastisch dat het wordt gebruikt voor diverse doeleinden en dat om die manier de kerk wordt bezocht. Ik ben verrassend vaak mooie activiteiten tegengekomen. Daar doet de stichting het voor.’

Levende Stenen is het tweede boek dat onder die naam is uitgegeven. Toen de stichting 35 jaar bestond schreef Jelma Knol ook over de kerken die de stichting op dat moment beheerde. En er is ook een cd uitgebracht onder dezelfde naam, maar dan in het Fries: Libbene Stiennen van Piter Wilkens.




1111-20

Onderhoudsbeurt voor opvallende Kerk Terband verloopt voorspoedig

Het zinkwerk is vervangen, de toren heeft weer een prachtige rode kleur gekregen en de gouden kroon is hersteld. Nu wordt het schilderwerk aan de buitenkant van de kerk aangepakt en wordt de voorkant van de kerk opnieuw geel geverfd. Die was door de jaren heen flink verkleurd. Vrijwilliger en voorzitter van de PC Terband, Jelle de Jong, is blij dat de kerk van buiten een opknapbeurt krijgt.

Wie op de A32 rijdt, ter hoogte van het knooppunt Heerenveen, ziet de kerk al vanaf de snelweg. De gele kerk met rode torentje en gouden kroon is een opvallende verschijning. De kerk staat nu nog in de steigers, maar tegen het einde van het jaar zal deze kerk uitblinken in het landschap eromheen. De kerk kreeg in 2015 de naam Terbantster Tsjerke. Daarvoor heette het kerkgebouw de Rotondekerk. Een naam die de kerk dankte aan de voormalige rotonde die er lag. In 2000 is de rotonde vervangen door een klaverblad.

Als vrijwillig en voorzitter is De Jong al bijna vijftien jaar actief betrokken bij de kerk. In die tijd is alleen het ijzerwerk van de ramen aangepakt. Verder niet. En dat bleek ook wel, want de voordeur viel bijna uit haar scharnieren. Hoog tijd voor een opknapbeurt. Sinds september wordt er hard gewerkt aan de kerk in Terband. ‘Alles wat wordt geverfd wordt weer mooi. Het ziet er nu al prachtig uit’, aldus De Jong.

Opvallend is dat de voorkant van de kerk geel is. Architect Thomas Romein heeft daar bewust voor gekozen. ‘De kerk behoudt deze kleur. Hij ontwierp ook de kerk in Sint Jacobiparochie. De kerk heeft dezelfde kleur geel maar dan aan de binnenkant’, aldus De jong. In 1985 werd de kerk voor het laatst gerestaureerd. In 1989 kreeg de kerk twee grote metalen lampen afkomstig uit de voormalige Westerkerk in Groningen.

Vier jaar geleden hebben de vrijwilligers van de kerk de binnenkant geschilderd. De Jong: ‘Met een inzamelingsactie is geld bijeengebracht. Zo heeft de preekstoel uit 1612 zijn oude kleur gekregen. Die was geel geschilderd en nu is hij weer bruin. Op een onopvallend deel hebben we een stukje geel in tact gelaten, zodat je het verschil kunt zien. De banken hebben we eerst zo gelaten. Daar zitten wel vijf verschillende lagen en kleuren op. Variërend van bruin, wit tot diverse geeltinten. Om die in zijn oorspronkelijke staat te herstellen vergt de nodig tijd en aandacht.’

Ook is er een nieuwe keuken in de kerk die een uitkomst biedt wanneer er veel mensen in de kerk zijn zoals met concerten. ‘We hopen dat die tijd weer komt, want de kerk heeft verschillende functies’, besluit De Jong. ‘Hij wordt gebruikt als rouw- en trouwlocatie en dus ook voor culturele activiteiten. En de kerk is zomers open als zogenaamde ‘onderwegkerk’. Alleen nu met corona is alles even anders.’




0611-20

Onze stichting in de Goede Doelen bijlage van het Friesch Dagblad

De Stichting Alde Fryske Tsjerken staat in de Goede Doelen bijlage van het Friesch Dagblad. In deze bijlage vindt u allemaal goede doelen die zich op hun eigen manier met hart en ziel inzetten voor onze samenleving. In een paginagrootte artikel staan we stil bij ons jubileumjaar en de daaraan gekoppelde activiteiten. Door de coronacrisis kunnen die helaas niet doorgaan of in aangepaste vorm. Ook stellen we onze nieuwe directeur voor en leest u over de grondige restauratie van de 18e eeuwse kerk in Augsbuurt.

Bijlage gemist? U leest het artikel hier.




0511-20

Restauratie kerk Augsbuurt: nieuwe fundering is een feit

De eerste mijlpaal voor de kerk in Augsbuurt is bereikt. Er ligt een compleet nieuwe fundering onder het schip van de kerk. Maar liefst vijftig stalen palen, gevuld met beton, gingen de afgelopen maanden de grond in. Zowel in de kerk als buiten de kerk. Deze palen zijn per twee met elkaar en de kerkmuur verbonden. Een bijzondere constructie. Bouwkundig expert Willem de Graaf kijkt positief terug op deel één van de werkzaamheden. Verder met deel twee: de ontstane schade door scheurvorming en de scheuren zelf herstellen.

In de zomer van 2018 worden de eerste scheuren in de kerk van Augsbuurt geconstateerd. De kerk, die als eerste door de stichting werd overgenomen in 1971, moet grondig worden gerestaureerd.
Door verzakking van de grond zijn grote en brede scheuren in de muren van de kerk ontstaan. Een nieuwe fundering is nodig om de verdere gevolgen van verzakking tegen te gaan. Tot die tijd wordt de kerk bij elkaar gehouden door een metalen constructie die tijdelijk is aangebracht.

In juni dit jaar starten de werkzaamheden voor de aanleg van de nieuwe fundering. Van de tien meter lange stalen buizen is inmiddels niks meer te zien. ‘Die zitten allemaal in de grond’, aldus De Graaf. Dit moet ruim voldoende zijn om de kerk te kunnen dragen. Tijdens de werkzaamheden zijn helaas geen verborgen pareltjes gevonden of andere interessante ontdekkingen gedaan. Toch is De Graaf tevreden.

‘Hoewel we even een korte stop hebben gehad, verliep het werk verder prima. Het heien van de palen leverde aan de westkant van de kerk, de meest kwetsbare kant, te veel trillingen op. Daar hebben we een andere oplossing voor bedacht door deze palen trillingvrij de grond in te drukken’, aldus De Graaf. Het werk levert genoeg bekijks op uit de buurt, maar ook diverse media komen kijken. Werken aan kerken is en blijft volgens de bouwkundig expert bijzonder.

Nu de fundering erin ligt, kan het bouwteam aan de slag met het herstellen van de scheuren. Maar dat alleen is niet voldoende. ‘De scheurvorming heeft ook geleid tot problemen en schade in en aan de kerk. Het metselwerk, zowel binnen als buiten moet worden hersteld. Het pleisterwerk binnen moet worden aangepakt. De vloer is beschadigd geraakt. Een venster staat bol door de spanning die in de muur is ontstaan. Dit heeft ook tot gevolg gehad dat verschillende ramen zijn gesprongen. Ook het podium is door de verzakking instabiel geworden’, somt De Graaf op.

‘De kerk is van binnen en buiten in de steigers gezet om de herstelwerkzaamheden uit te voeren’, aldus De Graaf. ‘Tegelijkertijd verrichten we regulier onderhoud. De werkzaamheden die in het onderhoudsplan staan, worden meteen meegenomen zodat de kerk er de komende jaren weer tegenaan kan. Eén van die werkzaamheden is het herstellen van het dakbeschot, het hout is deels verrot en wordt hersteld.’

Er zijn veel verschillende vakmannen betrokken bij de restauratie van de kerk. Het bouwteam heeft continu overleg met elkaar. Er moet veel op elkaar worden afgestemd. ‘Het is een intensieve, maar prachtige klus’, besluit De Graaf. Zien we straks een compleet ‘nieuwe’ kerk van binnen en buiten? ‘Nee, we herstellen alleen het noodzakelijke. Restauratie wil niet zeggen dat hij compleet wordt verbouwd en vernieuwd. Alles wat nog goed is, laten we zo.’




0211-20

Prachtige compilatie documentaire Fryslân DOK Tsjerken te keap

In een paar minuten weten waar onze stichting voor staat en wat we doen? Wij hebben twee prachtige filmpjes voor u klaarstaan. Een korte en een langere versie. Klik hier voor de korte versie (3.36min) en hier voor de langere versie (9 min)
De beelden zijn gemaakt uit het programma Fryslân DOK van Omrop Fryslân. Zij hebben een tweedelige documentaire gemaakt over kerken in Fryslân en de rol van onze stichting.  

Deel één van deze documentaire Tsjerken te keap gaat over ‘afscheid’ en deel twee over ‘de toekomst van kerken’. Er wordt stilgestaan bij leeglopende kerken en de problemen die ontstaan. Wat zijn eventuele oplossingen? Hoe gaat overname in zijn werk en wat komt daarbij kijken? Hoeveel kerken krijgen een nieuwe functie? En wat doen wij als stichting zoal? Dat en meer ziet u terug in deze prachtige documentaire.
De documentaire is in het voorjaar uitgezonden. Documentaire gemist of nog een keer kijken? Klik dan op deze link npostart.nl/fryslan-dok




2910-20

Heeft u onze jubileumcadeaus al gezien?

Wist u dat wij in onze webwinkel allerlei leuke jubileumcadeaus hebben? U vindt daar onder andere pennen, mokken, een t-shirt, sleutelhanger en paraplu van ons jubileumjaar: 50 jaar Stichting Alde Fryske Tsjerken. Klik op het kopje webwinkel en ga dan naar jubileum.  

Daarnaast vindt u in onze webwinkel ook allerlei boeken, cd’s, en wandtegels. Kortom: zeer leuk en informatief materiaal van en over onze stichting.

 




1910-20

Geen donateursbijeenkomst dit jaar

De donateursbijeenkomst die voor dit jaar in november gepland stond, gaat vanwege de coronamaatregelen helaas niet door. Wij volgen de richtlijnen en adviezen van het RIVM en de Rijksoverheid. In binnenruimtes waar mensen zitten geldt een maximum van 30 personen. Wij willen uiteraard graag iedereen de mogelijkheid bieden om bij de bijeenkomst aanwezig te zijn, en dat kan met deze maatregelen helaas niet. We vinden het erg jammer, maar veiligheid en gezondheid staat voorop. We hopen eind volgend jaar weer een mooie donateursbijeenkomst voor iedereen te organiseren.




1510-20

Bijzonder cadeau

Onze kerk in Ginnum doet al jaren dienst als atelier voor beeldend kunstenaars uit het hele  land.

Kunstenares Mechtild Paauwe uit Deventer, die er onlangs twee weken aan het werk is geweest, heeft een bijzonder cadeau achtergelaten ter ere van het 50-jarig jubileum van onze stichting. Ze heeft een tegeltje gemaakt met een afdruk van de sleutel van de kerk en van bladeren die op de graven waren neergedwarreld. 

Het tegeltje krijgt een mooi plekje in ons kerkje in Ginnum.

 




2909-20

Nieuwe directeur voor Stichting Alde Fryske Tsjerken

De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft een nieuwe directeur. Per 19 oktober start Hester Simons (45) uit Leeuwarden als boegbeeld van de organisatie, die 52 kerken in Fryslân beheert. ‘Ik wil graag bouwen aan een mooie toekomst voor de Stichting en genieten van nieuwe horizonten met vertrouwde kerktorens.’

Mevr. Simons is een geboren en getogen Friezin, voor wie naar eigen zeggen ‘het historisch erfgoed altijd een bijzondere plek had’. Ze groeide op in Heeg. ‘De Friese kerktorens vormden in mijn jeugd voor mij vertrouwde bakens. Via haar vader – beeldend kunstenaar Gerrit Terpstra – maakte ze direct kennis met de kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Haar vader werkte en exposeerde in de kerk van Ginnum.

Op dit moment is Simons programmamanager Organisatieopgaven bij de gemeente Noardeast-Fryslân. Daarnaast werkte ze onder meer bij de provincie Fryslân, de gemeente Leeuwarden en het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers.

Simons hoopt in haar nieuwe rol een belangrijke rol te vervullen niet alleen bij het behoud van monumentale kerken in Fryslân, maar ook bij het ontwikkelen van nieuwe gebruiksfuncties voor deze historische kerken. Aan het motto van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, Levende Stenen, zal zij verder invulling gaan geven. Daarbij hoopt ze de ook de jongere generaties te betrekken. ‘Zij kijken op andere manieren naar het erfgoed”.

Voorzitter Jan Kersbergen van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is verheugd met de komst van Hester Simons. ‘Mevrouw Simons is een krachtige persoonlijkheid die met nieuw elan de missie van onze Stichting kan aanvoeren’, aldus Kersbergen. ‘Wij vertrouwen op een goede samenwerking en willen samen met haar ons blijven inzetten voor het bijzondere kerkelijke erfgoed van Fryslân. Het is de verwachting dat in de komende jaren vele kerken hun bestemming zullen verliezen. Dat betekent een grote uitdaging voor onze Stichting én voor de Friese samenleving.’’

Hester Simons is de opvolger van Gerhard Bakker, die dit jaar na 10 jaar dienst de organisatie heeft verlaten. ,,We zijn Gerhard Bakker erg dankbaar voor al het werk dat hij voor de Stichting heeft gedaan’’, aldus Kersbergen. De afgelopen 2,5 jaar was Gerko Last waarnemend directeur.




2109-20

Workshops gitaar en ukelele

Altijd al eens een instrument willen bespelen? Grijp dan nu je kans! In onze kerken in Rottevalle, Huizum en Schurega worden binnenkort workshops gitaar en ukelele georganiseerd. Twee doorgewinterde muzikanten leren je de kneepjes van het vak. Houd de UIT-agenda van deze drie kerken in de gaten en geef je op!




1409-20

Geslaagde Open Kerkendag 12 september

We kunnen terugkijken op een zeer geslaagde Open Kerkendag ter ere van ons 50-jarig jubileum. Met dank aan al onze vrijwilligers stonden bijna alle kerkdeuren open. De organisten van Organum Frisicum hebben heel veel mensen blij gemaakt met de klanken van onze kerkorgels. Een aantal bezoekers maakte van de gelegenheid gebruik om van de ene kerk naar de andere te fietsen en op die manier meerdere orgelconcerten mee te maken. Ook de expositie-kerkjes waren in trek en in de vier verhalenkerken werd aandachtig geluisterderd naar de voorlezers. In Holwerd waren honderden kinderbijbels te bewonderen. Swichum was een romanisch trouwkerkje en in Goïngarijp was het dubbel feest: daar bestaat de kerk dit jaar 250 jaar!  

Teveel om alles op te noemen, maar de publieke belangstelling was hartverwarmend en we hebben kunnen zien dat de interesse in ons cultureel erfgoed groot is. Een prachtige dag!




1109-20

Kerk Hijum heropend na grondige opknapbeurt

De kerk van Hijum is gisteren officieel heropend na een grondige opknapbeurt. De kerk, die al sinds 1975 in bezit is van onze Stichting, staat er weer prachtig bij. In de komende jaren gaat de kerk steeds intensiever gebruikt worden, vertelde Nelleke Slagter van de Plaatselijke Commissie tijdens de heropening.

De kerk van Hijum stamt uit de twaalfde eeuw, en is daarmee een van de oudste kerken die onze Stichting beheert. De kerk wordt, zoals al onze kerken, ieder jaar onderhouden. Een keer in de zoveel tijd moet er iets extra’s gebeuren. Dat was nu bij Hijum het geval.

Eigenaar Doede van der Werff van het gelijknamige bouwbedrijf vertelde tijdens de heropening wat er allemaal aan de kerk is gebeurd. Daarbij is onder meer de elektra aangepakt, is er fors veel schilderwerk uitgevoerd en was er sprake van voeg- en metselwerk.

Bij inspectie van de trekbalken van de kerk bleek dat een van de trekbalken waarschijnlijk uit het begin van de bouw stamt, dus uit de twaalfde eeuw. Die trekbalk is nu beter zichtbaar gemaakt en is bewust niet geschilderd, vertelde Van der Werff. ,,Zo laten we de geschiedenis van de kerk nog beter zien.’’

Yme Visser van de Stichting Monumentenzorg Leeuwarderadeel, eigenaar van de kerktoren, vertelde over de restauratie van het uurwerk in de toren. Dat uurwerk is helemaal opgeknapt en functioneert weer perfect, aldus Visser. De mechanische aandrijving is vervangen de ‘ouderwetse’ aandrijving met gewichten.

Nelleke Slagter, voorzitter van de Plaatselijke Commissie, zei in haar toespraak dat ze ontzettend blij is met de opgeknapte kerk. In de afgelopen jaren is de kerk sporadisch gebruikt. In de komende periode wil de Commissie meer activiteiten organiseren, waaronder concerten en exposities. ,,Dit gaan we in nauwe samenwerking met het dorpshuis doen’’, aldus Slagter. ,,We kunnen elkaar versterken.’’

Waarnemend directeur Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken bedankte in zijn dankwoord iedereen die meegewerkt heeft aan de opknapbeurt van de kerk en wenste de Plaatselijke Commissie veel succes bij het organiseren van de activiteiten.




0809-20

Nieuw Netwerk Religieus Erfgoed wil jonge generatie inspireren

Op 17 september gaat het Netwerk Religieus Erfgoed van start. In dit samenwerkingsverband doet de Stichting Alde Fryske Tsjerken volop mee. Het netwerk wil academici, kerken, musea, seculiere kerkstichtingen en overheden met elkaar in gesprek brengen en een nieuwe generatie interesseren voor het belangrijke thema van religieus erfgoed.

De komende twee jaar worden door heel Nederland workshops, stages en een summerschool georganiseerd om onderwijs, praktijk en onderzoek met elkaar te verbinden. Het Netwerk Religieus Erfgoed is opgericht door het Centrum voor Religie en Erfgoed van de Rijksuniversiteit Groningen, samen met vooraanstaande (inter)nationale partnerorganisaties, universiteiten en hogescholen. 

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed steunt het Netwerk Religieus Erfgoed met een subsidie van ruim €60.000, ‘omdat het bijdraagt aan de bewustwording van deze grote maatschappelijke opgave waarin jongeren en de opleidingen met hun kennis en kwaliteiten een rol van betekenis kunnen spelen,’ aldus Jorien Kranendijk, programmasecretaris/projectleider Toekomst Religieus Erfgoed bij de RCE.  

Prof. dr. Todd Weir, directeur van het Centrum voor Religie en Erfgoed, stelt: ‘Met de Rijksdienst vinden wij dat meer aandacht nodig is voor de culturele betekenis van kerkgebouwen die “erfgoed” worden en daarmee in plaats van exclusief religieus gebruik een gemengd gebruik krijgen. Wie bepaalt welke betekenis zij hebben voor gemeenschappen en voor de samenleving als geheel?’

‘De antwoorden op die vraag verschillen fundamenteel van opvattingen uit het verleden’, aldus Paul Ariese van partnerorganisatie de Reinwardt Academie. ‘De actualisering van religieus erfgoed is een multidisciplinair project. De Reinwardt Academie gelooft daarom heilig in de bundeling van onderwijs, onderzoek en werkveldexpertise binnen het Netwerk Religieus Erfgoed.’

Workshops

Vanaf 17 september organiseert het Netwerk Religieus Erfgoed met de steun van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed twee jaar lang workshops voor studenten en andere belangstellenden over uiteenlopende onderwerpen. De eerste workshop wordt mede georganiseerd door de Stichting Alde Fryske Tsjerken en vindt op 22 september plaats in de kerk van Jorwert. Dit zal gaan over nieuwe vormen van kerk-zijn in oude gebouwen. De workshop wordt georganiseerd in samenwerking met Stifting Nijkleaster.

Andere thema's die aan bod komen zijn 'Erfgoedonderwijs van de toekomst' (6 oktober, Garmerwolde), 'Migrantenkerken en kerkgebouwen' (november), 'Perspectieven op Maria Magdalena' (december, Groningen) en 'Religieuze objecten in museale context' (28 januari, Amsterdam). Ook zal een summerschool georganiseerd worden en is het mogelijk om via het Netwerk een onderzoeksstage te doen.

Online kick-off meeting

Op 17 september 2020 vindt tussen 12:00 en 13:00 de online kick-off meeting plaats waarmee het Netwerk officieel van start gaat met presentaties en discussies. Studenten en geïnteresseerden uit heel Nederland zijn van harte uitgenodigd om kennis te maken met het Netwerk en meer te horen over de workshops en andere activiteiten. Aanmelden voor de kick-off meeting (alsmede voor de workshops) kan via deze link. In geval van vragen kunt u contact opnemen met projectcoördinator dr. Jacobine Gelderloos.

In het Netwerk Religieus Erfgoed zijn de volgende organisaties vertegenwoordigd:

Centre for Religion and Heritage - Rijksuniversiteit Groningen (Penvoerder) 
Amsterdam Centre for the History and Heritage of Protestantism  - Vrije Universiteit
Reinwardt Academie (Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten)
Meertens Instituut
Institute for Religious and Liturgical Studies
Katholiek Documentatie Centrum - Radboud Universiteit Nijmegen
Religious Matters - Universiteit Utrecht
Museum Catharijneconvent
Stichting Oude Groninger Kerken
Joods Cultureel Kwartier
Dorpskerkenbeweging - Protestantse Kerk in Nederland 
Stichting Alde Fryske Tsjerken
Future for Religious Heritage 




0109-20

Podiumtour van Marcel Smit krijgt een vervolg

De Podiumtour van de Stichting Alde Fryske Tsjerken gaat weer van start! Marcel Smit pakt zijn gitaar weer onder de arm om in onze kerken te komen spelen en zingen. Deze gratis concerten worden aangeboden in het kader van het 50-jarig jubileum van de Stichting. De eerste uitvoering is op zondag 6 september.
De Friese singer/songwriter Marcel Smit uit de Westereen staat te popelen om weer op het podium te klimmen en de nummers van zijn nieuwste cd “Noch mear muzyk” te laten horen. Natuurlijk komen ook zijn alom bekende liedjes aan bod.
Voor de coronacrisis uitbrak heeft Marcel Smit enkele succesvolle concerten gegeven in onze kerken. Sinds medio maart heeft de tour even stilgestaan, maar de draad wordt weer opgepakt. Daarbij wordt in de kerken gewerkt volgens de RIVM-maatregelen.
Het eerste concert in deze tweede reeks van Podiumtour is op zondag 6 september om 15.30 uur in De Groate Kerk in Sint Jacobiparochie. DIT CONCERT IS INMIDDELS UITVERKOCHT!
Het tweede en wat kortere optreden is op zaterdag 12 september in de Dorpskerk Huizum van 14.00 – 15.00 uur. Reserveren hiervoor is niet nodig, maar kom op tijd want VOL = VOL.
Over de podiumtourconcerten in de kerken van Jorwert, Kortehemmen, Terband en Blessum volgt binnenkort meer informatie op deze site.
De Stichting Alde Fryske Tsjerken bestaat dit jaar 50 jaar. Dit wordt op verschillende manieren
gevierd. De Podiumtour is daar een onderdeel van.




0109-20

Bijna al onze kerken open op Open Monumentendag

Tijdens het landelijke Open Monumentenweekend zijn op zaterdag 12 september tussen 10.00 en 16.00 uur bijna alle 52 kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken geopend voor publiek.

Dit culturele erfgoed van onze provincie is zeker de moeite van een bezoekje waard. Ter ere van het gouden jubileum van de stichting is er op deze dag vanalles te beleven.

Natuurlijk zijn onze kerken op zich al prachtig om te bekijken. Op deze dag is er ook volop muziek en kunst te bewonderen en kan er geluisterd worden naar prachtige verhalen.

Een compleet overzicht van alle activiteiten vindt u hier.




2608-20

Symposium Alde Fryske Tsjerken afgelast

Het symposium ter ere van het 50-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is afgelast. Het bestuur ziet geen mogelijkheden om een symposium in deze corona-tijden op een goede manier te organiseren. Daarom heeft het bestuur tot haar spijt het symposium moeten afgelasten.

Het symposium stond in eerste instantie gepland voor de maand maart, en is later uitgesteld naar begin oktober. Nu blijkt dat ook in oktober geen symposium georganiseerd kan worden. Een belangrijk onderdeel van het symposium is, naast de kennisdeling, ook de netwerkfunctie en het sociale aspect. In deze corona-tijden is dit onmogelijk op een veilige manier te organiseren.

Er wordt op dit moment gezocht naar een andere manier van communicatie van de onderwerpen waar we u graag van op de hoogte willen brengen. Wilt u op de hoogte blijven? Houd dan onze website in de gaten en meld u aan voor onze digitale nieuwsbrief.

 




0608-20

Werk aan kerk Augsbuurt verloopt voorspoedig

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is begin juni gestart met de restauratie van de kerk van Augsbuurt. De kerk vertoont ernstige scheurvorming door verzakking van de grond. Het werk is inmiddels goed op stoom. Na de bouwvak wordt er verder gegaan.

Onder het schip van de kerk wordt een nieuwe fundering aangebracht. Dit gebeurt op een bijzondere manier: door 50 palen in de grond te drukken en deze paarsgewijs met elkaar én de kerkmuur te verbinden. De werkzaamheden kosten ongeveer drie ton. Dit geld wordt opgebracht door geld van overheden, fondsen en donateurs van de Stichting.

In de zomer van 2018 werd de Stichting opgeschrikt door berichten over verzakking en scheurvorming. In de voorgevel en de zuidgevel vertoonden zich brede scheuren. Voor de Stichting was dit reden om grondig onderzoek te doen naar de staat van het gebouw (met name de fundering).

De oorzaak van de scheurvorming in de kerk is inklinking van de grond. De achterliggende oorzaak daarvan is het omlaag brengen van de grondwaterstand in dit deel van Fryslân en een aanhoudende periode van droogte.

Als begin van de werkzaamheden zijn in juni maatregelen genomen om interieur en exterieur van de kerk te beschermen. Eind juni is gestart met het heien van de buispalen. Aan de noordzijde richting het westen was de trilling dusdanig groot dat er is gestopt met het heiwerk. Op een diepte van ongeveer 7 meter bleek er een tussenlaag van potklei te zitten; dit zorgde voor extra trilling. Om geen overbodige risico’s te nemen is het heiwerk stilgelegd en is een aantal palen trillingvrij de grond in gedraaid.

De planning is om direct na de bouwvakantie te starten met het grondwerk aan de westzijde van de kerk. Het werk zal in het najaar van dit jaar worden afgerond.

 

 

 

 




3006-20

Column André Looijenga

Columnist André Looijenga schreef in het magazine 'Alde Fryske Tsjerken' van juni een column over zijn bezoek aan de kerk van Jannum en de gedachten die daarbij bij hem opkwamen. Zijn column is in het Fries verschenen in het papieren magazine. Hieronder volgt een vertaling in het Nederlands.

 

Jannum

Door André Looijenga

 Heel hartelijk dank dat de deur open was!

Het was een koude zondagmiddag aan het begin van de lockdown, toen wij even afsloegen om op de terp van Jannum te kijken. Een boerderij, wat gerestaureerde arbeiderwoninkjes, de begraafplaats met de 13de/14de eeuwse kerk. Een openluchtmuseum op de noordoost-Friese klei.

Rode kloostermoppen tussen de bomen door. De westmuur met de eigenwijze topgevel, het klokhuis dat aan de muur hangt – het bekende plaatje van dit oude kerkje. Ik bedacht meteen: wat mij nu zo in het oog springt, is voor een groot deel gebouwd door J.J.M. Vegter in de jaren ’40. Restauratie was reconstructie. Het interieur werd gestript, de driehonderd jaar oude preekstoel en banken werden eruit gesloopt, de ruiten werd in kleine vorm teruggebracht, middeleeuwse muren werd aangevuld, de hele westgevel werd vervangen.

Binnen zijn er witgepleisterde muren, een dak als van een oude schuur met de pannen direct op hout en stro. De vorm van de ruitjes klopt, de bepleisterde bakstenen, de balken en het stro onder de plannen: middeleeuwse Friezen zouden het allemaal herkennen uit hun kerken, stinsen en boerderijen. Maar hoe ruige bouwmaterialen en vormen hier benadrukt worden, zit dichter bij Le Corbousier’s kapel van Ronchamp als bij de kerk van de 13de eeuwse Jannumers.

Jannum was de eerste Friese kerk die behouden bleef met een nieuwe culturele functie. Het werd herbestemd als dependance van het Fries Museum, met een permanente tentoonstelling fan middeleeuws beeldhouwwerk. Dat is nog steeds aanwezig. Fragmenten van de stenen koorafscheiding uit Wûns markeert de overgang naar het koor, de altaarsteen is teruggelegd op een weer opgemetseld altaar. De andere museumstukken staan willekeurig bij elkaar, onder steeds dikkere lagen stof en met kwijtrakende toelichtingsbordjes.

Op het altaar staan uitgedoofde waxinelichtjes. De educatieve functie van de kerk van Jannum is misschien ook maar een voorbijgaande fase geweest in de geschiedenis van het gebouw. Misschien dat zo’n oud kerkje vandaag de dag nog het beste dient als niet hardop uitgesproken meditatief kapelletje. De kunstschatten als haveloze figuranten. De wind die door het dak waait.

In een hoekje zagen we een beige sculptuur van twee personen in geplooide gewaden, van wie de ene de andere een hand op de borst legt. De handen zijn groot en plat. Het beeld heeft geen hoofden meer. De Johannes en Maria die het waarschijnlijk waren (Sneek, waarschijnlijk 15de eeuw), zijn het beeld geworden van iemand die een ander zorgzaam omarmd. Twee middeleeuwse mensen, korrelig van structuur, de een met de grote hand tegen het scherp afgebroken bovenlijf van de ander. Een kunstobject, een metafoor.

Een eeuwig aanraken is in een tijd van afstand houden ver van ons. De middeleeuwse kerk vol kleur en kaarsen is niet meer in ons bereik. De protestantse periode is er hier uit gesloopt. Als museum raakt het uit de tijd. Maar een kerkje als van Jannum vindt zijn betekenis, zolang de deur van het slot mag.




2506-20

Wat kan er wél deze zomer in onze kerken?

De stichting Alde Fryske Tsjerken heeft in het voorjaar en de zomer veel activiteiten moeten afgelasten in verband met corona. Gelukkig gaan er deze zomer toch veel kerkdeuren open voor bezoekers..

Zo zijn er in diverse kerken exposities te bewonderen. Mensen die tijdens een wandel- of fietstocht voorbijkomen, worden van harte uitgenodigd om binnen te komen.

In de Bonifatiuskerk in Ter Idzard bijvoorbeeld, waar kunstenaar Berend Hogeling open atelier houdt. De kunstenaar is dan ook daadwerkelijk aan het schilderen en wil graag zijn werken toelichten.

Iedereen is ook welkom in het kerkje van Ferwoude, waar een groot aantal miniatuurkerkjes van lucifershoutjes staan uitgestald.

Ook de Mariakerk in Bears is een bezoekje waard, niet alleen voor de naastgelegen reconstructie van Uniastate maar ook om de expositie van leerkunstenares Ine van den Horn te bezichtigen.

In Raard (NOF) kunt u het open atelier van Leeuwarder kunstenaar Paul Andringa bezoeken en zelfs een bijdrage leveren aan het community-art kunstwerk ‘Loving you, losing you’.

In Britsum vinden deze zomer meerdere tentoonstellingen plaats en ook de fresco’s en het pas gerestaureerde Hardorff-orgel zijn mooi om te bezichtigen. Dit geldt ook voor de mozaïeken en schilderkunst in de Sint Hippolytuskerk in Olterterp van Janet Holtrop en Angelien Geerligs.

Zoals gebruikelijk biedt ook de Groate Kerk in Sint Jacobiparochie het nodige aan exposities. Deze keer zijn dat Art-Quilts van Eke Krug, luciferkerken van Frits Jansen en foto’s, kaarten en teksten over Sint Jacobus en de pelgrimstocht naar Santiago de Compostela.

Ter compensatie van het gemis aan activiteiten in de Dorpskerk Huizum worden daar corona-rondjes georganiseerd; rondleidingen rondom de kerk, lekker in de buitenlucht.

Kijk voor data en tijdstippen van alle bovengenoemde activiteiten op de uitagenda van onze website.

In alle kerken worden de voorgeschreven maatregelen van het RIVM gehanteerd.




0806-20

Plaatselijke Commissies werven donateurs in hun eigen dorp

In dit jubileumjaar werven Plaatselijke Commissies van onze Stichting donateurs in hun eigen dorp. Door de coronacrisis gaat dit langzamer dan gepland, maar toch vinden er al acties plaats.

Een van de Plaatselijke Commissie die in actie is gekomen, is de PC van Goingarijp. In dat dorp werden 130 enveloppen met informatie over de Stichting én informatie over de eigen kerk verspreid in het dorp. Dat verliep succesvol: in de dagen die daarop volgden, stroomden de nieuwe donateurs binnen. Inmiddels zijn 10 mensen uit Goingarijp donateur geworden. Daar zijn we erg blij mee.

 

Nieuwe donateurs krijgen van onze Stichting het boek 'Levende Stenen' gratis. In dit geval werden de boeken persoonlijk overhandigd door Cees Mollema, een van de leden van onze Plaatselijke Commissie. Op de foto bij dit verhaaltje neemt nieuwe donateur Willem Feenstra het boek Levende Stenen op afstand uit de pong van de kerk.

 




0806-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken en corona

De Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt maatregelen om niet bij te dragen aan de verdere verspreiding van het coronavirus. Onze Plaatselijke Commissies hebben instructies gekregen over de regels om de kerken te betreden. Per kerk wordt gekeken hoeveel mensen naar binnen mogen.

U vindt hieronder het Protocol voor onze kerken. Dit protocol is ook in iedere kerk te vinden.

Coronaprotocol voor vrijwilligers

Protocol Monumenten




0206-20

Stichting Alde Fryske Tsjerken restaureert ernstig verzakte kerk van Augsbuurt

De Stichting Alde Fryske Tsjerken start op 9 juni met de restauratie van de kerk van Augsbuurt. De kerk vertoont ernstige scheurvorming door verzakking van de grond. Onder het schip van de kerk moet daarom een hele nieuwe fundering worden aangebracht. Dit gebeurt op een bijzondere manier: door 50 palen in de grond te drukken en deze paarsgewijs met elkaar én de kerkmuur te verbinden. De werkzaamheden kosten ongeveer drie ton. Dit geld wordt opgebracht door geld van overheden, fondsen en donateurs van de Stichting.

De kerk van Augsbuurt is de eerste kerk die door de Stichting Alde Fryske Tsjerken is overgenomen, nu bijna 50 jaar geleden. De kerk neemt – alleen al om die reden -  een bijzonder plekje in bij de Stichting.

In de zomer van 2018 werd de Stichting opgeschrikt door berichten over verzakking en scheurvorming. In de voorgevel en de zuidgevel vertoonden zich brede scheuren. Er werd zelfs enige tijd getwijfeld aan de veiligheid voor de bezoekers van het gebouw. Om die reden is er een tijdelijke oplossing aangebracht in de vorm van een metalen constructie die de kerk ‘bij elkaar moet houden’.

Voor de Stichting was dit reden om grondig onderzoek te doen naar de staat van het gebouw (met name de fundering) en te zoeken naar goede mogelijkheden om de problemen te verhelpen. Er is onderzoek gedaan naar het fundament. Ook is naar de geschiedenis gekeken of scheurvorming zich eerder heeft voorgedaan, en wat destijds aan het probleem is gedaan.

Inspectie

De Monumentenwacht heeft een inspectie uitgevoerd en schrijft: ‘De fundering onder het kerkschip verzakt, dit ten gevolge van het afnemen van de draagkracht of het inklinken van de grond. De toren zakt niet evenredig met het schip mee, dit omdat deze een bredere fundering heeft en hierdoor stabieler staat. Door het wegzakken van het schip en de statische toren, ontstaat er ernstige scheurvorming in de westgevel en de westelijke delen van de noord- en zuidgevel. Nabij de deur in de noordgevel is mogelijk ook sprake van een verzakking van de fundering.’

De scheurvorming heeft ook geleid tot grote problemen met het metselwerk (binnen en buiten) en het pleisterwerk (binnen), dat op verschillende plekken hersteld zal moeten worden. Daarnaast staat een venster bol door de spanning die in de muur is ontstaan. Verschillende ruiten zijn om die reden geknapt.

Door de verzakking van de grond zijn ook problemen ontstaan met de vloer van de kerk. De tegels in de kerk zijn in het zand gelegd. Enkele tegels zijn beschadigd. Ook het podium in de kerk is onstabiel geworden door de verzakking van de grond.

De oorzaak van de scheurvorming in de kerk is inklinking van de grond. De achterliggende oorzaak daarvan is het omlaag brengen van de grondwaterstand in dit deel van Fryslân en een aanhoudende periode van droogte.

Voor gebouwen met een stevig fundament levert dit over het algemeen geen probleem is. Als de fundamenten minder goed zijn, zoals bij dit soort historische gebouwen, kan dit tot grote problemen leiden. Helaas is dit voor de kerk van Augsbuurt het geval. Uit onderzoek blijkt dat er onder deze kerk wel fundering is aangebracht, maar dat deze fundering te licht is om het gewicht van de kerk te dragen.

De oplossing

In de komende periode wordt dit probleem opgelost. De oplossing houdt in dat onder het gehele schip van de kerk een nieuwe fundering wordt aangebracht. Dit wordt op een bijzondere manier gedaan. Zowel binnen als buiten de kerk worden 50 stalen buizen de grond in gebracht. Deze stalen buizen van 10 meter diep worden gevuld met beton. De buizen komen binnen en buiten op 1 meter afstand van elkaar, op gelijke hoogte naast elkaar. De twee buizen worden door de huidige fundering heen met een stalen balk aan elkaar verbonden. Zo ontstaan 25 plekken langs de hele kerk waar de kerk op kan ‘rusten’. Uit de berekeningen blijkt dat dit ruim voldoende is om de kerk te kunnen dragen. Bij eventuele verdere inklinking van de grond kunnen geen nieuwe problemen ontstaan, omdat de palen 10 meter de grond in worden geslagen. Met deze oplossing gaat de Stichting Alde Fryske Tsjerken er vanuit dat de kerk weer voor een hele lang tijd stevig staat. De noodoplossing komt daarmee ook te vervallen.

Repareren van de schade

Als de definitieve oplossing is aangebracht, moet ook de ontstane schade worden hersteld. Dit betekent dat er zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant stenen uit de muur moeten worden gehaald en dat deze er opnieuw in gemetseld moeten worden. aan de binnenkant van het gebouw betekent dit ook dat er veel pleisterwerk zal moeten plaatsvinden.

Over de kerk van Augsbuurt

Datering

1782

Restauratie

1975-1976 (schip) en 1983 (toren)

Exterieur

De kerk is de vervanging van een eerdere kapel. Er bestaan vermoedens dat de vroegere kerk langer is geweest. Opgraving van de fundering heeft aangetoond dat de tegenwoordige kerk is gebouwd op de vroegere grondvesten. In de zijmuren zitten twee rondboogvensters en in beide schuine zijden van de oostelijke sluiting één. Het muurwerk is op de hoeken en halverwege de noord- en zuidmuur versierd met verticale gemetselde stroken (lisenen).




2605-20

Samen een kunstwerk maken in de kerk van Raard

Sinds oktober 2019 heeft de Leeuwarder beeldend kunstenaar Paul Andringa de kerk in Raard in gebruik als atelier annex galerie. Sinds kort hangt daar een groot abstract schilderij met als thema “Loving you, losing you”. Voor het doek heeft Andringa twee stangen bevestigd met daaraan enkele witte zakdoeken. Het geheel doet een beroep op je verbeeldingskracht.

Kennen we niet allemaal het gevoel van vreugde en verdriet, liefde en verlies? Een gevoel dat je overweldigt en vreugde schenkt en een gevoel dat je overspoelt en je hart afsluit. Beide bestaan en beide zijn waardevol.

Andringa nodigt iedereen uit om binnen dit thema zelf iets te maken, een tekening, schildering of tekst. U bent helemaal vrij; enige beperking is dat de ondergrond een wit stoffen zakdoek moet zijn en gebruik wordt gemaakt van blauwtinten. Alle zakdoeken worden aan de ijzeren lijn opgehangen en worden zo een onderdeel van dit community-art kunstwerk. Haast u niet; het werk blijft lange tijd staan om zo langzaamaan te kunnen groeien.

U mag uw werk zelf ophangen in de kerk; omdat Paul daar niet altijd aanwezig is, is het handig hem vooraf even te bellen (06-13527843). Of u doet het in de brievenbus of stuurt het op naar De Buorren 8, 9155 AN in Raard.

Kom vooral eens een kijkje nemen in het bijzondere atelier om ook de andere kunstwerken te bewonderen.




2605-20

Najaarsexcursie op zaterdag 10 oktober 2020

De excursiecommissie hoopt zaterdag 10 oktober a.s. met belangstellenden drie kerken van onze Stichting te bezichtigen. Kerken die in een prachtig weids, groen landschap van de Friese Zuidwesthoek liggen.

In dit jaar waarin  het vijftigjarig jubileum van de Alde Fryske Tsjerken wordt gevierd, bezoeken wij de in 2018 vijftigste en eenenvijfstigste overgedragen  kerken  in respectievelijk Gaast en Ferwoude, en daarnaast de in 1985 overgedragen Grote Kerk te Allingawier.

Veel meer informatie over deze excursie vindt u hier.




3004-20

Magazine Keppelstok vanaf 1970 online te bekijken

De oude nummers van het magazine Keppelstok van de Stichting Alde Fryske Tsjerken zijn vanaf vandaag ook online te bekijken. De Stichting heeft besloten alle nummers van 1970 tot 2009 online te zetten.

Klik hier om de magazines online te bekijken.

Er was al langer vraag naar het online zetten van deze schat aan informatie over de kerken in Fryslân, zegt waarnemend directeur Gerko Last. ,,In deze corona-tijd hebben mensen tijd, en groeit de behoefte om te sneupen in oude bladen. Aan die behoefte komen we graag tegemoet.''

Het magazine van de Stichting verscheen van 1970 tot 2009 onder de naam 'Keppelstok'. In 2009 veranderde de naam van het magazine in 'Alde Fryske Tsjerken'. Binnenkort komen ook de nummers vanaf 2009 online beschikbaar, vertelt Last. 

Overigens is een deel van magazines ook nog te koop via de webwinkel van de Stichting




1604-20

Voorjaarsexcursie en excursie naar Ost-Friesland vervallen

Door de corona-crisis is de Voorjaarsexcursie op 6 juni afgelast. Dat geldt ook voor de geplande excursie naar kerken in Ost-Friesland. De excursiecommissie ziet vanwege de huidige omstandigheden geen mogelijkheden om de excursies op een veilige manier te organiseren. Daarom zijn beide excursies verplaatst naar volgend jaar.

Beide bijzondere excursies werden georganiseerd in het kader van het jubileum van onze Stichting, die dit jaar 50 jaar bestaat. Eerder werd ook al het symposium (maart) verplaatst naar oktober. De Open Kerkendag op 16 mei is ook komen te vervallen.

Donateurs en belangstellenden die zich voor beide excursies hebben opgegeven, krijgen hierover persoonlijk bericht met alle details en de praktische informatie.

Gelukkig zijn niet alle activiteiten in het kader van het jubileum afgelast. Zo verschenen gelukkig wel ons jubileum-magazine en het boek 'Levende stenen'. U leest daar hier meer informatie over. 

Ook zijn in het voorjaar enkele concerten in het kader van onze Podiumtour met Marcel Smit wél doorgegaan. Ook is in samenwerking met het Friesch Dagblad de verhalenwedstrijd georganiseerd. Alle verhalen van deze wedstrijd leest u hier

Alle publiciteit rondom het jubileum zorgt er ook voor dat meer mensen donateur zijn geworden van onze Stichting. Daar zijn we erg blij mee. Bent u nog geen donateur? Klik dan hier.




0904-20

Alle verhalen van Verhalenwedstrijd nu ook op deze site te lezen

De verhalenwedstrijd van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in samenwerking met het Friesch Dagblad en Geandewei was een groot succes. Er waren maar liefst 88 inzendingen. Vanaf deze week zijn alle verhalen ook op onze site te lezen.

Klik hier om alle verhalen te lezen.

In het kader van het jubileum vroeg de Stichting aan belangstellenden om hún verhaal in te leveren over de beleving van hun kerk. Het thema van het jubileum is immers 'Jouw kerk, jouw verhaal'.

 

De wedstrijd werd gewonnen door Edy Hoekema-Mennes uit Beetsterzwaag. Haar verhalen (Verhaal 53) is ook op de site te lezen.




2403-20

Alle activiteiten in onze kerken afgelast tot 1 juni

In verband met het Corona-virus zijn alle activiteiten in onze kerken tot 1 juni afgelast. De Stichting conformeert zich hiermee aan de richtlijnen van het RIVM. Doel is om verdere verspreiding van het virus zoveel mogelijk te voorkomen. Alle activiteiten tot 1 juni verdwijnen uit onze UITagenda.

De Plaatselijke Commissies mogen hun kerken wel open stellen voor individuen die de kerk graag willen bezoeken.

Ons kantoor en onze medewerkers passen hun werkzaamheden ook aan. Het kantoor zal in principe wel gewoon tijdens kantooruren bereikbaar zijn. Een mail sturen kan altijd: info@aldefrysketsjerken.nl.

Eerder is al bekend gemaakt dat het symposium n.a.v. ons 50-jarig bestaan op 20 maart is uitgesteld. 

 




1903-20

Alde Fryske Tsjerken brengt nieuw boek en jubileummagazine uit

De Stichting Alde Fryske Tsjerken brengt ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan twee nieuwe uitgaves: het boek ‘Levende Stenen’ én een speciale uitgave van het magazine ‘Alde Fryske Tsjerken’. Dit magazine is geheel gewijd aan het jubileum van de Stichting.

Beide uitgaves zouden op vrijdag 20 maart gepresenteerd worden op het jubileumcongres van de Stichting. Dit congres is vanwege het Corona-virus uitgesteld tot het najaar.

Over het boek ‘Levende stenen’

Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken is het boek 'Levende Stenen' verschenen, met daarin prachtige beschrijvingen van de 52 kerken die de Stichting in beheer heeft. De verhalen zijn geschreven door Hans Willems, hoofdredacteur van het magazine Alde Fryske Tsjerken. In zijn voorwoord schrijft Willems: ‘Levende stenen: daar gaat het om bij deze kerken: stenen die het verhaal vertellen van mensen die luisterden naar woorden van troost en bemoediging, zongen, doopten, trouwden en rouwden. Levende stenen waarvoor de gemeenschap zich veel moeite getroostte om ze tot het middelpunt van de gemeenschap te maken.’

Het boek kost € 9,95 voor niet-donateurs; donateurs betalen € 7,50. In beide gevallen inclusief verzendkosten. Het boek is verkrijgbaar op de webwinkel via www.aldefrysketsjerken.nl.

 

Over het jubileumnummer van het magazine Alde Fryske Tsjerken

In dit bijzondere jubileumnummer van ons magazine kijkt de redactie uiteraard terug op 50 jaar zorg voor Friese kerken. Verhalen over onze oprichters, oud-bestuursleden en kerken en begraafplaatsen die in het verleden zijn overgenomen. Maar er wordt ook vooruit gekeken: hoe ziet de toekomst van de Stichting eruit? Gaan we inderdaad op weg naar de 100 kerken, in de visie van voorzitter Jan Kersbergen? Ook laat de redactie vrijwilligers aan het woord van onze Plaatselijke Commissies: de onmisbare schakels in het werk van de Stichting. Ook in het blad een interview met Jacobine Gelderloos, die zich vanuit de Protestantse Kerk inzet voor de dorpskerk.

 

Donateurs van de Stichting krijgen het jubileummagazine volgende week thuisgestuurd. Niet-donateurs kunnen donateur worden (u krijgt dan het magazine én een ander cadeau) of het magazine kopen in onze webwinkel.

Het boek is ook via de webwinkel te koop. Donateurs krijgen daarbij korting op de prijs.

 

 




1203-20

Symposium Alde Fryske Tsjerken uitgesteld vanwege corona-virus

 

Het symposium van de Stichting Alde Fryske Tsjerken van 20 maart 2020 is uitgesteld naar het najaar. Aanleiding is het Corona-virus. Het bestuur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken acht het niet verstandig om het symposium door te laten gaan. Ook de stadswandeling op donderdag 19 maart gaat niet door.

Op dit moment wordt gezocht naar een geschikte nieuwe datum voor het symposium. Dit wordt waarschijnlijk vrijdag 25 september of vrijdag 2. Wij houden iedereen hiervan op de hoogte en hopen dat we alle mensen die zich hebben aangemeld in het najaar in Leeuwarden mogen begroeten.




1203-20

Tweedelige serie over Alde Fryske Tsjerken op Fryslân Dok

In de komende tien jaar zullen in Fryslân zo’n honderd kerken moeten sluiten. Alleen al in de gemeente Súdwest Fryslân gaan voor het jaar 2030 minimaal 27 kerken dicht, blijkt uit een enquête onder 129 kerkbesturen in deze gemeente. Volgens de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed is dat ‘echt heel veel’. Dit blijkt uit de tweedelige documentaire ‘Tsjerken te keap’ van Fryslân DOK, over het afscheid én de toekomst van monumentale kerkgebouwen. De documentaire is gemaakt in het kader van het 50-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.

Deskundigen verwachten ‘een hausse aan kerksluitingen’. Ze houden er rekening mee dat het er nog meer zullen zijn dan de cijfers nu aangeven.

Fryslân heeft ruim 750 kerken. Door de leegloop, een gevolg van de secularisatie, heeft inmiddels een derde deel al een andere functie gekregen. Van de andere 500 kerken zal in korte tijd zo’n 20% de deuren moeten sluiten. Het wordt moeilijk om daarvoor een geschikte nieuwe bestemming te vinden. In het ergste geval wacht sommige gebouwen de sloop. Dat heeft niet alleen gevolgen voor de gemeenschap van een dorp of stad, maar ook voor het landschap. De kerken tekenen de skyline van Friesland, ze zijn bakens in het land en horen zo bij de identiteit van de provincie.

Kerken te koop, deel 1: ‘Het afscheid.’ Na een lang en emotioneel proces neemt de kerkgemeenschap van het kleine dorpje Wânswert het besluit om de kerk over te dragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. 800 jaar lang zijn Wânswerter families hier gedoopt, getrouwd en begraven. Met pijn in het hart, maar met vertrouwen in de toekomstwordt de kerk overgedragen.

Kerken te koop, deel 2: ‘De toekomst.’ Welke functie kunnen leegstaande kerkgebouwen krijgen, opdat ze ook behouden blijven voor de toekomst? Fryslân DOK gaat op pad met medewerkers van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en Steunpunt Monumentenzorg Fryslân. In een Leeuwarder kerk zit nu een school en een kinderopvang. De kerk van Dedgum herbergt onder meer een B&B. Maar niet voor ál die honderd kerken die nu op de markt komen, zal zo’n bestemming gevonden worden. De vraag is: moet je alles wel willen behouden?

Fryslân DOK, het tweeluik ‘Kerken te Koop’

Deel 1, ‘Het Afscheid’
14 maart NPO2, 15.30 uur en 15 maart 13.10 uur (met Nederlandse ondertiteling)
15 maart Omrop Fryslân, 17.00 uur (herhaling elk uur)

Deel 2, ‘De Toekomst’
21 maart NPO2, 15.30 uur en 15 maart 13.10 uur (met Nederlandse ondertiteling)
22 maart Omrop Fryslân, 17.00 uur (herhaling elk uur)

Klik hier voor een nieuwsitem van Omrop Fryslan over het tweeluik.

Fryslân Dok is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Provincie Fryslân.




1203-20

Het winnende verhaal van de Verhalenwedstrijd

Edy Hoekema-Mennes uit Beetsterzwaag schreef het winnende verhaal van de Verhalenwedstrijd, georganiseerd samen met het Friesch Dagblad en met Geandewei. In het weekeinde van 14 maart is een deel van de verhalen gepubliceerd in de zaterdagbijlage Wykein. Hieronder vindt u het winnende verhaal. De rest van de verhalen worden in de komende weken gepubliceerd op deze site.

 

KINDERPERSPECTIEF

door Edy Hoekema-Mennes.

We zijn met de fiets gekomen, mijn vader en ik.

Ik bij hem achterop, met mijn benen wijduit langs de fietstassen en mijn handen in zijn jaszakken. Eigenlijk mag je niet naar de kerk fietsen, maar mijn vader is organist en dan mag het wel.
We gaan naar binnen door de smalle achterdeur naast de kosterswoning. Hier mogen geen gewone mensen komen. Het ruikt er naar bloemkool, ajakkes! Ik hoop niet dat wij dat vanmiddag ook eten.

Mijn vader klimt over de smalle wenteltrap naar boven. Zijn tas in zijn ene hand; met zijn andere hand opent hij het luik naar de orgelzolder. Als ik ook boven ben, laat hij het zware luik met een klap weer op zijn plaats vallen.

Hij schuift de donkerhouten orgelbank op, knipt de lamp aan en haalt de handle van de motor naar beneden. Achter het schot begint een zacht gezoem. Ik schuifel achter hem langs naar mijn plek aan de andere kant van de orgelbank. Hier zit ik iedere zondagmorgen. Het is er lekker warm en schemerig. Er staat een klein bankje en daar leg ik de tekenspullen op die mijn vader in zijn orgeltas had meegenomen.

Ik ga een extra-mooie tekening voor mijn moeder maken, want zij is over een paar dagen jarig. Door de gaatjes van het schot kan ik de kerk in kijken, maar ik mag er niet mijn neus of vingers doorheen steken. Dan kunnen de kerkgangers mij zien en dat mag niet. ‘Stilzijn hoor!’ fluistert mijn vader. Dat zegt hij iedere week.

Na een tijdje komt de dominee binnen. Ik geef mijn vader een seintje dat hij moet stoppen met spelen. De dominee loopt stap voor stap de preekstoel op en begint dan te bidden; heel langzaam, het galmt door de kerk. Eigenlijk moet je nu je ogen dichtdoen en je handen vouwen; maar als niemand je ziet dan hoeft dat niet.

Mijn vader heeft de psalmen en gezangen die de dominee tijdens de dienst opnoemt altijd op een briefje staan. Dan kan hij ze alvast opzoeken. Ik mag dat ook wel eens doen en alvast de volgende psalm klaarleggen.

Wanneer hij speelt, heeft hij zo’n speciale orgelgezicht. Zo kijkt hij thuis nooit. Hij moet ook veel met zijn voeten spelen; dan kijkt hij naar beneden of ze wel goed terecht komen. Daar is hij aan gewend, dus meestal gaat dat prima. Ik hoor ten-minste niks raars.

Als de preek begint, komt mijn vader bij me zitten en geeft me drie pepermuntjes. ‘Niet krakken hoor,’ fluistert hij. Het duurt altijd erg lang voordat de dominee ‘Amen’ zegt en de mensen weer mogen hoesten. Gelukkig kan ik dan ook lekker lang doorgaan met tekenen, want niemand kan me hier zien.

Na de dienst vraagt mijn vader, al orgelspelend: ‘Kijk jij eens even. Staat er bij de deur nog iemand te luisteren of zijn ze allemaal al weg?’ Als de kerk leeg is, ruimen we alles weer op; boeken en tekeningen in de grote tas, de motor uit, de lamp uit. Beneden in het domineeskamertje rammelt er nog iemand met geld. Gelukkig hoeven wij nooit wat te betalen.




1003-20

Winnaar van verhalenwedstrijd jubileum bekend

De verhalenwedstrijd 'Uw verhaal van de kerk', georganiseerd door onze Stichting samen met het Friesch Dagblad en Geandewei, heeft ruim negentig inzendingen opgeleverd. De jury heeft het verhaal Kinderperspectief door Edy Hoekema-Mennes uit Beetsterzwaag als winnaar gekozen.

Zij las haar verhaal zondag voor in de kerk van Swichum, voorafgaand aan een concert van Marcel Smit in het kader van zijn Podiumtour langs 16 van onze kerken. Zaterdag 14 maart verschijnt een deel van de verhalen in het Friesch Dagblad. Een groot deel van de verhalen zal dit weekeinde ook te zien zijn op onze website.

Op de foto geeft waarnemend directeur Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken de winnares een prachtig boeket.




0303-20

Sint Vitus Passie krijgt vervolg in Wetsens

De Sint Vitus Passie in Wetsens krijgt een vervolg Het succesvolle project uit 2018 wordt in 2020 voortgezet. Op zaterdag 7 maart is er om 10.00 uur een speciale bijeenkomst waarin een tipje van de sluier wordt opgelicht.

 

Tijdens deze bijeenkomst wordt alvast weer een inkijkje gegeven in de Sint Vitus Passie, die dit jaar, na het grote succes in 2018, op herhaling gaat. Voorafgaand aan de Naamdag van Sint Vitus op 15 juni, wordt de Sint Vitus Passie op 12, 13, en 14 juni in het Bonifatiusweekend uitgevoerd. Dagelijks om 20.00 uur. Op zondag is er ook een middagvoorstelling om 14.00 uur, maar deze is inmiddels al uitverkocht.

Waarom en hoe kwam en bleef de Sint Vitus kerk zonder toren? De Sint Vitus Passie neemt u mee in 3 tijden en plaatsen, waarin u kennis maakt met de kleine Vitus, de bijbelse krachtpatser Simson en dominee Vitalis, die preekte toen de kerktoren instortte. De Sint Vitus Passie brengt hen uiteindelijk op een bijzondere wijze samen.

Er wordt tijdens de bijeenkomst teruggeblikt op 2018 en verklapt in hoeverre de Sint Vitus Passie gelijk is gebleven of niet en wat momenteel de organisatorische stand van zaken is. De zangers, acteurs, vrijwilligers en andere betrokkenen geven u een inkijkje in beeld en geluid. 

Nieuwsgierigen, Wetsenaren inwoners van omringende dorpen (Niawier, Metslawier, etc.), de pers, maar ook mensen die graag betrokken worden bij de Sint Vitus-'Mienskip' zijn allen van harte welkom.

Meer informatie/plaatsen reserveren: 

www.vituspassie.nl
www.promovocaal.nl

Sint Vitus kerk, Opgong 1, 9122CT, Wetsens
Zaterdag 7 maart
10.00 - 11.30 uur




0402-20

20 maart 2020: Symposium 'Lief en leed door de eeuwen heen'

Op 20 maart 2020 wordt in de Grote- of Jacobijner Kerk in Leeuwarden het symposium ‘Lief en leed door de eeuwen heen’ gehouden. Dit symposium staat geheel in het teken van monumentale kerken in Fryslân.

Sprekers zijn onder meer historicus prof. dr. Hans Mol, verbonden aan de Fryske Akademyen prof. dr Sible de Blaauw, hoogleraar Vroegchristelijke kunst en architectuur aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Andere sprekers zijn voorzitter drs. Jan Kersbergen en prof. dr Herman Pley, hoogleraar historische Nederlandse letterkunde.

Het programma voor deze dag ziet er in grote lijnen als volgt uit:

09.30 uur Inloop
10.00 uur Opening en Welkomstwoord
10.15  - 12.15 uur Prof. dr. Sible de Blaauw, prof. dr Hans Mol en prof. dr Gilles de Langen
12.15 Lunch in Atrium Natuurmuseum

13.30 Start middagprogramma
13.45 Presentatie boek 'Levende stenen'
14.00 Presentatie jongerenfilm, Rondetafelgesprek en lezing Herman Pley
16.30 uur Afsluiting

Download hier het volledige programma.

U kunt zich voor dit symposium aanmelden via www.symposium-stichtingaldefrysketsjerken.nl.

Veel meer informatie vindt u hier. 




2101-20

Verhalenwedstrijd levert 88 inzendingen op

De verhalenwedstrijd van de Stichting Alde Fryske Tsjerken in samenwerking met het Friesch Dagblad en Geandewei heeft maar liefst 88 inzendingen opgeleverd. Een prachtig aantal, vindt waarnemend directeur Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. ,,Hier had ik nooit op durven hopen.''

In het kader van het jubileum vroeg de Stichting aan belangstellenden om hún verhaal in te leveren over de beleving van hun kerk. Het thema van het jubileum is immers 'Jouw kerk, jouw verhaal'. Het thema blijkt aan te slaan bij de mensen, constateert Last. ,,Mensen hebben prachtige verhalen geschreven over hun beleving met kerken. Soms kort, soms wat langer. Maar bijna altijd met een emotionele lading, een lach of een traan. Ik heb nog lang niet alle verhalen kunnen lezen. Maar de verhalen die ik gelezen hebben, beloven veel goeds.''

Er is een jury vastgesteld die een selectie gaat maken uit de verhalen. Een aantal van de verhalen zal gepubliceerd worden in het Friesch Dagblad en in Geandewei. Ook zullen de verhalen gepubliceerd worden op deze website en zullen ze een rol spelen bij het symposium op 20 maart.

Mogelijk worden zelfs enkele verhalen voorgelezen in kerken. De Stichting gaat daarover nog contact opnemen met enkele van de schrijvers, kondigt Last aan.




2012-19

Commissaris van de Koning Brok wordt beschermheer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken

Commissaris van de Koning drs. A.A.M. (Arno) Brok wordt beschermheer van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. In een bijeenkomst op vrijdag 20 december heeft de Commissaris daarmee ingestemd. De Stichting is blij met de steun van de Commissaris, die in de bijeenkomst aangaf veel affiniteit te hebben met het Friese culturele erfgoed, waarvan de kerken een belangrijk onderdeel zijn.

,,It wurk fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken is tige wichtich yn dizze provinsje, wêr wy it grutste oantal tsjerken fan hiel Nederlân hawwe’’, zei Brok tijdens de ontmoeting in de Dorpskerk van Huizum (Leeuwarden).

In de bijeenkomst werd hij bijgepraat over het werk van de Stichting, die 52 kerken, 2 klokkenstoelen en 7 begraafplaatsen in beheer heeft.

Voor de Stichting is het een belangrijke blijk van waardering dat de Commissaris beschermheer wil zijn, zegt voorzitter Jan Kersbergen. ,, Troch dizze titel te dragen, let hy sjen dat it wurk fan ús Stifting fan grut belang is foar it Fryske erfguod en it Fryske lânskip’’, aldus Kersbergen.

De Stichting viert in 2020 het 50-jarig bestaan. De Commissaris feliciteerde de Stichting met deze mijlpaal. In het jubileumjaar vindt een groot aantal activiteiten plaats om het jubileum te vieren, waaronder een symposium, een verhalenwedstrijd en lokale activiteiten in de 52 kerken.




2012-19

Fries museum viert 50-jarig jubileum Alde Fryske Tsjerken met presentatie

Ter ere van het 50-jarig jubileum van de Stichting Alde Fryske Tsjerken presenteert het Fries Museum vanaf 20 december Uit het prentenkabinet: rondje om de kerk. De Stichting Alde Fryske Tsjerken draagt zorg voor meer dan vijftig Friese kerken, om te bewaren voor komende generaties en te behouden én gebruiken als sociaal ankerpunt. In de tentoonstelling zijn tekeningen, prenten en oude foto’s te zien van kerken in Friesland. De tentoonstelling duurt tot en met 13 december 2020.

Eeuwenlang fungeerde de kerk als middelpunt van de gemeenschap. Maar tijden veranderen en de kerken daarmee ook. De Beeldenstorm leidde tot verwoeste interieurs en de protestantse Reformatie deed kerken verdwijnen of veranderen van gezindte. Tegenwoordig is steeds meer sprake van ontkerkelijking. Door de jaren heen werd menig Friese kerk afgebroken, opgeknapt of vervangen; momenten die kunstenaars maar wat graag vastlegden.

Door kunstenaars vereeuwigd
Zo schilderde Piet van der Hem in 1909 het interieur van het Ayttagodshuis bij de kerk van Swichum voordat het drie dagen later onbewoonbaar werd verklaard en gesloopt werd. Het gasthuis werd in 1572 gesticht door Viglius van Aytta. Arme ouderen mochten er kosteloos wonen in ruil voor kerkelijke verplichtingen. Ook zijn in de tentoonstelling tekeningen te zien van de bronzen klokken uit de kerktoren van Bears. Op de tekeningen van Albert Martin zijn inscripties te lezen die erop duiden dat de klokken zijn gemaakt ter ere van twee huwelijken binnen de adellijke familie Unia. Tevens is een vurenhouten 17de eeuwse kerkbank te zien uit de kerk van Hegebeintum.

Illustraties: Collectie Fries Museum




1912-19

1970 - 2020 : Stichting Alde Fryske Tsjerken viert feest!

De Stichting Alde Fryske Tsjerken bestaat in 2020 50 jaar. Dat willen we natuurlijk vieren. Met trots kijken we terug op 50 jaar zorg voor monumentale Friese kerken. We zijn blij dat in al die jaren 52 kerken, 7 kerkhoven en 2 klokkenstoelen aan onze zorg zijn toevertrouwd.

Dit prachtige bezit mogen we beheren én een nieuw leven geven. Dat kan allemaal dankzij de trouwe steun van donateurs, fondsen en de overheden. En natuurlijk dankzij de enthousiaste inzet van vele honderden vrijwilligers, die lokaal, in het bestuur én op kantoor ons werk mogelijk maken.

Voor al deze betrokkenen vieren we in 2020 feest. We hebben een gevarieerd programma samengesteld, met ‘voor elk wat wils’. Het overkoepelende thema dit jaar is: ‘Jouw kerk, jouw verhaal’. Want het zijn – naast de stenen en het interieur – juist de verhalen die onze kerken zo bijzonder maken.

U kunt het hele feestprogramma hier bekijken.




2811-19

Podiumtour met Marcel Smit in 2020 langs 16 Friese kerken

Jaarlijks maakt een artiest een tour langs meerdere van onze kerkjes, de zogenaamde Podiumtour.

De Podiumtour van 2020 is een bijzondere! Om ons 50-jarig jubileum te vieren is er deze keer een extra uitgebreide tour. Marcel Smit, Friese sjonger/lietskriuwer, gaat in maar liefst 16 kerken zijn nieuwste album presenteren. De entree van al deze concerten is gratis.

Aanvang op zondag 15.30 uur en op vrijdag 20.30 uur.




1911-19

Trouwen mag in kerk Rottevalle

De kerk van Rottevalle mag gebruikt worden als trouwlocatie. Op onze website stond al geruime tijd aangegeven dat het mogelijk is om in deze kerk te trouwen. Maar toen een stel toestemming wilde krijgen om de huwelijksplechtigheid in de kerk te voltooien, gaf de gemeente Smallingerland geen toestemming.

De regels zeggen dat 'een locatie die in het dagelijks verkeer de functie heeft van kerk of gebedshuis' niet kan worden aangewezen als huis der gemeente. Burgemeester Rijpstra maakt nu een uitzondering voor kerken die niet gelieerd zijn aan een gemeente. Dat maakt de weg weer vrij om in Rottevalle te trouwen. En dat is goed nieuws!




0411-19

'De noodzaak om kerk over te nemen blijft'

De noodzaak voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken om kerken over te nemen blijft en zal de komende jaren ook stijgen. Dat zei voorzitter drs Jan Kersbergen afgelopen zaterdag tijdens de jaarlijkse donateursbijeenkomst van de Stichting. Deze werd gehouden in de Grote- of  Jacobijnerkerk in Leeuwarden. De bijeenkomst was met 250 mensen bijzonder druk bezocht. 

'Over het algemeen hebben we niet te klagen over de belangstelling voor onze donateursbijeenkomst', opende Kersbergen zijn toespraak. 'Maar vandaag overtreft het alle verwachtingen. Vast en zeker omdat Theo Jellema een lezing met aansluitend een orgelconcert verzorgt.'

Kersbergen ging in zijn toespraak in op de verwachte leegstand van kerken in de toekomst. 'Wat zijn nu de verwachtingen voor de komende 10 jaar? Onlangs heeft de gemeente Sudwest Fryslân een kerkenvisie gepresenteerd. Deze gemeente telt 160 kerken, daarvan is de helft rijksmonument. In Sudwest Fryslân verwacht men dat in de komende 10 jaar 33 kerken, monumenten en niet-monumenten, worden afgestoten. Als je dat doortrekt naar heel Fryslân, verliezen tot 2029 meer dan 100 kerken hun kerkelijke functie.'

De Stichting is er met een kleine, maar deskundige staf klaar voor om belangrijke monumentale kerken over te nemen, aldus Kersbergen. 'Wij hebben al 49 jaar een kerkenvisie.'

Tijdens de donateursbijeenkomst gaf de bekende organist Theo Jellema een lezing en natuurlijk bespeelde hij ook het prachtige orgel in de kerk. 

Het programma zag er als volgt uit:

Adolphe Querm (? – 1869) Sortie en style libre
Maurice Greene (1696-1755) Voluntary in c (2 delen)
Abraham van den Kerckhoven (1619-1702) Fantasia in d
Johann Gottfried Walther (1684-1748) Concerto del Signor Albinoni (3 delen)
Louis-Nicolas Clérambault (1676-1749) Basse et dessus de trompette
Johann Christian Kittel (1732-1809) Preludio pro Organo Pleno in a

Presentatie

Tijdens de Jaarvergadering praatte secretaris Martin Weerd van het bestuur de aanwezigen bij over de ontwikkelingen bij de Stichting Alde Fryske Tsjerken. U kunt zijn presentatie hier bekijken.

 

De foto's bij dit bericht zijn gemaakt door Rommie van der  Heide en Ad Fahner




0111-19

Friesch Dagblad en Alde Fryske Tsjerken organiseren verhalenwedstrijd

De Stichting Alde Fryske Tsjerken en het Friesch Dagblad organiseren samen een verhalenwedstrijd. Aanleiding is het 50-jarig jubileum van de Stichting in 2020. Thema daarvan is ‘Jouw kerk, jouw verhaal’. Het Friesch Dagblad en de Stichting hopen dat veel mensen hun verhaal met hun kerk willen delen.

Het Friesch Dagblad kondigt de verhalenwedstrijd morgen (zaterdag 2 november) in de krant aan. Hoofdredacteur Ria Kraa schrijft daarin onder meer: ‘Kerken zijn niet alleen staaltjes van architectuur en geschiedenis, het zijn de behuizingen van het Grote Verhaal van God en de ‘kleine’ verhalen van mensen. Alles wat mensen in de kerk horen en beleven en meenemen naar huis kleurt hun levens en toetst hun overtuigingen.’

Om de beste taal of literatuur gaat het niet. Bedoeling is zo veel mogelijk mooie verhalen te verzamelen over geloof, hoop en liefde. En troost, twijfel, vreugde en verdriet. Goeie anekdotes, diep rakende gebeurtenissen, feesten en concerten.

De Stichting en de krant nodigen iedereen uit om te graven in het geheugen en verhalen op te duikelen die leven in en om de kerk hebben verrijkt en gesteund. Kraa: ‘Verhalen over ontmoetingen of gebeurtenissen in uw gemeente die u vreugde, verdieping, troost, verandering van inzicht of misschien ook twijfel hebben gegeven of die op wat voor andere manier dan ook maar geraakt hebben. U bent misschien op één speciaal moment bijzonder geroerd geraakt, u heeft een prachtige anekdote of onwaarschijnlijk vertelsel, u weet van hoe grote betekenis deze koster of gene predikant, ouderling zus of diaken zo is geweest. Of misschien heeft u helemaal geen spectaculair verhaal maar is het juist het ‘gewone’ ritueel van de jarenlange wekelijkse gang naar de kerk die zo veel voor u betekent.’

Medewerker Gerko Last is het met Kraa eens. ‘Wij komen natuurlijk heel vaak in kerken, en spreken geregeld met bezoekers en mensen uit het dorp over wat zij daar ervaren. Dat levert prachtige momenten op. We hebben er erg veel zin in om die moment vast te leggen in prachtige verhalen.’

Naast schrijfster Janny van der Molen zitten ook schrijver Anders Rosendal en Friesch Dagbladredacteur Gerbrich van der Meer in de jury. De mooiste verhalen worden in maart gepubliceerd in de krant en in kerkblad Geandewei. Ook komen de verhalen op de website van het Friesch Dagblad. In het jubileumjaar van de Stichting zullen op verschillende momenten ook verhalen voorgelezen worden in kerken.

Verhalen kunnen voor 15 januari gestuurd worden naar secretariaat@frieschdagblad.nl of naar info@aldefrysketsjerken.nl

Omrop Fryslan besteedde onlangs aandacht aan onze verhalenwedstrijd:

 




2210-19

Nieuw boek over de opgravingen in Hegebeintum

In 2015 werd een nieuwe fundering aangebracht onder de toren van de kerk van Hegebeintum, om de verzakking een halt toe te roepen. Deze gelegenheid werd aangegrepen om ook archeologisch onderzoek uit te voeren in deze hoogste terp van Friesland. Hegebeintum is ernstig aangetast door de commerciële afgravingen rond het begin van de 20ste eeuw, en er is weinig bekend over de bewonings­geschiedenis van deze oude terp.

Dit onderzoek is weergegeven in een nieuwe uitgave van de Vereniging voor Terpenonderzoek, in samenwerking met de Stichting Alde Fryske Tsjerken, de Provinsje Fryslân, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Terpencentrum van het Groninger Instituut voor Archeologie (Rijksuniversiteit Groningen).

Het boek is gewijd aan de resultaten van het nieuwe onderzoek, én aan een beschrijving en interpretatie van de vondsten die indertijd bij de afgravingen zijn gedaan, met name die uit het vroegmiddeleeuwse grafveld. Dat kreeg indertijd al veel publiciteit dankzij de inspanningen van P.C.J.A. Boeles, de conservator van het Fries Museum.

Samen geven de verschillende bijdragen een overzicht van de bewoningsgeschiedenis van Hegebeintum, en tegelijk ook van de vele verschillende facetten van de moderne archeologie, van het inventariseren en interpreteren van oude vondsten tot chemisch en microscopisch onderzoek van bodemlagen.

Het boek werd op 19 oktober gepresenteerd in de kerk van Hegebeintum. Namens de Stichting kreeg medewerker Gerko Last het eerste exemplaar overhandigd van Egge Knol, voorzitter van de Vereniging voor Terpenonderzoek.

Het boek is verkrijgbaar via de webwinkel van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.




1010-19

Kerk Sint Anne op tv bij 'Het Raadsel Rembrandt'

Onze kerk in Sint Annaparochie was onlangs weer op de landelijke televisie te zien. Voor het programma 'Het Raadsel Rembrandt'van de AVROTROS zijn opnamen gemaakt in Fryslân. Zoals bekend is Rembrandt van Rijn getrouwd in Sint Annaparochie, in de voormalige kerk die op dezelfde plek staat als de huidige Van Harenkerk.

Voor het programma reist Onno Blom in het voetspoor van Rembrandt om te ontdekken wie de meesterschilder nou écht was. Onno onderzoekt eigenlijk het Raadsel Rembrandt. Onno reist onder andere naar Leiden waar Rembrandt als jonge molenaarszoon vol ambitie en dromen begon. Hij was ervan overtuigd dat hij als schilder de wereld zou veroveren.

In Amsterdam bezoekt Onno de plekken waar Rembrandt zijn grootste successen boekte, maar ook flinke tegenslagen te verwerken kreeg in zijn persoonlijke leven. Tijdens zijn zoektocht naar het raadsel Rembrandt komt hij veel verrassingen tegen. Ook in Sint Annaparochie...

De aflevering is te zien op https://www.npostart.nl/six-over-rembrandt/01-02-2019/AT_2115401 




3009-19

Kerk Wânswert overgenomen tijdens bijzondere avond

Op vrijdag 27 september 2019 nam de Stichting Alde Fryske Tsjerken de kerk van Wânswert over. Een bijzondere en indrukwekkende avond, waarmee het eigenaarschap van de kerk wisselde. Het was emotioneel, maar ook mooi: Wânswert is ervan overtuigd dat het beheer van de kerk bij de Stichting in goede handen is.

Op deze pagina vindt u een aantal van de foto's die op de bewuste avond zijn gemaakt.

Op deze avond werd ook een gedicht voorgelezen. Dat gedicht vindt u hier.




2309-19

Over een doosje eieren en kunst

Ter ere van de ingebruikname van onze kerk in Raard als atelier en expositieruimte door kunstenaar Paul Andringa met ingang van 1 september jl., waren onlangs de Plaatselijke Commissie van Raard en een afgevaardigde van PC Bornwird en Lichtaard uitgenodigd om samen met Andringa en impresario Joke Bakker van onze stichting een kop koffie met gebak te nuttigen in de kerk.

Willem Hielkema, voorzitter van PC Raard, maakte van de gelegenheid gebruik om de nieuwe huurder een welkomstgeschenkje aan te bieden in de vorm van een doosje dagverse eieren. Hij maakte daarbij de metaforische vergelijking van de twee rijen van 5 eieren met de twee handen van de kunstenaar met elk 5 vingers en vervolgens de schepping van een ei en een kunstwerk en dat er gebroed moet worden voordat er iets moois ontstaat….. Een verrassende gedachtegang die door Andringa erg werd gewaardeerd.

Willem heette met dit gebaar namens PC Raard de kunstenaar van harte welkom en sprak de hoop uit dat Paul veel inspiratie krijgt in de mooie kerk en het weidse landschap daaromheen en dat hij een langdurig verblijf in Raard tegemoet gaat




1809-19

Alde Fryske Tsjerken neemt kerk van Wânswert over

De Stichting Alde Fryske Tsjerken neemt vrijdag 27 september het kerkgebouw van Wânswert over van de Protestantse gemeente Wânswert/Jislum. Ook de omliggende begraafplaats wordt door de Stichting overgenomen.

De kerk van Wânswert is gelegen op een hoge terp, die enkele eeuwen voor onze jaartelling is ontstaan. De terp is aan het eind van de 19e eeuw vooral aan de zuidzijde voor een belangrijk deel afgegraven. Een keermuur behoudt aan die zijde het kerkhof en de kerk voor verzakking.

De kerk bestaat uit een schip met een versmald en vijfzijdig gesloten koor. Aan de westzijde bevindt zich een zware toren met zadeldakbekroning. Opvallend is dat de kerk en toren nagenoeg even breed zijn. De kerk is oorspronkelijk gewijd aan Sint Petrus.

De kerk van Wânswert had in de 16de eeuw al een orgel. In 1674 werd een nieuw orgel gebouwd door Harmen Ians. Dit orgel werd in 1877 vervangen door weer een nieuw instrument, gebouwd door Willem Hardoff. Dit orgel is gerestaureerd in 1893, 1947, 1966 en 1994. De preekstoelkuip en het klankbord dateren uit de tweede helft van de 19de eeuw. Het ruggeschot en de trap met leuning zijn van oudere datum. Alle onderdelen zijn van eikenhout.

In het dorp is een Plaatselijke Commissie in het leven geroepen, die de kerk na de overname gaat beheren. Er zullen nog een beperkt aantal diensten per jaar gehouden worden in de kerk. Via de Plaatselijke Commissie kan de kerk gehuurd worden voor rouw- en trouwdiensten, concerten, etc.

De meegeefsom die beschikbaar wordt gesteld voor het toekomstige onderhoud, bestaat uit een aantal hectares land. Uit de pachtinkomsten kan het onderhoud van de kerk en de begraafplaats en het gebruik door de kerkelijke gemeenschap worden betaald.

Voor de Stichting Alde Fryske Tsjerken is dit de 52ste kerk die wordt overgenomen in het 49-jarige bestaan. Volgend jaar staat de Stichting uitgebreid stil bij het 50-jarig bestaan.

 




0309-19

Veel kerken open tijdens Open Monumentendag

In het weekend van 14 en 15 september is het weer Open Monumentendag! Het thema van 2019 is Plekken van plezier. Ook veel kerken van de Stichting Alde Fryske Tsjerken stellen hun deuren open tijdens dit weekeinde. Hieronder volgt een overzicht.

Op zaterdagmiddag 14 september is de Dorpskerk Huizum, het oudste monument (12e eeuw) van de stad Leeuwarden, vanaf 13:30 u. te bezichtigen. Desgewenst krijgt men een rondleiding in de kerk en langs het gerenoveerde baarhuisje dat nu deels een minimuseum is voor grafcultuur. Bijzonder is dat dit ook de laatste dag is waarop de expositie van Eddy Sikma te bezichtigen is. De (gratis) koffie staat klaar. Ook kunt u er mooie historische boeken over de kerk kopen, incl. het in juni gepresenteerde, fraai geïllustreerde boek Voetstappen in Huizum over de geschiedenis van dit oude dorp (€ 7,50).

Sikma werd geboren aan de Emmakade in Leeuwarden en het zal dan ook niemand verwonderen dat in veel van zijn werk schepen voorkomen. Voor deze expositie zijn echter twee andere onderwerpen gekozen: het Friese landschap en Huizum. De wereld van de Wadden vertegenwoordigt hier het landschap, Huizum -met name ook de Dorpskerk zelf- wordt in tekeningen getoond.Eddy volgde een opleiding tot tekenleraar. Zijn kunde als tekenaar werd o.a. herkend door de gemeente Leeuwarden. Dit resulteerde in de opdracht tekeningen te maken van panden die gesloopt zouden worden. Voor zijn onderwerpen hoeft Eddy dus niet ver van huis te gaan.Met lesgeven, schilderen en tekenen hoopt Eddy nog lang door te kunnen gaan. Hij wil, zoals hijzelf zegt, in het harnas sterven. Hopelijk duurt dat nog lang.

De kerk van Jorwert is zaterdag de hele dag open van 10.00 tot 17.00 uur en ook zondag van 12.00 tot 18.00 uur, met om 15.00 uur een orgelconcert door Theo Jellema. 

De kerk van Feinsum is zowel zaterdag als zondag geopend.

De kerk van Westhem is beide dagen vanaf 13.30 uur tot 17.00 uur geopend. De tentoonstelling van de familie Dooper is in deze kerk te zien.

Ook de kerk van Zurich doet mee, alleen op de zaterdag.

De kerk van Kortezwaag is op zaterdagmiddag en zondag ook open. Gasten van Open Monumentendag kunnen dan ook nog profiteren van de tentoonstelling over het leven en werken van Rindert van Zinderen Bakker, een plaatselijk en regionaal bekend socialistisch voorvechter die er o.a. ook voor gezorgd heeft dat Domela Nieuwenhuis destijds naar deze omgeving kwam om zijn bekende redevoeringen te houden.

De kerk van Britsum zet de kerk op zaterdagmiddag open voor het publiek.

In de kerk van Wier is op zaterdag 14 september een schilderij-tentoonstelling van Joke Ket te zien, met allerlei schilderijen die betrekking hebben op het Wad.

In Westernijkerk is zaterdag 14 september de laatste dag dat de zomertentoonstelling te zien is: schilderijen van Rika de Vries-van der Galiën en foto’s van Aukje Vellinga. Daarnaast is de permanente expositie te bewonderen over de geschiedenis van het eertijds bij de kerk behorende Jeppemastate en haar bewoners.

In Sint Jacobiparochie is er op zondag 15 september een orgelconcert in de Groate Kerk. 

De Bonifatiuskerk in Ter Idzard doet ook mee aan de Open Monumentendag. In de kerk zijn de medewerkers van het Dorpsarchief ‘Idzawolde’ aanwezig en kan men zelf in de archieven duiken. Dit weekeinde staat in Ter Idzard bekend als ‘t Sneupersweekend’.

Volop keuze dus tijdens Open Monumentendag. Kijk voor meer informatie over deze dag op www.openmonumentendag.nl




2708-19

Kerk Raard wordt atelier en expositieruimte

De kerk van Raard (NEF) wordt een atelier en expositieruimte van de Leeuwarder kunstenaar Paul Andringa. De kunstenaar huurt de kerk per 1 september 2019 van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Daarmee is voor deze kerk een passende, nieuwe bestemming gevonden. Eerder was het Oerka Irene Verbeek museum gevestigd in de kerk van Raard.

De kerk dateert uit de 13de eeuw. Kenmerkend zijn de dikke muren en de kleine (rond)boogvensters, de bouwstijl die in de 10e tot de  13e eeuw gebruikelijk was. Van het interieur is weinig meer oorspronkelijk. De kerk heeft wel een eikenhouten preekstoel uit 1650. De kerkruimte en inrichting zijn eenvoudig.

Enkele jaren geleden kwam de kerk leeg te staan, toen het Oerka Irene Verbeek Museum ophield in de huidige vorm te bestaan. De Stichting Alde Fryske Tsjerken raakte in gesprek met de Leeuwarder kunstenaar Paul Andringa (1963), die op zoek was naar een nieuwe atelierruimte. De kerk van Raard sprak hem enorm aan vanwege de ruimte in het gebouw en de sfeer die in de kerk heerst.

Het werk van Andringa wordt omschreven als ‘raadselachtig, rauw en poëtisch, met een sensitieve sfeer’. Zijn tekeningen, beelden en installaties zijn niet alledaags. Hij zegt er zelf over: ‘Het is mijn taak als kunstenaar om mensen iets aan te reiken en mee te geven om over na te denken. Een tegenwicht voor alle ellende. Een wereld om blij van te worden. Mijn werk is niet altijd vrolijk maar ik bied wel een mogelijkheid om even aan de dagelijkse realiteit te ontsnappen.’

Andringa zal enkele dagen per week aan het werk zijn in de kerk van Raard. Ook zal er een permanente tentoonstelling te zien zijn. Daarnaast komen er kunstwerken van Andringa te staan in de kerken van Lichtaard en Bornwird, zodat belangstellenden met de auto of met de fiets deze drie kerken en de kunstwerken kunnen bewonderen.

De Stichting Alde Fryske Tsjerken is blij met de nieuwe functie van de kerk van Raard. ‘Onze kerken zijn als gebouwen belangrijk voor de Friese dorpen, maar we vinden het nog belangrijker dat de kerken gebruikt worden, dat het levende stenen zijn’, zegt impresario Joke Bakker. ‘Met de komst van Paul Andringa naar Raard leeft deze kerk weer. Dat vinden we prachtig.’

Luister hier naar een interview met impresario Joke Bakker en kunstenaar Paul Andringa op Omrop Fryslân.




0307-19

Geslaagde gezamenlijke activiteit met Tsjerkepaad in Dedgum

Tsjerkepaad en de Stichting Alde Fryske Tsjerken organiseerden op 13 juli een bijzonder gezamenlijk programma. Dit programma vond plaats in de geheel vernieuwde kerk van Dedgum.

Voor de bezoekers was er de mogelijkheid om deze kerk van binnen en buiten te bekijken. Om 15.00 uur begon het programma met bijdragen van Bert Looper (directeur van Tresoar) over ‘kerk en kunst’ en Jannie Brandsma (muziek en zang). Gerko Last van de Stichting Alde Fryske Tsjerken vertelde over de restauratie en vernieuwing van het kerkgebouw.

 

Beide organisaties kijken terug op een bijzonder geslaagde middag. De kerk van Dedgum zat bomvol en de belangstellenden waren enthousiast over alle bijdragen.

Ook volgend jaar houden beide Stichtingen weer een gezamenlijk programma. Het thema voor volgend jaar wordt 'Jouw kerk, jouw verhaal'. Dat wordt ook het jubileumthema van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, die volgend jaar 50 jaar bestaat.

Foto's: Joke Bakker/SAFT




1306-19

Tsjerkepaad dit jaar met als thema 'Kerk en kunst'

Tsjerkepaad heeft dit jaar als thema 'Kerk en kunst'. Ook veel kerken van onze Stichting stellen dit jaar in juli, augustus en september de deuren open voor het publiek.

Tsjerkepaad en de Stichting Alde Fryske Tsjerken werken graag samen. Beide organisaties hebben hetzelfde doel: mensen laten beleven hoe bijzonder de Friese kerken zijn. Onze Stichting is blij met het thema van dit jaar. Veel kerken zijn kunstwerken op zichzelf; bovendien ligt, staat en hangt in veel kerken kunsthistorisch bezit dat zeer de moeite waard is om te bekijken.

Op zaterdag 13 juli organiseren onze Stichting en Tsjerkepaad een gezamenlijke bijeenkomst in de kerk van Dedgum, met als spreker Bert Looper van Tresoar. Dit belooft een bijzondere dag te worden, waarin de bezoekers ook kunnen genieten van de prachtig gerestaureerde kerk van Dedgum.

De officiële opening van Tsjerkepaad is op zaterdag 29 juni in de Michaelskerk in Anjum. Tsjerkepaad duurt tot en met 14 september. Dan is de officiële sluiting in de Rooms-Katholieke kerk van Blauwhuis. 




2805-19

Kerk Dedgum feestelijk in gebruik genomen

Met een prachtig feest is afgelopen vrijdag en zaterdag gevierd dat de kerk van Dedgum er weer prachtig bij staat. De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft voor ongeveer acht ton in het gebouw geïnvesteerd. Het resultaat is een prachtige kerkzaal, met dorpshuis-functie, Bêd & Brochje én een uitkijkpunt vanaf de toren.

Honderden mensen kwamen vrijdag en zaterdag langs om het resultaat te bewonderen. De kerk werd officieel geopend door gedeputeerde Kramer van de provincie Fryslân. Ook wethouder Stella van Gent van de gemeente Súdwest-Fryslân was erbij aanwezig. Zowel de provincie als de gemeente hebben ruimhartig bijgedragen aan de restauratie.

Vrijdag was de officiële opening, zaterdag was er een Open Dag voor alle belangstellenden. Daar kwamen bijna driehonderd mensen op af, waardoor het zaterdag een drukte van belang was in Dedgum.

 

 




2504-19

Orgel Britsum na restauratie opnieuw in gebruik genomen

Op zondag 19 mei 2019 is het volledig gerestaureerde orgel van de Johanneskerk in Britsum opnieuw in gebruik genomen. Tijdens een druk bezochte bijeenkomst vertelde directeur Bert Yedema van Orgelmakerij Bakker & Timmenga over wat er aan het orgel is gerestaureerd. Organist Theo Jellema liet met zijn indrukwekkende orgelspel horen wat het orgel in Britsum allemaal voor klanken in zich heeft. We kijken terug op een bijzonder geslaagde middag.

Onze Plaatselijke Commissie in Britsum organiseert op zaterdag 25 mei 2019 van 15.00 – 16.30 uur een open middag voor orgelliefhebbers. Er is dan gelegenheid voor max. 6 personen om het orgel p.p. 10 min. te bespelen. Voor aanmelding en informatie over deze orgelmiddag kunt u contact opnemen met Rina Sijtsma, tel: 06-54922701 of per mail: rinasijtsma@gmail.com.




0804-19

Afscheidsconcert Libbene Stiennen

Vrijdagavond 5 april jongstleden heeft Piter Wilkens samen met zijn muzikanten Willo de Bildt en Ytzen Peterson officieel de allerlaatste voorstelling van het muzikale programma "Libbene Stiennen" ten tonele gebracht in De Lawei in Drachten. Het programma is in 2015 op verzoek van de stichting Alde Fryske Tsjerken ter ere van het 45-jarig SAFT-jubileum in dat jaar door Wilkens op CD uitgebracht.

In de afgelopen 3,5 jaar dat Wilkens en zijn muzikanten met deze voorstelling door de provincie hebben getourd, hebben zij gemiddeld meer dan 1 x per maand een kerk of theater vol luisteraars in vervoering gebracht met de prachtige melodieën en teksten. 

De Stichting is Piter Wilkens dankbaar voor de wijze waarop hij zijn liefde voor de kerken heeft omgezet in tekst en muziek. Een waardevolle ode aan ons Fries kerkelijk erfgoed en daarmee aan het werk van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. 

 

 




0504-19

Geanimeerde bijeenkomst over rouwborden Hegebeintum

Op donderdag 4 april hebben we genoten van een prachtige bijeenkomst in Hegebeintum, waar we met donateurs en belangstellenden de gerestaureerde rouwborden in de kerk hebben bewonderd.

Restaurateur Randolph Algera gaf tekst en uitleg over de keuzes die zijn gemaakt bij het restaureren van de 16 borden die de kerk rijk is.

We kijken terug op een prachtige bijeenkomst. Hartelijk dank aan alle vrijwilligers van het bezoekerscentrum aan de voet van de terp. En hebt u de wandborden nog niet gezien? Dan raden we u van harte aan binnenkort eens een kijkje te gaan nemen in de kerk. De gidsen ontvangen u met open armen.

Weekblad Actief maakte een video-verslag. Deze is hier te bekijken.




0104-19

Adellijke grafbeelden Holwerd onthuld

Vrijdagmiddag 29 maart was het dan eindelijk zover: de onthulling van de twee adellijke grafbeelden in de kerk van Holwerd. Al vele tientallen jaren was het de grote wens van de kerkrentmeesters de beelden terug te laten keren naar hun oorspronkelijke plaats. Na een oproep van wijlen Sytze ten Hoeve kwam het in een stroomversnelling waarbij het Fries Museum uiteindelijk de beelden in bruikleen heeft gegeven.

In 2017 volgde de gelukkige ontdekking van de namen van de twee afgebeelde personen. Het gaat hier namelijk om kolonel Hessel Meckema van Aylva (1608-1660) en zijn Oostenrijkse vrouw Elisabeth von Althann (1597-1663). De beelden zijn afkomstig van een veel groter grafmonument die op deze plaats heeft gestaan, maar die omstreeks 1795 uit de kerk zal zijn verwijderd. Hierna leden de twee beelden een zwervend bestaand in de omgeving, voordat ze in het depot van het Fries Museum terechtkwamen.

Na het openingswoord van voorzitter Alde Fryske Tsjerken Jan Kersbergen, hield professor dr. Yme Kuiper een interessante lezing over Hessel, zijn militaire carrière en de zandstenen beelden.
Hij liet via een powerpointpresentatie zien dat dit monument met knielende figuren voor Friese begrippen uitzonderlijk was, maar prima paste in een traditie in Nederland.

Vervolgens kreeg directeur Kris Callens van het Fries Museum het woord, waarna hij gezamenlijk met Jan Kersbergen de beelden onthulde.

De aanwezigen konden hierna nog even napraten onder het genot van een consumptie, wat weer goed verzorgd was door de lokale beheerscommissie.

Tekst: André Buwalda

Foto's: Rommie van der Heide & Jan de Boer

 




1903-19

Veel bezoekers tijdens Voorjaarsexcursie in Noardeast-Fryslân

De excursiecommissie van Alde Fryske Tsjerken organiseerde zaterdag een voorjaarsexcursie langs een drietal kerken in de nieuwe gemeente Noardeast-Fryslân. De kerken van Nes, Metslawier en Ternaard konden op veel bezoekende donateurs en overige belangstellenden rekenen. 

Rond de 140 bezoekers werden door gemeenteleden ontvangen met koffie en iets lekkers in de zestiende-eeuwse, laatgotische Grutte Tsjerke van Ternaard. Hier gaf Liuwe van der Meer verschillende interessante vertellingen over het grotendeels uit kloostermoppen opgetrokken kerkgebouw, het kerkgebouw heeft een eenbeukig schip met een vijfzijdige koorsluiting. De steunberen zijn in 1792 vernieuwd.

De in 2000 weer blootgelegde zerkenvloer toont fraaie zestiende- en zeventiende-eeuwse zerken. In de zeventiende eeuw schonk Douwe II van Aylva de toenmalige Nederlands Hervormde gemeente een orgel door Bader gebouwd dat in 1864 vervangen werd door een orgel van de firma Van Dam. De hoofdwerkkast met zijn unieke houtsnijwerk en geflankeerd door 32 houtenwapenborden is wel behouden. De preekstoel en de herenbank voor de familie Aylva, die eigenaar was van de Ayvla State en de Herwey State, dateren uit de zeventiende eeuw. De in neoclassicistische stijl gebouwde toren heeft de oude zadeldaktoren in 1871 vervangen.

17de -eeuws interieur

Veel mensen kwamen met vragen over de typen bouwstijlen en gebruikte materialen. Zo is het op de dag van vandaag waarom de kerk van Ternaard zo’n groot Baderorgel bezit, nu recentelijk een van Dam binnenwerk! Ok in die tijd was de kerk van Ternaard een rijke gemeente, en met de inbreng van de van Aylva’s had men ook geen probleem. Maar waarom een orgel die men in tijd in een kerk van Leeuwarden of een andere grote stad verwachte. Het antwoord hierop is en blijft een vraag! Er is hierover geen documentatie te vinden. Maar dat het een mooi orgel is werd door de bezoekers zeer gewaardeerd. Verder is het kerkgebouw en interieur goed bewaard en origineel gebleven, ‘je kan er bij wijze van spreken zo een film uit de tijd van Rembrandt in opnemen’. Aldus Liuwe van der Meer.

Rondje Noardeast-Fryslân

De excursie leden die een dag arrangement hadden geboekt kregen hierna een lunch in Herberg de Waard van Ternaard, daarna vertrokken zij per bus naar Nes waar de uit twaalfde eeuw stammende Johanneskerk op hun bezoek kon rekenen. De laatste kerk van bezichtiging was de Doarpstsjerke van Metslawier, een zaalkerk uit 1776 gebouwd op een wierterrein waar in de middeleeuwen een voormalige kerk stond. In deze kerk was ook de sluiting van excursie met een vertelling van Piet Wouda over Balthasar Bekker ‘De betoverende wereld’, begeleid door orgelmuziek van Jaap Sake Heeringa.

Verslag en foto: Bote Sape Schoorstra

 

 




0503-19

Onthulling en lezing ridderbeelden Holwerd op 29 maart 2019

Op 29 maart 2019 worden de de ridderbeelden in de Sint Willibrorduskerk van Holwerd onthuld door Kris Callens, directeur van het Fries Museum. Tijdens die bijeenkomst is er ook een lezing door Prof. dr. Yme Kuiper over de Adellijke memoriecultuur in Friesland in de Gouden Eeuw. U bent hiervoor van harte uitgenodigd.

Tien jaar geleden nam de Stichting Alde Fryske Tsjerken de Sint Willibrorduskerk in Holwerd in eigendom over van de Hervormde Gemeente Holwerd. Bij die gelegenheid pleitte ons algemeen bestuurslid Sytse ten Hoeve voor de terugkeer van de ridderbeelden van de familie Van Aylva naar de kerk waar ze ooit voor gemaakt waren.

Deze beelden, een knielende ridder en zijn echtgenote, dateren uit het midden van de zeventiende eeuw. Ze stonden op het familiegraf van de Van Aylva’s, een roemrijke adellijke familie uit Holwerd, in de voorganger van de huidige kerk. Bij de nieuwbouw van de kerk in 1776-1781 werd om het praalgraf van de Van Aylva’s heen gebouwd. Een kleine twintig jaar later werden de beelden in de Franse tijd (rond 1795) uit de kerk verwijderd. Na lange omzwervingen belandden ze uiteindelijk in het Fries Museum, waar ze de laatste jaren in depot lagen opgeslagen.

Tien jaar na de overname kunnen we de wens van de op 1 januari 2016 overleden Sytse ten Hoeve in vervulling laten gaan. De Stichting Alde Fryske Tsjerken heeft de beide beelden in langdurig bruikleen gekregen van het Fries Museum en laten terugplaatsen in de Sint Willibrorduskerk, naar een ontwerp van architectenbureau Kijlstra en Brouwer uit Beetsterzwaag.

Lezing Adellijke memoriecultuur in Friesland in de Gouden Eeuw

Over het grafmonument van het echtpaar Aylva in Holwerd

Spreker: Prof. dr. Yme Kuiper, em. bijzonder hoogleraar Faculteit Letteren, RU Groningen

Toelichting: Qua aantal grietmansposten en hoge militaire ambten behoorde het geslacht (Van) Aylva tot de meest invloedrijke en vooraanstaande adel in Friesland in de zeventiende eeuw.

Zijn hoge maatschappelijke positie kon op verschillende manier worden getoond. Dit thema vormt een belangrijk onderdeel van een powerpointlezing naar aanleiding van de herplaatsing van de grafbeelden in de kerk van Holwerd. Wie waren de afgebeelde personen? Hoe uniek zijn hun grafbeelden?

Programma Lezing en Onthulling vrijdag 29 maart 2019

Het officiële gedeelte begint om 15.00 uur, vooraf is er gelegenheid om een kop koffie te drinken

-          Welkom door Jan Kersbergen, voorzitter Stichting Alde Fryske Tsjerken

-          Lezing door Yme Kuiper, em. bijzonder hoogleraar Faculteit Letteren, RU Groningen

-          Onthulling door Kris Callens, directeur Fries Museum, Leeuwarden

-          Hapje en drankje na afloop

 

Aanmelden

In verband met de catering wordt u verzocht om zich vooraf aan te melden. Dat kan tot uiterlijk dinsdag 26 maart 2019 via info@aldefrysketsjerken.nl of telefoon: 058-2139666




0103-19

Laatste uitvoering van Libbene Stiennen

Op vrijdagavond 5 april brengt Piter Wilkens samen met zijn vaste begeleiders Ytzen Peterson en Willo de Bildt voor de laatste keer het programma “Libbene Stiennen” ten tonele.

In 2015 heeft Piter Wilkens de muziekvoorstelling Libbene Stiennen gemaakt ter gelegenheid van het 45-jarig bestaan van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Libbene Stiennen is een lofzang geworden op de authentieke middeleeuwse dorpskerk en de belangrijke, onmisbare plek van de ‘tsjerke’ in het Friese landschap. Pareltjes, door Piter op luchtige wijze aan elkaar gesproken.

Deze laatste uitvoering is in de Lawei in Drachten. Kaarten zijn hier te reserveren.




0702-19

Winter Tour Roon Staal begint in Mariakerk Gorredijk

Met een nieuw programma begint zanger en pianist Roon Staal op 7 februari in de Mariakerk in Kortezwaag Leijen zijn nieuwe Winter Tour. De tour eindigt op 25 februari in Zoetermeer en doet in totaal 7 provincies aan.

In 2019 staan 3 nieuwe album releases op het programma: ten eerste zijn album 'A New Door Opens' met daarop piano composities van eigen hand zoals het gelijknamige titelnummer maar ook 'Anthem For All' en 'The Land Where We Dance'. Dit album neemt Staal in januari op in Japan waar hij het afgelopen jaar meerdere concerten gaf.

Later in 2019 wordt een nieuw album verwacht met veel nieuwe coversongs waaronder werk van John Lennon (Across The Universe), Boudewijn de Groot en Gilbert O'Sullivan. Tenslotte zal aan het einde van het jaar een tweede kerstalbum verschijnen in navolging van zijn eerste 'Christmas Album'.

Staal geeft tussen de touren in Nederland door ook optredens in het verre oosten van Rusland (Vladivostok) en Japan. De zanger weet met zijn warme stem en prachtige pianospel het publiek steeds weer te raken met prachtige vertolkingen van zijn eigen composities en werk van andere componisten. Naast bekende eigen songs als Weet Waarom Je Leeft, Promise en In The Silence Of Light zullen ook zijn bekendere cover werken als Help Me Through The Night, Pie Jesu en Stay With Me 'Till The Morning niet ontbreken.

Alle informatie m.b.t. de Winter Tour en het concert te Gorredijk kunt u vinden op de website www.roonstaal.com Toegangskaarten kunnen hier online besteld worden of telefonisch via 06-30025992 en kosten € 17,50 per stuk.  Aanvangstijd concert is 20.00 uur. De deuren zijn een half uur voor aanvang van het concert geopend.



3001-19

Van Harenskerk op tv in serie over Rembrandt

De Van Harenskerk in Sint Annaparochie komt op de landelijke televisie. Voor een serie over de schilder Rembrandt zijn opnames gemaakt in deze kerk. In de voorloper van de huidige kerk zijn Rembrandt en Saskia van Uylenburgh getrouwd.

Dit jaar staat Nederland in het teken van Rembrandt en de Gouden Eeuw. Aanleiding is de 350e sterfdag van onze beroemdste Hollandse Meester. Mede om deze reden is er ook een grote tentoonstelling in het Fries Museum.

Door zijn jarenlange passie voor Rembrandt laat Jan Six - nazaat van Rembrandts goede vriend Jan Six 1e - de kijkers aan de start van het Rembrandtjaar met een andere blik kijken naar het imposante oeuvre van de grootste schilder uit de Gouden Eeuw.

Zo bleek Rembrandt dol op drama. Ook vertelt Six over Rembrandts nietsontziende blik op de vrouwen om hem heen. En wist u dat hij de kunst van zijn voorgangers letterlijk afkeek? Iedere aflevering komt een nieuw onderwerp aan bod: Rembrandt als denker, Rembrandt als dief, Rembrandt als voyeur, Rembrandt als regisseur en Rembrandt als vader.
 
Six over Rembrandt, van woensdag 30 januari t/m 1 februari om 22.45 uur bij AVROTROS op NPO 2
Six over Rembrandt, 2 en 3 februari om 22.30 uur bij AVROTROS op NPO 2

De aflevering over de Van Harenskerk in Sint Annaparochie is hier te zien.




0101-19

Podiumtour

Podiumtour is een nieuw initiatief van het impresariaat van de stichting Alde Fryske Tsjerken. Tijdens Podiumtour kan het publiek gedurende een aantal maanden genieten van een muzikant, acteur of spreker die de gelegenheid krijgt in een geselecteerd aantal kerken, verspreid over de provincie, op te treden.

Anne-Goaitske Breteler, 23 jaar jong, afkomstig uit Nes, mag het spits afbijten met haar lezing over de walvisvaarders.

Op 14 juni 2018 heeft Anne-Goaitske haar debuut 'De traanjagers, herinneringen van naoorlogse walvisvaarders' uitgebracht bij de Amsterdam University Press. In het boek beschrijft zij op fraaie wijze de herinneringen van oud-walvisvaarders die allemaal, net na de Tweede Wereldoorlog, mee zijn gegaan op de reizen richting de Zuidpool. De sfeer aan boord en de avonturen in de havens passeren de revue evenals de walvisjacht zelf, maar ook de twijfel en ambivalentie die tot op de dag van vandaag als een schaduw over deze herinneringen hangen.

Nu het boek verschenen is, geeft Anne-Goaitske door heel Nederland lezingen over dit onderwerp. In haar lezing bespreekt zij niet alleen deze vergeten geschiedenis aan de hand van de reisverhalen van de mannen die ze sprak, maar ze laat het tevens zien met originele foto's en film-fragmenten. 

De recensies over haar tot nu toe gehouden lezingen zijn lovend.

Data van de lezingen (entree € 7,50):

20 januari      15.30 uur      Mariakerk Boer

27 januari      15.00 uur      Mariakerk Bears

3 februari       14.30 uur     Dorpskerk Gaast

3 maart          15.30 uur      Van Harenskerk St. Annaparochie

10 maart        15.30 uur      Mariakerk Blessum

13 maart        20.00 uur      Nicolaaskerk Swichum

6 april             20.00 uur      St. Genovevakerk Jelsum

14 april           15.00 uur      St. Hippolytuskerk Olterterp

19 mei            15.00 uur      Ioannis Theaterkerk Wier



1812-18

Naar Rembrandt & Saskia? Bezoek dan ook Sint Annaparochie!

Bezoekt u een dezer weken de Rembrandt & Saskia tentoonstelling in het Fries Museum? Dan is het ook leuk om een kijkje te nemen in Sint Annaparochie. Daar trouwde het echtpaar. 
Niet in de huidige kerk, dat moeten we eerlijk toegeven. Op de plaats van de huidige kerk stond een eenvoudig stenen kerkje met een toren. Deze kerk heeft dienst gedaan tot 1682. Het huwelijk van Rembrandt van Rijn en Saskia van Uylenburgh in 1634 heeft dus in de oude kerk plaatsgevonden. U kunt daar hier meer over lezen én horen.
De kerk van Sint Annaparochie is het bezoeken meer dan waard. Op deze pagina vindt u achtergrondinformatie over de kerk en kunt u luisteren naar verhalen die over deze kerk zijn geschreven. Hier is ook het sleuteladres  te vinden, zodat u de kerk van binnen kunt bekijken als deze gesloten is.
Een speciale route langs álle bezienswaardigheden rondom Saskia en Rembrandt kunt u hier bekijken.



1112-18

Na vijftig jaar weer kerkdienst in Bonifatiuskerk Ter Idzard

Het was een bijzonder moment: in het volle Bonifatius kerkje in Ter Idzard was zondagmorgen een speciale kerkdienst van de PKN gemeente Olde- en Nijeholtpade en Oldeholtwolde. Het is zo’n 50 jaar geleden dat in deze kerk, eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, een kerkdienst werd gehouden door de toenmalige kerkelijke gemeente Ter Idzard/Oldeholtwolde.

Deze bijzondere dienst was ter gelegenheid van de afsluiting van het theaterproject ‘De tael van et hatte’, als onderdeel van LF2018 Under de Toer. En verder ter gelegenheid van de restauratie van het kabinetorgeltje uit 1895. Voorganger was Ds. Paul den Hollander uit Oldeholtwolde. Tijdens de kerkdienst speelde Henk van der Bij uit Wijnjewoude speelde op het orgel. Aan het begin van de kerkdienst luidde Popke Oosterhof, lid van commissie van het kerkje, de klok.

De huidige kerk, die gewijd is aan de heilige Bonifatius, dateert  uit de periode 1423 -1455. De bisschop van Utrecht, Rudolf van Diepholt, schonk in die tijd een aflaat van 40 dagen aan allen die binnen een jaar een bijdrage gaven aan het kerkbestuur van Idzardia voor de bouw van de kerk. Evenals andere kerken in Weststellingwerf had de kerk van Ter Idzard als dochter- of kleindochterkerk een bijzondere band met de aloude aan Sint Clemens gewijde moederkerk van Steenwijk.

In 1903 is het gebouw grondig gewijzigd. In dat jaar is de huidige toren aan de kerk gebouwd, zonder spits. De spits is pas op de toren geplaatst in 1926 door de gebr. Scheenstra voor een bedrag van 1475 gulden. In 2009-2010 is de kerk grondig gerestaureerd.

(Foto's en tekst: Lenus van der Broek)



2911-18

Monstrans Viglius van Aytta tijdelijk te zien in Tresoar

Een der beroemdste Friezen aller tijden, Viglius van Aytta, heeft eindelijk een standbeeld in Leeuwarden gekregen. Op vrijdag 19 oktober werd het voor de Kanselarij onthuld door Herman van Rompuy, van 2010 tot 2014 voorzitter van de Europese Raad.

De Nicolaaskerk van Swichum, sinds 1995 eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, is in de dertiende eeuw gebouwd. Vermoedelijk werd dit mede mogelijk gemaakt door schenkingen van de hoofdelingenfamilies Van Aytta en Wiarda.
De vader van Viglius was  herenboer in Barrahûs, een gehucht even ten westen van Swichum. Viglius zelf werd in 1507 geboren en overleed in 1577. Hij klom onder Karel V op tot de hoogste ambten in het bestuursapparaat van de Nederlanden.
Na zijn dood werd hij bijgezet in de Sint-Baafskathedraal in Gent. Het had echter niet veel gescheeld of hij was in de Nicolaaskerk van Swichum begraven. In zijn testament had hij dat namelijk laten vastleggen, als hij tenminste tijdens een bezoek aan zijn geliefde Friesland zou komen te overlijden. Wie zijn indrukwekkende praalgraf nu wil zien, zal naar Vlaanderen moeten afreizen.
Ter gelegenheid van de onthulling van het standbeeld van Viglius heeft Tresoar een expositie aan hem gewijd van 19 oktober tot en met 6 januari 2019. Eén van de grootste verrassingen die daar te zien is, is een schitterende verguld zilveren monstrans die in 1561 hoogstwaarschijnlijk door Viglius van Aytta zelf aan de Nicolaaskerk van Swichum geschonken is.
In een monstrans die vóór in de kerk op het altaar stond, wordt een geconsacreerde hostie bewaard. Dit liturgische pronkstuk, waarvan het bestaan zelfs de grootste Vigliuskenners was ontgaan, is voor de expositie in bruikleen ter beschikking gesteld door het Bisdom Haarlem-Amsterdam.
In het decembernummer van ons magazine Alde Fryske Tsjerken dat vlak voor de Kerst verscheen, is de geschiedenis van de monstrans uitgebreid beschreven door historicus en redactielid Oebele Vries.

De expositie ‘Maak kennis met Viglius van Aytta, de grootste vergeten Fries was tot en met 6 januari 2019 te bezoeken in Tresoar. Kees Sluys schreef ter gelegenheid van de onthulling van het standbeeld een publieksboekje over 'Viglius van Aytta - Fries Europeaan avant la lettre' (Uitgeverij Thoth, Bussum). 

Standbeeld 
Het standbeeld van Viglius werd door de Stichting Standbeeld Viglius van Aytta van Swichum geschonken aan de gemeente Leeuwarden. Op 19 oktober is het feestelijk onthuld door de oud-voorzitter van de Europese Raad, Belgisch Minister van Staat, Herman van Rompuy, de stichting en burgemeester Ferd Crone van Leeuwarden. Voor de datum van de onthulling werd gekozen, omdat Viglius van Aytta op 19 oktober 1507 werd geboren. 

Glaasjes
Viglius van Aytta schonk de kerk van Swichum niet alleen een monstrans, ook liet hij naast de kerk een ‘godshuis’ bouwen, een gasthuis voor arme lieden. Dit godshuis werd in 1902 gesloopt. Een viertal beschilderde raampjes werd toen veiliggesteld en dook in 1987 onverwachts op. Ze werden door de Ottema Kingma Stichting aangekocht en in januari 2013 overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
De glaasjes dateren uit de zeventiende eeuw. Op de glaasjes zijn een kleurige goudvink, een narcis en een cartouche met de mededeling ‘Jr Aytta van Swichum A 1626’ geschilderd. De glaasjes zijn te bezichtigen in de Nicolaaskerk van Swichum.

Gevelstenen
Bij de sloop van het godshuis werden ook enkele gevelstenen gered met het familiewapen van de Van Aytta’s. Bij de restauratie van de Nicolaaskerk in 1997 zijn ze tegen de buitenmuur van het kerkhof herplaatst, als monument voor Viglius van Aytta en het door hem gestichtte godshuis.

Het boekje ‘Swichum – dorp, kerk en de Aytta’s’ dat Peter Karstkarel en Leo van der Laan in 2000 schreven, is verkrijgbaar via de webwinkel van de Stichting Alde Fryske Tsjerken.



2711-18

Een precisiewerkje: rouwborden Hegebeintum worden gerestaureerd

In de kerk van Hegebeintum is restaurator Randolph Algera van Art Decor uit Heerenveen druk bezig met de restauratie van de zestien ouwborden. Een bijzondere klus, die met veel precisie wordt uitgevoerd.

De kerk van Hegebeintum staat op de hoogste terp van Nederland. In de kerk bevinden zich zestien rouwborden van de voormalige bewoners van het nabij gelegen landhuis Harsta State. De zestien rouwborden vormen één van de grootste collecties in het hele land.

Het is heel bijzonder dat de rouwborden bewaard zijn gebleven. In de Franse tijd moesten alle adellijke wapens uit openbare ruimten verwijderd worden. Veel rouwborden zijn toen vernietigd. Van 80 tot 90 procent van de grafzerken zijn de familiewapens weggehakt. In Hegebeintum zijn ze nog netjes aanwezig op de zerk van de broer van ‘stedendwinger’ Menno van Coehoorn. Het is een raadsel hoe de rouwborden en zerken de Franse tijd hebben doorstaan. Het verhaal gaat dat de rouwborden naar Harsta State zijn gebracht, en dat ze daar in de kelder of schuur zijn verstopt. De zerken zijn vermoedelijk in de kerk gebleven en daar afgedekt.

De kerk van Hegebeintum trekt ieder jaar duizenden bezoekers, die veelal diep onder de indruk raken van de veelzijdigheid van de rouwborden. Ook Randolph Algera, die de restauratie uitvoert, is onder de indruk. In zijn rapport over de benodigde werkzaamheden schrijft hij: ‘De kerk ademt sfeer en oudheid uit.’ Daar wil hij bij het schoonmaken rekening mee houden: ‘Het schoonmaken van het patina of het te groot ingrijpen tijdens een restauratie zal hier dan ook direct afbreuk aan doen.’

Alle zestien rouwborden vragen om een aparte behandeling. In zijn voorstel aan de Stichting heeft Algera dit minutieus uitgewerkt. Toch zijn er een aantal gemeenschappelijke kenmerken, schrijft hij: ‘Het goud is sterk verouderd, maar schoonmaakproeven wijzen uit dat onder het vuil nog kwalitatief goed goud zit met hoge glans.’ Daarom wordt er vooral veel schoongemaakt.

Ook schrijft hij: ‘Het valt me direct op dat de wapenschilden wel heel gelijkmatig zijn qua kleur en qua veroudering. Dit duidt er vermoedelijk op dat er een schilderbeurt heeft plaatsgevonden aan verschillende borden op een gelijktijdig moment. Hierdoor zie je dat, ondanks dat leeftijd van de borden verschilt, de onderlinge kleuren niet verschillen. Het kan ook zijn dat de borden in een later moment gelijktijdig geschonken zijn, maar dat vermoed ik niet.’

De restauratie van de zestien rouwborden is enkele weken geleden gestart. De kosten worden deels betaald uit een provinciale subsidie.

Foto's: Bram Buruma




2011-18

Secretaris Jan Doede Niemeijer overleden

Op 12 november 2018 is in zijn woonplaats Leeuwarden ir. Jan Doede Niemeijer overleden, op de leeftijd van 74 jaar. Hij was sinds 1999 een zeer betrokken bestuurslid van de Stichting Alde Fryske Tsjerken en vervulde vanaf 2005 de functie van secretaris.

Jan Doede Niemeijer heeft zich bijna twintig jaar onvermoeibaar ingezet voor de Alde Fryske Tsjerken. Hij stond altijd klaar en vertegenwoordigde de Stichting bij tal van gelegenheden. Een betere ambassadeur konden wij ons niet wensen.

Jan Doede vond dat de kerk het levend middelpunt van het dorp moest blijven. Kerken zijn geen dode monumenten maar ‘levende stenen’, hield hij niet op te benadrukken; ze moesten vooral gebruikt blijven worden. Daarnaast heeft hij bij vele restauraties de bouwkundige van de Stichting terzijde gestaan.

Ik leerde hem kennen toen ik in 2005 bestuurslid werd. Omdat er in die jaren geen directeur was, namen wij die functie op ons. We kwamen al snel tot de conclusie dat het roer om moest om verantwoord te kunnen doorgaan met het overnemen van kerken. De rijkssubsidie werd steeds kariger en de Stichting had te weinig geld om dat te compenseren. En dat terwijl er in toenemende mate kerken werden aangeboden. Het was onze taak de Stichting toekomstbestendig te maken. Samen met de nieuw aangestelde directeur begon het bestuur de organisatie te verbeteren.

Een vijftal kerken was hoognodig toe aan restauratie en ook daarvoor moest geld worden gevonden. Omdat we overgenomen kerken een nieuw leven willen geven, werkten we ook aan een betere relatie met de Plaatselijke Commissies. Jan Doede Niemeijer heeft daarbij een doorslaggevende rol gespeeld.

De beloning kwam in 2016 toen de minister van Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen ons aanwees als Professionele Organisatie voor Monumentenbehoud. Daar zijn er niet veel van. Om er voor in aanmerking te komen, moet een monumentenorganisatie in alle opzichten uitstekend presteren. Deze status brengt belangrijke voordelen met zich mee. Zonder wie dan ook te kort te doen, mag gesteld worden dat Jan Doede Niemeijer een bovengemiddelde bijdrage heeft geleverd aan de successen die we nu kunnen vieren. Hij keek met voldoening terug op wat er bereikt is.

Acht jaar geleden bleek hij ernstig ziek. Zijn optimistische levensinstelling droeg er toe bij dat hij nog een aantal mooie en zinrijke jaren had. Daar was hij dankbaar voor.

Jan Doede Niemeijer had zich nog graag een aantal jaren voor de Stichting willen inzetten. We zullen nog vaak aan hem denken.

Namens de Stichting Alde Fryske Tsjerken,

Jan Ke